خبرگزاری فرانسه نوشت که سفیر جمهوری اسلامی علیرغم اخراج از سوی دولت لبنان، با اتکا به حزبالله و نبیه بری، رییس پارلمان، این کشور را ترک نخواهد کرد. ایراناینترنشنال پیشتر فاش کرده بود که بری سالانه بالغ بر ۵۰۰ هزار دلار برای دفاع از منافع حکومت ایران از آنها دریافت میکند.
این خبرگزاری به نقل از یک منبع دیپلماتیک ایرانی نوشت که هرچند دولت لبنان سفیر جمهوری اسلامی در این کشور را «عنصر نامطلوب» خوانده و به او دستور داده تا یکشنبه نهم فروردین این کشور را ترک کند، اما به دنبال درخواست حزبالله و رییس پارلمان لبنان، محمدرضا شیبانی، این کشور را ترک نخواهد کرد.
ایراناینترنشنال ۲۱ اسفند بر اساس گفتههای منابعی از درون حکومت ایران نوشت که رییس پارلمان لبنان، ماهانه بالغ بر ۵۰۰ هزار دلار از جمهوری اسلامی دریافت میکند تا منافع حکومت ایران و گروه حزبالله را در لبنان مورد حمایت قرار دهد.
این منابع گفتند: «سالانه و بهطور منظم مقادیر قابل توجهی منابع مالی در اختیار بری قرار میگیرد.»
به نقل از این منابع، اقدامات جمهوری اسلامی تلاشی برای «خریدن» وحدت در میان رهبری شیعیان لبنان به شمار میرود تا اطمینان حاصل شود که آنها «بر اساس منافع ایران عمل میکنند، نه منافع لبنان».
هرچند نبیه بری به تقاضای ایراناینترنشنال برای اظهارنظر پاسخی نداد، اما ساعاتی پس از انتشار این خبر، دفتر او در بیانیهای این مساله را «نادرست و بی اساس» خواند.
وزارت امور خارجه لبنان سهشنبه چهارم فروردین اعلام کرد که اعتبارنامه شیبانی را لغو کرده است و دلیل آن را «نقض هنجارهای دیپلماتیک و رویههای تثبیتشده میان دو کشور» از سوی تهران» توصیف کرد.
یوسف رجی، وزیر امور خارجه لبنان، در شبکه ایکس نوشت: «امروز به دبیرکل وزارت امور خارجه دستور دادم کاردار ایران در لبنان را احضار کند تا تصمیم لغو اعتبارنامه سفیر معرفیشده ایران، محمدرضا شیبانی، به او ابلاغ شود، وی عنصر نامطلوب اعلام و از او خواسته شود حداکثر تا ۲۹ مارس ۲۰۲۶ [مطابق با یکشنبه نهم فروردین] خاک لبنان را ترک کند.»
چند ساعت پس از انتشار این خبر، جمهوری اسلامی برای نخستین بار از آغاز درگیریها به سوی لبنان موشک شلیک کرد. این موشک پیش از اصابت به هدف رهگیری شد.
حزبالله بلافاصله پس از انتشار خبر، این تصمیم را محکوم کرد و حزب امل به رهبری نبیه بری نیز همراه با وزرای حزبالله، در اعتراض به دستور اخراج شیبانی، جلسه کابینه را تحریم کرد.
ساختار قدرت در لبنان بر پایه یک نظام سهمیهبندی مذهبی بنا شده است که در آن مناصب اصلی سیاسی میان گروههای مذهبی تقسیم میشود تا تعادل حفظ شود؛ رییسجمهوری از میان مسیحیان انتخاب میشود، نهاد نخستوزیری به مسلمانان سنی تعلق دارد و رییس پارلمان نیز از میان مسلمانان شیعه انتخاب میشود. در این نظام سیاسی پارلمان و دولت نیز بر اساس نسبت جمعیتی گروههای مختلف از جمله مسیحیان، سنیها، شیعیان و دروزیها میان احزاب و گروهها تقسیم میشوند.
نبیه بری خرداد ۱۴۰۱ با کمترین رای نسبت به گذشته و با وجود مخالفت تعداد قابل توجهی از نمایندگان، برای هفتمین بار پیاپی بهعنوان رییس پارلمان لبنان انتخاب شد.
روزنامه والاستریت ژورنال یکشنبه نهم فروردین در گزارشی به نقل از مقامهای عربی و آمریکایی و همچنین بر اساس بررسی ویدیوهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی نوشت که در جریان حمله روز جمعه هفتم فروردین به پایگاه هوایی «پرنس سلطان» در جنوب ریاض یک فروند هواپیمای «ایی-تری سنتری» که بخشی از سامانه هشدار زودهنگام و کنترل هوابُرد آمریکاست، دچار آسیب جدی شد.
یک روز پیش از انتشار این گزارش، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین در گفتوگو با شبکه خبری اِنبیسی گفت که «صددرصد» اطمینان دارد که روسیه مسئول ارائه اطلاعات مرتبط با این حمله به جمهوری اسلامی بوده و تنها چند روز پیش از حمله تصاویر ماهوارهای این پایگاه هوایی را در اختیار حکومت ایران قرار داده است.
زلنسکی در این گفتوگو خلاصهای از گزارش روزانه ریاستجمهوری را که از سوی نهادهای اطلاعاتی اوکراین دریافت میکند به اشتراک گذاشت. این گزارش نشان میداد ماهوارههای روسی در روزهای ۲۰ مارس، ۲۳ مارس و ۲۵ مارس (هفت تا دو روز پیش از حمله) از این پایگاه هوایی تصویربرداری کردهاند. به گفته او این تصویربرداری پیدرپی نشان میدهد حملهای در حال برنامهریزی بوده است.
بر اساس گزارشهایی که شنبه هشتم فروردین درباره این حمله در رسانهها منتشر شد، حمله هفتم فرودین به این پایگاه با دستکم یک موشک بالستیک و چندین پهپاد تهاجمی انجام شد و طی آن ۱۲ نیروی نظامی آمریکایی زخمی شدند و چند هواپیمای سوخترسان آمریکایی نیز خسارت دیدند. حال دو نفر از مجروحان وخیم گزارش شده است.
به گزارش جروزالمپست، دقت این حمله نشان میدهد که جمهوری اسلامی به اطلاعات «بهروز و باکیفیتی» درباره موقعیت هواپیماها و الگوهای عملیاتی در پایگاه هوایی پرنس سلطان دسترسی داشته است. علاوه بر هواپیماهای ایی-تری سنتری، این پایگاه میزبان جنگندههای اف-۱۶ فالکون، اف-۳۵ لایتنینگ و اف-۱۵ایی استرایک ایگِل است.
در نخستین روزهای جنگ، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، همکاری اطلاعاتی روسیه و جمهوری اسلامی را «فاقد اهمیت» خواند.
او از تایید گزارشهای خبرگزاری آسوشیتدپرس و دیگر رسانهها مبنی بر اینکه مقامهای اطلاعاتی آمریکا معتقدند روسیه اطلاعات هدفگیری را در اختیار حکومت ایران قرار میدهد، خودداری کرد، اما گفت اگر مسکو چنین جزئیاتی را منتقل میکند، تهران بهره چندانی از آن نمیبرد.
چرا جنگندههای ایی-تری سنتری مهماند؟
هواپیماهای بوئینگ E-3 Sentry با استفاده از رادارهای پیشرفته میتوانند هواپیماها و موشکها را از فاصله صدها کیلومتری ردیابی کنند و به فرماندهان نظامی امکان میدهند تصویری لحظهای از وضعیت میدان نبرد در اختیار داشته باشند.
به گزارش جروزالمپست، تصاویر ماهوارهای و عکسهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شدهاند، رد واضحی از تخریب در بخشهای وسیعی از پایگاه پرنس سلطان را نشان میدهند. دستکم در دو تصویر، بخش عقبی بدنه یک فروند ایی-تری سوخته دیده میشود و گنبد راداری آن نیز در کنار هواپیما روی باند از بین رفته است.
به گزارش والاستریت ژورنال، ناوگان هواپیماهای E-3 آمریکا طی دهههای اخیر کاهش یافته و اکنون تنها تعداد محدودی از این هواپیماها در وضعیت عملیاتی قرار دارند. این موضوع باعث میشود هرگونه آسیب به این نوع هواپیما، تأثیر قابلتوجهی بر توان نظارتی و فرماندهی هوایی ایالات متحده داشته باشد.
همچنین گزارش شده است که جایگزینی سریع این هواپیماها کار آسانی نیست. نزدیکترین گزینه جایگزین، هواپیمای E-7 Wedgetail است که توسعه و استقرار آن هزینهبر و زمانبر خواهد بود. پیشبینی میشود فراهم کردن این نوع هواپیما حدود ۷۰۰ میلیون دلار هزینه داشته باشد.
هدر پنی، خلبان سابق اِف-۱۶ و مدیر مطالعات و پژوهش در موسسه مطالعات هوافضای میچل، به مجله «ایر اند اِسپِیس فورسِز» گفت: «از دست رفتن این E-3 برای نیروهای آمریکایی بسیار مشکلساز است. زیرا افسرانی که بهعنوان «مدیر نبرد» در این هواپیماها فعالیت میکنند کل صحنه نبرد را بهطور زنده میبینند و نقش هدایت و هماهنگی میان همه نیروهای حاضر در عملیات از جمله جنگندهها، بمبافکنها و سامانههای زمینی را بر عهده دارند.»
به گفته او عملکرد مدیر نبرد در این هواپیماها، از رفع تداخل در فضای هوایی و هواپیماها گرفته تا هدفگیری و ایجاد سایر اثرات مرگبار مورد نیاز کل نیروها در میدان نبرد، حیاتی است و با از دست رفتن این هواپیماها، هماهنگی عملیات هوایی تضعیف میشود، سرعت و دقت واکنش به تهدیدها کاهش مییابد و اجرای عملیاتهای پیچیده سختتر میشود.
پایگاه هوایی پرنس سلطان ۲۴ اسفند نیز هدف حمله نیروهای جمهوری اسلامی قرار گرفته بود. اعلام شد که در آن حمله پنج هواپیمای سوخترسان نیروی هوایی آمریکا که روی زمین قرار داشتند آسیب وارد شد، اما آنها را بهطور کامل نابود نکرد.
از زمان آغاز جنگ با ایران در ۲۸ فوریه، بیش از ۳۰۰ نیروی نظامی آمریکایی زخمی شدهاند و ۱۳ نفر نیز در جریان درگیریها کشته شدهاند.
احمد ناجی، تحلیلگر ارشد مسائل یمن، یکشنبه ۹ فروردین در مصاحبه با خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت اگر حوثیها همچون گذشته حمله به کشتیهای تجاری را در دستور کار قرار دهند، این امر به افزایش هرچه بیشتر قیمت نفت و «بیثباتی کل امنیت دریانوردی» خواهد انجامید.
او پیشبینی کرد که پیامدهای این وضعیت «به بازار انرژی محدود نخواهد ماند».
حوثیهای یمن هشتم فروردین مسئولیت دو حمله موشکی به اسرائیل را پذیرفتند و تهدید کردند این حملات ادامه خواهد یافت.
در سوی دیگر، افی دفرین، سخنگوی ارتش اسرائیل، از دفع حملات حوثیها خبر داد و گفت: «ما در حال آمادهسازی برای جنگ در چند جبهه هستیم.»
پیش از حوثیها نیز حزبالله لبنان و حشد شعبی عراق در حمایت از جمهوری اسلامی وارد درگیریها شده بودند.
بابالمندب؛ نقطه حساس در مسیر تجارت جهانی
خبرگزاری آسوشیتدپرس در ادامه گزارش داد در صورت هدف قرار گرفتن مجدد کشتیها در تنگه بابالمندب در دریای سرخ، حملونقل بینالمللی با آسیبهای جدیتری روبهرو خواهد شد، زیرا این گذرگاه راهبردی محل عبور حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی است.
تنگه بابالمندب در جنوبیترین نقطه شبهجزیره عربستان قرار دارد و برای کشتیهایی که از طریق دریای سرخ به سوی کانال سوئز حرکت میکنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
بهدلیل بسته شدن تنگه هرمز در پی جنگ ایران، عربستان سعودی ناگزیر شده است روزانه میلیونها بشکه نفت خام را از این مسیر به بازارهای جهانی منتقل کند.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل ۹ فروردین نوشت بسته شدن تنگه هرمز که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند، بازارهای جهانی انرژی را دچار تلاطم کرده است و هرگونه اقدام حوثیها علیه کشتیرانی، به تشدید این بحران خواهد انجامید.
بر اساس این گزارش، حوثیها همچنین میتوانند تاسیسات نفتی در کشورهای حوزه خلیج فارس را هدف قرار دهند، همانگونه که در گذشته نیز سابقه چنین اقداماتی را داشتهاند.
در سپتامبر ۲۰۱۹، حملات کمسابقه پهپادی و موشکی به مجتمعهای بقیق و خریص عربستان سعودی، بیش از نیمی از تولید نفت خام این کشور را موقتا از مدار خارج کرد و به نوسان شدید در بازارهای جهانی انجامید.
حوثیها مسئولیت این حملات را بر عهده گرفتند، اما همزمان برخی کشورها انگشت اتهام را به سوی حکومت ایران نشانه رفتند.
پالایشگاه راس تنوره نیز در سال ۲۰۲۱ هدف حمله حوثیهای یمن قرار گرفت.
سابقه حملات حوثیها به کشتیهای تجاری
مدت کوتاهی پس از آغاز مناقشه حماس و اسرائیل در مهر ۱۴۰۲، حوثیها حملات خود را به کشتیهای بینالمللی در دریای سرخ، تنگه بابالمندب و خلیج عدن آغاز کردند و امنیت دریانوردی را در منطقه به خطر انداختند.
حوثیها با استفاده از موشک و پهپاد در مجموع به بیش از ۱۰۰ کشتی تجاری حمله کردند که از این تعداد، دو شناور غرق شدند.
پس از برقراری آتشبس میان اسرائیل و حماس در مهر ۱۴۰۴، حوثیها به حملات خود در آبهای منطقه پایان دادند، اما همواره تهدید کردهاند در صورت لزوم آمادهاند اقدامات بیثباتکننده خود را از سر بگیرند.
حوثیها از سال ۲۰۱۴ کنترل صنعا را در دست دارند. با این حال، سازمان ملل متحد، آمریکا و اتحادیه اروپا حکومت این گروه را به رسمیت نمیشناسند. ایالات متحده و اسرائیل حوثیها را در فهرست گروههای تروریستی قرار دادهاند.
بر اساس این گزارش بلومبرگ، «جنگ ایران» همان الگویی را تکرار کرده که پیشتر در جنگ تجاری دونالد ترامپ دیده شده بود: بیشترین فشار نه بر دشمنان، بلکه بر متحدان آمریکا وارد میشود- اما اینبار با ابعادی گستردهتر و پیامدهایی شدیدتر.
این گزارش میافزاید که اختلال در بازار جهانی کالاها، از جمله فلزات و کودهای شیمیایی، در حال افزایش است، اما مهمترین ضربه به بازار انرژی وارد شده؛ منطقه خلیج فارس سهم قابل توجهی از تامین نفت و گاز جهان را بر عهده دارد و هرگونه اختلال در آن به سرعت به افزایش قیمتها در سطح جهانی منجر میشود.
در آسیا، کشورهایی که وابستگی بیشتری به انرژی خلیج فارس دارند، بیش از دیگران آسیب دیدهاند. دولت کره جنوبی اقدامات اضطراری از جمله سقفگذاری بر قیمت سوخت را اجرا کرده و مقامهای این کشور درباره «بدترین سناریوها» هشدار دادهاند. در فیلیپین نیز وضعیت به حدی بحرانی توصیف شده که دولت اعلام وضعیت اضطراری انرژی کرده است.
در اروپا، این بحران بار دیگر سیاست کاهش وابستگی به روسیه را با چالش مواجه کرده است. کشورهای اروپایی که پس از جنگ اوکراین به گاز طبیعی آمریکا روی آورده بودند، اکنون با نگرانی از افزایش فشارهای سیاسی واشینگتن و احتمال تغییر شرایط تامین انرژی روبهرو هستند.
گزارش بلومبرگ همچنین به پیامدهای ژئوپولیتیکی این روند اشاره میکند و مینویسد افزایش هزینههای جنگ، برخی کشورها را به بازنگری در سیاست نزدیکی به آمریکا و دوری از چین و روسیه واداشته است. در همین راستا، فیلیپین در بحبوحه بحران انرژی به دنبال همکاری با چین برای توسعه منابع نفت و گاز در دریای چین جنوبی رفته است.
بر اساس این تحلیل، در حالی که افزایش قیمتها همه کشورها را تحت تاثیر قرار داده، شدت بحران در برخی مناطق بسیار بیشتر است؛ بهطوری که در آمریکا احتمال افزایش قیمت بلیت هواپیما مطرح شده، اما در کشورهایی مانند فیلیپین حتی خطر توقف کامل پروازها به دلیل کمبود سوخت وجود دارد.
اقتصاددانان گلدمنساکس (Goldman Sachs) برآورد کردهاند که در سناریوهای بدبینانه، تورم در اروپا ممکن است بهطور قابل توجهی افزایش یابد، در حالی که سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) پیشبینی کرده بریتانیا بیشترین آسیب اقتصادی را در میان کشورهای گروه هفت تجربه خواهد کرد.
این گزارش همچنین به نگرانیهای امنیتی متحدان آمریکا اشاره میکند. در کره جنوبی، بخشی از سامانههای دفاعی آمریکا به خاورمیانه منتقل شده و در اروپا نیز بیم آن میرود که منابع نظامی واشینگتن از حمایت از اوکراین منحرف شود.
در پایان، بلومبرگ هشدار میدهد که بزرگترین نگرانی، نه وضعیت فعلی بلکه احتمال تشدید بحران است. به نوشته این رسانه، شوکهای اقتصادی ناشی از جنگ ممکن است «غیرخطی» و فراتر از پیشبینیها گسترش یابد- و آنچه امروز دیده میشود، تنها آغاز یک بحران عمیقتر باشد.
ساندیتایمز در یادداشتی تحلیلی نوشت با گذشت یک ماه از جنگ آمریکا و اسرائیل با حکومت ایران، آثار این درگیری بهطور فزایندهای وارد زندگی روزمره مردم شده است؛ بهگونهای که آنچه پیشتر صرفاً در اخبار دیده میشد، اکنون به یک بحران ملموس اقتصادی تبدیل شده است.
در این گزارش با اشاره به تجربه بحرانهای گذشته - از جمله حملات ۱۱ سپتامبر، جنگهای خاورمیانه و همهگیری کووید - تاکید شده که این بار شرایط متفاوت است و دولتها دیگر توان مداخله مالی گسترده برای کاهش اثرات اقتصادی را ندارند.
بر اساس این تحلیل، حتی سناریوهای نسبتاً خوشبینانه جنگ نیز با افزایش شدید هزینههای انرژی و وامهای مسکن همراه خواهد بود و در سناریوهای بدبینانهتر، احتمال رکود ملی یا جهانی وجود دارد.
این نشریه بریتانیایی با استناد به پیشبینیهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) گزارش داد که بریتانیا بهعنوان واردکننده انرژی، بیش از سایر کشورهای گروه هفت در معرض آسیب قرار دارد. بر این اساس، تورم در این کشور ممکن است به حدود ۴ درصد برسد و رشد اقتصادی به سطحی بسیار پایین کاهش یابد.
گزارش همچنین به فضای سیاسی و افکار عمومی در بریتانیا اشاره میکند و مینویسد که جنگ موجب سردرگمی و کاهش حمایت عمومی از متحدان غربی شده است. طبق یک نظرسنجی، تنها ۱۹ درصد از شهروندان بریتانیا از آمریکا و اسرائیل حمایت میکنند و اکثریت دیدگاه مشخصی ندارند.
در بخش دیگری از گزارش، به گسترش احتمالی درگیری اشاره شده و حمله موشکی نیروهای حوثی به اسرائیل بهعنوان نشانهای از آمادگی نیروهای نیابتی حکومت ایران برای ورود به جنگ ارزیابی شده است. همزمان، اعزام یک کشتی نیروی دریایی بریتانیا به تنگه هرمز با تجهیزات مینیاب، نشاندهنده اهمیت حیاتی این گذرگاه برای اقتصاد جهانی توصیف شده است.
این تحلیل تاکید میکند که حتی در صورت پایان سریع جنگ، جهان وارد دورهای ناپایدارتر شده و بریتانیا از نظر نظامی و اقتصادی آمادگی کافی برای مواجهه با این شرایط را ندارد. به نوشته این روزنامه، مقامهای نظامی از کسری قابل توجه در بودجه دفاعی خبر دادهاند و برنامههای تقویت توان نظامی با چالشهای مالی روبهرو است.
در پایان، ساندیتایمز هشدار میدهد که تداوم بحران در تنگه هرمز فشار بیشتری بر قیمت سوخت وارد خواهد کرد و در نهایت، هزینه این تحولات بر دوش شهروندان عادی خواهد افتاد. این روزنامه بریتانیایی این پرسش را مطرح میکند که آیا رهبران سیاسی آمادگی دارند درباره این هزینهها صادقانه با مردم سخن بگویند یا خیر.
