یادداشت و تحلیل

در تصاویر منتشر شده از مراسم تشییع جنازه خامنه‌ای، حضور زنان یکی از معنادارترین بخش‌های نمایش است. نه فقط به دلیل تعدادشان، بلکه به خاطر شیوه‌ای که تصویر می‌شوند: زنانی گریان، بی‌تاب، بر سر و سینه‌زن، گاه چنان فروپاشیده که انگار مرگ رهبر، برایشان یک فقدان شخصی و خانوادگی است.

این مقاله گزارشی است از حدود ۴ دهه جنگ‌های علی خامنه‌ای با ایران و ایرانی. جنگ‌هایی که اگرچه با انقلاب ۵۷ و آمدن روح‌الله خمینی آغاز شد، اما با رهبری خامنه‌ای تبدیل به ساختار و شناسنامه‌ جمهوری اسلامی شد و تا ویرانی ایران و زندگی ایرانیان ادامه یافت.

«خانه دوست این‌جاست» ساخته حسین کشاورز و مریم عطایی تازه‌ترین نماینده سینمای زیرزمینی ایران در شصتمین دوره جشنواره کارلووی‌واری، یکی از بزرگ‌ترین جشنواره‌های سینمایی اروپا به نمایش درآمد.

بعضی نویسندگان، جهان را روایت می‌کنند؛ بعضی دیگر، شیوه دیدن جهان را تغییر می‌دهند. شهرنوش پارسی‌پور از آن معدود نویسندگانی است که میان واقعیت و خیال، پلی ساخت تا ناگفته‌ترین روایت‌های زن ایرانی را به ادبیات معاصر بیاورد.

زمانی که صحبت از برنامه هسته‌ای ایران و بحران‌های دیپلماتیک پیرامون آن می‌شود، ذهن همه به سمت اصطلاحاتی چون «سانتریفیوژ»، «غنی‌سازی اورانیوم» و تاسیسات معروفی مانند «نطنز» و «فردو» می‌رود.

در نهم اسفند سال گذشته، در پی حمله‌ مشترک آمریکا و اسرائیل، سیدعلی خامنه‌ای کشته شد. او بیش از ۱۲۰ روز است که دفن نشده و حالا جمهوری اسلامی برنامه گسترده‌ای برای خاک‌سپاری او ترتیب داده است.

مرگ و به تعبیر دقیق‌تر کشته‌شدن علی خامنه‌ای، که به‌دنبال حمله اسراییل و آمریکا رخ داد، نه فقط جمهوری اسلامی که تاریخ سیاسی معاصر ایران را وارد مدار و دوران جدیدی کرده است.

چهار ماه پس از کشته‌شدن علی خامنه‌ای، جمهوری اسلامی تشییع او را به صحنه‌ای بزرگ از عزاداری حکومتی، آیین مذهبی و نمایش قدرت تبدیل کرده است؛ تلاشی برای آن‌که مرگ تحقیرآمیز یک دیکتاتور، به روایت شهادت، اقتدار و تداوم نظام بدل شود.

از ۱۷ اسفند ۱۴۰۴، زمانی که مجلس خبرگان رهبری، مجتبی خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی معرفی کرد، حدود ۲۰ پیام و نوشته از او منتشر شده است.

نهم اردیبهشت ۱۳۹۶؛ نخستین مناظره انتخابات ریاست‌جمهوری ایران به پایان رسیده، اما یک عبارت بیش از همه در فضای سیاسی می‌چرخد: «چهار درصدی‌ها».

دونالد ترامپ در آمریکا و بنیامین نتانیاهو در اسرائیل، هر دو در پاییز انتخاباتی سرنوشت‌ساز پیش رو دارند. توافق با جمهوری اسلامی که در انتخابات پیش رو به نفع ترامپ است، به جریان سیاسی نتانیاهو فشار می‌آورد.

پیروزی اخیر چند نامزد دموکرات مورد حمایت زهران ممدانی، شهردار نیویورک، در انتخابات مقدماتی کنگره بار دیگر بحث درباره نفوذ جریان «سوسیالیسم دموکراتیک» در حزب دموکرات را به صدر اخبار بازگردانده است.

تفاهم جمهوری اسلامی و آمریکا حتی اگر به کاهش تنش نظامی، بازگشایی مسیرهای تجاری، فروش بیشتر نفت یا آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده منجر شود، لزوما به معنای پایان بحران سیاسی در داخل ایران نیست.

بسیاری از ما هنوز لحظه‌هایی از زندگی جمعی را به یاد داریم؛ لحظه‌هایی که برای مدتی احساس می‌کردیم بخشی از چیزی بزرگ‌تر از خودمان هستیم؛ زمان‌هایی که خیابان‌ها، خانه‌ها و محل کار تحت تاثیر یک اتفاق مشترک قرار می‌گرفتند و افراد با وجود تفاوت‌ها، تجربه‌ای مشابه را از سر می‌گذراندند.

مطالعه مجموعه پیام‌های منتشرشده طی ماه‌های نخست رهبری مجتبی خامنه‌ای، تصویری نسبتا روشن از اولویت‌های سیاسی او ارائه می‌دهد. این پیام‌ها تنها بیانیه‌هایی مناسبتی نیستند، بلکه به‌تدریج چارچوب فکری و راهبردی رهبر جدید جمهوری اسلامی را آشکار می‌کنند.

توافق میان تهران و واشینگتن چشم‌انداز کاهش تحریم‌ها و حتی جذب سرمایه‌گذاری خارجی در مقیاسی بی‌سابقه را مطرح کرده است، اما بسیاری از وعده‌های اقتصادی آن همچنان با ابهام روبه‌رو هستند و برخی از آن‌ها ممکن است حتی در صورت موفقیت مذاکرات نیز به سادگی قابل تحقق نباشند.

جنگ اخیر میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده، تهران را با چالشی دیپلماتیک روبه‌رو کرده که فراتر از روابط با واشینگتن است: بازسازی اعتماد کشورهای عرب همسایه که هفته‌ها بی‌ثباتی در منطقه، آن‌ها را نگران کرده است.

اکنون که با امضای یادداشت‌تفاهم بار دیگر بحث احتمال یک توافق بزرگ میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده مطرح شده، بسیاری از تحلیلگران همچنان بر این باورند که لغو تحریم‌ها می‌تواند همانند یک شوک مثبت، اقتصاد ایران را احیا کند. این نگاه اما بیش از حد ساده‌انگارانه است.