مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، در نشست شورای امنیت، جمهوری اسلامی را متهم کرد که با حمله به کشورهای منطقه و کشتیهای تجاری، در پی به گروگان گرفتن اقتصاد جهانی است. او این اظهارات را با تندترین لحن خود از زمان آغاز تنشهای اخیر بیان کرد.
والتز هشدار داد که فرصت دیپلماسی همچنان روی میز است، اما «صبر دونالد ترامپ نامحدود نیست.»
نشست شورای امنیت پنجشنبه ۱۱ تیر، در حالی برگزار شد که حملات پهپادی و موشکی جمهوری اسلامی به بحرین و کویت و همچنین حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و آبهای اطراف آن در هفتههای اخیر، نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی و آینده تفاهمنامه میان تهران و واشینگتن را افزایش داده است.
والتز در سخنان خود گفت جمهوری اسلامی با وجود تفاهمهای دیپلماتیک، همچنان به حمله به کشورهای منطقه و مختل کردن رفتوآمد کشتیهای تجاری ادامه میدهد و به تعهدات خود پایبند نبوده است.
او گفت: «نمیتوانم به اندازه کافی تاکید کنم که یک فرصت واقعی و تحولآفرین برای کشور و مردم ایران روی میز قرار دارد. اما صبر دونالد ترامپ نامحدود نیست.»
سفیر آمریکا تاکید کرد جمهوری اسلامی «نمیتواند و ما نیز اجازه نخواهیم داد» اقتصاد جهان را به گروگان بگیرد. او از تهران خواست حمله به همسایگان خود را متوقف کند و مسیر آبراههای بینالمللی را باز نگه دارد.
«باجگیری جهانی» از طریق تنگه هرمز
والتز بخشی از سخنانش را به رد استدلال جمهوری اسلامی درباره «دفاع مشروع» اختصاص داد و گفت حمله به کشتیهای تجاری و بستن آبراههای بینالمللی هیچ ارتباطی با حق دفاع از خود ندارد.
او با اشاره به حمله به کشتیهایی با پرچم سنگاپور و پاناما گفت این اقدامات با منشور سازمان ملل سازگار نیست.
به گفته او، جمهوری اسلامی با مختل کردن تجارت دریایی و تهدید تردد کشتیها، تلاش میکند از اقتصاد جهانی باج بگیرد و افزایش بهای انرژی را به عنوان اهرم فشار به کار گیرد.
والتز گفت: «این یک تلاش بدخواهانه، غمانگیز و بیمارگونه برای باجگیری جهانی است؛ به همین سادگی.»
او افزود آمریکا خواهان پاسخگو شدن جمهوری اسلامی در قبال این اقدامات است.
نمایش تصاویر حملات و پاسخ به ایروانی
سفیر آمریکا در جریان نشست، تصاویری از خسارتهای حملات جمهوری اسلامی در بحرین را به اعضای شورای امنیت نشان داد؛ تصاویری که به گفته او، خسارت به مناطق مسکونی، هتلها و نیروهای امدادی را نشان میداد.
والتز با اشاره به این تصاویر پرسید: «آیا غیرنظامیان، مهمانان هتل و نیروهای امدادی که هدف قرار گرفتند، دروغ میگویند؟»
او بار دیگر تاکید کرد حمله به اهداف غیرنظامی و ایجاد ناامنی در آبراههای بینالمللی را نمیتوان ذیل مفهوم دفاع مشروع توجیه کرد.
«اینجا تهران نیست»
تنش لفظی میان والتز و امیرسعید ایروانی، نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل، از دیگر بخشهای مهم این نشست بود.
پس از آنکه ایروانی آمریکا و بحرین را به طرح اتهامهای بیاساس متهم کرد و گفت واشینگتن قصد دارد صدای جمهوری اسلامی را در شورای امنیت خاموش کند، والتز با لحنی شدید پاسخ داد: «اجازه بدهید یادآوری کنم کجا هستید. اینجا تهران نیست. اینجا ایالات متحده آمریکا است. اینجا شورای امنیت سازمان ملل است. شما این شورا را ساکت نخواهید کرد.»
او ساعاتی بعد نیز همین موضع را در شبکه اجتماعی ایکس تکرار کرد و نوشت: «جمهوری اسلامی ما را در خاک خودمان ساکت نخواهد کرد. شاید این روش در تهران جواب بدهد، اما در شورای امنیت سازمان ملل نه. ما حقیقت را خواهیم گفت.»
انتقاد از وضعیت حقوق بشر در ایران
والتز در بخش دیگری از سخنانش، به وضعیت داخلی ایران نیز پرداخت.
او گفت جمهوری اسلامی همزمان با افزایش تنشهای منطقهای، سرکوب داخلی، محدودیت اینترنت و اعدامها را نیز تشدید کرده است.
سفیر آمریکا با اشاره به اعدام دو دانشجو گفت مردم ایران و حتی همسایگان این کشور از حکومت جمهوری اسلامی حمایت نمیکنند.
او سپس مستقیما ایروانی را خطاب قرار داد و گفت: «نمیدانم چگونه شبها با وجدان آسوده سر بر بالین میگذارید.»
بحرین: جمهوری اسلامی غیرنظامیان را هدف قرار داد
عبداللطیف الزیانی، وزیر خارجه بحرین، نیز در این نشست جمهوری اسلامی را متهم کرد که به طور عمدی تاسیسات غیرنظامی، زیرساختهای حیاتی و مناطق مسکونی را هدف حمله قرار داده است.
به گفته او، این حملات به کشته شدن سه غیرنظامی و زخمی شدن ۴۶۵ نفر انجامیده است.
در مقابل، ایروانی این اتهامها را رد کرد و گفت ۱۰ کشور منطقه، از جمله بحرین، با در اختیار گذاشتن قلمرو و حریم هوایی خود، حملات آمریکا و اسرائیل را تسهیل کردهاند.
او همچنین مدعی شد حضور پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای منطقه، امنیت آنها را افزایش نداده، بلکه آنها را آسیبپذیرتر کرده است. ایروانی همچنین آمریکا را به جلوگیری از دسترسی کشتیهای بینالمللی به بنادر ایران متهم کرد.
دیپلماسی زیر سایه تنش
با وجود این رویارویی، الیزابت اسپیهار، معاون دبیرکل سازمان ملل، اعلام کرد دبیرکل این سازمان از تصمیم مشترک آمریکا و جمهوری اسلامی برای کاهش تنش و خویشتنداری استقبال کرده است.
او گفت تفاهمنامه ۱۷ ژوئن همچنان میتواند زمینهای برای ادامه گفتوگوها باشد، هرچند مذاکرات دوحه درباره داراییهای مسدودشده، تنگه هرمز و لبنان، پس از دو روز گفتوگو متوقف شده است.
بر اساس اعلام مقامهای حاضر در نشست، این مذاکرات قرار است پس از پایان مراسم خاکسپاری علی خامنهای از سر گرفته شود؛ اما سخنان شدید والتز در شورای امنیت نشان داد که واشینگتن، در کنار تاکید بر دیپلماسی، همزمان در حال ارسال این پیام است که در صورت ادامه حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه و کشتیرانی بینالمللی، گزینه فشار بیشتر همچنان روی میز خواهد بود.
بر اساس این اطلاعات، نیروهای ویژهای که سپاه در امتداد سواحل خلیج فارس مستقر کرده، به سامانههای گوناگون جمعآوری اطلاعات، شامل پستهای دیدهبانی زمینی، تجهیزات دریایی و سامانههای هوایی مجهزند و بهتازگی ماموریت یافتهاند هر شناوری را که قصد عبور از مسیر جنوبی تنگه هرمز دارد، از قبل شناسایی کرده و درباره آن هشدار دهند.
این اطلاعات محرمانه همچنین نشان میدهد عوامل سپاه بهشکل گسترده در حال جمعآوری اطلاعات از منابع و عوامل عمانی هستند تا از هماهنگیها و زمانبندی عبور کشتیها از مسیر جنوبی تنگه هرمز از پیش آگاه شوند و هشدارهای لازم را دریافت کنند.
سپاه اعلام کرده که تنها مسیرهای مجاز برای عبور و مرور از تنگه هرمز مسیرهایی هستند که جمهوریاسلامی اعلام کرده و به شناورهای بینالمللی هشدار داده که از کریدور جنوبی تنگه هرمز که از آبهای نزدیک سواحل عمان میگذرد و عمان و سازمان بینالمللی دریانوردی استفاده از ان را توصیه کردهاند، استفاده نکنند.
استقرار شبکه شناسایی و رصد سپاه و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی در حالی صورت میگیرد که واشینگتن و تهران پس از چند دور تبادل آتش، یکشنبه ۷ تیر بر سر آرامسازی یکهفتهای اوضاع در تنگه هرمز به توافقی موقت رسیدند و مذاکرات دو طرف در دوحه بر اساس طرح تازهای که عمان پیشنهاد کرده در جریان است.
اطلاعات تازه نشان میدهد جمهوری اسلامی همزمان با نشستن پشت میز مذاکره، در حال تقویت زنجیره شناسایی و هشدار درباره شناورهایی است که از مسیر مورد تایید تهران عبور نمیکنند؛ مسیری که در کانون اختلاف کنونی تهران و واشینگتن است.
حمله به شناور سنگاپوری؛ ردپای پایش اطلاعات
الگوی حمله هفته گذشته سپاه به یک کشتی تجاری در مسیر جنوبی، با ماموریت تازه این نیروها همخوانی دارد.
نیروهای سپاه پنجشنبه ۴ تیر یک کشتی باری با پرچم سنگاپور را در تنگه هرمز و در نزدیکی سواحل عمان هدف قرار دادند؛ حملهای که به گفته سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا به پل فرماندهی کشتی آسیب زد اما تلفاتی نداشت و تنها چند ساعت پس از هشدار نیروی دریایی سپاه درباره استفاده از مسیرهای تاییدنشده رخ داد.
در ادامه، جنگندههای آمریکایی جمعه ۵ تیر انبارهای موشک و پهپاد و سایتهای راداری ساحلی ایران را هدف گرفتند و نیروی دریایی سپاه نیز با حمله به نقاط استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه پاسخ داد و با استناد به بند ۵ تفاهمنامه اسلامآباد اعلام کرد ترتیبات کنترل عبور و مرور در تنگه هرمز با جمهوری اسلامی است.
سه مسیر رقیب در یک آبراه
بر اساس گزارشها، اکنون سه مسیر متفاوت برای عبور از تنگه هرمز شکل گرفته است: مسیر جنوبی از آبهای نزدیک عمان، مسیر میانی که پیش از جنگ استفاده میشد و مسیر شمالی تحت کنترل ایران. کشتیهایی که مسیرهای غیرایرانی را انتخاب کنند خطر هدف قرار گرفتن را میپذیرند و آنها که از مسیر ایرانی عبور کنند، نگران تحریمهای غربی در صورت فروپاشی توافقاند.
یک تحلیلگر شرکت اطلاعات کشتیرانی کپلر در گفتوگو با سیانان هشدار داده در صورت حلنشدن اختلافها تا اواسط اوت، استفاده از هر سه مسیر آشفتهتر و ناامنتر خواهد شد.
به دلیل وجود مینهای دریایی در گذرگاه سنتی تفکیک تردد که سازمان بینالمللی دریانوردی در سال ۱۹۶۸ تعیین کرده بود، مسیر میانی همچنان عملا بسته است، هرچند تهران بر اساس تفاهمنامه پایان جنگ متعهد شده است ظرف ۳۰ روز مینهای دریایی را پاکسازی کند.
عبور کشتیها اکنون از دو مسیر نزدیک سواحل عمان و نزدیک سواحل ایران انجام میشود و نیروی دریایی ایران نیز به شناورها هشدار داده که تنها از جنوب جزیره لارک عبور کنند.
جدال بر سر مدیریت تنگه؛ عمان در دو نقش
تلاش سپاه برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی از آن رو اهمیتی دوچندان دارد که مسقط همزمان هم دولت ساحلی مسیر جنوبی است و هم میانجی و طراح چارچوب مذاکرات جاری.
محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، دوم تیر در عمان گفت مدیریت تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت و تهران در گفتوگو با چین و مصر پیشنهاد دریافت «هزینه خدمات» از کشتیها را با الگوگیری از آبراه داردانل مطرح کرده است.
در مقابل، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، چهارم تیر در دیدار با مارکو روبیو تاکید کرد هرگونه سازوکار احتمالی مدیریت تنگه شامل دریافت عوارض نخواهد بود.
مقامهای جمهوریاسلامی میگویند ایران و عمان حاکمیت مشترکی بر تنگه دارند و پس از پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه، مدیریت مشترک و اخذ عوارض را آغاز خواهند کرد؛ اما آمریکا تنگه هرمز را آبراهی بینالمللی میداند که هر سازوکار تازه در آن نیازمند تایید کشورهای حوزه خلیج فارس است.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی، نیز پیشتر گفته بود عبور ایمن کشتیها از تنگه هرمز بدون هماهنگی با ایران «قابل تضمین نیست» و در صورت انجامنشدن این هماهنگی، ممکن است مسیرهای تعیینشده تعلیق شوند.
آبراهی که به حال عادی بازنگشته است
با گذشت دو هفته از امضای تفاهمنامه ۱۴ بندی اسلامآباد که پایان جنگ در همه جبههها، بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی آمریکا را مقرر کرده، تردد در تنگه همچنان کسری از حجم پیش از جنگ است.
شمار تردد شناورها در سوم تیر به حدود ۷۰ مورد رسید که بالاترین رقم از آغاز جنگ است؛ در حالی که پیش از جنگ روزانه بهطور متوسط حدود ۱۳۰ شناور از این مسیر عبور میکرد.
مدیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی نیز اعلام کرده از آغاز بحران تنگه هرمز ۱۴ دریانورد کشته شدهاند و این سازمان پس از حمله به کشتی سنگاپوری، عملیات تخلیه حدود ۶۰۰ کشتی و ۱۱ هزار ملوان گرفتار در منطقه را موقتا به حالت تعلیق درآورد.
با این حال دادههای ردیابی نشان میدهد شناورها بهرغم هشدارهای تهران همچنان به مسیر جنوبی روی میآورند. مرکز مشترک اطلاعات دریایی، نهاد تحت نظارت نیروی دریایی آمریکا، نیز اعلام کرده مسیر نزدیک سواحل عمان در حال گسترش است تا امکان تردد دوطرفه فراهم شود.
در چنین شرایطی، استقرار نیروهای ویژه سپاه برای شناسایی پیشاپیش شناورهای مسیر جنوبی و تلاش این نیرو برای دسترسی به اطلاعات عبور کشتیها از طریق منابع عمانی، نشان میدهد تهران خود را برای اعمال کنترل بر همان کریدوری آماده میکند که واشینگتن و مسقط در حال گسترش آن هستند.
بر اساس گزارش اولیه «هیات مستقل بینالمللی علمی سازمان ملل درباره هوش مصنوعی» که چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، سیاستگذاران با چالشی فزاینده روبهرو هستند؛ از یک سو، تدوین مقررات موثر برای هوش مصنوعی به شواهد علمی معتبر نیاز دارد و از سوی دیگر، سرعت دستیابی به این شواهد از آهنگ تحول این فناوری عقب مانده است.
یوشوا بنجیو، رییس مشترک این هیات که از ۴۰ کارشناس از مناطق مختلف جهان تشکیل شده، گفت: «توانمندیهای هوش مصنوعی با سرعتی فراتر از درک علمی و توانایی دولتها برای سازگاری در حال پیشرفت هستند.»
او افزود: «با افزایش شواهد درباره رفتارهای فریبکارانه هوش مصنوعی، علم در حال حاضر نمیتواند تضمین کند که با ادامه رشد قابلیتهای این فناوری، هوش مصنوعی چه بهطور مستقل و چه در نتیجه سوءاستفاده کاربران مخرب، موجب آسیبهای فاجعهبار نخواهد شد.»
رویترز نوشت هدف این گزارش که نخستین ارزیابی مستقل جهانی از چالشها و فرصتهای هوش مصنوعی توصیف شده، ارائه تازهترین یافتههای علمی است تا به دولتها برای تصمیمگیری درباره سامانههای در حال تحول هوش مصنوعی کمک کند.
بر اساس این گزارش، توسعه سامانههای هوش مصنوعی عاملمحور (Agentic AI) در کوتاهمدت شتاب خواهد گرفت؛ سامانههایی که میتوانند وظایف واقعی را بهصورت مستقل و با حداقل دخالت انسان انجام دهند.
با این حال، محدودیتهای مربوط به تامین انرژی و کمبود دادههای باکیفیت ممکن است سرعت رشد را کاهش دهد.
این هیات همچنین پیشبینی کرد در بلندمدت، هوش مصنوعی خودبهبودگر (Self-Improving AI) بیش از پیش در بخشهای مختلف اقتصاد ادغام شود و همگرایی آن با فناوریهایی مانند رایانش کوانتومی و زیستفناوری شتاب بگیرد.
پیشتر در ۱۶ اردیبهشت، بنیاد دفاع از دموکراسیها هشدار داد جمهوری اسلامی به یکی از تهاجمیترین کاربران هوش مصنوعی در جنگ، فریب و سرکوب تبدیل شده است.
چالشها و فرصتهای پیشرو
هیات مستقل سازمان ملل در ادامه گزارش خود اعلام کرد هوش مصنوعی اکنون در استدلالهای پیشرفته در حوزههای ریاضیات و علوم به سطحی همتراز با متخصصان رسیده و روند توسعه داروها و واکسنها را نیز شتاب بخشیده است.
همچنین پیچیدگی وظایفی که این فناوری قادر به انجام آنهاست، هر چهار تا هفت ماه دو برابر میشود. این موضوع میتواند به سامانههای هوش مصنوعی امکان دهد کارهایی را که انجام آنها برای انسان چند روز یا چند هفته زمان میبرد، در مدت کوتاهتری به پایان برسانند.
بر اساس این گزارش، هرچند این پیشرفتها میتواند منافع اقتصادی چشمگیری به همراه داشته باشد، هنوز روشن نیست افزایش بهرهوری ناشی از بهکارگیری هوش مصنوعی به رشد فراگیر اقتصادی منجر خواهد شد یا پیامدهایی برای بازار کار رقم خواهد زد.
هیات مستقل سازمان ملل در ادامه، مجموعهای از نگرانیهای ایمنی درباره هوش مصنوعی را مطرح کرد و نسبت به خطر از دست رفتن کنترل بر این فناوری هشدار داد، زیرا سامانههای هوش مصنوعی «بهطور فزایندهای خودمختار و فریبکار» میشوند.
در این گزارش آمده است هوش مصنوعی هماکنون برای تولید اطلاعات نادرست و دیگر محتوای زیانبار به کار گرفته میشود و در صورت سوءاستفاده میتواند به ابزاری برای کلاهبرداری، حملات سایبری و حتی ایجاد تهدیدهای زیستی تبدیل شود.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، با اشاره به چالشهای موجود در این زمینه، از دولتها خواست هرچه سریعتر دست به اقدام بزنند.
او در بیانیهای گفت: «جهان نمیتواند چیزی را که قادر به درک آن نیست، بهطور موثر اداره کند.»
گوترش افزود: «ظرفیتهای این فناوری بسیار زیاد است، اما خطرهای آن نیز واقعی است و هزینه تعلل در این مسیر بیشتر میشود.»
روزنامه گاردین تیر ۱۴۰۴ گزارش داد گروههای تروریستی از هوش مصنوعی برای جذب نیرو و تامین مالی عملیات خود بهره میگیرند.
بر اساس پژوهشی که از سوی انجمن علوم اعصاب آمریکا منتشر شد، مغز انسان بهطور مداوم اطلاعاتی مانند تصاویر، صداها و فضاهای آشنا را با پیامدهای بعدی آنها پیوند میدهد.
این فرآیند که «یادگیری تداعیگر» نام دارد، به افراد کمک میکند بر پایه تجربههای قبلی، سریعتر تصمیم بگیرند و از خطر دوری کنند.
با این حال، پژوهشگران میگویند این سیستم در همه افراد به یک شکل عمل نمیکند.
این تحقیق توضیح میدهد که چگونه سازوکارهای طبیعی یادگیری در مغز، در بعضی افراد بهجای کمک به تصمیمگیری بهتر، به تداوم انتخابهای نامطلوب منجر میشود.
نقش نشانهها در تصمیمگیری نادرست
به گفته جوزپه دی پلگرینو، سرپرست این مطالعه از دانشگاه بولونیا، افراد از نظر میزان اتکا به نشانههای محیطی برای تصمیمگیری تفاوت چشمگیری با یکدیگر دارند.
برخی افراد هنگام تصمیمگیری بهشدت به تصاویر و صداهای اطراف خود وابستهاند، در حالی که گروهی دیگر انعطافپذیری بیشتری دارند و کمتر تحت تاثیر این محرکها قرار میگیرند.
به گفته پژوهشگران، مشکل زمانی بروز میکند که معنای این نشانهها دستخوش تغییر میشود.
برای نمونه، اگر یک محیط یا صدای آشنا که پیشتر با پاداش همراه بوده، بهتدریج به پیامدهای پرخطر یا نامطلوب منجر شود، مغز همه افراد نمیتواند این تغییر را بهدرستی ثبت کند.
در افرادی که حساسیت بالایی به نشانهها دارند، مغز در «بهروزرسانی» این آموختهها ناتوان میماند و همچنان بر اساس الگوهای قدیمی واکنش نشان میدهد.
در نتیجه این افراد، حتی پس از تجربه شکست یا زیان، همان انتخابهای قبلی را تکرار میکنند.
پیوند نشانهها با اعتیاد و اضطراب
در این شرایط، نشانههای محیطی بهجای آنکه راهنمایی مفید باشند، به عامل اصلی هدایت رفتار تبدیل میشوند و ترک عادتهای زیانبار را دشوارتر میکنند.
این یافتهها میتواند به درک بهتر الگوهای رفتاری در اعتیاد، اختلالات وسواسی و اضطراب کمک کند.
تیم تحقیقاتی قصد دارد این نوع الگوی یادگیری را در میان افراد دارای اختلالات بالینی مورد بررسی قرار دهد.
هدف آنها یافتن پاسخ روشنتری برای این پرسش است که آیا حساسیت بیش از حد به نشانههای محیطی میتواند یکی از دلایل اصلی تداوم الگوی تصمیمگیریهای پرخطر در این گروهها باشد.
