شرکتهای چینی همچنان بهطور علنی «کالاهای دو منظوره» از جمله موتور و باتری را به ایران و روسیه عرضه میکنند؛ اقدامی که به گفته مقامهای آمریکایی، اجرای تحریمها را با چالش جدی مواجه کرده است. کالاهای دو منظوره به اقلامی گفته میشود که همزمان دارای کاربرد نظامی و غیرنظامی هستند.
روزنامه والاستریت ژورنال چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت گزارش داد همزمان با تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی، شرکت چینی «شیامن ویکتوری تکنولوژی» در ایمیلی تبلیغاتی به مشتریان خود اعلام کرد: «ما از تجاوز علیه ایران عمیقا شوکه و خشمگین هستیم و قلبهایمان با شماست.»
بر اساس این گزارش، به نظر میرسد ایمیل شرکت چینی بهطور تصادفی به «دیدهبان ایران» رسیده است؛ نهادی وابسته به پروژه ویسکانسین برای کنترل تسلیحات هستهای که شبکههای گسترش تسلیحاتی جمهوری اسلامی را رصد میکند.
در این ایمیل، پیشنهاد فروش موتورهای طراحیشده در آلمان موسوم به «لیمباخ ال۵۵۰» مطرح شده؛ موتورهایی که آمریکا فروش آنها به ایران و روسیه را ممنوع کرده است.
به گزارش والاستریت ژورنال، این موتور از اجزای اصلی پهپاد انتحاری شاهد-۱۳۶ جمهوری اسلامی به شمار میرود؛ سلاحی که روسیه نیز در جنگ اوکراین بهطور گسترده از آن استفاده کرده است.
در وبسایت این شرکت، تصویر پهپادی شبیه شاهد همراه با شعار «نوآوری در راهکارهای موتور هوانوردی» منتشر شده است.
چالش فزاینده واشینگتن در برابر صادرات دو منظوره
بازاریابی علنی یک شرکت کوچک و کمتر شناختهشده چینی در بحبوحه جنگ، نشانهای از چالش فزاینده پیشروی واشینگتن است؛ چالشی که همزمان با تلاش آمریکا برای جلوگیری از انتقال کالاهای دو منظوره به رقبایش شدت گرفته است.
به نوشته والاستریت ژورنال، دادههای گمرکی چین نشان میدهد شرکتهای این کشور صدها کانتینر حاوی کالاهای دو منظوره مانند موتور، تراشه رایانهای، کابل فیبر نوری و ژیروسکوپ را به ایران و روسیه ارسال کردهاند.
برخی صادرکنندگان پیشتر برای دور زدن تحریمها، محمولهها را با برچسب نادرست ثبت میکردند، اما به گفته مقامهای پیشین وزارت خزانهداری آمریکا، در بسیاری موارد دیگر حتی چنین تلاشی نیز انجام نمیشود.
مسیر تامین قطعات پهپاد شاهد
پهپاد شاهد که بردی تا حدود ۱۶۰۰ کیلومتر دارد و هزینه تولید آن بین ۲۰ هزار تا ۵۰ هزار دلار برآورد میشود، یکی از نگرانیهای اصلی آمریکا به شمار میرود.
بررسی بقایای پهپادهای سرنگونشده در اوکراین نشان میدهد نسخههای اولیه این پهپاد حاوی قطعات ساخت آمریکا و اروپا بودهاند که از مسیر توزیعکنندگان مجاز به چین یا هنگکنگ منتقل و سپس به ایران یا روسیه ارسال شدهاند.
وزارت خزانهداری آمریکا سال ۲۰۲۴ شبکهای از شرکتهای پوششی مستقر در هنگکنگ را که با حامد دهقان، تاجر مستقر در تهران و تامینکننده برنامههای پهپادی و موشکی جمهوری اسلامی، مرتبط بودند، تحریم کرد.
یک سال بعد نیز شبکه جدیدی از شرکتهای مشابه شناسایی و تحریم شد.
واکنش چین
وزارت امور خارجه چین در بیانیهای اعلام کرد این کشور محدودیتهای صادراتی کالاهای دو منظوره را مطابق قوانین داخلی و تعهدات بینالمللی خود اجرا میکند.
با این حال، گزارشها حاکی از آن است که صادرات کابل فیبر نوری و باتریهای لیتیوم-یون از چین به روسیه و ایران افزایش یافته است.
این روند پس از استفاده روسیه از پهپادهای هدایتشونده با کابل برای مقابله با اخلال سیگنالی اوکراین رخ داده است.
محدودیتهای واشینگتن
به گفته کارشناسان، بسیاری از این مبادلات از سوی شرکتهای کوچک چینی انجام میشود که بهدلیل استفاده نکردن از دلار، نگرانی کمتری از تحریمهای آمریکا دارند.
در عین حال، مقامهای آمریکایی تاکید کردهاند هدف واشینگتن افزایش هزینههای تامین تجهیزات برای ایران و روسیه و کاهش کیفیت قطعات در دسترس آنها است.
به گفته مقامهای کنونی و پیشین ایالات متحده، واشینگتن قادر به توقف کامل این تجارت نیست، اما تلاش میکند با تحریم خریداران نفت ایران و شبکههای واسطه، منابع مالی جمهوری اسلامی را محدود کند.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت گزارش داد تنگه هرمز از زمان آغاز درگیریها عملا مسدود شده و حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان را مختل کرده؛ موضوعی که به بحران انرژی جهانی دامن زده است.
ترامپ شامگاه سهشنبه ۱۵ اردیبهشت در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «بهطور متقابل توافق کردهایم در حالی که محاصره همچنان بهطور کامل برقرار خواهد ماند، "پروژه آزادی" برای مدت کوتاهی متوقف شود تا ببینیم آیا توافق میتواند نهایی و امضا شود یا نه.»
او دلیل این تصمیم را «پیشرفت بزرگ» در مسیر دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی عنوان کرد. این در حالی است که تنشهای نظامی و حملات متقابل در منطقه ادامه دارد.
ترامپ همچنین گفت توان نظامی جمهوری اسلامی تضعیف شده و تهران بهدنبال صلح است، هرچند در مواضع علنی خود همچنان لحن تهدیدآمیز دارد.
پس از اعلام ترامپ، قیمت نفت خام آمریکا بیش از دو دلار کاهش یافت و به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید؛ سطحی که از زمان آغاز درگیریها بهعنوان یک مرز روانی مهم در بازار انرژی مطرح بوده است.
کاخ سفید جزییات بیشتری درباره میزان پیشرفت مذاکرات یا مدت زمان توقف «پروژه آزادی» اعلام نکرد.
تهران نیز تاکنون به این اظهارات واکنش نشان نداده است.
پایان عملیات خشم حماسی
وزیر خارجه آمریکا ۱۵ اردیبهشت گفت: «عملیات خشم حماسی به پایان رسیده و ما بهدنبال تشدید بیشتر تنشها نیستیم.»
روبیو افزود آمریکا به اهداف خود در کارزار نظامی مشترکی که با همکاری اسرائیل آغاز شد، دست یافته است.
او همچنین خبر داد در جریان این درگیریها دستکم ۱۰ ملوان غیرنظامی کشته شدهاند و خدمه برخی کشتیها در شرایط «گرسنگی» و «انزوا» قرار دارند.
روبیو تاکید کرد جمهوری اسلامی نباید کنترل ترافیک دریایی در تنگه هرمز را در دست بگیرد.
به گفته مقامهای آمریکایی، جمهوری اسلامی با تهدید به استفاده از مینهای دریایی، پهپادها، موشکها و قایقهای تندرو عملا این آبراه حیاتی را مسدود کرده است.
در مقابل، آمریکا با محاصره بنادر ایران و اسکورت کشتیهای تجاری تلاش کرده است مسیر عبور را باز نگه دارد.
ارتش آمریکا پیشتر اعلام کرد در عملیات «پروژه آزادی»، چند قایق کوچک جمهوری اسلامی و همچنین موشکهای کروز و پهپادها را منهدم کرده است.
نگرانیها از ادامه تنشها
این درگیریها که به لبنان و کشورهای حوزه خلیج فارس نیز گسترش یافته، هزاران کشته بر جا گذاشته و اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار داده است.
رییس صندوق بینالمللی پول هشدار داده حتی در صورت پایان فوری جنگ، رفع پیامدهای آن دستکم سه تا چهار ماه زمان خواهد برد.
در عرصه دیپلماتیک، تلاشها برای پایان دادن به درگیریها ادامه دارد، اما هنوز به نتیجه ملموسی نرسیده است. مقامهای آمریکا و جمهوری اسلامی یک دور گفتوگوی مستقیم برگزار کردهاند، اما تلاشها برای برگزاری نشستهای بعدی ناکام مانده است.
سایت حقوق بشری هرانا با اعلام این خبر نوشت در این بندها که با کمبود امکانات اولیه روبهرو هستند، زندانیان با مشکلاتی از جمله نبود تهویه مناسب، وضعیت نامناسب بهداشتی، کمبود تخت و محدودیت در دسترسی به خدمات درمانی مواجهاند.
بر اساس این گزارش، در حال حاضر دستکم ۲۳ زن در بند آرامش و هفت زن دیگر در واحد قرنطینه زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشوند.
شماری از این افراد از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ هستند و برخی دیگر در پی آغاز درگیریهای نظامی و تشدید فضای امنیتی اخیر بازداشت شدهاند.
ایراناینترنشنال ۲۸ فروردین گزارش داد محبوبه شعبانی، سیما انبایی فریمانی و آذر یاهو، سه زن زندانی سیاسی، پس از بازداشت در ماههای اخیر بهصورت بلاتکلیف در بند شش (بند زنان) زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشوند.
در پرونده این سه زن اتهامهایی از جمله «محاربه»، «ارتباط با اسرائیل»، «اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور» و «توهین به رهبر جمهوری اسلامی» مطرح شده است.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، این سه زن در ارتباط با اعتراضات دیماه یا فعالیتهای فردی و مدنی بازداشت شدهاند و با گذشت هفتهها، همچنان از روند رسیدگی قضایی و سرنوشت پروندههای خود بیاطلاعاند و از دسترسی به وکیل محروم ماندهاند.
هرانا در ادامه گزارش داد روند نگهداری بازداشتشدگان به این صورت است که زنان بازداشتشده ابتدا به «بند شش» منتقل میشوند و تا پایان مرحله بازجویی در وضعیت ممنوعالملاقات و ممنوعالتماس قرار دارند. پس از پایان این مرحله، زندانیان بالای ۱۸ سال به بند آرامش یا قرنطینه منتقل میشوند.
در این گزارش آمده است بند آرامش ساختاری سولهمانند دارد و در سطحی پایینتر از سایر بندها و روبهروی بند یک قرار گرفته است.
این بند حالتی زیرزمینی دارد و یکی از شهروندان معترض که به تازگی آزاد شده، آن را به «لانه مورچه» تشبیه کرده است.
بر اساس گزارش هرانا، سقف کوتاه، کمبود پنجره و نقص در سیستم تهویه باعث دشواری در تنفس شده و مواردی از تنگی نفس و حملات پنیک در میان زندانیان گزارش شده است.
همچنین در ورودی این بند جز در موارد ضروری بسته نگه داشته میشود و تردد سایر زندانیان به آن ممنوع است.
از دیگر مشکلات این بند میتوان به کمبود ملافه و بالش، اختلال در سیستم گرمایش و سرمایش و وضعیت نامناسب بهداشتی از جمله نبود سرویسهای بهداشتی و حمام متناسب با جمعیت محبوس در آن اشاره کرد.
در خصوص بخش قرنطینه نیز یک منبع مطلع به هرانا گفته است این واحد فاقد استانداردهای لازم برای اسکان بوده و از نظر امکانات و نظافت در وضعیت نامناسبی قرار دارد.
به گفته این منبع آگاه، بوی فاضلاب به دلایل نامشخص به این بخش سرایت میکند و نبود تهویه مناسب، این وضعیت را تشدید کرده است.
در ادامه این گزارش آمده است امکانات درمانی در بند آرامش محدود است و در صورت بروز مشکل پزشکی، زندانیان به بهداری منتقل میشوند، اما به دلیل کمبود امکانات، درمان موثری انجام نمیشود و فرد بیمار دوباره به بند بازگردانده میشود.
بررسیها نشان میدهد بند آرامش پیشتر بهعنوان بند تنبیهی یا انضباطی یا محل نگهداری زندانیان با جرایم مرتبط با مواد مخدر مورد استفاده قرار میگرفت و اکنون به یکی از محلهای نگهداری بازداشتشدگان با اتهامات سیاسی تبدیل شده است.
از سوی دیگر، در ۵۰ روز گذشته، دستکم ۲۸ زندانی با اتهامهای سیاسی و امنیتی در ایران اعدام شدهاند که ۱۳ نفر از آنان از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه بودند.
۶۳ نماینده مجلس، ۱۴ اردیبهشت در بیانیهای از قوه قضاییه جمهوری اسلامی بابت اعدام معترضان دیماه تشکر کردند و از غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه، خواستند با «عوامل اصلی و دانهدرشت» این اعتراضات برخوردی «قاطع، علنی و عبرتآموز» انجام دهد.
همزمان، صدها زندانی سیاسی و شهروند معترض بازداشتشده دیگر در معرض صدور، تایید یا اجرای حکم اعدام قرار دارند.
این وضعیت در کنار تهدیدهای مکرر مقامهای قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی، نگرانیها درباره تداوم چرخه اعدام و استفاده از مجازات مرگ برای سرکوب سیاسی را افزایش داده است.
این رسانه در گزارشی که سهشنبه ۱۵ اردیبهشت منتشر شد، نوشت «سامانه پیشرفته سلاح دقیق کُشنده» قابلیت هدایت لیزری را به سلاحی اضافه میکند که نخستین بار در جنگ کُره استفاده شد. این سامانه به ارتش آمریکا امکان میدهد به شیوهای مقرونبهصرفهتر از گذشته با پهپادهای تهاجمی شاهد و موشکهای بالستیک میانبُرد که ارزشی بهمراتب کمتر از موشکهای پاتریوت دارند، مقابله کند.
در این گزارش تاکید شده است که استفاده از موشکهای چهار میلیون دلاری برای سرنگون کردن پهپادهای ۲۵ هزار دلاری، پنتاگون را به فکر یافتن گزینهای کمهزینهتر انداخت؛ گزینهای که بتوان آن را از هوا یا زمین شلیک کرد تا از پایگاههایی محافظت کند که سامانههای پاتریوت قادر به پوشش آنها نیستند.
به نوشته نیویورکتایمز، ارتش یک راکت کوچک هدایتشونده با لیزر را که برای شلیک از هواپیماها و بالگردها به سوی اهداف زمینی طراحی شده بود، با نیازهای جدید تطبیق داد.
«سامانه پیشرفته سلاح دقیق کُشنده» در دهه ۲۰۰۰ توسعه یافت تا با استفاده از یک کلاهک نسبتا کوچک، گروههایی از نیروهای دشمن و کامیونهای فاقد زره را منهدم کند.
وزارت امور خارجه ایالات متحده، جمعه ۱۱ اردیبهشت اعلام کرد که این سامانه را در قالب قراردادی ۸.۶ میلیارد دلاری به اسرائیل، قطر و امارات متحده عربی میفروشد.
نیویورکتایمز به نقل از شرکت «بیاِیایی سیستمز»، سازنده این سامانه نوشته است که ۱۰۰ هزار عدد از این سامانه به پنتاگون تحویل داده شده و این شرکت میتواند سالانه حدود ۲۰ هزار عدد از آن تولید کند.
این راکتها امکان هدف قرار دادن دقیق اهداف را با کلاهکی بسیار کوچکتر از هر بمب پرتابشونده از هواپیما فراهم میکند. نیروی دریایی آمریکا استفاده از این راکتها را در سال ۲۰۱۱ آغاز کرد.
در بهروزرسانی این راکتها چاشنی قدیمی آنها با گونه جدیدی جایگزین شده که سبب میشود کلاهک جنگی وقتی منفجر شود که چیزی را نزدیک خود تشخیص میدهد. این قابلیت سامانه لیزری دقیق کُشنده را به ابزاری ایدهآل برای منهدم کردن اهداف متحرکی مانند پهپادهای شاهد تبدیل میکند.
به گزارش نیویورکتایمز، تا سال ۲۰۲۵، نیروی هوایی آمریکا از این راکتها برای سرنگون کردن پهپادهای حوثیها بر فراز دریای سرخ استفاده میکرد.
این راکتها را میتوان از جنگندهها و بالگردها و همچنین از پرتابگرهای زمینی متحرک شلیک کرد. اسرائیل، قطر و امارات متحده عربی همگی هواپیماهایی در اختیار دارند که قادر به شلیک این راکت هستند.
