خبرگزاری رویترز به نقل از دو مقام غربی گزارش داد نروژ، بریتانیا و آمریکا در بهار امسال، طی عملیاتی مشترک در نزدیکی سوالبارد، مانع تکمیل تمرین محرمانه روسیه برای شبیهسازی تخریب کابلهای زیردریایی شدند.
بر اساس گزارش اختصاصی رویترز، این تمرین را «گوگی»، یگان محرمانه روسیه برای عملیات در اعماق دریا، با استفاده از زیردریاپیماها انجام داد.
به گفته دو منبع رویترز، این یگان بهکارگیری فناوری پیشرفتهای را شبیهسازی میکرد که برای از کار انداختن کابلهای زیردریایی، بدون بر جای گذاشتن رد قابل انتساب، طراحی شده است.
در عملیات مشترک سه کشور، شناورهای روسیه ردیابی و در دریا با آنها مقابله شد. این شناورها پیش از تکمیل تمرین، منطقه را ترک کردند.
منابع رویترز از توضیح درباره نحوه کار این فناوری خودداری کردند.
عملیات محرمانه در شمالگان
بریتانیا و نروژ فروردینماه از شناسایی یک عملیات محرمانه روسیه در آبهای شمالگان (اقیانوس منجمد شمالی) خبر داده بودند.
با این حال، به نوشته رویترز، کشف فناوری تازه، محل عملیات در نزدیکی مجمعالجزایر سوالبارد و مشارکت آمریکا، پیشتر گزارش نشده بود.
مقامهای بریتانیا و نروژ همزمان یافتههای خود را در اختیار مسکو گذاشتند تا نشان دهند از وجود این فناوری اطلاع دارند و روسیه را از استفاده احتمالی از آن منصرف کنند.
توره ساندویک، وزیر دفاع نروژ، گفت این عملیات مشترک «پیامی روشن» به روسیه فرستاد که نمیتواند پنهانی فعالیت کند.
او افزود مقامهای روسیه بهصراحت مطلع شدهاند که هرگونه تلاش برای هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی، شناسایی خواهد شد و پیامد خواهد داشت.
وزارت دفاع بریتانیا نیز به فعالیتهای محرمانه پیشین «گوگی» در آبهای نروژ و بریتانیا اشاره کرد.
بریتانیا و آمریکا این یگان روسیه را تحریم کردهاند.
رویترز همچنین گزارش داد سفر جان رتکلیف، رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، به مسکو در اوایل شهریور تا حدی با هدف هشدار درباره گسترش عملیات خرابکارانه روسیه در اروپا انجام شد.
مشخص نیست آیا او درباره فعالیتهای زیردریایی روسیه نیز گفتوگو کرده است یا نه.
وزارت دفاع روسیه به پرسشهای رویترز درباره این عملیات پاسخ نداد.
کرملین پیشتر دست داشتن در خرابکاری در کشورهای عضو ناتو یا برنامهریزی برای رویارویی با این پیمان را رد کرده است.
کاخ سفید نیز به درخواست اظهارنظر پاسخ نداد و سازمان سیا هم از اظهارنظر خودداری کرد.
اهمیت راهبردی کابلهای سوالبارد
دو کابل فیبر نوری، هر یک به طول حدود هزار و ۴۰۰ کیلومتر، سوالبارد را در عمقهایی تا دو هزار و ۷۰۰ متر به خاک اصلی نروژ متصل میکنند.
این کابلها حجم گستردهای از دادههای ماهوارهای دریافتشده در ایستگاه سوالست را انتقال میدهند؛ بزرگترین ایستگاه زمینی ماهوارهای جهان که بخشی از شبکه فضای نزدیک ناسا است.
کابلهای زیردریایی برای ارتباطات اینترنتی و تراکنشهای مالی جهانی حیاتیاند.
سه مقام آمریکایی به رویترز گفتند برخی تحلیلگران اطلاعاتی نگرانند روسیه در پی آزمودن تعهد دفاع جمعی ناتو، موسوم به ماده پنج، باشد.
دو مقام غربی نیز گفتند تخریب کابلهای زیردریایی میتواند بخشی مهم از چنین اقدامی باشد.
افزایش حفاظت از زیرساختهای زیردریایی
نگرانی ناتو درباره امنیت بستر دریا پس از تخریب سه رشته از چهار رشته خطوط لوله زیردریایی نورد استریم در سال ۲۰۲۲ افزایش یافت.
دادستانهای آلمان یک شهروند اوکراینی را که هنگام انفجارها افسر نیروهای ویژه بود، در ارتباط با این خرابکاری متهم کردهاند. اوکراین هرگونه نقش در انفجارها را رد میکند.
از اکتبر ۲۰۲۳ تا پایان سال ۲۰۲۵، دستکم ۱۱ کابل زیردریایی در دریای بالتیک قطع شدند یا آسیب دیدند، اما علت و عامل همه این موارد مشخص نیست.
بر اساس دادههای شرکت ویندوارد، حرکت آهسته کشتیها بر فراز زیرساختهای حساس در دریای شمال در سال ۲۰۲۵، با افزایش ۵۲ درصدی به ۱۳ هزار و ۷۹ مورد رسید. این رقم در دریای بالتیک پنج درصد کاهش یافت و ۵۲۶ مورد ثبت شد.
نقشهبرداری از زیرساختها در آبهای بینالمللی غیرقانونی نیست، اما کارشناسان امنیتی گسترش چنین فعالیتهایی را نشانه آمادگی احتمالی برای خرابکاری میدانند.
ناتو از ژانویه ۲۰۲۵ سامانه نظارتی «نگهبان بالتیک» را راهاندازی کرده و بریتانیا نیز عملیات «نگهبان نوردیک» را برای افزایش گشتزنی پیرامون زیرساختهای حیاتی هدایت میکند.
نروژ میخواهد تا سال ۲۰۲۸ کابل تازهای میان سوالبارد، جزیره یان ماین و خاک اصلی این کشور احداث کند.
به نظر میرسد واشینگتن قصد ندارد فعلا مستقیما وارد جنگ با حوثیها شود.
بر اساس گزارش اکسیوس، ولیعهد عربستان سعودی پنجشنبه ۱۹ شهریور دو بار با ترامپ تماس گرفت و خواستار حمله به حوثیها شد. اکسیوس این خبر را به نقل از دو مقام آمریکایی منتشر کرد.
خبرگزاری رویترز اعلام کرد نتوانسته است این گزارش را مستقلا تایید کند.
درخواست رویترز از کاخ سفید و سفارت عربستان سعودی در واشینگتن برای اظهار نظر، که خارج از ساعات اداری ارسال شد، تا زمان انتشار این گزارش بیپاسخ ماند.
از سوی دیگر سیانان به نقل از پنج منبع گزارش داد بیش از ۱۰۰ مستشار نظامی آمریکا در عربستان سعودی، اطلاعات و پشتیبانی هدفگیری در اختیار این کشور قرار میدهند.
همزمان، تشدید نبرد با حوثیها نگرانیها را درباره گشوده شدن جبهه جنگی تازه در منطقه، افزایش داده است.
واشینگتن نمیخواهد جبهه تازهای باز کند
به نوشته اکسیوس، نگرانی آمریکا از گسترش سریع جنگ در یمن افزایش یافته است و دولت ترامپ در عین افزایش حمایت از عربستان سعودی، میکوشد از ورود مستقیم به این درگیری، خودداری کند.
برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، ۱۹ شهریور برای گفتوگوهای فوری و هماهنگی با مقامهای عربستان سعودی به این کشور رفت.
مقامهای نظامی و غیرنظامی آمریکا در هفتههای اخیر به همتایان سعودی خود گفتهاند دستور ترامپ این است که نیروهای آمریکایی بر جنگ با جمهوری اسلامی و حفاظت از تنگه هرمز متمرکز بمانند و همزمان جبهه نظامی دیگری در یمن گشوده نشود.
پیشروی حوثیها به سوی بابالمندب
درخواست محمد بن سلمان همزمان با تشدید حملات حوثیها به عربستان سعودی و پیشروی این گروه در ساحل دریای سرخ مطرح شده است.
حوثیها بندر راهبردی مخا را تصرف کرده و به جزایر حنیش، در نزدیکی تنگه بابالمندب، رسیدهاند.
حملات اخیر حوثیها به شهرها و تاسیسات نظامی و نفتی در جنوب عربستان دستکم ۷۳ زخمی بر جای گذاشته است.
ریاض پیش از تماسهای بن سلمان با ترامپ، از طریق پاکستان از تهران خواسته بود از نفوذ خود برای متوقف کردن این حملات استفاده کند.
رویترز پیشتر در تیرماه گزارش داده بود عربستان سعودی در پی تشکیل یک ائتلاف بینالمللی برای حفاظت از کشتیها در دریای سرخ در برابر حملات حوثیهاست.
سرآغاز دور تازه تنشها به اوایل تیرماه بازمیگردد؛ زمانی که حوثیها اعلام کردند با جنگندههای سعودی در حریم هوایی یمن درگیر شدهاند.
به گفته این گروه، جنگندهها میکوشیدند مانع فرود یک هواپیمای غیرنظامی ایرانی در فرودگاه بینالمللی صنعا شوند.
تشدید تنش با عربستان سعودی بهدنبال این رخداد در حالی اتفاق افتاد که دولت یمن که جامعه جهانی آن را به رسمیت میشناسد، مسئولیت این حمله را پذیرفت و گفت هدف آن جلوگیری از فرود یک هواپیمای ایرانی در پایتخت یمن بوده است.
حوثیها ۲۹ تیرماه اعلام کردند محاصره دریایی عربستان سعودی را آغاز کردهاند.
حوثیها همچنین «آمادگی کامل برای همه گزینهها» را ابراز کردند و هشدار دادند «هرگونه اقدام احمقانه» ریاض با پاسخی «جامع و قاطع» مواجه خواهد شد.
خبرگزاری فرانسه گزارش داد نشست دو روزه و ۱۱ عضوی بریکس با حضور رهبران شماری از کشورها، از جمله روسیه، چین، ایران و هند، برگزار میشود.
پوتین پس از ورود به پایگاه نیروی هوایی پالام در دهلی، مورد استقبال کرتی واردان سینگ، وزیر مشاور در امور خارجه هند، قرار گرفت.
رییسجمهوری روسیه و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، قرار است در جریان این نشست با نارندرا مودی، نخستوزیر هند، دیدار کنند. شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، نیز در اجلاس حضور خواهد داشت.
این نخستین سفر پزشکیان به هند از زمان آغاز ریاستجمهوری اوست و انتظار میرود حضورش جنگ ایران و پیامدهای منطقهای و اقتصادی آن را به یکی از موضوعات اصلی نشست تبدیل کند.
جنگ ایران انسجام بریکس را میآزماید
بریکس در سال ۲۰۰۹ بهعنوان مجمعی برای افزایش نفوذ اقتصادهای نوظهور در نهادهای تحت سلطه قدرتهای غربی تشکیل شد، اما گسترش اعضای آن اختلافات داخلی گروه را نیز افزایش داده است.
ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی اکنون عضو بریکساند، اما درباره جنگی که آمریکا و اسرائیل از اسفند سال گذشته آغاز کردند، مواضع متفاوتی دارند.
هارش وی پانت، از بنیاد پژوهشی آبزرور هند، به خبرگزاری فرانسه گفت درگیری خلیج فارس این بار به شکاف اصلی نشست بریکس تبدیل خواهد شد.
او افزود گسترش بریکس که تا سال گذشته دستاورد این گروه تلقی میشد، اکنون به یکی از محدودیتهای آن تبدیل شده است.
شیلان شاه، از موسسه کپیتال اکونومیکس، نیز جنگ ایران را آزمونی سخت برای انسجام بریکس گسترشیافته دانست. او یادآوری کرد وزیران خارجه کشورهای عضو در نشست ماه مه دهلی نتوانستند بر سر بیانیهای مشترک به توافق برسند.
هند میان تهران، اسرائیل و واشینگتن توازن برقرار میکند
هند روابط دوستانهای با حکومت ایران و اسرائیل دارد و در عین حال میکوشد مناسبات خود با واشینگتن را نیز حفظ کند.
دهلینو بخشی از بحران انرژی ناشی از جنگ ایران را با افزایش اتکا به روسیه مدیریت کرده است. روسیه یکی از مهمترین شرکای راهبردی هند به شمار میرود، اما خرید سوخت از این کشور در دوره ادامه جنگ اوکراین با انتقادهایی روبهرو شده است.
پوتین آخرین بار در دسامبر ۲۰۲۵ به هند سفر کرد و همین ماه نیز در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، با مودی دیدار داشت.
همزمان، سوبرامانیام جایشانکار، وزیر خارجه هند، در ماه جاری به کییف رفت. ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، پس از این دیدار از آنچه تعهد هند به پایاندادن به جنگ خواند، قدردانی کرد.
سفر شی نشانهای از کاهش تنش با هند است
حضور شی جینپینگ در این نشست نخستین سفر او به هند از سال ۲۰۱۹ خواهد بود و مهمترین نشانه تاکنون از کاهش محتاطانه تنشها میان دهلینو و پکن تلقی میشود.
روابط دو کشور پس از درگیری مرگبار نیروهایشان در مرز مورد مناقشه هیمالیا بهشدت تیره شد، اما اخیرا پروازها، صدور روادید و تماسهای سطح بالا بهتدریج از سر گرفته شدهاند.
با این حال، اختلاف مرزی، افزایش کسری تجاری هند در برابر چین و رقابت راهبردی دو قدرت هستهای همچنان مانع عادیشدن کامل روابط است.
همزمان با ورود رهبران خارجی، نیروهای امنیتی بهطور گسترده در دهلی مستقر شدند و محدودیتهای ترافیکی در مناطق مرکزی پایتخت به اجرا درآمد. پلیس از ساکنان خواست در مدت برگزاری نشست صبور باشند و با ماموران همکاری کنند.
بر اساس گزارش سیانان، نیروهای آمریکایی در چارچوب یک فرماندهی مشترک تازهتاسیس فعالیت میکنند که طی هفتههای اخیر شکل گرفته است. یکی از مقامهای آمریکایی شمار این نیروها را حدود ۲۰۰ نفر اعلام کرد.
به گفته منابع سیانان، تشکیل این فرماندهی در پی نشانههایی از افزایش کمکهای جمهوری اسلامی به حملات حوثیها علیه عربستان سعودی صورت گرفته است.
آمریکا همچنین به عربستان سعودی کمک کرده از ابزاری برای هدفگیری استفاده کند که امکان مشاهده لحظهای تحولات میدان نبرد را در اختیار افسران نظامی قرار میدهد. یک مقام آمریکایی این ابزار را مشابه سامانه «میون» پنتاگون توصیف کرد.
منبع دیگری نیز گفت واشینگتن برای حملات عربستان علیه حوثیها، اطلاعات مکانی و جغرافیایی مورد نیاز برای هدفگیری را در اختیار ریاض قرار میدهد.
آمریکا مستقیما در حملات مشارکت ندارد
منابع سیانان تاکید کردند کمکهای کنونی آمریکا با محدودیتهای سختگیرانهای همراه است و نیروهای این کشور مستقیما در حملات علیه حوثیها مشارکت نمیکنند.
آمریکا همچنین برخلاف دورههای پیشین جنگ یمن، به هواپیماهای نظامی عربستان سعودی سوخترسانی نمیکند و دیگر پشتیبانیهای عملیاتی را در اختیار این کشور قرار نمیدهد.
یکی از منابع هدف از حضور مستشاران آمریکایی را کمک به اجرای «روان و حرفهای» عملیات عربستان سعودی توصیف کرد. منابع دیگر نیز این ماموریت را ادامه همکاریهای اطلاعاتی و آموزشی پیشین میان واشینگتن و ریاض دانستند.
وزارت جنگ آمریکا در پاسخ به سیانان اعلام کرد بهطور معمول درباره مسائل اطلاعاتی اظهارنظر نمیکند. سفارت عربستان در واشینگتن نیز تا زمان انتشار گزارش به درخواست این شبکه برای اظهارنظر پاسخ نداده بود.
پیشروی حوثیها نگرانیها را افزایش داد
افزایش حمایت آمریکا از عربستان سعودی همزمان با تشدید درگیریها در شبهجزیره عربستان صورت میگیرد. به گزارش سیانان، نبردهای روزهای اخیر از سال ۲۰۲۲ تاکنون در شدیدترین سطح خود قرار گرفتهاند.
حوثیها پنجشنبه ۱۹ شهریور یک بندر راهبردی در دریای سرخ را تصرف کردند؛ اقدامی که میتواند توانایی این گروه برای تهدید تنگه بابالمندب را افزایش دهد. این گروه همچنین اوایل هفته در حملات موشکی و پهپادی به عربستان دهها غیرنظامی را کشت.
بابالمندب دریای سرخ را به اقیانوس هند متصل میکند و یکی از مسیرهای اصلی تجارت و انتقال انرژی در جهان به شمار میرود. گسترش درگیریها به این آبراه، دومین مسیر مهم کشتیرانی خاورمیانه را همزمان با بحران تنگه هرمز در معرض تهدید قرار میدهد.
یک مقام آمریکایی به سیانان گفت واشینگتن معتقد است صدها افسر سپاه پاسداران در یمن حضور دارند و در کنار حوثیها فعالیت میکنند. به گفته او، هدف نهایی این نیروها بستن تنگه بابالمندب است.
سیانان پیشتر نیز گزارش داده بود جمهوری اسلامی در صورت شکست مذاکرات با واشینگتن، بستن بابالمندب به دست حوثیها را بهعنوان یک «گزینه اتمی اقتصادی» بررسی کرده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز جمهوری اسلامی را به نقش داشتن در حملات اخیر حوثیها به زیرساختهای انرژی عربستان سعودی متهم کرده است. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی حوثیها را یک «گروه مستقل» توصیف کرده که از تهران فرمان نمیگیرند. با این وجود علی خامنهای و پس از او مجتبی خامنهای بارها ضمن پشتیبانی از این گروه، بر اهمیت اقدامات حوثیها در چارچوب آنچه «محور مقاومت» مینامند تاکید کردهاند.
نگرانی از تکرار تلفات غیرنظامیان
حمایت اطلاعاتی واشینگتن از ریاض یادآور نقش آمریکا در عملیات نظامی پیشین عربستان سعودی در یمن است. نیروهای آمریکایی در دولت باراک اوباما و نخستین دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، در زمینه هدفگیری و سوخترسانی هوایی به عربستان سعودی کمک میکردند.
منتقدان میگویند آن حمایتها در افزایش شمار تلفات غیرنظامیان جنگ یمن نقش داشت. به گفته یک مقام آمریکایی، اکنون نیز در ارتش این کشور نگرانی عمیقی وجود دارد که واشینگتن بیش از حد با حملات عربستان سعودی مرتبط شناخته شود؛ بهویژه اگر در نتیجه خطای احتمالی، غیرنظامیان کشته شوند.
یکی از منابع سیانان با اشاره به محدودیتهای تعیینشده برای ماموریت کنونی گفت: «این دیگر مانند گذشته نیست.»
همزمان، توان نظامی آمریکا پس از بیش از شش ماه جنگ در ایران تحت فشار قرار گرفته است. نیروهای این کشور در منطقه با حملات مکرر موشکی و پهپادی، ماموریتهای طولانی و نگرانی درباره ذخایر مهمات روبهرو هستند.
ارتش آمریکا بخش عمده تمرکز خود را بر عملیات پیرامون تنگه هرمز، از جمله حمله به اهداف نظامی جمهوری اسلامی، اسکورت کشتیهای تجاری و حفظ محاصره دریایی بنادر ایران گذاشته است. تشدید نبرد عربستان سعودی و حوثیها میتواند منابع واشینگتن را میان دو جبهه مهم دریایی تقسیم کند.
ارتش اسرائیل پنجشنبه ۱۹ شهریور گفت نیروهای لشکر ۳۶، تیپ کماندویی و یگان مهندسی ویژه یاحلوم، عملیات چندماهه برای تصرف و تخریب زیرساختهای حزبالله در این منطقه را به پایان رساندهاند.
بر اساس اعلام ارتش اسرائیل، کل شبکه کشفشده شامل هشت تونل زیرزمینی به طول بیش از پنج هزار و ۴۰۰ متر بود. بیش از دو کیلومتر از مسیرها و تاسیسات زیرزمینی راهبردی در مرحله نهایی عملیات منفجر شدند و بخش عمده سنگرها و مراکز زیرزمینی منطقه نیز از بین رفتند.
ارتش اسرائیل گفت در داخل این مجموعه دهها راکت، موشک، پهپاد ساخت ایران، مسلسل و موشک ضدتانک و همچنین صدها مین، گلوله آرپیجی، خرج گود و دیگر تجهیزات نظامی کشف شده است.
اسرائیل از کشف مرکز فرماندهی یگان «بدر» خبر داد
به گفته ارتش اسرائیل، یک مرکز فرماندهی اصلی متعلق به یگان بدر حزبالله در این شبکه زیرزمینی قرار داشت. یگان بدر در ساختار نظامی حزبالله مسئول بخشهایی از جنوب لبنان، از جمله منطقه شمال رود لیتانی، معرفی شده است.
این مرکز شامل اتاقهای عملیات، انبارهای تسلیحات و محلهایی برای استقرار طولانیمدت نیروها بود و به حزبالله امکان میداد عملیات خود را در جنوب لبنان از زیر زمین هدایت کند.
افی دفرین، سخنگوی ارتش اسرائیل، گفت این مجموعه «مرکز ثقل» یگان بدر در منطقه بود و حزبالله از آن برای اداره نبردها در چند عملیات و درگیری اخیر استفاده میکرد.
او افزود نیروهای اسرائیلی پس از عبور از رود لیتانی و تصرف ارتفاعات بوفور از مسیری غیرمنتظره، منطقه را محاصره کردند و بهتدریج کنترل سطح زمین و مسیرهای زیرزمینی را به دست گرفتند.
بر اساس روایت ارتش اسرائیل، شماری از نیروهای حزبالله در جریان حملات هوایی، آتش توپخانه، کمینها و نبردهای زمینی کشته شدند و شماری دیگر منطقه را ترک کردند.
دفرین گفت همه نیروهای حزبالله مستقر در تونلها کشته شدند یا گریختند. او همچنین اذعان کرد نیروهای اسرائیلی در جریان تصرف و پاکسازی ارتفاعات علیالطاهر تلفات دادهاند، اما شمار کشتهها و مجروحان اسرائیلی را اعلام نکرد.
اسرائیل جمهوری اسلامی را طراح و تامینکننده مالی شبکه معرفی کرد
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و ئسرائیل کاتز، وزیر دفاع این کشور، در بیانیهای مشترک گفتند ساخت این زیرساخت حدود دو دهه طول کشیده و با تامین مالی و برنامهریزی جمهوری اسلامی انجام شده است.
آنها تاکید کردند تونلها و مرکز فرماندهی مستقر در این ارتفاعات قرار بود به پایگاهی برای حمله به منطقه جلیل تبدیل شوند و امکان دیدهبانی و تسلط آتش بر شهرهای متولا و کریات شمونه در شمال اسرائیل را فراهم کنند.
سخنگوی ارتش اسرائیل نیز تسلیحات ساخت ایران کشفشده در تونلها را نشانه دیگری از ارتباط حزبالله با جمهوری اسلامی دانست.
ارتش اسرائیل از باقیماندن در جنوب لبنان گفت
نتانیاهو و کاتز اعلام کردند انهدام این زیرساختها به معنای تکمیل تسلط عملیاتی اسرائیل بر ارتفاعات علیالطاهر، هم در سطح زمین و هم در زیر آن، است.
به گفته آنها، نیروهای ارتش اسرائیل در این منطقه مستقر خواهند ماند تا مانع بازگشت نیروهای حزبالله و بازسازی تواناییهای این گروه شوند.
ارتش اسرائیل نیز گفت حضور خود را در آنچه «منطقه امنیتی در جنوب لبنان» میخواند ادامه خواهد داد و از داخل خاک لبنان از شهرکهای شمالی اسرائیل دفاع خواهد کرد.
همزمان، ارتش اسرائیل تاکید کرد که همچنان به توافق آتشبس در لبنان متعهد است.
اسرائیل سطح آمادهباش را افزایش داد
روزنامه معاریو گزارش داد اسرائیل پیامهایی برای حزبالله و جمهوری اسلامی فرستاده و هشدار داده است هرگونه پاسخ نظامی به انفجار تونلها با حملهای گسترده روبهرو خواهد شد.
بر اساس این گزارش، ارتش اسرائیل سطح آمادهباش نیروهای خود، بهویژه نیروی هوایی، را در حوزههای دفاعی و تهاجمی افزایش داده است.
یک مقام ارشد ارتش اسرائیل نیز به رسانههای این کشور گفت اگر جمهوری اسلامی در واکنش به تحولات لبنان مداخله کند، اسرائیل با قدرت به آن حمله خواهد کرد.
ارتش اسرائیل اعلام کرد حتی پس از پایان عملیات علیالطاهر، خود را برای سناریوهای گوناگون، از جمله گسترش همزمان درگیری به چند جبهه، آماده نگه میدارد.
شورای امنیت سازمان ملل پنجشنبه ۱۹ شهریور برای بررسی گزارش دورهای فعالیت کمیته ۱۷۳۷ و اجرای تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی تشکیل جلسه داد.
روسیه و چین در این جلسه با قرار گرفتن این موضوع در دستور کار مخالفت کردند و بار دیگر بازگشت تحریمها و احیای کمیته ۱۷۳۷ را فاقد اعتبار حقوقی خواندند. در مقابل، آمریکا و کشورهای اروپایی تاکید کردند با فعال شدن سازوکار ماشه، قطعنامههای تحریمی پیشین و سازوکارهای مرتبط با آنها دوباره لازمالاجرا شدهاند.
کمیته ۱۷۳۷، نهاد تحریمی زیرمجموعه شورای امنیت برای نظارت بر اجرای تحریمهای سازمان ملل مرتبط با برنامه هستهای و موشکی جمهوری اسلامی است. فعالیت این کمیته پس از اجرای برجام متوقف شد و اکنون اعتبار احیای آن، در پی اقدام سه کشور اروپایی برای فعال کردن سازوکار بازگشت تحریمها، به یکی از محورهای اختلاف در شورای امنیت تبدیل شده است.
روسیه در آغاز این نشست با اصل برگزاری آن مخالفت کرد و خواستار رایگیری آییننامهای درباره دستور کار شد. نماینده مسکو گفت قطعنامه ۲۲۳۱ در ۲۶ مهر ۱۴۰۴ منقضی شده است و در همان روز موضوع «عدم اشاعه» مرتبط با پرونده هستهای جمهوری اسلامی نیز باید از فهرست موضوعات در دست بررسی شورای امنیت خارج میشد.
مسکو همچنین تاکید کرد سازوکار پیشبینیشده در قطعنامه ۲۲۳۱ برای بازگرداندن قطعنامههای تحریمی پیشین، به دلایل حقوقی و آییننامهای بهطور معتبر فعال نشده است و در نتیجه، مبنایی برای از سرگیری فعالیت کمیته ۱۷۳۷ وجود ندارد.
نماینده روسیه گفت این کمیته که پس از اجرای برجام در سال ۱۳۹۴ فعالیتش پایان یافته بود، نمیتواند دوباره احیا شود و مسکو به مخالفت با اقداماتی که بازگشت تحریمها و فعالیت دوباره این کمیته را مشروع جلوه دهد، ادامه خواهد داد.
چین نیز از موضع روسیه حمایت کرد و گفت اختلافهای جدی میان اعضای شورای امنیت درباره اعتبار بازگشت تحریمها همچنان ادامه دارد.
نماینده چین هشدار داد اصرار بر اعمال دوباره تحریمهای شورای امنیت و برگزاری نشستها ذیل موضوعی که پکن آن را پایانیافته میداند، شکافها در شورا را عمیقتر میکند و به حلوفصل سیاسی پرونده هستهای جمهوری اسلامی آسیب میزند.
او گفت چین با چنین اقداماتی «بهشدت مخالف» است و از اعضای شورا خواست مفاد مربوط به «روز خاتمه» در قطعنامه ۲۲۳۱ را رعایت کنند و شرایط را برای بازگشت پرونده هستهای ایران به مسیر سیاسی و دیپلماتیک فراهم آورند.
آمریکا و اروپا: تحریمها بهطور قانونی بازگشتهاند
در مقابل، بریتانیا موضع روسیه و چین را رد کرد و گفت لندن همراه با فرانسه و آلمان، سازوکار بازگشت تحریمها را در چارچوب قطعنامه ۲۲۳۱ و در واکنش به «عدم اجرای قابل توجه» تعهدات برجامی از سوی جمهوری اسلامی فعال کرده است.
نماینده بریتانیا گفت این روند ششم مهر ۱۴۰۴، پس از آن پایان یافت که شورای امنیت نتوانست ادامه تعلیق تحریمهای ایران را تصویب کند و در نتیجه شش قطعنامه پیشین شورای امنیت، از جمله قطعنامه ۱۷۳۷، بار دیگر لازمالاجرا شدند.
او تاکید کرد بر اساس قطعنامه ۱۷۳۷، کمیته مربوطه موظف است دستکم هر ۹۰ روز یکبار درباره فعالیت خود به شورای امنیت گزارش دهد و اعضای شورا نباید از بررسی اجرای قطعنامههای الزامآور آن منع شوند.
ایالات متحده نیز روسیه و چین را متهم کرد که با جلوگیری از ارائه گزارش کمیته ۱۷۳۷، در اجرای تصمیمات شورای امنیت اخلال میکنند.
نماینده آمریکا گفت گزارش دورهای کمیته صرفا شرحی از فعالیتهای آن در دوره مورد بررسی بوده، اما مخالفت دو عضو شورا مانع ارائه آن شده است.
واشینگتن تاکید کرد از نظر آمریکا، کمیته ۱۷۳۷ فعال است و وظیفه دارد بر اجرای شش قطعنامهای که در پی سازوکار بازگشت تحریمها دوباره برقرار شدهاند، نظارت کند.
آمریکا همچنین روسیه و چین را متهم کرد که با مخالفت با سازوکارهای نظارتی، در پی حمایت از جمهوری اسلامی و شرکایی هستند که تحریمهای سازمان ملل را نقض میکنند.
اختلاف درباره وضعیت حقوقی پرونده ایران و نقش شورای امنیت پیشتر نیز در نشستهای این شورا آشکار شده بود.
محور اصلی اختلاف، اعتبار حقوقی بازگشت تحریمهای شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی است. آمریکا و سه کشور اروپایی معتقدند با فعال شدن سازوکار ماشه، تحریمها و قطعنامههای پیشین شورای امنیت، از جمله قطعنامه ۱۷۳۷، دوباره لازمالاجرا شدهاند، اما روسیه و چین این روند را فاقد مبنای حقوقی میدانند و میگویند با پایان اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱، نه تحریمهای قبلی و نه کمیته ۱۷۳۷ نمیتوانند احیا شوند.
این اختلاف پیشتر نیز در مواضع آمریکا در شورای امنیت درباره ادامه دیپلماسی با تهران و واکنش به تهدیدهای جمهوری اسلامی و اظهارات سفیر آمریکا درباره اقدامات تهران و تاثیر آن بر اقتصاد و امنیت بینالمللی بازتاب یافته بود.
کمیته ۱۷۳۷؛ بدون رییس و بدون برگزاری جلسه
بحرین در این نشست اعلام کرد کمیته ۱۷۳۷ از پنجم مهر ۱۴۰۴ دوباره فعال شده، اما بهدلیل اختلاف اعضای شورای امنیت بر سر انتصاب روسای کمیتههای تحریمی و نهادهای فرعی، هنوز رییسی برای آن تعیین نشده است.
نماینده بحرین گفت از زمان احیای کمیته، گزارشهای دورهای آن در موعدهای مقرر ارائه نشده و کمیته نیز در دوره مورد بررسی هیچ جلسهای برگزار نکرده است.
با این حال، به گفته او، کمیته در این مدت درخواستها و اطلاعیههایی درباره معافیت از مسدود شدن داراییها دریافت و بررسی کرده و همچنین با پیشنهادی برای بهروزرسانی فهرست تحریمها روبهرو بوده است.
بحرین همچنین گفت موضوع انتصاب هشت کارشناس برای «هیات کارشناسان» پشتیبان کمیته، بر اساس قطعنامه ۱۹۲۹، در دستور کار قرار گرفته و خواستار تکمیل هرچه سریعتر ساختار این نهاد شد.
ارجاع دوباره پرونده هستهای جمهوری اسلامی به شورای امنیت
نشست شورای امنیت تنها یک روز پس از آن برگزار شد که شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ۱۸ شهریور، با ۲۳ رای موافق، سه رای مخالف و هشت رای ممتنع، قطعنامهای درباره عدم پایبندی جمهوری اسلامی به تعهدات پادمانی تصویب و موضوع را به شورای امنیت ارجاع داد.
بریتانیا در نشست پنجشنبه گفت جمهوری اسلامی همچنان به تعهدات خود بر اساس موافقتنامه جامع پادمان با آژانس عمل نمیکند و بازرسان، بهجز دسترسی محدود به نیروگاه بوشهر، از خرداد ۱۴۰۴ به بعد نتوانستهاند به تاسیسات هستهای ایران دسترسی لازم داشته باشند.
نماینده بریتانیا گفت گزارش مدیرکل آژانس نشان میدهد همکاری تهران با این نهاد نهتنها از سر گرفته نشده، بلکه وضعیت عدم همکاری وخیمتر شده است و آژانس در دوره گزارشدهی اخیر نتوانسته به هیچیک از تاسیسات هستهای ایران برای انجام راستیآزمایی میدانی دسترسی داشته باشد.
آمریکا نیز به آخرین گزارش رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، اشاره کرد و گفت این نهاد اطلاعاتی از جمهوری اسلامی درباره وضعیت مواد و تاسیسات هستهای اعلامشده دریافت نکرده و قادر به انجام وظایف راستیآزمایی خود نبوده است.
فرانسه هم گفت نبود دسترسی باعث شده آژانس نتواند وضعیت تاسیسات هستهای و مواد هستهای ایران را راستیآزمایی کند.
نماینده فرانسه به ذخیره بیش از ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد اشاره کرد و گفت این میزان از دید پاریس فاقد توجیه معتبر غیرنظامی است.
بر اساس تصمیم تازه شورای حکام، رقم ۴۴۰.۹ کیلوگرم آخرین برآورد آژانس از ذخیره اورانیوم ۶۰ درصدی جمهوری اسلامی در آستانه حملات خرداد ۱۴۰۴ است. آژانس پس از آن، بهدلیل نبود اطلاعات و دسترسی کافی، نتوانسته اندازه، ترکیب یا محل کنونی این ذخایر را مشخص یا تایید کند.
شورای حکام نیز در قطعنامه ۲۰ خرداد امسال از ادامه رفع نشدن موارد عدم پایبندی ابراز تاسف کرده و از جمهوری اسلامی خواسته بود اطلاعات کامل درباره موجودی مواد هستهای را در اختیار آژانس قرار دهد.
روسیه و چین آمریکا را «عامل بحران» خواندند
در بخشی از این جلسه نماینده روسیه کشورهای غربی را به تحریف گزارشهای آژانس متهم کرد و گفت خروج یکجانبه آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷ زمینه بحران کنونی را فراهم کرد و واشینگتن سپس همراه با اسرائیل به تاسیسات هستهای تحت پادمان ایران حمله کرد.
چین نیز خروج آمریکا از برجام، سیاست فشار حداکثری و استفاده از نیروی نظامی علیه جمهوری اسلامی را از عوامل اصلی وضعیت کنونی دانست. پکن تاکید کرد ایران بهعنوان کشور غیرهستهای عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای را دارد و خواستار حل اختلافات تهران و واشینگتن از طریق گفتوگو و فراهم شدن امکان نظارت کامل آژانس شد.
با وجود اختلاف شدید اعضای شورای امنیت بر سر اعتبار حقوقی بازگشت تحریمها، علاوه بر چین، دیگر کشورها نیز بر ضرورت حل دیپلماتیک پرونده هستهای تاکید کردند.
یونان خواستار دستیابی به توافقی جامع و قابل راستیآزمایی شد و از جمهوری اسلامی خواست بهطور جدی وارد مذاکرات شود. بحرین نیز گفت تحریمها هدف نهایی نیستند، بلکه ابزاری برای اجرای تعهدات بینالمللیاند و همزمان از تلاشهای دیپلماتیک حمایت کرد.
فرانسه نیز ضمن حمایت از تمدید ماموریت هیات کارشناسان کمیته ۱۷۳۷، اجرای قطعنامههای بازگشته را عاملی برای ترغیب جمهوری اسلامی به همکاری با آژانس و ورود به مذاکرات دانست.
پاریس همچنین خواستار جلوگیری از تشدید تنش، بازگشایی کامل تنگه هرمز و از سرگیری مذاکرات برای صلح در منطقه شد؛ موضوعی که در هفتههای اخیر در چارچوب هماهنگی آمریکا و کشورهای اروپایی درباره ایران و امنیت تنگه هرمز نیز مطرح بوده است.
