نخستوزیر اسرائیل در آستانه یکماهگی عملیات مشترک این کشور و آمریکا در ایران، در یک سخنرانی برای افسران ارشد ارتش، اعلام کرد که اقدامات اسرائیل به ایجاد «شکافهای قابل مشاهدهای در رژیم تروریستی تهران» منجر شده است. او افزود «وضعیت جنوب لبنان با تغییرات جدی» همراه خواهد بود.
نتانیاهو در سخنرانی یکشنبه نهم فروردین به بررسی وضعیت سه دشمن اصلی اسرائیل در منطقه، یعنی جمهوری اسلامی، حماس و حزبالله پرداخت و مدعی شد با ایجاد «سه منطقه امنیتی در عمق لبنان، سوریه و بیش از نیمی از نوار غزه» دیگر هیچیک از این سه دشمن وضعیتی مانند گذشته ندارند.
او گفت: «جمهوری اسلامی، دیگر آن جمهوری اسلامی سابق نیست، حزبالله و حماس هم دیگر آن حزبالله و حماس سابق نیستند؛ هر سه دشمنانی زخمیاند که برای بقای خود میجنگند.»
نخستوزیر اسرائیل مدعی شد در جنگ جاری در جبههای مختلف این اسرائیل است که دیگر طرفها را غافلگیر میکند، ابتکار عمل را به دست دارد و در عمق قلمرو دشمنان حاضر است.
نتانیاهو در توضیح «سه منطقه امنیتی در عمق قلمرو دشمن» گفت که محور اول در سوریه، از قله کوه حرمون تا یرموک را شامل میشود؛ محور دوم در بیش از نیمی از نوار غزه امتداد دارد و محور سوم هم در لبنان، جایی که او دستور پیشروی بیشتر در آن را با هدف کاهش خطر حملات موشکهای ضدتانک به مرزهای اسرائیل صادر کرده است.
او همچنین درباره میزان پیشروی در لبنان گفت: «منطقه امنیتی موجود بیشتر گسترش یابد تا بهطور قطعی تهدید نفوذ [حزبالله] خنثی و آتش موشکهای ضدتانک از مرزهای ما دور شود.» سپس تاکید کرد: «ما وضعیت شمال مرز لبنان را به طور جدی تغییر خواهیم داد.»
در پی تشدید تنشها میان ایران و اسرائیل، جبهه جنوبی لبنان بار دیگر به یکی از کانونهای اصلی درگیری تبدیل شده و ارتش اسرائیل با هدف قرار دادن مواضع حزبالله، در حال پیادهسازی مجموعهای از حملات هوایی و توپخانهای را در این منطقه است.
این حملات که به گفته مقامهای اسرائیلی در پاسخ به شلیک راکتها و تهدیدهای فزاینده از سوی نیروهای مورد حمایت جمهوری اسلامی انجام شد، زیرساختهای نظامی و انبارهای تسلیحاتی را هدف قرار داد، و همزمان به تخریب گسترده مناطق مسکونی و آوارگی هزاران غیرنظامی انجامید.
ارتش اسرائیل هشتم فروردین اعلام کرد که در حملات شبانه به لبنان دهها زیرساخت حزبالله را هدف قرار داد و دو عضو ارشد این گروه را در بیروت کشت.
در مقابل، حزبالله با ادامه حملات راکتی به شمال اسرائیل تلاش میکند موازنه بازدارندگی را حفظ کند.
نخستوزیر اسرائیل در سخنرانی یکشنبه همچنین بر نابودی توان موشکی حزبالله تاکید کرد و با اشاره به حذف سیدحسن نصرالله، رییس بانفوذ حزبالله و هزاران نیروی این گروه، افزود که حزبالله هنوز توانایی محدودی برای شلیک راکت دارد. او افزود: «ارتش در حال تدوین برنامههایی برای مقابله با بقایای تهدید حزبالله است.»
سخنگوی ارتش اسرائیل هفتم فروردین اعلام کرد این نیرو «برنامههای قابل توجهی» برای ادامه عملیات خود در جنوب لبنان در اختیار دارد. همزمان خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه نوشت که از دوم مارس که حزبالله حملات خود در حمایت از جمهوری اسلامی علیه اسرائیل را آغاز کرد، بیش از ۴۰۰ عضو این گروه کشته شدهاند.
ادامه تنشها میان مثلث جمهوری اسلامی، لبنان و اسرائیل نگرانی بابت تبدیل درگیریها به یک جنگ تمامعیار در مرزهای لبنان و اسرائیل را بیش از پیش افزایش داده است.
همزمان با تبادل آتش میان طرفین، جمهوری اسلامی میکوشد نفوذ خود در لبنان را حفظ کند. از سوی دیگر دولت لبنان در تلاش است مانع تشدید درگیریها در این کشور و تسری آن به بخشهایی خارج از جنوب بیروت که مقر اصلی حزبالله به شمار میآید، شود.
در پی این تلاشها، سهشنبه گذشته دولت لبنان سفیر جمهوری اسلامی در این کشور را «عنصر نامطلوب» خواند و اعلام کرد که او تا یکشنبه نهم فروردین فرصت دارد خاک لبنان را ترک کند.
با اینحال، خبرگزاری فرانسه یکشنبه نوشت که محمدرضا شیبانی سفیر جمهوری اسلامی علیرغم اخراج از سوی دولت لبنان، با اتکا به حزبالله و نبیه بری، رییس پارلمان لبنان، این کشور را ترک نخواهد کرد. ایراناینترنشنال پیشتر فاش کرده بود که جمهوری اسلامی سالانه بالغ بر ۵۰۰ هزار دلار به بری میپردازد تا از منافع حکومت ایران و حزبالله دفاع کند.
روزنامه والاستریت ژورنال یکشنبه نهم فروردین در گزارشی به نقل از مقامهای عربی و آمریکایی و همچنین بر اساس بررسی ویدیوهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی نوشت که در جریان حمله روز جمعه هفتم فروردین به پایگاه هوایی «پرنس سلطان» در جنوب ریاض یک فروند هواپیمای «ایی-تری سنتری» که بخشی از سامانه هشدار زودهنگام و کنترل هوابُرد آمریکاست، دچار آسیب جدی شد.
یک روز پیش از انتشار این گزارش، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین در گفتوگو با شبکه خبری اِنبیسی گفت که «صددرصد» اطمینان دارد که روسیه مسئول ارائه اطلاعات مرتبط با این حمله به جمهوری اسلامی بوده و تنها چند روز پیش از حمله تصاویر ماهوارهای این پایگاه هوایی را در اختیار حکومت ایران قرار داده است.
زلنسکی در این گفتوگو خلاصهای از گزارش روزانه ریاستجمهوری را که از سوی نهادهای اطلاعاتی اوکراین دریافت میکند به اشتراک گذاشت. این گزارش نشان میداد ماهوارههای روسی در روزهای ۲۰ مارس، ۲۳ مارس و ۲۵ مارس (هفت تا دو روز پیش از حمله) از این پایگاه هوایی تصویربرداری کردهاند. به گفته او این تصویربرداری پیدرپی نشان میدهد حملهای در حال برنامهریزی بوده است.
بر اساس گزارشهایی که شنبه هشتم فروردین درباره این حمله در رسانهها منتشر شد، حمله هفتم فرودین به این پایگاه با دستکم یک موشک بالستیک و چندین پهپاد تهاجمی انجام شد و طی آن ۱۲ نیروی نظامی آمریکایی زخمی شدند و چند هواپیمای سوخترسان آمریکایی نیز خسارت دیدند. حال دو نفر از مجروحان وخیم گزارش شده است.
به گزارش جروزالمپست، دقت این حمله نشان میدهد که جمهوری اسلامی به اطلاعات «بهروز و باکیفیتی» درباره موقعیت هواپیماها و الگوهای عملیاتی در پایگاه هوایی پرنس سلطان دسترسی داشته است. علاوه بر هواپیماهای ایی-تری سنتری، این پایگاه میزبان جنگندههای اف-۱۶ فالکون، اف-۳۵ لایتنینگ و اف-۱۵ایی استرایک ایگِل است.
در نخستین روزهای جنگ، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، همکاری اطلاعاتی روسیه و جمهوری اسلامی را «فاقد اهمیت» خواند.
او از تایید گزارشهای خبرگزاری آسوشیتدپرس و دیگر رسانهها مبنی بر اینکه مقامهای اطلاعاتی آمریکا معتقدند روسیه اطلاعات هدفگیری را در اختیار حکومت ایران قرار میدهد، خودداری کرد، اما گفت اگر مسکو چنین جزئیاتی را منتقل میکند، تهران بهره چندانی از آن نمیبرد.
چرا جنگندههای ایی-تری سنتری مهماند؟
هواپیماهای بوئینگ E-3 Sentry با استفاده از رادارهای پیشرفته میتوانند هواپیماها و موشکها را از فاصله صدها کیلومتری ردیابی کنند و به فرماندهان نظامی امکان میدهند تصویری لحظهای از وضعیت میدان نبرد در اختیار داشته باشند.
به گزارش جروزالمپست، تصاویر ماهوارهای و عکسهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شدهاند، رد واضحی از تخریب در بخشهای وسیعی از پایگاه پرنس سلطان را نشان میدهند. دستکم در دو تصویر، بخش عقبی بدنه یک فروند ایی-تری سوخته دیده میشود و گنبد راداری آن نیز در کنار هواپیما روی باند از بین رفته است.
به گزارش والاستریت ژورنال، ناوگان هواپیماهای E-3 آمریکا طی دهههای اخیر کاهش یافته و اکنون تنها تعداد محدودی از این هواپیماها در وضعیت عملیاتی قرار دارند. این موضوع باعث میشود هرگونه آسیب به این نوع هواپیما، تأثیر قابلتوجهی بر توان نظارتی و فرماندهی هوایی ایالات متحده داشته باشد.
همچنین گزارش شده است که جایگزینی سریع این هواپیماها کار آسانی نیست. نزدیکترین گزینه جایگزین، هواپیمای E-7 Wedgetail است که توسعه و استقرار آن هزینهبر و زمانبر خواهد بود. پیشبینی میشود فراهم کردن این نوع هواپیما حدود ۷۰۰ میلیون دلار هزینه داشته باشد.
هدر پنی، خلبان سابق اِف-۱۶ و مدیر مطالعات و پژوهش در موسسه مطالعات هوافضای میچل، به مجله «ایر اند اِسپِیس فورسِز» گفت: «از دست رفتن این E-3 برای نیروهای آمریکایی بسیار مشکلساز است. زیرا افسرانی که بهعنوان «مدیر نبرد» در این هواپیماها فعالیت میکنند کل صحنه نبرد را بهطور زنده میبینند و نقش هدایت و هماهنگی میان همه نیروهای حاضر در عملیات از جمله جنگندهها، بمبافکنها و سامانههای زمینی را بر عهده دارند.»
به گفته او عملکرد مدیر نبرد در این هواپیماها، از رفع تداخل در فضای هوایی و هواپیماها گرفته تا هدفگیری و ایجاد سایر اثرات مرگبار مورد نیاز کل نیروها در میدان نبرد، حیاتی است و با از دست رفتن این هواپیماها، هماهنگی عملیات هوایی تضعیف میشود، سرعت و دقت واکنش به تهدیدها کاهش مییابد و اجرای عملیاتهای پیچیده سختتر میشود.
پایگاه هوایی پرنس سلطان ۲۴ اسفند نیز هدف حمله نیروهای جمهوری اسلامی قرار گرفته بود. اعلام شد که در آن حمله پنج هواپیمای سوخترسان نیروی هوایی آمریکا که روی زمین قرار داشتند آسیب وارد شد، اما آنها را بهطور کامل نابود نکرد.
از زمان آغاز جنگ با ایران در ۲۸ فوریه، بیش از ۳۰۰ نیروی نظامی آمریکایی زخمی شدهاند و ۱۳ نفر نیز در جریان درگیریها کشته شدهاند.
احمد ناجی، تحلیلگر ارشد مسائل یمن، یکشنبه ۹ فروردین در مصاحبه با خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت اگر حوثیها همچون گذشته حمله به کشتیهای تجاری را در دستور کار قرار دهند، این امر به افزایش هرچه بیشتر قیمت نفت و «بیثباتی کل امنیت دریانوردی» خواهد انجامید.
او پیشبینی کرد که پیامدهای این وضعیت «به بازار انرژی محدود نخواهد ماند».
حوثیهای یمن هشتم فروردین مسئولیت دو حمله موشکی به اسرائیل را پذیرفتند و تهدید کردند این حملات ادامه خواهد یافت.
در سوی دیگر، افی دفرین، سخنگوی ارتش اسرائیل، از دفع حملات حوثیها خبر داد و گفت: «ما در حال آمادهسازی برای جنگ در چند جبهه هستیم.»
پیش از حوثیها نیز حزبالله لبنان و حشد شعبی عراق در حمایت از جمهوری اسلامی وارد درگیریها شده بودند.
بابالمندب؛ نقطه حساس در مسیر تجارت جهانی
خبرگزاری آسوشیتدپرس در ادامه گزارش داد در صورت هدف قرار گرفتن مجدد کشتیها در تنگه بابالمندب در دریای سرخ، حملونقل بینالمللی با آسیبهای جدیتری روبهرو خواهد شد، زیرا این گذرگاه راهبردی محل عبور حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی است.
تنگه بابالمندب در جنوبیترین نقطه شبهجزیره عربستان قرار دارد و برای کشتیهایی که از طریق دریای سرخ به سوی کانال سوئز حرکت میکنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
بهدلیل بسته شدن تنگه هرمز در پی جنگ ایران، عربستان سعودی ناگزیر شده است روزانه میلیونها بشکه نفت خام را از این مسیر به بازارهای جهانی منتقل کند.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل ۹ فروردین نوشت بسته شدن تنگه هرمز که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند، بازارهای جهانی انرژی را دچار تلاطم کرده است و هرگونه اقدام حوثیها علیه کشتیرانی، به تشدید این بحران خواهد انجامید.
بر اساس این گزارش، حوثیها همچنین میتوانند تاسیسات نفتی در کشورهای حوزه خلیج فارس را هدف قرار دهند، همانگونه که در گذشته نیز سابقه چنین اقداماتی را داشتهاند.
در سپتامبر ۲۰۱۹، حملات کمسابقه پهپادی و موشکی به مجتمعهای بقیق و خریص عربستان سعودی، بیش از نیمی از تولید نفت خام این کشور را موقتا از مدار خارج کرد و به نوسان شدید در بازارهای جهانی انجامید.
حوثیها مسئولیت این حملات را بر عهده گرفتند، اما همزمان برخی کشورها انگشت اتهام را به سوی حکومت ایران نشانه رفتند.
پالایشگاه راس تنوره نیز در سال ۲۰۲۱ هدف حمله حوثیهای یمن قرار گرفت.
سابقه حملات حوثیها به کشتیهای تجاری
مدت کوتاهی پس از آغاز مناقشه حماس و اسرائیل در مهر ۱۴۰۲، حوثیها حملات خود را به کشتیهای بینالمللی در دریای سرخ، تنگه بابالمندب و خلیج عدن آغاز کردند و امنیت دریانوردی را در منطقه به خطر انداختند.
حوثیها با استفاده از موشک و پهپاد در مجموع به بیش از ۱۰۰ کشتی تجاری حمله کردند که از این تعداد، دو شناور غرق شدند.
پس از برقراری آتشبس میان اسرائیل و حماس در مهر ۱۴۰۴، حوثیها به حملات خود در آبهای منطقه پایان دادند، اما همواره تهدید کردهاند در صورت لزوم آمادهاند اقدامات بیثباتکننده خود را از سر بگیرند.
حوثیها از سال ۲۰۱۴ کنترل صنعا را در دست دارند. با این حال، سازمان ملل متحد، آمریکا و اتحادیه اروپا حکومت این گروه را به رسمیت نمیشناسند. ایالات متحده و اسرائیل حوثیها را در فهرست گروههای تروریستی قرار دادهاند.
بر اساس این گزارش بلومبرگ، «جنگ ایران» همان الگویی را تکرار کرده که پیشتر در جنگ تجاری دونالد ترامپ دیده شده بود: بیشترین فشار نه بر دشمنان، بلکه بر متحدان آمریکا وارد میشود- اما اینبار با ابعادی گستردهتر و پیامدهایی شدیدتر.
این گزارش میافزاید که اختلال در بازار جهانی کالاها، از جمله فلزات و کودهای شیمیایی، در حال افزایش است، اما مهمترین ضربه به بازار انرژی وارد شده؛ منطقه خلیج فارس سهم قابل توجهی از تامین نفت و گاز جهان را بر عهده دارد و هرگونه اختلال در آن به سرعت به افزایش قیمتها در سطح جهانی منجر میشود.
در آسیا، کشورهایی که وابستگی بیشتری به انرژی خلیج فارس دارند، بیش از دیگران آسیب دیدهاند. دولت کره جنوبی اقدامات اضطراری از جمله سقفگذاری بر قیمت سوخت را اجرا کرده و مقامهای این کشور درباره «بدترین سناریوها» هشدار دادهاند. در فیلیپین نیز وضعیت به حدی بحرانی توصیف شده که دولت اعلام وضعیت اضطراری انرژی کرده است.
در اروپا، این بحران بار دیگر سیاست کاهش وابستگی به روسیه را با چالش مواجه کرده است. کشورهای اروپایی که پس از جنگ اوکراین به گاز طبیعی آمریکا روی آورده بودند، اکنون با نگرانی از افزایش فشارهای سیاسی واشینگتن و احتمال تغییر شرایط تامین انرژی روبهرو هستند.
گزارش بلومبرگ همچنین به پیامدهای ژئوپولیتیکی این روند اشاره میکند و مینویسد افزایش هزینههای جنگ، برخی کشورها را به بازنگری در سیاست نزدیکی به آمریکا و دوری از چین و روسیه واداشته است. در همین راستا، فیلیپین در بحبوحه بحران انرژی به دنبال همکاری با چین برای توسعه منابع نفت و گاز در دریای چین جنوبی رفته است.
بر اساس این تحلیل، در حالی که افزایش قیمتها همه کشورها را تحت تاثیر قرار داده، شدت بحران در برخی مناطق بسیار بیشتر است؛ بهطوری که در آمریکا احتمال افزایش قیمت بلیت هواپیما مطرح شده، اما در کشورهایی مانند فیلیپین حتی خطر توقف کامل پروازها به دلیل کمبود سوخت وجود دارد.
اقتصاددانان گلدمنساکس (Goldman Sachs) برآورد کردهاند که در سناریوهای بدبینانه، تورم در اروپا ممکن است بهطور قابل توجهی افزایش یابد، در حالی که سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) پیشبینی کرده بریتانیا بیشترین آسیب اقتصادی را در میان کشورهای گروه هفت تجربه خواهد کرد.
این گزارش همچنین به نگرانیهای امنیتی متحدان آمریکا اشاره میکند. در کره جنوبی، بخشی از سامانههای دفاعی آمریکا به خاورمیانه منتقل شده و در اروپا نیز بیم آن میرود که منابع نظامی واشینگتن از حمایت از اوکراین منحرف شود.
در پایان، بلومبرگ هشدار میدهد که بزرگترین نگرانی، نه وضعیت فعلی بلکه احتمال تشدید بحران است. به نوشته این رسانه، شوکهای اقتصادی ناشی از جنگ ممکن است «غیرخطی» و فراتر از پیشبینیها گسترش یابد- و آنچه امروز دیده میشود، تنها آغاز یک بحران عمیقتر باشد.
