در حالی که مقامهای ترکیه از تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ در منطقه خبر میدهند، واشینگتنپست به نقل از چند مقام ایرانی، اروپایی و یک مقام ارشد عرب نوشت که تهران تلاشها برای یافتن یک مسیر دیپلماتیک جهت خروج از جنگی را که توسط آمریکا و اسرائیل آغاز شده، رد کرده است.
این رسانه یکشنبه دوم فروردین در گزارشی نوشت که جمهوری اسلامی در حال تشدید حملات به همسایگان است و باور دارد میتواند با سرعتی بیش از آمریکا در بهبود اقتصاد جهانی، به آن ضربه بزند.
واشینگتنپست به نقل از یک دپیلمات ایرانی نوشت که جمهوری اسلامی با بستن تنگه هرمز در پی این است که «تجاوزهای متجاوزان» را برای آنها «پرهزینهتر» کند.
از سوی دیگر، یکی از دیپلماتهای اروپایی مستقر در خلیج فارس به واشینگتنپست گفت: «تا زمانی که این حکومت پابرجاست، در منطقه هراسافکنی و بازارهای جهانی را از طریق قیمت نفت و گاز دچار اضطراب میکند.»
او افزود که این اقدامها برای جمهوری اسلامی «به معنای پیروزی» است و آنها برای بازگشتن به میز مذاکره هیچ فشاری احساس نمیکنند.
این دیپلمات پیامدهای اقتصادی جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی برای ایالات متحده و متحدان اروپاییاش را «متوسط» ارزیابی و تاکید کرد که این فشار هنوز بهحد بحرانی نرسیده که فشار برای مذاکره در طرف آمریکایی را افزایش دهد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در نخستین ساعات یکشنبه ۲ فروردین، هشدار داد که جمهوری اسلامی تا ۴۸ ساعت فرصت دارد تا تنگه هرمز را «بهطور کامل و بدون تهدید» برای کشتیرانی باز کند، در غیر اینصورت، آمریکا «نیروگاههای برق» ایران را هدف قرار میدهد.
وزارت امور خارجه ایران، شامگاه یکشنبه با انتشار بیانیهای بر موضع پیشین خود در خصوص عبور کشتیها از تنگه هرمز پافشاری کرد و با تکرار این ادعا که «تنگه هرمز بسته نیست»، گفت: «شناورها، وسایل و هرگونه ظرفیتهای متعلق به آمریکا و رژیم صهیونیستی، و دیگر مشارکتکنندگان در این تجاوز، واجد وصف عبور و مرور عادی و غیرمتخاصم نبوده و در چارچوب وضعیت حقوقی ناشی از مخاصمه، وفق تصمیمها و تدابیر مراجع صلاحیتدار ایران با آنها برخورد خواهد شد.»
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه خاتمالانبیا، نیز در بیانیهای که عصر یکشنبه در رسانههای داخلی منتشر شد، اعلام کرد که در صورت حمله آمریکا به نیروگاههای ایران تنگه هرمز بهطور کامل بسته میشود، نیروگاههای برق و زیرساختهای انرژی و فناوری اطلاعات، شرکتهای منطقه که سهامدار آمریکایی دارند و نیروگاههای برق کشورهای منطقه که میزبان پایگاههای آمریکا هستند، هدف حملات گسترده قرار خواهد گرفت.
پیش از صدور ضربالاجل ۴۸ ساعته ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز، پنتاگون با افزایش حملات هوایی و اعزام بالگردهای تهاجمی بیشتر به منطقه در حال تشدید عملیات در اطراف این گلوگاه حیاتی بود.
به گزارش واشینگتنپست، باز کردن تنگه هرمز از طریق زور مستلزم پاکسازی مواضع جمهوری اسلامی است تا ناوهای جنگی آمریکا بتوانند نفتکشها را اسکورت کنند.
به گفته یکی از مقامهای اروپایی که پیشتر در ایران مستقر بوده، به نظر میرسد کشته شدن پیاپی مقامهای ارشد جمهوری اسلامی نیز انگیزه تهران برای ورود به مذاکرات را کاهش داده است. او گفت بهویژه کشته شدن لاریجانی چشمانداز گفتوگوها را تضعیف کرده، زیرا او از معدود افرادی بود که توانایی تعامل با غرب را داشت.
تلاش وزیر خزانهداری آمریکا برای آرام کردن بازار
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، یکشنبه عصر در گفتوگو با شبکه خبری اِنبیسی با اشاره به تواناییهایی اقتصادی ایالات متحده برای ادامه جنگ، کوشید به گمانهزنیها پیرامون آثار فزاینده منفی این جنگ بر اقتصاد جهانی پاسخ دهد.
او با تاکید بر اینکه مالیات پرداختی مردم آمریکا برای تامین هزینههای جنگ با جمهوری اسلامی افزایش نخواهد یافت، گفت: «ما پول کافی برای تامین مالی این جنگ داریم و درخواست بودجه تکمیلی که پنتاگون مطرح کرده برای تقویت توانمندیهای آینده ارتش خواهد بود.»
بودجه درخواستی پنتاگون حدود ۲۰۰ میلیارد دلار است.
بسنت بدون تایید رقم ۲۰۰ میلیارد دلار گفت: «رییسجمهور ترامپ درست مانند دوره اول ریاستجمهوریاش، در حال تقویت ارتش است و میخواهد اطمینان حاصل کند که ارتش در آینده بهخوبی تامین و پشتیبانی میشود.»
او همچنین از موضع ترامپ در حمله به نیروگاهها در ایران دفاع کرد و گفت که رییسجمهوری آمریکا از «تنها زبانی که ایرانیها میفهمند» استفاده میکند.
او همچنین تاکید کرد که ترامپ «هر اقدامی که لازم باشد» برای دستیابی به اهداف خود در جنگ با جمهوری اسلامی انجام خواهد داد.
مردم آمریکا چه میگویند؟
شبکه خبری سیبیاِس ظهر یکشنبه به وقت شرق آمریکا نتایج یک نظرسنجی با مشارکت بیش از ۳,۳۰۰ بزرگسال آمریکایی را که در خلال ۱۷ تا ۲۰ مارس، یعنی سه روز پایانی اسفند ۱۴۰۴، انجام شده بود را منتشر کرد. بر اساس این نظرسنجی اکثر شرکتکنندگان (۵۷ درصد) معتقدند جنگ برای آمریکا خوب پیش نمیرود.بر اساس نتایج این نظرسنجی، آمریکاییها همزمان میخواهند جنگ خیلی زود تمام شود و در عین حال خواهان تحقق اهدافی حداکثری مانند توقف برنامه هستهای جمهوری اسلامی، تغییر رژیم در ایران، آزادی مردم ایران هستند.
۹۲ درصد از پاسخدهندگان در واکنش به اینکه در این جنگ چه چیزهایی برای آمریکا اهمیت دارند، پایان سریع جنگ را اولویت اصلی خواندهاند، ۸۰ درصد گزینه «آزادی مردم ایران» و ۷۳ درصد گزینه «توقف دائمی برنامه هستهای» جمهوری اسلامی را نیز انتخاب کردند.
افزون بر این، ۵۳ درصد از پاسخدهندگان پایان دادن به جنگ با ادامه حاکمیت جمهوری اسلامی را «غیرقابل قبول» خواندهاند.
تلاشهای کشورهای منطقه برای رایزنی با جمهوری اسلامی
واشینگتنپست به نقل از مقام عرب و چند دیپلمات اروپایی نوشت که مقامهای قطر و عمان از هفته گذشته پس از آنکه به این جمعبندی رسیدند که نیروی نظامی گسترده آمریکا و اسرائیل در کوتاهمدت قادر به سرنگونی دولت ایران نخواهد بود، تماسهایی با تهران برای بررسی امکان آتشبس برقرار کردند.
ایران در پاسخ اعلام کرد تنها در صورتی وارد گفتوگو میشود که آمریکا و اسرائیل ابتدا حملات خود را متوقف کنند.
دیپلمات جمهوری اسلامی نیز در این باره به این رسانه گفت: «ایران حاضر به پذیرش یک آتشبس زودهنگام مانند جنگ ۱۲روزه نیست. مگر آنکه واشینگتن با مجموعهای از تضمینهای عدم تجاوز از جمله پرداخت غرامت مالی برای خسارات ناشی از جنگ موافقت کند.»
این اظهارات در حالی منتشر شده است که خبرگزاری آسوشیتدپرس عصر یکشنبه به نقل از یک دیپلمات قطری نوشت که این کشور در حال حاضر در هیچ تلاش میانجیگرانهای برای پایان دادن به جنگ جاری میان جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل مشارکت ندارد.
این دیپلمات گفت که قطر «در حال حاضر بر دفاع از کشور خود» و رسیدگی به بحران گاز متمرکز است.
بر اساس اعلام پنتاگون، ایالات متحده و اسرائیل تاکنون بیش از ۱۵ هزار هدف را در سراسر ایران هدف قرار دادهاند.
این درگیری اکنون به حملات علیه زیرساختهای انرژی منطقه نیز گسترش یافته است. جمهوری اسلامی در واکنش به حمله به میدان گازی پارس جنوبی، با انجام حملاتی علیه قطر، عربستان سعودی و کویت پاسخ داد که به گفته مقامهای محلی، میلیاردها دلار خسارت به یک تاسیسات گاز طبیعی در قطر وارد کرد.
نتانیاهو یکشنبه دوم فروردین گفت: «آنها یک موشک بالستیک قارهپیما به سمت دیهگو گارسیا شلیک کردند. اکنون این توانایی را دارند که به عمق اروپا دست یابند.»
او افزود شماری از کشورها در حال حرکت به سوی پیوستن به کارزار علیه جمهوری اسلامی هستند، اما از ذکر نام و نحوه مشارکت احتمالی آنها خودداری کرد.
نخستوزیر اسرائیل ادامه داد: «اقدامات بیشتری نیاز است. وقت آن است که رهبران سایر کشورها نیز [به این عملیات] بپیوندند.»
نتانیاهو این اظهارات در جریان بازدید از محل اصابت حمله موشکی جمهوری اسلامی به شهر عراد بیان کرد.
شامگاه اول فروردین، حملات موشکی جمهوری اسلامی به مناطق مسکونی دو شهر عراد و دیمونا در جنوب اسرائیل حدود ۱۵۰ زخمی برجای گذاشت که حال شماری از آنها وخیم گزارش شده است.
روزنامه والاستریت ژورنال اول فروردین گزارش داد دو موشک بالستیک از ایران به سمت پایگاه نظامی آمریکا و بریتانیا در دیهگو گارسیا در اقیانوس هند شلیک شدند، اما این حمله ناکام ماند و پرتابهها به هدف اصابت نکردند.
ایوت کوپر، وزیر امور خارجه بریتانیا، اول فروردین حمله موشکی حکومت ایران به پایگاه دیهگو گارسیا را محکوم کرد و در عین حال گفت بریتانیا قصد ندارد درگیر یک جنگ گستردهتر شود.
او افزود موضع دولت بریتانیا ماهیتی «دفاعی» دارد و لندن همچنان خواهان پایان سریع مناقشه در منطقه است.
در روزهای اخیر، دونالد ترامپ بارها از عدم همراهی متحدان واشینگتن در کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی انتقاد کرده است.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل دوم فروردین نوشت حمله به دیهگو گارسیا نشان داد بُرد برخی موشکهای جمهوری اسلامی بیش از برآوردهای پیشین است.
نتانیاهو: جمهوری اسلامی بهدنبال باجگیری از جامعه جهانی است
نتانیاهو در ادامه سخنان خود، به اقدامات جمهوری اسلامی مانند حمله به مناطق گوناگون و بستن تنگه هرمز اشاره کرد و گفت: «آنها همه را در تیررس خود قرار دادهاند. در پی آن هستند با مسدود کردن یک مسیر بینالمللی دریایی و انرژی، از کل جهان باجگیری کنند.»
او افزود: «آنها همچنین به اورشلیم شلیک کردند، درست در کنار اماکن مقدس سه دین توحیدی: دیوار ندبه، کلیسای مقبره مقدس و مسجد الاقصی. بهطرزی معجزهآسا هیچکدام آسیب ندیدند، اما آنها اماکن مقدس سه دین بزرگ توحیدی را هدف قرار داده بودند.»
۲۹ اسفند، بقایای یکی از موشکهای رهگیریشده حکومت ایران در بخش قدیمی اورشلیم سقوط کرد. این محل حدود ۴۰۰ متر با دیوار ندبه و مجموعه مسجد الاقصی فاصله دارد.
وضعیت تنگه هرمز و جریان انرژی جهانی به یکی از محورهای اصلی بحران خاورمیانه تبدیل شده است.
علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، پیشتر اعلام کرد جمهوری اسلامی از برخی کشتیهایی که از تنگه هرمز تردد میکنند، دو میلیون دلار «حق عبور» میگیرد.
بامداد دوم فروردین، ترامپ با انتشار پیامی خطاب به جمهوری اسلامی، ضربالاجلی ۴۸ ساعته برای بازگشایی کامل تنگه هرمز تعیین کرد و هشدار داد در غیر این صورت، نیروگاههای ایران هدف قرار خواهند گرفت.
در سوی دیگر، مقامهای جمهوری اسلامی تهدید کردند در صورت حمله آمریکا به نیروگاهها، زیرساختهای حیاتی و انرژی منطقه را هدف قرار خواهند داد.
نتانیاهو: هدف ما رژیم است، به غیرنظامیان در ایران حمله نمیکنیم
نتانیاهو در ادامه تاکید کرد اسرائیل با «نیرویی عظیم» به حملات اخیر جمهوری اسلامی پاسخ خواهد داد.
او افزود: «ما با قدرتی بزرگ پاسخ میدهیم، اما نه علیه غیرنظامیان. هدف ما رژیم است. ما سپاه پاسداران، این گروه جنایتکار، را هدف قرار میدهیم؛ خودشان، رهبرانشان، تاسیساتشان و منابع اقتصادیشان.»
علی خامنهای، دیکتاتور تهران، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات، عبدالرحیم موسوی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران، علی شمخانی، دبیر شورای دفاع و عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع جمهوری اسلامی، از جمله مقامهای بلندپایهای بودند که در جریان جنگ اخیر از پا درآمدند.
نتبلاکس یکشنبه دوم فروردین در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت پس از گذشت ۵۲۸ ساعت، ایران به بیستوسومین روز انزوای ارتباطی خود از جهان رسیده است.
این نهاد افزود: «این اقدام به فشارهای ناشی از شرایط جنگی برای میلیونها غیرنظامی افزوده و آنها را از دسترسی به منابع مستقل اطلاعات و هشدارها محروم کرده است.»
این طولانیترین دوره قطع اینترنت در تاریخ ایران محسوب میشود و رکورد پیشین جمهوری اسلامی در محدودسازی ارتباطات مردمی را که در جریان اعتراضات سراسری دیماه ثبت شده بود، پشت سر گذاشته است.
جمهوری اسلامی در روزهای اخیر کوشیده است افزون بر قطع اینترنت، با ایجاد پارازیت گسترده بر شبکههای ماهوارهای و رادیویی، مانع از ارتباط مردم ایران با جهان خارج شود و بدین ترتیب، روایت رسمی خود از جنگ کنونی را غالب سازد.
ارتش اسرائیل ۲۲ اسفند با اشاره به قطع اینترنت در ایران اعلام کرد جمهوری اسلامی عمدا مانع از آن میشود که هشدارهای مربوط به حملات اسرائیل به مردم ایران برسد و بدین ترتیب، از شهروندان بهعنوان «سپر انسانی» استفاده میکند.
تشدید سرکوب، نابرابری دیجیتال و بحران اقتصادی
پس از هفتهها قطعی اینترنت در ایران، کاربران شبکههای اجتماعی از تداوم فشارهای امنیتی، تشدید نابرابری دیجیتال و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن خبر میدهند.
کاربری به نام علیرضا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت پس از گذشت ۲۳ روز از قطع اینترنت، «جریانهای وابسته با استفاده از سیمکارتهای سفید، در فضای مجازی به تهدید و اعمال فشار علیه شهروندان داخل و خارج از کشور ادامه میدهند».
او هشدار داد رسانههای حکومتی مانند تسنیم، فارس و دانشجو نیز «در راستای پروپاگاندا، با انتشار گسترده روایتهای جهتدار در تلاشاند تصویری کنترلشده از وضعیت کشور به حامیان حکومت ارائه دهند».
کاربر دیگری به نام صبا به موضوع «اینترنت طبقاتی» در ایران اشاره کرد و گفت: «طرفداران جمهوری اسلامی دو دستهاند؛ دسته خونریز و دسته خونشور. خونریزها اسلحه دارند و میجنگند؛ خونشورها اینترنت دارند.»
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، ۱۹ اسفند به وجود «اینترنت طبقاتی» در کشور اذعان کرده و گفته بود: «برای افرادی که میتوانند صدای ما را بیشتر برسانند، امکاناتی فراهم شده است.»
در آذرماه نیز افشای بهرهمندی برخی خبرنگاران، هنرمندان، فعالان سیاسی و چهرههای نزدیک به حکومت از «سیمکارت سفید»، بهدلیل وجود رانت و اعطای امتیازات ویژه، موجی از خشم و اعتراض را در میان افکار عمومی برانگیخته بود.
کاربری به نام آرنی از دشواری ارتباط ایرانیان خارج از کشور با عزیزانشان در داخل ایران نوشت و خواستار اطلاعرسانی گستردهتر درباره قطع اینترنت در ایران شد.
آرنی گفت: «وقتی با خانوادهام حرف میزنم، انگار پشت یک دیوار بلند هستم. تماسهای کوتاه، حرفهای نصفه، بیخبری از دنیا و لبخندهایی که واقعی نیست.»
کاربر دیگری در انتقاد از عملکرد جمهوری اسلامی، مجموعهای از رفتارهای حکومت را برشمرد: «اقدامات تروریستی در سایر کشورها و ایجاد رعب و وحشت و ترویج خشونت بین مردم، انتشار دروغ و اخبار کذب، تهدید مالی و جانی علیه دیاسپورا، محدودیت شدید اینترنت بهویژه در زمان جنگی و پارازیت بر روی ماهوارههای تلویزیونی».
کاربری نیز به پیامدهای اقتصادی قطعی اینترنت در ایران اشاره کرد و گفت شرکتها در بسیاری از شهرستانها به تعدیل نیرو روی آوردهاند.
او اضافه کرد: «شرکتهایی که سروکار آنها با اینترنت و برنامهنویسی است، همه خوابیدهاند.»
قطعی اینترنت در ایران در حالی ادامه دارد که بر اساس گزارش رسانههای حکومتی، شماری از شهروندان بهدلیل استفاده از استارلینک بازداشت شدهاند.
به گزارش پایگاه خبری «میدلایست آی»، فیدان پیشتر در نشستی منطقهای که در ریاض برگزار شد، حضور یافت.
شرکتکنندگان در این نشست در بیانیهای مشترک از حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه، بهویژه علیه زیرساختهای غیرنظامی، انتقاد کردند.
وزیر خارجه ترکیه پس از شرکت در این نشست گفت کشورهای حوزه خلیج فارس این پرسش را مطرح میکنند که چرا حکومت ایران آنها را هدف قرار داده است. به گفته او، این کشورها تاکید دارند که در آغاز این جنگ نقشی نداشتهاند و آن را «موضوعی جداگانه» میدانند.
فیدان افزود کشورهای منطقه معتقدند حمله به آنها «ناعادلانه» است و باید به اقدامات جمهوری اسلامی پاسخ داده شود.
او ادامه داد: «آنها همچنین میگویند که ایران نهتنها پایگاههای نظامی، بلکه زیرساختهای غیرنظامی و اهداف اقتصادی را نیز هدف قرار داده و این اقدام عمدی است.»
حکومت ایران از زمان آغاز مناقشه کنونی، ۱۲ کشور منطقه از جمله عربستان سعودی، امارات، بحرین، کویت، اردن، قطر، عراق، عمان و جمهوری آذربایجان را هدف قرار داده است؛ حملاتی که تهران اغلب آنها را با استناد به فعالیت پایگاههای نظامی ایالات متحده در این کشورها توجیه میکند.
این در حالی است که تاسیسات غیرنظامی، از جمله فرودگاهها و هتلها، از اهداف حملات جمهوری اسلامی بودهاند.
تغییر رویکرد کشورهای خلیج فارس
فیدان در ادامه گفت کشورهای حوزه خلیج فارس تاکید دارند که اگر وضعیت کنونی ادامه پیدا کند، «مجبور خواهند شد اقدامات متقابلی انجام دهند.»
وزیر خارجه ترکیه افزود: «در این نشست، آنها آخرین هشدارهای خود را در این زمینه صادر کردند. حملات گسترده اخیر نیز باعث شدت گرفتن [نگرانیها] شده و سطح خطر افزایش یافته است.»
همزمان با برگزاری این نشست با حضور فیدان و وزیران خارجه آذربایجان، بحرین، مصر، اردن، کویت، لبنان، پاکستان، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و سوریه، جمهوری اسلامی با شلیک موشکها و پهپادهایی بهسوی ریاض، بر تنشها افزود.
رسانه میدلایست آی این اقدام تهران را «نشانه تهدید» توصیف کرده است.
حملات اخیر حکومت ایران به تاسیسات گازی قطر و زیرساختهای نفتی عربستان سعودی باعث خشم کشورهای منطقه شده و آنها را به بازنگری در نحوه برخورد با تهران واداشته است.
عربستان سعودی موافقت کرده است پایگاه هوایی ملک فهد در طائف در غرب این کشور را در اختیار آمریکا قرار دهد؛ موضوعی که نشاندهنده تغییر رویکرد ریاض و شماری دیگر از بازیگران منطقهای به مناقشه کنونی است.
میدلایست آی به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت شیخ عبدالله بن زاید، وزیر امور خارجه امارات متحده عربی، پیشتر در تماس با مارکو روبیو، همتای آمریکایی خود، اعلام کرد این کشور برای ادامه جنگ تا ۹ ماه آمادگی دارد.
فیدان: نمیخواهیم یک جنگ طولانیمدت کل منطقه را تحت تاثیر قرار دهد
فیدان در ادامه اظهارات خود گفت آنکارا با «تجاوز و توسعهطلبی اسرائیل» و همچنین «اقدامات ایران برای گسترش جنگ در سراسر منطقه» مخالف است و از مسیر دیپلماتیک بهدنبال کاهش تنشها خواهد بود.
او با اشاره به احتمال ورود مستقیم کشورهای خلیج فارس به درگیریها افزود: «ما به هیچ وجه نمیخواهیم این وضعیت به یک جنگ طولانیمدت تبدیل شود که کل منطقه را دربر بگیرد.»
به گفته وزیر خارجه ترکیه، این جنگ میتواند تغییرات مهمی در کشورهای خلیج فارس بهدنبال داشته باشد و احتمال دارد برنامهها و سرمایهگذاریهای تازهای در حوزه صنعت دفاعی در دستور کار قرار گیرد.
