دولت آمریکا برای ازسرگیری تردد کشتیها در تنگه هرمز، در قالب طرحی جدید از کشورها خواسته به یک ائتلاف بینالمللی بپیوندند؛ ائتلافی که با تبادل اطلاعات، هماهنگی دیپلماتیک و اجرای تحریمها، عبور امن کشتیها را تسهیل میکند.
والاستریت ژورنال چهارشنبه ۹ اردیبهشت گزارش داد این طرح با عنوان «ساختار آزادی دریانوردی» با هدف بازگرداندن آزادی کشتیرانی و کاهش اختلال در این آبراه حیاتی طراحی شده است.
به نوشته این روزنامه، وزارت امور خارجه آمریکا سهشنبه هفتم اردیبهشت یک دستورالعمل درونسازمانی به سفارتخانههای این کشور، از جمله در کشورهای اروپایی، فرستاد که از دیپلماتها میخواهد کشورها را برای پیوستن به این ابتکار ترغیب کنند.
در گزارش والاستریت ژورنال به ابتکارها و نشستهای کشورهای اروپایی برای تدوین یک راهبرد با هدف آزادی کشتیرانی در آبهای جنوبی ایران پس از پایان جنگ اشاره شده است.
در بخشی از دستورالعمل ابلاغشده به سفارتخانههای آمریکا آمده است: «این طرح مکمل دیگر تلاشهای دریایی امنیتی، از جمله ابتکار برنامهریزی دریایی به رهبری بریتانیا و فرانسه خواهد بود.»
بریتانیا و فرانسه در هفتههای گذشته نشستی با حضور بیش از ۵۰ کشور در این زمینه برگزار کردند. با وجود این، هرچند مقامهای آمریکایی، بهویژه شخص ترامپ، اروپاییها را به کندی و بروکراسی در مواجهه با این بحران متهم میکنند.
همزمان، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، چهارشنبه ۹ اردیبهشت تاکید کرد «محاصره دریایی» ایران موثر بوده است. او این اقدام را «کاملا بینقص» خواند و گفت که محاصره تا وقتی تهران شرطهای هستهای آمریکا را بپذیرد ادامه خواهد یافت.
از آغاز محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران بهدست آمریکا در بعدازظهر ۲۳ فروردین، آمریکا اصرار دارد که کنترل آبهای منطقه در اختیار اوست، مقامهای جمهوری اسلامی نیز مدعیاند که همچنان عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز را تحت کنترل دارند و تنها به کشتیهایی اجازه عبور میدهند که مشخصات آنها در اختیار نهادهای ایرانی قرار گرفته باشد. این جدال از ابتدای محاصره تا امروز پا برجاست.
در آخرین طرح پیشنهادی برای توافق که مقامهای جمهوری اسلامی از طریق پاکستان در اختیار آمریکا قرار دادند، تهران پیشنهاد کرده بود که آمریکا بهطور قطعی به جنگ پایان دهد و تضمین کند که بار دیگر دست به حمله نخواهد زد و همزمان به محاصر دریایی ایران پایان دهد، در مقابل جمهوری اسلامی تنگه هرمز را باز کند.
روزنامه نیویورکتایمز و خبرگزاری رویترز، دوشنبه ۷ اردیبهشت نوشتند که ترامپ پس از پایان جلسهای با مشاورانش در اتاق وضعیت کاخ سفید به آنها گفته است از این پیشنهاد جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان جنگ رضایت ندارد و این طرح را کنار گذاشته است.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۱۰ اردیبهشت در گزارشی نوشت با توجه به اینکه برخی کشتیها سیستمهای ردیابی خود را خاموش کردهاند و نیروهای آمریکایی نفتکشهای مرتبط با جمهوری اسلامی را بازمیگردانند، اندازهگیری میزان نفت خامی که ایران به مشتریان، بهویژه مشتری اصلی خود چین تحویل میدهد، غیرممکن شده است.
گروه تحلیل دادههای انرژی ورتکسا پنجشنبه درباره محاصره صادرات نفت ایران از سوی آمریکا اعلام کرد این کشور بین ۲۴ فروردین تا پنج اردیبهشت تنها حدود چهار میلیون بشکه نفت خام از دریای عمان صادر کرده است.
ورتکسا در ایمیلی به رویترز نوشت: «در این مرحله، ما برآورد میکنیم که حدود چهار میلیون بشکه نفت خام ایران با موفقیت از دریای عمان خارج شده است. در حال حاضر نمیتوانیم تایید کنیم که آیا هیچیک از این کشتیها بعدا توقیف شدهاند یا خیر.»
بر اساس دادههای این شرکت، صادرات قابل ردیابی نفت ایران بیش از ۸۰ درصد نسبت به ماه مارس کاهش یافته است. در مارس، ایران ۲۳.۴ میلیون بشکه صادرات داشت.
ورتکسا این آمار را بر پایه رهگیری محمولههای نفتی اعلام کرده است.
همچنین گزارشها حاکی است آمریکا نفتکشها یا کشتیهای کانتینری تحریمشده را حتی در نقاطی دورتر از دریای عمان در آبهای آسیا نیز مجبور به بازگشت میکند؛ اقدامی که میتواند در کاهش صادرات نقش داشته باشد.
افزایش فشارهای آمریکا بر صادرات نفت ایران در شرایطی رخ داده که جمهوری اسلامی بخش مهمی از درآمد ارزی خود را از فروش نفت تامین میکند.
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، پنجشنبه در واکنش به ادامه محاصره دریایی ایران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تداوم این رویکرد ظالمانه غیر قابل تحمل است.»
او افزود: «جهان شاهد رواداری و صلحطلبی ایران بوده است. آنچه با عنوان محاصره دریایی در حال انجام است امتداد عملیات نظامی علیه ملتی است که تنها هزینه ایستادگی و استقلال خود را میپردازد.»
کاهش عرضه نفت ایران کمبودها را در بازار جهانی نفت افزایش میدهد، زیرا جنگ علیه جمهوری اسلامی موجب بسته شدن عملی تنگه هرمز و محدود شدن صادرات نفت از عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت و عراق شده است.
در حالی که قیمتهای نفت در جهان افزایش یافته، آمریکا تلاش کرده از آن جلوگیری کند. ماه گذشته، آمریکا بهطور غیرمنتظره یک معافیت موقت از تحریمهای صادرات انرژی به تهران اعطا کرد تا به کاهش قیمتها کمک کند.
قیمت نفت خام برنت، که شاخص بازار نفت محسوب میشود، از زمان آغاز جنگ ایران در نهم اسفند، حدود ۵۰ دلار در هر بشکه افزایش یافته و قیمت بنزین، گازوئیل و سوخت جت را بالا برده است.
فاتح بیرول، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی، چهارشنبه گفت جهان بهدلیل اختلال ناشی از جنگ علیه جمهوری اسلامی با «بزرگترین بحران انرژی تاریخ» روبهرو است.
بیرول گفت بازارهای نفت و گاز با چالشهای جدی روبهرو هستند و افزایش بهای نفت به بیش از ۱۲۰ دلار، فشار زیادی بر بسیاری از کشورها وارد آورده است.
تحلیلگران شرکت کپلر نیز اعلام کردند که از زمان آغاز محاصره، هیچ نفتکش حامل نفت خام ایران را که از دریای عمان خارج شده باشد مشاهده نکردهاند.
همچنین مقامات آمریکایی اعلام کردند که این محاصره، تهران را از درآمد بسیار مورد نیاز حاصل از صادرات نفت خام محروم میکند.
برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، چهارشنبه با اشاره به محاصره دریایی جمهوری اسلامی گفت در حال حاضر ۴۱ نفتکش حامل حدود ۶۹ میلیون بشکه نفت در وضعیتی قرار دارند که امکان فروش آنها برای جمهوری اسلامی وجود ندارد.
پیشتر محسن پاکنژاد، وزیر نفت جمهوری اسلامی، گفته است: «اقدام آمریکا درباره محاصره دریایی برخلاف قوانین بینالمللی است و به نتیجه نخواهد رسید.»
او افزود: «در تامین و توزیع سوخت نگرانی وجود ندارد و در شرایط جنگی بسیاری از کشورها به مدیریت مصرف سوخت روی آوردند.»
ارزش پول ملی ایران، ریال، چهارشنبه در برابر دلار آمریکا به پایینترین سطح تاریخی خود سقوط کرد و نشاندهنده دشواریهای مالی پیشروی اقتصاد ایران بود که به نفت وابسته است.
با وجود این فشارها، شرکت اطلاعات دریایی تانکر ترکرز اعلام کرد که ایران همچنان در پایانه اصلی صادراتی خود در جزیره خارک نفت خام بارگیری میکند.
این شرکت افزود تصاویر ماهوارهای نشان میدهد دستکم ۱۰ نفتکش در نزدیکی بندر چابهار، در جنوب شرقی ایران در دریای عمان متوقف شدهاند.
پیشتر برخی گزارشها حاکی بود که حکومت ایران در پی افزایش فشارهای ناشی از محاصره دریایی آمریکا، اقداماتی اضطراری برای ذخیرهسازی مازاد نفت خود آغاز کرده است.
ایران در ماه فوریه حدود ۳.۲۴ میلیون بشکه در روز نفت خام تولید کرده است که حدود نیمی از آن برای پالایش داخلی مصرف میشود.
با این حال، یوهانس راوبال، تحلیلگر کپلر، به رویترز گفت که این کشور ممکن است ظرف یک یا دو هفته مجبور به کاهش تولید شود، زیرا ظرفیت ذخیرهسازی محدود است.
کپلر اعلام کرد ذخیرهسازی زمینی حدود ۶۰ درصد پر شده و ذخایر به بیش از ۵۰ میلیون بشکه رسیده است. ظرفیت کل این ذخایر ۸۶ میلیون بشکه است.
شرکت مشاوره افجیای نکستانت ایسیای در تاریخ ۱۵ آوریل برآورد کرد که محدودیت ظرفیت میتواند ایران را وادار کند تا از اواسط ژوئن تولید خود را کاهش دهد.
محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران از سوی آمریکا از بعدازظهر ۲۳ فروردین آغاز شد و از آن زمان، به گزارش منابع رسمی، بهطور مستمر ادامه داشته است.
این مقام کاخ سفید که نخواست نامش برده شود، پنجشنبه ۱۰ اردیبهشت در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت: «دولت در حال گفتوگوهای فعال با کنگره درباره این موضوع است. آن گروه از اعضای کنگره که تلاش میکنند با زیر پا گذاشتن اختیارات فرمانده کل قوا امتیاز سیاسی کسب کنند، تنها باعث تضعیف ارتش ایالات متحده در خارج از کشور خواهند شد؛ چیزی که هیچ مقام منتخب نباید خواهان آن باشد.»
یک عضو مجلس نمایندگان نیز به ایراناینترنشنال گفت کاخ سفید مذاکرات با کنگره آمریکا برای صدور مجوز جنگ آغاز کرده است و به این ترتیب کنگره آمریکا دیگر نخواهد توانست مانع حملات احتمالی ترامپ به جمهوری اسلامی شود
همزمان آنا کلی، معاون سخنگوی کاخ سفید، به ایراناینترنشنال گفت: «رییسجمهوری ترامپ از پیش از آغاز عملیات "خشم حماسی" با کنگره شفاف بوده است و مقامات دولت بیش از ۳۰ جلسه توجیهی دوحزبی برای اعضای کنگره برگزار کردهاند تا آنها را در جریان بهروزرسانیهای نظامی قرار دهند.»
او افزود: «ترجیح رییسجمهوری همیشه دیپلماسی است و ایران میخواهد به توافق برسد.»
اولین حضور هگست در کنگره پس از آغاز جنگ علیه جمهوری اسلامی
این اظهارات یک روز پس از آن مطرح میشود که پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، برای ارائه شهادت درباره جنگ ایران در کنگره این کشور حاضر شد.
او چهارشنبه ۹ اردیبهشت در نخستین حضور خود در کنگره از زمان آغاز جنگ ایران به پرسشهای اعضای کمیته خدمات نظامی مجلس نمایندگان پاسخ داد.
هگست، در این نشست تاکید کرد واشینگتن همچنان مصمم به جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای است.
وزیر جنگ ایالات متحده، همچنین در پاسخ به سوال یک نماینده کنگره درباره زمان احتمالی پایان جنگ ایران، گفت ارتش آمریکا هرگز درباره اینکه تا چه مدت به یک ماموریت متعهد خواهد ماند، دست خود را برای دشمن رو نمیکند.
کریسی هولاهان، نماینده دموکرات، از هگست پرسید: «فقط در حد یک برآورد کلی، فکر میکنید چند ماه دیگر زمان لازم دارید تا بتوانید عملیات را با موفقیت به پایان برسانید؟ و فکر میکنید چند میلیارد دلار دیگر از این نهاد درخواست خواهید کرد؟»
هگست از ارائه هرگونه برآورد مشخص درباره مدت ادامه عملیات یا هزینههای احتمالی آن خودداری کرد.
همچنین آدام اسمیت، نماینده دموکرات، خطاب به هگست گفت تاسیسات هستهای ایران در حمله آمریکا در سال ۲۰۲۵ «بهطور کامل نابود شد» با این حال دولت جنگ تازهای آغاز کرد.
اسمیت گفت: «شما همین حالا گفتید که ما مجبور بودیم این جنگ را، ۶۰ روز پیش، آغاز کنیم چون سلاح هستهای یک تهدید قریبالوقوع بود. حالا میگویید که بهطور کامل نابود شده بود؟»
هگست در پاسخ گفت جمهوری اسلامی «از جاهطلبیهای هستهای خود دست نکشیده بود» و همچنان هزاران موشک در اختیار داشت.
جنگ آمریکا با جمهوری اسلامی در قالب محاصره دریایی ادامه دارد و مختل شدن تردد کشتیها در تنگه هرمز نگرانیها درباره پیامدهای اقتصادی جهانی این درگیری را افزایش داده است.
ارتش آمریکا نیز در جریان این جنگ بخش قابل توجهی از مهمات خود را مصرف کرده و کنگره باید برای جایگزینی آن بودجه تازهای اختصاص دهد.
این روزنامه نوشت که تصمیم امارات فراتر از یک موضوع اقتصادی است و زنگ خطر را برای نظم ژئوپلیتیک قدیمی خاورمیانه به صدا درآورده است.
جنگ با جمهوری اسلامی، گسلهای سیاسی قدیمی میان جهان عرب و اسرائیل را از بین برده است.
اکنون امارات متحده عربی بهعنوان مرکز مالی خلیج فارس، همکاریهای امنیتی خود را با اسرائیل بهشکل چشمگیری گسترش داده است.
اسرائیل برای نخستین بار فناوری دفاع موشکی «گنبد آهنین» را به همراه نیروهای عملیاتی خود به امارات اعزام کرده است.
این سطح از همکاری نظامی میان یک کشور عربی و اسرائیل تا چند سال پیش غیرممکن به نظر میرسید. امارات با این اقدام قصد دارد موازنه راهبردی در منطقه را حتی از طریق قدرت نظامی تغییر دهد.
خروج از سایه عربستان سعودی
امارات متحده عربی از فرصت جنگ استفاده کرد تا از زیر سایه همسایه بزرگتر خود، یعنی عربستان سعودی، خارج شود.
مقامات اماراتی اعلام کردند که منافع ملی آنها در اولویت قرار دارد. خروج از اوپک دقیقا زمانی اعلام شد که سران کشورهای خلیج فارس در عربستان برای نمایش اتحاد گرد هم آمده بودند.
این اقدام پیامی روشن به ریاض بود که ابوظبی دیگر پیرو سیاستهای جمعی نیست.
امارات دلایل اقتصادی محکمی نیز برای این جدایی دارد. سهمیهبندیهای اوپک حدود ۳۰ درصد از ظرفیت تولید نفت این کشور را مسدود کرده بود.
امارات میخواهد با افزایش سریع تولید نفت، درآمدهای خود را برای جبران خسارات ناشی از جنگ تقویت کند.
همچنین این کشور قصد دارد سرمایههای خود را صرف ساخت خط لولههایی کند که تنگه هرمز را دور میزنند.
گسست در شورای همکاری خلیج فارس
حملات جمهوری اسلامی به زیرساختهای امارات، نگاه رهبران این کشور را نسبت به متحدانشان تغییر داد.
تهران در طول درگیریها حدود ۲۸۰۰ پهپاد و موشک به سمت امارات شلیک کرد. رهبران امارات از رویکرد محافظهکارانه عربستان و عمان در برابر این حملات خشمگین هستند.
انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک حاکم امارات، موضع شورای همکاری خلیج فارس را «ضعیفترین در تاریخ» توصیف کرد.
در حالی که عربستان به دنبال مسیرهای دیپلماتیک برای کاهش تنش با تهران بود، امارات اقدامات سختگیرانهای را آغاز کرد.
ابوظبی نهادهای ایرانی را تعطیل کرد و منابع مالی و داراییهای این کشور را تحت فشار قرار داد.
جاهطلبیهای نظامی و استراتژیک «اسپارت کوچک»
محمد بن زاید، رییس امارات، کشورش را به یک قدرت نظامی تبدیل کرده است که ابایی از بهکارگیری سلاح برای پیشبرد اهدافش ندارد.
جیمز ماتیس، وزیر دفاع سابق آمریکا، بهدلیل توان نظامی بالای این کشور نسبت به جمعیتش، به آن لقب «اسپارت کوچک» داده بود.
امارات اکنون به جای تکیه بر ائتلافهای عربی، بر مشارکت با آمریکا و رابطه عمیق با اسرائیل متمرکز شده است.
کارشناسان معتقدند محمد بن زاید بهدنبال ایفای نقشی مستقل و بزرگ در سیاست بینالملل است.
خروج از اوپک و نهادهای سنتی عربی، نشاندهنده تولد اماراتی است که دیگر با قالبهای قدیمی خاورمیانه سازگار نیست.
این کشور ترجیح میدهد به جای حرکت در سایه دیگران، خود به قطب جدید قدرت و امنیت در منطقه تبدیل شود.
