در آستانه سفر دونالد ترامپ به خاورمیانه، خبرگزاری رویترز به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد گفتوگوهای هستهای عربستان سعودی با آمریکا از موضوع عادیسازی روابط دیپلماتیک عربستان سعودی و اسرائیل تفکیک شده و این اقدام میتواند امتیازی از سوی واشینگتن به ریاض تلقی شود.
یکی از این منابع آگاه پنجشنبه ۱۸ اردیبهشت به رویترز گفت حتی با حذف شرط عادیسازی روابط اسرائیل و عربستان سعودی برای پیشرفت در گفتوگوهای هستهای غیرنظامی میان ریاض و واشینگتن، هنوز نمیتوان با قطعیت اعلام کرد که توافق هستهای میان دو کشور نزدیک است.
یکی از موارد اختلاف، بند ۱۲۳ قانون انرژی اتمی ایالات متحده است که همکاری با کشورهای خواهان توسعه ظرفیت هستهای غیرنظامی را تنها در صورتی مجاز میداند که آن کشورها محدودیتهایی را در زمینه اشاعه، از جمله عدم غنیسازی اورانیوم، بپذیرند.
در دوره ریاستجمهوری جو بایدن، گفتوگوهای هستهای بخشی از توافق گستردهتری میان آمریکا و عربستان سعودی بود که به عادیسازی روابط با اسرائیل و همچنین تلاش ریاض برای دستیابی به پیمان دفاعی با واشینگتن گره خورده بود.
پادشاهی سعودی بارها اعلام کرده است بدون تشکیل کشور مستقل فلسطینی، اسرائیل را به رسمیت نخواهد شناخت.
این موضع تلاشهای دولت بایدن را برای گسترش پیمان ابراهیم که در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ میان اسرائیل و امارات متحده عربی، بحرین و مراکش به امضا رسید، با شکست مواجه کرد.
بیشتر بخوانید: افشای روند صلح عربستان سعودی و اسرائیل در دولت بایدن
موانع سد راه توافق هستهای ریاض و واشینگتن
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت خشم گسترده در کشورهای عربی نسبت به جنگ جاری در غزه، روند عادیسازی روابط عربستان سعودی با اسرائیل را متوقف کرده است.
گفتوگوهای هستهای عربستان سعودی و آمریکا نیز بهدلیل نگرانیهای واشینگتن درباره اشاعهی سلاحهای هستهای با موانعی روبهرو شدهاند.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در جریان بازدید از عربستان سعودی در ماه آوریل اعلام کرد دو کشور در مسیر دستیابی به توافقی برای همکاری هستهای غیرنظامی قرار دارند.
جیمز هویت، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا، در پاسخ به درخواست رویترز برای اظهارنظر گفت: «وقتی چیزی برای اعلام وجود داشته باشد، رییسجمهور [ترامپ] آن را اعلام خواهد کرد. هر گزارشی درباره این موضوع در حال حاضر صرفا گمانهزنی است.»
عربستان سعودی نیز به گزارش رویترز واکنشی نشان نداده است.
عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، پیشتر اعلام کرده بود این کشور قصد دارد اورانیوم را غنیسازی کند و آن را به فروش برساند.
یکی از منابع آگاه به رویترز گفت ریاض همچنان حاضر نیست توافق موسوم به «توافق ۱۲۳» را امضا کند. این توافق مانع از غنیسازی یا بازفرآوری پلوتونیوم تولیدشده در راکتورها میشود؛ دو مسیری که میتواند به ساخت تسلیحات هستهای منجر شود.
وزیر انرژی آمریکا پیش از این در گفتوگو با رویترز تاکید کرده بود امضای توافق ۱۲۳ پیششرط هرگونه توافقی میان واشینگتن و ریاض است.
رایت همچنین گفته بود چندین راه وجود دارد که میتواند اهداف دو کشور را همزمان تامین کند.
بیشتر بخوانید: آمریکا آماده ارائه یک بسته نظامی ۱۰۰ میلیارد دلاری به عربستان سعودی است
«مدل جعبه سیاه»
به گفته منبع آگاه رویترز، یکی از راهحلها برای پایان دادن به این اختلاف، ایجاد یک تاسیسات غنیسازی اورانیوم در خاک عربستان سعودی است که تنها پرسنل آمریکایی به آن دسترسی داشته باشند؛ روشی که به آن «مدل جعبه سیاه» گفته میشود.
جداسازی احتمالی موضوع گفتوگوهای هستهای از شرط به رسمیت شناختن اسرائیل از سوی عربستان سعودی در شرایطی صورت میگیرد که استیو ویتکاف، نماینده ویژه دولت ترامپ در امور خاورمیانه، اعلام کرده بهزودی خبرهایی از گسترش پیمان ابراهیم منتشر خواهد شد.
تهران همواره از مخالفان سرسخت عادیسازی روابط اسرائیل با کشورهای منطقه بوده است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مهرماه ۱۴۰۲ عادیسازی روابط اسرائیل و کشورهای منطقه را به «شرطبندی روی اسب بازنده» تشبیه کرد و آن را قماری «محکوم به باخت» خواند.
روزنامه اسرائیل هیوم ۱۸ اردیبهشت به نقل از منابع آگاه نوشت روابط شخصی میان بنیامین نتانیاهو و ترامپ به پایینترین سطح خود رسیده و دو طرف «بهشدت» از یکدیگر ناامید شدهاند.
به گفته منابع آگاه، ترامپ تمایلی به هماهنگی با نتانیاهو ندارد و میخواهد برخی تحولات مهم در خاورمیانه را بدون مشارکت او پیش ببرد.
اسرائیل هیوم افزود ترامپ اکنون تصمیم گرفته در مسیر پیگیری منافع ایالات متحده در خاورمیانه، بهویژه در زمینه روابط با عربستان سعودی و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس، منتظر اسرائیل نماند.
پرووست ۶۹ ساله که اصالتا اهل شیکاگو است، ریاست دیکاستری (شورای عالی) اسقفها در کلیسا را بر عهده دارد؛ سمتی قدرتمند که مسئول انتخاب اسقفهای جدید است.
او دارای دو تابعیت آمریکایی و پرویی است، چرا که سالها در کشور پرو خدمت کرده است.
اگرچه پرووست بهطور کلی چهرهای میانهرو تلقی میشود، اما در برخی مسائل اجتماعی کلیدی دیدگاههایی پیشرو دارد.
او سالهاست که در کنار اقشار به حاشیه راندهشده ایستاده و از آنها حمایت کرده است؛ رویکردی که یادآور خط مشی پاپ فرانسیس در دفاع از مهاجران و نیازمندان است.
پنجشنبه ۱۸ اردیبهشت در دومین روز از نشست محرمانه کاردینالها، دود سفید از دودکش کلیسای سیستین در واتیکان برخاست که نشان میداد پاپ جدید انتخاب شده است.
با مشاهده این دود سفید، ناقوسهای کلیسای جامع سنپتر به صدا درآمدند و هزاران نفر از حاضران در میدان سنپتر با کفزدن و ابراز احساسات، این لحظه تاریخی را جشن گرفتند.
هزاران نفر از صبح ۱۸ اردیبهشت در میدان سنپتر گرد آمده بودند تا شاهد برآمدن دود سفید از دودکش کلیسا باشند.
واکنش ترامپ به انتخاب پرووست: این اولین پاپ آمریکایی است، چه افتخار بزرگی
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۸ اردیبهشت در واکنش به انتخاب پاپ جدید در تروث سوشال، شبکه اجتماعی خود، نوشت: «به کاردینال رابرت فرانسیس پرِووست که بهتازگی بهعنوان پاپ انتخاب شد، تبریک میگویم. افتخار بزرگی است که او نخستین پاپ آمریکایی خواهد بود. چه هیجانانگیز و چه افتخاری بزرگ برای کشور ما.»
او افزود: «مشتاق دیدار با پاپ لئو چهاردهم هستم، این لحظهای بسیار معنادار خواهد بود.»
کنکلاو انتخاب پاپ
۱۳۳ کاردینال زیر ۸۰ سال روند رسمی، آیینی و کاملا محرمانه (کنکلاو) انتخاب پاپ جدید را بر عهده داشتند. آنها در انزوای کامل قرار داشتند تا جانشینی برای پاپ فرانسیس فقید انتخاب کنند.
طبق سنت، برگههای رای پس از هر دور رایگیری سوزانده میشود و به ترکیبات شیمیایی خاصی آغشته میشود تا رنگ دود مشخص کند روند انتخاب پاپ جدید به کجا رسیده است: دود سیاه یعنی هنوز پاپی انتخاب نشده و دود سفید یعنی پاپ جدید برگزیده شده است.
نخستین رایگیری که چهارشنبه شب انجام شد، بینتیجه ماند.
کاردینالها که لقب «شاهزادگان کلیسا» دارند، هر روز تا چهار دور رایگیری انجام میدهند تا یکی از آنها بتواند دو-سوم آرا را به دست آورد.
در دوران معاصر، هیچ پاپی در نخستین رایگیری انتخاب نشده است.
کاردینال جیووانی باتیستا ره، ۹۱ ساله، که به دلیل سن بالایش در کنکلاو شرکت نمیکند، به رسانههای ایتالیایی گفت امیدوار است پاپ جدید تا عصر پنجشنبه انتخاب شود.
تنوع جغرافیایی
در رایگیری اخیر، ۱۳۳ کاردینال از ۷۰ کشور شرکت داشتند، رقمی که نسبت به کنکلاو قبلی در سال ۲۰۱۳ که ۱۱۵ نفر از ۴۸ کشور حضور داشتند، افزایش یافته است.
این تنوع نتیجه تلاشهای پاپ فرانسیس برای جهانیتر کردن کلیسای کاتولیک است.
پیترو پارولین از ایتالیا، لوئیس آنتونیو تاگل از فیلیپین، ژان-مارک آولین از فرانسه، پیتر اردو از مجارستان، رابرت پرووست از آمریکا، پیر باتیستا پیتزابالا از ایتالیا و پابلو داوید از فیلیپین، شناختهشدهترین نامزدهای احتمالی یا «پاپابیلهها» (اصطلاح ایتالیایی برای پاپهای بالقوه) محسوب میشوند.
در طول کنکلاو، کاردینالها از جهان بیرون جدا میشوند، تلفنها و رایانههایشان ضبط میشود و در رفتوآمد میان کلیسای سیستین برای رایگیری و مهمانخانههای واتیکان برای خواب و غذا در قرنطینه قرار دارند.
پیش از آغاز کنکلاو، کاردینالها دیدگاههای مختلفی درباره آنچه از پاپ آینده انتظار دارند، بیان کردند.
دوران پاپ فرانسیس که با دیدگاههای لیبرالتر همراه بود، شکافهایی میان سنتگرایان و اصلاحطلبان ایجاد کرد.
برخی کاردینالها خواستار تداوم مسیر بازتر و اصلاحی فرانسیس بودند، در حالی که برخی دیگر بر بازگشت به سنتها و دورانهای گذشته تاکید داشتند.
وزارت خزانهداری ایالات متحده پنجشنبه ۱۸ اردیبهشت اعلام کرد واشینگتن همچنین چند شرکت، کشتی و ناخدای فعال در ناوگان موسوم به «ناوگان سایه» جمهوری اسلامی را بهدلیل دست داشتن در جابهجایی نفت حکومت ایران، تحریم کرده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در همین رابطه گفت: «در چارچوب کارزار گسترده و تهاجمی فشار حداکثری دونالد ترامپ، امروز یک پالایشگاه دیگر که نفت ایران را وارد کرده، هدف قرار گرفته است.»
او افزود: «ایالات متحده همچنان مصمم است فشار بر تمام اجزای زنجیره تامین نفت ایران را افزایش دهد تا از درآمدزایی برای پیشبرد سیاستهای بیثباتکننده این حکومت جلوگیری کند.»
در چارچوب این دور از تحریمها، در مجموع دو فرد هندی، یازده نهاد مستقر در کشورهایی از جمله چین، هنگکنگ، سنگاپور و بریتانیا، و شش نفتکش به فهرست تحریمهای آمریکا افزوده شدهاند.
بیشتر بخوانید: پاناما در کمک به نفتکشهای ایرانی برای دور زدن تحریمها نقشی کلیدی دارد
ایالات متحده ۱۰ اردیبهشت دو نفتکش و هفت شرکت مستقر در ایران، امارات متحده عربی و ترکیه را به دلیل دست داشتن در تجارت نفت و فرآوردههای پتروشیمی جمهوری اسلامی در فهرست تحریمهای خود قرار داد.
وزارت خزانهداری آمریکا ۹ اردیبهشت نیز شش نهاد و شش فرد در ایران و چین را به دلیل نقش آنها در شبکهای که به نیابت از سپاه پاسداران در تهیه مواد اولیه سوخت موشکهای بالستیک فعالیت میکند، تحریم کرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بهمنماه ۱۴۰۳ دستورالعملی را برای از سرگیری سیاست فشار حداکثری علیه جمهوری اسلامی و به صفر رساندن صادرات نفت ایران امضا کرد تا تهران را برای متوقف کردن برنامه هستهای خود تحت فشار بگذارد.
او بارها هشدار داده در صورت تداوم برنامه هستهای تهران، اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی را در دستور کار قرار خواهد داد.
بیشتر بخوانید: تحریمها و فشار حداکثری علیه جمهوری اسلامی در ۱۰۰ روز پس از بازگشت ترامپ
با این حال، ترامپ همزمان بر پیشبرد مذاکرات دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن برای حل و فصل اختلافات و جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای تاکید داشته است.
تاکنون سه دور از گفتوگوها میان تهران و واشینگتن در مسقط و رم برگزار شده است. اما دور چهارم مذاکرات که قرار بود ۱۳ اردیبهشت در رم برگزار شود، به تعویق افتاد.
منابع دیپلماتیک ایرانی ۱۸ اردیبهشت به ایراناینترنشنال گفتند با وجود موافقت جمهوری اسلامی با بازرسی گسترده نمایندگان آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تاسیسات هستهای ایران، اختلاف تهران و واشینگتن بر سر غنیسازی در داخل ایران، از مسائلی است که باعث ابهام در ادامه مذاکرات شده است.