بازگشت خاموشیها پس از جنگ ۱۲ روزه
با افزایش دمای هوا و بازگشت کشور به شرایط عادی پس از جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و جمهوری اسلامی، مصطفی رجبی مشهدی، مدیرعامل شرکت توانیر از آغاز مجدد خاموشیها در بخش خانگی در ایران خبر داد.
با افزایش دمای هوا و بازگشت کشور به شرایط عادی پس از جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و جمهوری اسلامی، مصطفی رجبی مشهدی، مدیرعامل شرکت توانیر از آغاز مجدد خاموشیها در بخش خانگی در ایران خبر داد.
رجبی مشهدی با بیان اینکه میزان تقاضای مصرف بیش از میزان تولید برق است، گفت به دلیل افزایش مصرف و کمبود تولید، روزانه دو ساعت خاموشی در بخش خانگی و عمومی اعمال میشود و کاهش خاموشیها مشروط به کاهش مصرف برق است.
او اضافه کرد هر وقت بحران کمبود انرژی به حداقل برسد، خاموشیها نیز کمتر میشود.
همزمان با تشدید بحران کمبود انرژی در ایران، محمد بهرامی سیفآبادی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، از طرح جدید تعرفهگذاری پلکانی برای برق و گاز خبر داد و گفت که در این طرح، برای هر فرد، سهمیهای تعیین میشود و در صورت مصرف بیشتر، باید هزینه واقعی انرژی را پرداخت کند.
او اضافه کرد: «اصل ایده نظام تعرفهگذاری دو پلهای برق و گاز، مبتنی بر همان طرح انرژی به نفر است. یعنی به جای اینکه یارانه انرژی به مصرف تعلق بگیرد، به هر کد ملی و هر فرد تخصیص داده میشود.»
رضا غیبی، عضو تحریریه ایراناینترنشنال، در این خصوص گفت: «کاهش مصرف برق در جنگ ۱۲ روزه بهدلیل تعطیلیها بود اما دولت آن را بهنام خود ثبت کرد. با پایان جنگ، نارساییها دوباره نمایان شدهاند.»
عباس علیآبادی، وزیر نیرو در دولت مسعود پزشکیان، پیش از این در ۱۰ تیر ماه گفته بود: «تلاش میکنیم قطع برق برای مردم در شبها کمتر باشد و اگر مشکلی پیش بیاید، بیشتر در روزها اعمال شود.»
قطع برق و روایت شهروندان
ویدیوهای رسیده به ایراناینترنشنال از قطع برق در برخی مناطق ایران پس از پایان جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و جمهوری اسلامی حکایت دارند.
شماری از مخاطبان با ارسال ویدیوهایی، از تکرار قطع برق در اهواز خبر دادهاند.
به گفته آنان، در گرمای شدید تابستان و دمای بالای هوا در استان خوزستان، این وضعیت برای بسیاری از ساکنان غیرقابل تحمل شده است.
شهروند دیگری با ارسال ویدیویی به ایراناینترنشنال از تداوم قطع برق خبر داد و گفت که جمهوری اسلامی پس از توقف درگیریها با اسرائیل، «به تنظیمات کارخانه برگشته» است.
این شهروند اضافه کرد که استفاده از موتور برق دیگر فقط به نانواییها محدود نیست و حالا بیشتر اصناف ناچار به استفاده از آن شدهاند؛ مسئلهای که به گفته او باعث افزایش آلودگی صوتی و زیست محیطی شده است.
یک شهروند اهوازی نیز با ارسال ویدیویی از قطع برق در گرمای شدید این شهر، از وضعیت موجود انتقاد کرد و گفت پس از جنگ ۱۲ روزه میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، حالا در حال تلافی کردن این موضوع بر سر مردم هستند.
در تابستانهای سالهای گذشته نیز کشور بارها با کمبود برق روبهرو شده است. بحرانی که مقامهای جمهوری اسلامی از آن با عنوان «ناترازی» یاد میکنند.
کارشناسان معتقدند نبود سرمایهگذاری در صنعت برق، فرسودگی شبکه و توسعهنیافتگی نیروگاهها، از دلایل اصلی بحران برق و کمبود حدود ۱۴ هزار مگاواتی آن در ایران است.
در آستانه دیدار روز دوشنبه دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو در کاخ سفید، بولتون در گفتوگو با پادکست انگلیسی ایراناینترنشنال - Eye for Iran - اعلام کرد: «فکر میکنم اکنون زمان آن است که درباره شرایط تسلیم آیتاللهها گفتوگو شود.»
او با اشاره به جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل، خواستار اعمال فشار مستمر بر حکومت ایران شد و گفت: «باید بر دستاوردهای نظامی اخیر تکیه کنیم تا مسیر فروپاشی حکومت دینی ایران هموار شود.»
در حملات مشترک ایالات متحده و اسرائیل به زیرساختهای هستهای، موشکی و مراکز فرماندهی ایران، به گفته سازمانهای حقوق بشری دستکم ۱۲۰۰ ایرانی کشته شدند. جمهوری اسلامی نیز در واکنش، حملاتی علیه اسرائیل انجام داد که به کشته شدن ۲۴ نفر انجامید.
قرار است نتانیاهو در جریان سفرش به واشنگتن، علاوه بر ترامپ، با مارکو روبیو وزیر خارجه، پیت هگست وزیر دفاع، هاوارد لوتنیک وزیر بازرگانی و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه نیز دیدار کند.
جمهوری اسلامی در ضعیفترین موقعیت از ۱۳۵۷
بولتون در ارزیابی خود از تبعات حملات اخیر گفت: «ضربات هوایی اخیر واقعا عامل بیثباتکننده مهمی بود. این حملات نشان داد که آیتاللهها دیگر قادر به دفاع از کشور خود نیستند. آنها در وضعیت بیدفاعی مطلق قرار دارند.»
او با اشاره به کشتهشدن فرماندهان ارشد سپاه پاسداران و آسیبدیدگی جدی مراکز نظامی ایران، جمهوری اسلامی را در «ضعیفترین موقعیت خود از زمان انقلاب ۱۳۵۷» توصیف کرد و گفت: «نه فقط به لحاظ نظامی، بلکه از درون نیز رژیم در حال فرسایش است؛ بهویژه بهخاطر نارضایتیهای عمیق در میان جوانان، زنان و اقلیتها.»
مشاور پیشین امنیت ملی آمریکا هشدار داد: «ما به تحقق هدف نزدیک شدهایم؛ و به همین دلیل عقبنشینی در این لحظه، یک فاجعه خواهد بود و میتواند فرصت تاریخی را از میان ببرد.»
با این حال، تاکنون در جریان این بحران، نشانهای از اعتراضات سراسری یا فراگیر در داخل ایران مشاهده نشده است.
انتقاد از آتشبس و هدفگذاریهای ترامپ
بولتون ضمن حمایت از تصمیم اولیه برای حمله به تاسیسات هستهای ایران، از آتشبس میانجیگریشده توسط آمریکا بهشدت انتقاد کرد و آن را «اشتباه» خواند.
او گفت: «در نخستین ساعات پس از حمله، کسی نمیداند چه میزان خسارت وارد شده است. ما کنترل کامل آسمان را داشتیم و این فرصت را برای گسترش عملیات از دست دادیم.»
بولتون بخشی از این تصمیم را ناشی از جاهطلبی شخصی ترامپ دانست و افزود: «ترامپ در پی جایزه صلح نوبل است. او فکر میکند بعد از یک حمله موفق، میتواند نقش میانجی صلح را ایفا کند.»
او تصریح کرد که برای ترامپ، موضوعات سیاست خارجی همواره «شخصی» است و گفت: «برای ترامپ، موضوع نه امنیت ملی آمریکاست، نه منافع اسرائیل یا تهدید ایران؛ بلکه فقط این است که خودش چگونه دیده میشود.»
حمله شدید به نماینده ترامپ در امور ایران
بولتون همچنین از انتخاب استیو ویتکاف، مشاور املاک و دوست نزدیک ترامپ، بهعنوان مذاکرهکننده ویژه با حکومت ایران انتقاد کرد و گفت: «او هیچ درکی از جمهوری اسلامی، برنامههای هستهای یا ریسک اشاعه ندارد.»
این انتقاد در شرایطی مطرح میشود که کاخ سفید هنوز واکنشی به صلاحیت یا سابقه ویتکاف در مذاکرات امنیتی با تهران نشان نداده است.
سرنوشت اورانیوم غنیشده و پیامدهای حملات
بولتون در بخش دیگری از اظهارات خود به نگرانیها درباره ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد که هنوز موقعیت آن مشخص نیست اشاره کرد. او گفت که حملات هوایی به تاسیسات اصفهان و سایر نقاط «احتمالا اجزای حیاتی لازم برای تبدیل این ماده به سلاح را نابود کردهاند.»
او افزود: «ممکن است هنوز مقدار زیادی گاز اورانیوم غنیشده در اختیار داشته باشند، اما فاصله زیادی میان آن و تولید سلاح واقعی وجود دارد.»
نوئمی، خواهر سیسیل کوهلر، روز جمعه در گفتوگو با ایراناینترنشنال اعلام کرد که مقامهای ایرانی حاضر نیستند محل نگهداری این دو زندانی را به خانوادهشان اطلاع دهند.
این زوج فرانسوی در اردیبهشت ۱۴۰۱، در جریان سفری توریستی به ایران بازداشت شدند و از آن زمان در بازداشت بهسر میبرند. به گفته خانواده، از زمان حمله هوایی اسرائیل به زندان اوین، تنها یک ملاقات کنسولی در یازدهم تیر انجام شده و در جریان آن، خانواده از زنده بودن آنان مطمئن شدهاند.
نوئمی گفت: «آنان در زمان حمله در بند ۲۰۹ زندان اوین بودند و بیش از سه سال در همان بند نگهداری میشدند. چندین ماه را در سلول انفرادی سپری کردند.»
بند ۲۰۹ که تحت نظارت وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی اداره میشود، خارج از نظارت قضایی رسمی است و سازمان دیدهبان حقوق بشر از آن بهعنوان «زندان در دل زندان» یاد کرده که در آن بازداشتشدگان در معرض سلول انفرادی طولانیمدت، عدم دسترسی به وکیل، و بازجوییهای خشن قرار میگیرند؛ وضعیتی که ممکن است مصداق شکنجه باشد.
نوئمی در ادامه افزود که خواهرش پس از حملات بهطور موقت به زندان قرچک منتقل شده بود: «او فقط ۲۴ ساعت در زندان قرچک نگهداری شد و سپس با چشمبند به مکان نامعلومی منتقل شد و نمیداند در حال حاضر کجا نگهداری میشود.»
او گفت ژاک پاریس نیز بلافاصله پس از انفجارها به مکانی نامشخص انتقال یافته است. خانواده از ۷ خرداد هیچ تماس مستقیمی با آنان نداشتهاند.
نوئمی تاکید کرد مقامهای جمهوری اسلامی اخیرا اتهامهای سنگینی متوجه این دو شهروند فرانسوی کردهاند؛ از جمله «جاسوسی برای اسرائیل»، «تبانی برای براندازی نظام» و «افساد فیالارض» که همگی میتوانند طبق قوانین ایران مجازات اعدام داشته باشند.
او گفت: «ما اطلاعات مشخصتری نداریم، فقط میدانیم که قاضی این اتهامها را به آنان اعلام کرده است.»
به گفته نوئمی، سیسیل و ژاک اجازه داشتن وکیل مستقل ندارند و «هیچکس به پروندهشان دسترسی ندارد.»
او همچنین از اعمال شکنجه روانی توسط مقامهای جمهوری اسلامی خبر داد. در آخرین تماس مستقیم در تاریخ ۷ خرداد، سیسیل به خانوادهاش گفته بود که قاضی پرونده هشدار داده که بهزودی حکمی «بسیار سنگین» علیه آنان صادر خواهد شد.
نوئمی گفت: «شش ماه است که این قاضی همین حرف را تکرار میکند. این هم نمونهای دیگر از شکنجه روانی است.»
در پاسخ به پرسشی درباره چرایی رفتار شدید مقامهای ایرانی با این دو شهروند، نوئمی گفت: «احتمالا هدفشان تحت فشار قرار دادن فرانسه است. ما نمیدانیم دقیقا چه میخواهند و چرا سیسیل و ژاک را اینگونه تحت فشار قرار میدهند.»
او در ادامه گفت: «مقامهای ایرانی پس از بیش از سه سال بازداشت در شرایط غیرانسانی، پس از آنکه آنان به سختی از حملات جان سالم بهدر بردند، و اکنون با طرح اتهاماتی که میتواند به اعدام منجر شود، همچنان به شکنجه روانی آنان ادامه میدهند.»
نوئمی خواستار پایان دادن به این وضعیت شد و گفت: «باید مقامهای جمهوری اسلامی به نقض حقوق سیسیل و ژاک پایان دهند، محل نگهداریشان را اعلام کنند، اجازه تماس با خانواده را بدهند، و در نهایت، آنان را فورا به مقامهای فرانسوی تحویل دهند.»
فرانسه با محکوم کردن اتهامات وارده به این دو شهروند خود، آنها را «بیاساس و سیاسی» خوانده و خواستار آزادی فوری آنان شده است. ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، اتهامات مطرحشده را «نابجا و بیپایه» توصیف کرده است.
نوئمی با بیان اینکه دولت فرانسه برای آزادی این دو زندانی تلاش میکند، گفت: «نبود شفافیت در این پرونده باعث سردرگمی و ناامیدی ما شده است.»
او همچنین از رهبران غربی، بهویژه کشورهای اروپایی، خواست که برای پایان دادن به سیاست گروگانگیری جمهوری اسلامی با یکدیگر همکاری کنند.
سیسیل کوهلر که معلم است و ژاک پاریس، شریک زندگی او، آخرین شهروندان فرانسوی شناختهشده در بازداشت جمهوری اسلامی هستند. امانوئل مکرون، رئیسجمهوری فرانسه، این دو نفر را «گروگانهای دولتی» توصیف کرده است.
فرانسه و دیگر کشورهای عضو اتحادیه اروپا، جمهوری اسلامی را به گروگانگیری سیستماتیک شهروندان خارجی بهمنظور اعمال فشار سیاسی بر دولتهای غربی متهم میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی این اتهام را رد کرده و میگویند بازداشتها طبق روند قانونی انجام شده و اتهام بدرفتاری با زندانیان را نمیپذیرند.
کسری اعرابی، مدیر تحقیقات مربوط به سپاه پاسداران در نهاد «اتحاد علیه ایران هستهای»، در گفتوگو با این رسانه آمریکایی هشدار داده است که سطح فعلی سرکوب در ایران «بیسابقه» است و حکومت با شتاب در حال تبدیلشدن به ساختاری شبیه کرهشمالی است.
او گفت: «ما شاهد نوعی انزوای داخلی هستیم که پیامدهای جدی برای مردم ایران دارد. سرکوب اکنون به مرحلهای رسیده که قبلا هرگز مشابه آن را ندیده بودیم.»
بهنوشته فاکسنیوز، منابع داخلی در ایران نیز این ارزیابی را تایید کردهاند و یکی از آنها گفته است: «میزان سرکوب بهشدت ترسناک شده است.» بهگفته اعرابی، مردم در تهران بهصورت تصادفی توسط نیروهای امنیتی متوقف میشوند، تلفنهایشان ضبط و بررسی میشود، و اگر محتوایی در آنها یافت شود که نشانهای از حمایت از اسرائیل یا تمسخر حکومت باشد، فرد ناپدید میشود.
او افزود: «مردم اکنون ترجیح میدهند بدون تلفن همراه از خانه خارج شوند یا همهچیز را از روی گوشی خود پاک کنند.»
اعرابی این فضای وحشت و سرکوب را مشابه رفتارهای دیدهشده در کرهشمالی توصیف کرده است؛ جایی که مردم بدون هیچ توضیحی ناپدید میشوند و دسترسی به اطلاعات بهشدت محدود است.
در جریان جنگ اخیر، جمهوری اسلامی با قطع کامل اینترنت و مسدود کردن پیامهای هشدار اسرائیل، تلاش کرد افکار عمومی را کنترل کند. او گفت: «برای چهار روز، هیچ پیامی رد و بدل نمیشد؛ حتی هشدارهای تخلیه اسرائیل نیز به مقصد نرسیدند.»
فاکسنیوز همچنین گزارش داده است که هدف حکومت از این اقدام، دو چیز بوده است: جلوگیری از حضور مردم در خیابانها و از بین بردن پیوند غیرمنتظرهای که میان بخشی از مردم ایران و حملات اسرائیل علیه سپاه پاسداران شکل گرفته بود.
اعرابی گفت: «در آغاز جنگ، بسیاری از ایرانیان از حملات استقبال کردند چون میدانستند هدف، نیروهای سرکوبگر است. اما با قطع ارتباطات و گسترش ترس، ابهام و تردید در جامعه گسترش یافت.»
افشون استوار، استاد دانشگاه نیز به فاکسنیوز گفته است که سرکوب داخلی همواره ابزار اصلی بقا برای جمهوری اسلامی بوده و احتمالا این مسیر شدت بیشتری خواهد گرفت.
او افزود: «شاید تنها راهی که حکومت برای حفظ خود میبیند، فشار هرچه بیشتر بر مردم باشد؛ چیزی شبیه کرهشمالی.»
اعرابی همچنین گفته است که درون ساختار قدرت جمهوری اسلامی نیز بحران عمیقی در جریان است. او گفته عملیاتهایی که علیه ایران انجام شد، بدون نفوذ اطلاعاتی در سطوح بالا ممکن نبود و اکنون فشار سنگینی برای «پاکسازی درونی» سپاه پاسداران وجود دارد.
او توضیح داد که نسل جدید افسران سپاه که پس از سال ۲۰۰۰ به این نهاد پیوستهاند، بسیار رادیکالتر از فرماندهان پیشین هستند و بیش از نیمی از آموزش آنها عقیدتی است. این بدنه جدید اکنون برخی فرماندهان ارشد را متهم به نرمی در برابر اسرائیل یا حتی همکاری با موساد میکند.
اعرابی گفت: «خامنهای این ساختار ایدئولوژیک را برای تحکیم قدرت خود ایجاد کرد، اما اکنون دیگر توان کنترل آن را ندارد.»
فاکسنیوز همچنین نوشت که با فروپاشی دکترین نظامی کلاسیک جمهوری اسلامی، تروریسم هدفمند با قابلیت انکارپذیری ممکن است به ابزار اصلی نفوذ حکومت تبدیل شود. اعرابی گفت: «سه ستون قدرت جمهوری اسلامی یعنی گروههای نیابتی، موشکهای بالستیک و برنامه هستهای، یا نابود شدهاند یا بهشدت آسیب دیدهاند. تنها گزینه باقیمانده جنگ نامتقارن است.»
او افزود که سرکوب گسترده کنونی، نشانه ضعف رژیم است، نه قدرت: «اگر جمهوری اسلامی از استحکام خود مطمئن بود، نیازی به لهکردن مردمش نداشت. این رفتار از سر ترس است. اما تا زمانی که ماشین سرکوب از کار نیفتد، خیابانها در سکوت خواهند ماند و تغییر رژیم بعید خواهد بود.»
بهنوشته این روزنامه، جمهوری اسلامی در جریان این نبرد حدود هزار پهپاد به سمت اسرائیل پرتاب کرد، اما تنها یکی از آنها به شهر بیتشئان در شمال اسرائیل اصابت کرد و سایر پهپادها یا سقوط کردند یا رهگیری شدند. مقامهای ارتش آمریکا نیز در تحلیل عملیات، از کارایی سامانههای دفاعی اسرائیل ابراز شگفتی کردهاند.
پیش از آغاز جنگ، ارتش اسرائیل در گزارشی به کابینه امنیتی هشدار داده بود که در صورت حمله سراسری ایران، احتمال کشتهشدن ۸۰۰ غیرنظامی وجود دارد و در سناریویی شدیدتر این عدد میتواند به ۴ هزار نفر برسد. با این حال، در عمل تنها ۲۹ نفر جان باختند؛ رقمی که مقامهای اسرائیلی آن را سندی بر موفقیت عملیات نظامی خود میدانند، هرچند وسعت تخریب ناشی از موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی بیسابقه بوده است.
در برخی سناریوهای محتملتر، ارتش اسرائیل پیشبینی کرده بود که ۲۰۰ تا ۴۰۰ نفر کشته شوند، اگر ایران موفق شود رادارهای اسرائیل را از کار بیندازد و سامانههای رهگیر را مختل کند. اما ارتش احتمال چنین موفقیتی برای جمهوری اسلامی را پایین ارزیابی کرده بود.
در گزارش آمده است که ارتش اسرائیل عملیات ۱۲ روزه را با دو هدف اصلی طراحی کرده بود: ضربه به برنامه هستهای جمهوری اسلامی و تضعیف قابلیت ساخت موشکهای بالستیک. اما هدفی برای تغییر رژیم یا بیثباتسازی حاکمیت ایران در میان نبوده است.
با این حال، برخی حملات اسرائیل با انتقادهایی روبهرو شد. از جمله حمله به زندان اوین که بیش از ۷۰ زندانی را به کام مرگ فرستاد؛ افرادی که بسیاری از آنها فعالان دموکراسیخواه بودند. همچنین حمله به ساعت میدان فلسطین در تهران که شمارش معکوس نابودی اسرائیل را نشان میدهد، نتوانست این نماد تبلیغاتی جمهوری اسلامی را از کار بیندازد و ساعت همچنان فعال است.
با طولانیشدن عملیات، برخی وزیران کابینه اسرائیل خواستار تشدید حملات به نهادهای حکومتی ایران شدند تا رهبری جمهوری اسلامی را تضعیف کنند، اما نظر ارتش مبنی بر جلوگیری از درگیرشدن در ماجراجوییهای بلندمدت در نهایت غالب شد.
پایان جنگ بهطور قابلتوجهی تحتتأثیر فشار مستقیم دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، بود. به گزارش هاآرتص، در حالیکه برخی وزیران در جلسه کابینه امنیتی در حال ارائه پیشنهاد برای حملات بیشتر بودند، نتانیاهو یادداشتی از طرف ترامپ دریافت کرد که اعلام میکرد آتشبس طی شش ساعت آینده آغاز خواهد شد. برخی وزیران گمان کردند نتانیاهو از این تصمیم مطلع بوده اما عامدانه اجازه داده جلسه ادامه یابد.
پس از پایان جنگ، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، بهندرت در انظار عمومی ظاهر شده است. اگرچه تحلیلگران وضعیت جسمی و روانی او را نشانه ضعف میدانند، اما ساختار کلی حکومت همچنان پابرجا است و به سرکوب سیستماتیک جامعه ادامه میدهد.
در مورد میزان خسارت واردشده به برنامه هستهای جمهوری اسلامی، هاآرتص گزارش داده که ارزیابی ارتش اسرائیل محتاطتر شده است. ستاد کل ارتش معتقد است این حملات ممکن است باعث ایجاد تأخیر قابلتوجهی در این برنامه شده باشد، هرچند احتمال جهش راهبردی خامنهای بهسمت تولید سلاح همچنان وجود دارد.
این گزارش میافزاید پیوستن ایالات متحده به عملیات نظامی علیه تاسیسات هستهای ایران، برای اسرائیل حیاتی بوده و نوعی تعهد واشینگتن به جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به توانمندی تسلیحاتی در دوره کنونی محسوب میشود.
از منظر دولت اسرائیل، راهحل ترجیحی در ادامه این مسیر، دستیابی به توافقی تازه است که ضعفهای توافق هستهای سال ۲۰۱۵ را جبران کند؛ توافقی که ترامپ در سال ۲۰۱۸ و بنا بر درخواست نتانیاهو از آن خارج شد. اما بهنظر میرسد برای روشنشدن امکانپذیری چنین توافقی هنوز زمان لازم است.
