یادداشت و تحلیل

چهار ماه پس از کشته‌شدن علی خامنه‌ای، جمهوری اسلامی تشییع او را به صحنه‌ای بزرگ از عزاداری حکومتی، آیین مذهبی و نمایش قدرت تبدیل کرده است؛ تلاشی برای آن‌که مرگ تحقیرآمیز یک دیکتاتور، به روایت شهادت، اقتدار و تداوم نظام بدل شود.

از ۱۷ اسفند ۱۴۰۴، زمانی که مجلس خبرگان رهبری، مجتبی خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی معرفی کرد، حدود ۲۰ پیام و نوشته از او منتشر شده است.

نهم اردیبهشت ۱۳۹۶؛ نخستین مناظره انتخابات ریاست‌جمهوری ایران به پایان رسیده، اما یک عبارت بیش از همه در فضای سیاسی می‌چرخد: «چهار درصدی‌ها».

دونالد ترامپ در آمریکا و بنیامین نتانیاهو در اسرائیل، هر دو در پاییز انتخاباتی سرنوشت‌ساز پیش رو دارند. توافق با جمهوری اسلامی که در انتخابات پیش رو به نفع ترامپ است، به جریان سیاسی نتانیاهو فشار می‌آورد.

پیروزی اخیر چند نامزد دموکرات مورد حمایت زهران ممدانی، شهردار نیویورک، در انتخابات مقدماتی کنگره بار دیگر بحث درباره نفوذ جریان «سوسیالیسم دموکراتیک» در حزب دموکرات را به صدر اخبار بازگردانده است.

تفاهم جمهوری اسلامی و آمریکا حتی اگر به کاهش تنش نظامی، بازگشایی مسیرهای تجاری، فروش بیشتر نفت یا آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده منجر شود، لزوما به معنای پایان بحران سیاسی در داخل ایران نیست.

بسیاری از ما هنوز لحظه‌هایی از زندگی جمعی را به یاد داریم؛ لحظه‌هایی که برای مدتی احساس می‌کردیم بخشی از چیزی بزرگ‌تر از خودمان هستیم؛ زمان‌هایی که خیابان‌ها، خانه‌ها و محل کار تحت تاثیر یک اتفاق مشترک قرار می‌گرفتند و افراد با وجود تفاوت‌ها، تجربه‌ای مشابه را از سر می‌گذراندند.

مطالعه مجموعه پیام‌های منتشرشده طی ماه‌های نخست رهبری مجتبی خامنه‌ای، تصویری نسبتا روشن از اولویت‌های سیاسی او ارائه می‌دهد. این پیام‌ها تنها بیانیه‌هایی مناسبتی نیستند، بلکه به‌تدریج چارچوب فکری و راهبردی رهبر جدید جمهوری اسلامی را آشکار می‌کنند.

توافق میان تهران و واشینگتن چشم‌انداز کاهش تحریم‌ها و حتی جذب سرمایه‌گذاری خارجی در مقیاسی بی‌سابقه را مطرح کرده است، اما بسیاری از وعده‌های اقتصادی آن همچنان با ابهام روبه‌رو هستند و برخی از آن‌ها ممکن است حتی در صورت موفقیت مذاکرات نیز به سادگی قابل تحقق نباشند.

جنگ اخیر میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده، تهران را با چالشی دیپلماتیک روبه‌رو کرده که فراتر از روابط با واشینگتن است: بازسازی اعتماد کشورهای عرب همسایه که هفته‌ها بی‌ثباتی در منطقه، آن‌ها را نگران کرده است.

اکنون که با امضای یادداشت‌تفاهم بار دیگر بحث احتمال یک توافق بزرگ میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده مطرح شده، بسیاری از تحلیلگران همچنان بر این باورند که لغو تحریم‌ها می‌تواند همانند یک شوک مثبت، اقتصاد ایران را احیا کند. این نگاه اما بیش از حد ساده‌انگارانه است.

یک سال از جنگ ۱۲ روزه می‌گذرد. جنگی که فقط معادله امنیتی جمهوری اسلامی را عوض نکرد، بلکه شیوه فهم و مدیریت فضای سیاسی و اجتماعی را هم دگرگون کرد.

در فرهنگ ما کودکان همواره جایگاه ویژه‌ای داشته‌اند؛ مایه شادی خانواده‌اند، برایشان جشن می‌گیریم، از آینده‌شان سخن می‌گوییم و حضورشان را برکت زندگی می‌دانیم. اما در پس این همه محبت، یک پرسش مهم وجود دارد: آیا واقعا کودکان را به‌عنوان انسان‌هایی مستقل و صاحب حق به رسمیت می‌شناسیم؟

فناوری اتصال مستقیم ماهواره به موبایل (Direct-to-Cell) می‌تواند در آینده بخشی از دیوار ارتباطی جمهوری اسلامی به دور شهروندان ایرانی را دور بزند، اما امروز راه‌حل قطع اینترنت ایران نیست.

سندرمی در میان مسئولان نظام و طرفداران سرسخت آن فراگیر شده است: زندگی در جهان موازی؛ جایی که در آن جمهوری اسلامی فاتح جنگ است. این توهم سیستمی است که از راس نظام تا خیابان سرایت کرده و قدرت ساختن سیاست دارد.

روزگاری هر سال بیش از دو میلیون نوزاد در ایران متولد می‌شد. نسلی که بعدها به «دهه‌شصتی‌ها» معروف شد، هنوز هم پرجمعیت‌ترین نسل کشور به شمار می‌رود. اما امروز آمارها تصویری کاملا متفاوت را نشان می‌دهند.

داده‌های تازه منتشرشده بانک مرکزی در ایران نشان می‌دهد واردات خدمات به کشور در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۲۵.۵ میلیارد دلار رسیده، در حالی که واردات کالا با کاهش چشمگیری روبه‌رو شده است. این تغییر از دگرگونی قابل توجه در ساختار تجارت خارجی ایران حکایت دارد.

۱۴ خرداد امسال را می‌توان در نقطه تلاقی چهار روایت متفاوت دید: غیبت خامنه‌ای، سالگرد مرگ خمینی، جشن غدیر و تعطیلاتی که برای بسیاری از ایرانیان فرصتی برای سفر و فراغت است.