بحران اقتصادی در ایران بیش از پیش شدت گرفته است. پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از موج گسترده بیکاری، تعطیلی کسب و کارهای وابسته به اینترنت، تعدیل و اخراج نیروها و همچنین تعویق در پرداخت حقوق و مزایای کارکنان بخشهای مختلف است.
بر اساس گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال، به کارکنان فولاد مبارکه اعلام شده برای دریافت حقوق باید در آواربرداری از مجتمع مشارکت داشته باشند.
در جریان حملات اسرائیل و آمریکا، هفتم فروردین بخشهایی از تاسیسات برق و کارگاه فولاد مبارکه هدف قرار گرفت.
تعطیلی شغلهای آنلاین
بیش از دو ماه از قطع اینترنت در ایران میگذرد و در این مدت، کسب و کارهای وابسته به اینترنت با رکود کامل مواجه بودهاند.
یک «تریدر» ساکن کرج در پیامی به ایراناینترنشنال گفت دو ماه است که کار نکرده و در این مدت «از جیب» میخورد.
ترید کردن خرید و فروش داراییهایی مثل ارز، سهام یا رمزارز با هدف کسب سود از تغییر قیمت است.
شهروند دیگری که خود را کارآفرین با ۷۰ نفر نیروی کار و در عین حال تریدر معرفی کرد، گفت: «ناگهان ورود مواد اولیه قفل و از طرفی با قطع اینترنت، تمام سیستم فروش فلج شد. حتی ترید هم دیگر نتوانستم انجام دهم. ۷۰ نفر نیرو بیکار شدند، خودم هم مفلس شدم.»
دیگر مشاغل دورکار و «فریلنس» نیز با مشکل مشابهی دست و پنجه نرم میکنند.
یک گرافیست ساکن شاهرود، گفت تا پیش از این تمام سفارشهایش از شهرهای دیگر و حتی خارج از کشور بود، اما با وضعیت قطعی دو ماهه اینترنت، هیچ درآمدی نداشته است.
شهروند دیگری از شاهرود گفت بسیاری از دوستانش که شغل آنلاین و دورکار داشتند، این روزها درآمدشان صفر شده است: «چه کسی میتواند در اپهای ایرانی آنلاینشاپی بزند که بتواند بدون دردسر چهار عکس در آن آپلود کند؟ برنامهنویسان چطور کار کنند وقتی هیچ چیزی در دسترس نیست؟»
مخاطب دیگری از کاشان گفت: «من در حوزه تولید محتوا و تبلیغات فعال بودم که با قطع شدن اینترنت از دی تاکنون کاملا بیکار بودهام. در صورت ادامه وضعیت، مجبور به فروش دوربین و تجهیزاتم برای پرداخت اقساط همین تجهیزات خواهم بود.»
یک نوجوان ۱۴ ساله گفت با قطع اینترنت، تمام زحماتی که برای راهاندازی کانالی تلگرامی به منظور نشر رایگان کتاب با ترجمه خودش راه انداخته بود، هدر رفته است.
مدیر یک آکادمی آنلاین زبان که به گفته خودش، با مشارکت دختران ۱۸ تا ۲۵ ساله اداره میشد، در پیامی گفت: «ما همه چیز را عالی جلو بردیم، کلی پیشرفت کردیم و به درآمد رسیدیم، اما حالا بعد از دو ماه قطعی اینترنت، از کارمان فقط بدهی و اعصاب خراب باقی مانده.»
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال از شهرهای مختلف همچنین حاکی از موج گسترده تعدیل کارمندان، کارگران و تعطیلی صنایع است.
اخراجهای گسترده
بر اساس گزارش شهروندان، پاساژ نور در خیابان ولیعصر تهران که از بزرگترین عرضهکنندههای لپتاپ استوک در ایران شناخته میشود، در هفتههای اخیر تقریبا نیمهتعطیل بوده است.
به گفته مخاطبان، فروشها در این پاساژ معلق است و بسیاری از مغازهها، نیروهایشان را جواب کردهاند.
شهروندی با اشاره به مدرک تحصیلی دکترای تخصصی بیوتکنولوژی دارویی (پیاچدی داروسازی) خود از علوم پزشکی دانشگاه بهشتی، گفت با هشت سال سابقه کار در صنعت داروسازی، از زمان جنگ ۱۲ روزه بیکار شده است و هنوز نتوانسته شغل جایگزین پیدا کند.
دهها پیام نیز در هفتههای گذشته درباره ارائه نامه «عدم نیاز» به کارمندان و کارگران، خودداری کارفرما از افزایش حقوق و حتی پرداخت دستمزد نیروها، برای ایراناینترنشنال ارسال شده است.
یک شهروند با اشاره به «سوءاستفاده کارخانهدارن از شرایط»، گفت: «محصولات را گران اما در عین حال کارگرها را یا تعدیل و اخراج کردند یا حقوقشان را نمیدهند.»
به گفته او، با وجود اینکه نیمی از ماه اردیبهشت گذشته، اما هنوز حقوق فروردین کارگران پرداخت نشده است.
پیشتر نیز چند کارگر در پیامهایی یادآوری کرده بودند با گذشت حدود یک ماه و نیم از آغاز سال جدید، حقوقهایشان افزایش نیافته و اداره کار نیز رسیدگی موثری به شکایتها نمیکند.
برخی پیامها نیز به مشکلات حقوق و بیمه بازنشستگان اشاره کردند.
شهروندی در همین زمینه گفت: «ابتدای اردیبهشت و زمان واریز حقوقها متوجه شدیم صندوق بازنشستگی آتیهسازان حدود ۱۰ میلیون تومان از حقوق پدرم را کم کرده. از طرفی، با اینکه مدرسه برادرم آنلاین شده، اما مدام پول طلب میکنند. ماه به نیمه نرسیده حقوقمان تمام شده و در خرجی خانه ماندهایم.»
مخاطبی دیگر خود را بازنشسته تامین اجتماعی از مشهد معرفی کرد و گفت با وجود مصوبات و وعده دولت، حقوق فروردین را دقیقا مشابه حقوق اسفند و بدون حتی یک ریال اضافه، پرداخت کردند.
او افزود: «ممکن است در ماههای بعدی تفاوت این ماه را هم واریز کنند، ولی چه فایده؟ حقوق من الان تمام شده و تا آخر ماه نمیدانم چهکار کنم.»
شهروند دیگری از اصفهان گفت در این شرایط بحرانی، دو ماه است که بیمههای کارکنان ذوبآهن را قطع کردهاند و هیچ کسی هم پاسخگو نیست.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
