وزارت امور خارجه آمریکا سهشنبه هفت مهر، همزمان با نخستین سالگرد بازگشت تحریمها و محدودیتهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی، یک شرکت ایرانی و دو شرکت روسی را به اتهام مشارکت در تامین تجهیزات نظامی و انتقال تسلیحات و تجهیزات مرتبط به ایران و از این کشور تحریم کرد.
براساس بیانیه وزارت امور خارجه آمریکا، شرکت هواپیمایی «ساها» در ایران، شرکت هواپیماسازی روسی «یاکوفلف» و شرکت کشتیرانی روسی «امجی-فلوت» هدف این تحریمها قرار گرفتهاند.
وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرد این اقدامات در چارچوب فرمان اجرایی ۱۳۹۴۹ انجام شده است؛ فرمانی که افراد و نهادهای مرتبط با فعالیتهای تسلیحات متعارف ایران را هدف قرار میدهد.
واشینگتن میگوید طی یک سال گذشته برای اجرای محدودیتهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی با کشورهای دیگر همکاری کرده، دهها تحریم جدید وضع کرده و نمایندگان ۴۰ کشور را برای تقویت اجرای این محدودیتها گرد هم آورده است.
این وزارتخانه همچنین گفت آمریکا در چارچوب عملیاتی با عنوان «طرد اقتصادی» تلاش میکند شبکههای تامین تجهیزات برای برنامههای نظامی ایران را مختل کند و دسترسی سپاه پاسداران به داراییها و منابع مورد استفاده در فعالیتهای آن را محدود سازد.
تحریم شرکت سازنده جنگنده آموزشی یاک-۱۳۰
یکی از شرکتهای تحریمشده، شرکت روسی «یاکوفلف» است که هواپیمای آموزشی-رزمی پیشرفته یاک-۱۳۰ را تولید میکند.
براساس اعلام وزارت امور خارجه آمریکا، روسیه نخستین فروندهای یاک-۱۳۰ را در اواخر سال ۲۰۲۳ به ایران تحویل داد و در نوامبر و دسامبر ۲۰۲۵ نیز چند محموله تجهیزات مرتبط با این هواپیماها را از تاسیسات تولیدی مرتبط با یاکوفلف در ایرکوتسک روسیه به ایران منتقل کرد.
وزارت امور خارجه آمریکا میگوید روسیه اکنون تقریبا تمام ۲۴ فروند یاک-۱۳۰ را که براساس گزارشها ایران سفارش داده بود، تحویل داده است.
یاکوفلف پیشتر نیز در مه ۲۰۲۳ تحت تحریمهای آمریکا قرار گرفته بود.
تحریم شرکت روسی بهدلیل انتقال موشک و تجهیزات پدافندی
شرکت کشتیرانی «امجی-فلوت» روسیه نیز در فهرست جدید تحریمها قرار گرفته است.
وزارت امور خارجه آمریکا میگوید کشتیهای این شرکت برای دولت روسیه تسلیحات جابهجا کردهاند.
براساس این بیانیه، کشتیهای امجی-فلوت در سال ۲۰۲۴ در انتقال موشکهای بالستیک کوتاهبرد از ایران به روسیه نقش داشتند.
وزارت امور خارجه آمریکا همچنین اعلام کرد ایران در اواخر سال ۲۰۲۵ خودروهای پدافند هوایی و تجهیزات مرتبط را با کشتی روسی «Kompozitor Rakhmaninov» به روسیه منتقل کرد. این کشتی با پرچم روسیه از داراییهای مسدودشده امجی-فلوت به شمار میرود.
تحریم دوباره شرکت هواپیمایی ساها
شرکت هواپیمایی ساها نیز بهدلیل آنچه واشینگتن مشارکت در انتقال تسلیحات و تجهیزات مرتبط توصیف کرده، مشمول تحریمهای جدید شده است.
وزارت امور خارجه آمریکا ساها را یک شرکت هواپیمایی مستقر در ایران و وابسته به نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی معرفی کرده است.
این شرکت پیش از این نیز در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ تحت فرمان اجرایی دیگری از سوی آمریکا تحریم شده بود.
همزمانی تحریمهای وزارت امور خارجه و خزانهداری
همزمان، وزارت خزانهداری آمریکا نیز ۱۰ فرد و نهاد را به اتهام مشارکت در تهیه سلاح و قطعات تسلیحاتی برای وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران تحریم کرد.
براساس مقررات اعلامشده، تمامی اموال و منافع مالی سه شرکت تازه تحریمشده که در آمریکا قرار داشته یا در اختیار و کنترل اشخاص آمریکایی باشد، مسدود خواهد شد. شرکتهایی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم دستکم ۵۰ درصد آنها در مالکیت اشخاص یا نهادهای تحریمشده باشد نیز مشمول انسداد داراییها خواهند شد.
همچنین اشخاص آمریکایی، جز در مواردی که مجوز ویژه یا عمومی صادر شده باشد یا استثنای قانونی وجود داشته باشد، از انجام معاملات مرتبط با این افراد و نهادها منع شدهاند.
درخواست اطلاعات درباره مقامهای ارشد نیروی هوافضای سپاه
وزارت امور خارجه آمریکا همچنین اعلام کرد برنامه «پاداش برای عدالت» به دنبال دریافت اطلاعات درباره فعالیتهای مالی سه مقام ارشد مرتبط با نیروی هوافضای سپاه پاسداران است.
یکی از آنها عبدالله مهرابی، رییس سازمان تحقیقات و جهاد خودکفایی نیروی هوافضای سپاه است. وزارت امور خارجه آمریکا او را مسئول فعالیتهایی در زمینه توسعه تسلیحات، ماهوارههای نظامی و تولید پهپاد معرفی کرده است.
براساس این بیانیه، مهرابی از مالکان شرکت «اوج پرواز ما دو نفر» است که موتورهای مورد استفاده در پهپادهای شاهد-۱۳۱ و شاهد-۱۳۶ را تولید میکند.
دولت آمریکا میگوید او در تهیه قطعات مورد نیاز برای تولید پهپادهای شاهد که علیه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین به کار رفتهاند، نقش داشته است.
دو فرد دیگر احمد جعفرآبادی، از مقامهای ارشد نیروی هوافضای سپاه که به گفته وزارت امور خارجه در عملیات و امور لجستیکی این نیرو نقش دارد، و علیاصغر نوروزی، رئیس بنیاد تعاون سپاه پاسداران، هستند.
وزارت امور خارجه آمریکا بنیاد تعاون سپاه را منبع تامین مالی منافع اقتصادی کارکنان و شبکههای تجاری سپاه توصیف کرده و گفته است نوروزی در انتقال پول و تسلیحات به گروههای مسلح همسو با جمهوری اسلامی در خاورمیانه نقش مهمی داشته است.
واشینگتن میگوید مجموعه اقدامات روز سهشنبه با هدف جلوگیری از بازسازی برنامههای حساس تسلیحاتی جمهوری اسلامی و محدود کردن منابع مالی و تجهیزاتی سپاه پاسداران انجام شده است.
بهنوشته اکسیوس قطر قصد دارد به تلاشهای میانجیگرانه ادامه دهد، اما به گفته دو منبع، مقامهای قطری از مواضع هر دو طرف بهطور فزایندهای سرخورده و مایوس شدهاند.
این وضعیت نگرانیها درباره ازسرگیری درگیری نظامی گسترده را افزایش داده است. روزنامه والاستریت ژورنال نیز سهشنبه در گزارشی تحلیلی نوشت که کاهش توانایی جمهوری اسلامی برای مسدود کردن جریان نفت از تنگه هرمز و استفاده از آن بهعنوان اهرم فشار در مذاکرات با آمریکا، خطر توسل تهران به تشدید اقدامات نظامی برای تقویت موقعیت خود را افزایش میدهد.
تضعیف موقعیت جمهوری اسلامی در کنترل تنگه هرمز در شرایطی رخ میدهد که اکنون نیروی دریایی آمریکا و تولیدکنندگان نفت خلیج فارس در مقابله با حملات تهران یا دور زدن آنها موفقتر عمل میکنند و در نتیجه نفتکشهای بیشتری میتوانند از تنگه هرمز عبور کنند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، سهشنبه هفت مهر در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «جمهوری اسلامی در وضعیت خیلی بدی قرار دارد اما نمیدانم هنوز قرار است تسلیم شوند یا نه. آنها تسلیم خواهند شد، اما وضعیتشان خیلی بد است.»
ترامپ همچنین گفت طی چند روز گذشته بیش از هر زمان دیگری نفت از تنگه هرمز خارج شده است.
او افزود: «هدف این است که جلو سلاح هستهای گرفته شود. ایران سلاح هستهای نخواهد داشت.»
بهنوشته اکسیوس، مقامهای آمریکایی معتقدند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ممکن است پس از انتخابات میاندورهای دستور بازگشت به عملیات نظامی گسترده علیه جمهوری اسلامی را صادر کند.
علی الثوادی، میانجی قطری، دوشنبه در نیویورک چند ساعت با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و دیگر اعضای هیات جمهوری اسلامی گفتوگو کرد. بهگفته یک منبع آگاه، محور مذاکرات یک پیشنهاد مصالحه دوصفحهای قطر بود.
بر اساس گفتههای دو منبع دیگر، قطر در این طرح تلاش کرده بود دو خواسته اصلی و متعارض طرفین را در یک چارچوب قرار دهد: درخواست تهران برای لغو محاصره دریایی آمریکا و درخواست واشینگتن برای گرفتن امتیازهای مشخص هستهای از تهران.
الثوادی دوشنبهشب برای ادامه رایزنیها به واشینگتن رفت و با جرد کوشنر، فرستاده ترامپ، و شماری دیگر از مقامهای آمریکایی دیدار کرد. جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز در بخش کوتاهی از این نشست حضور داشت.
کاخ سفید درباره این مذاکرات اظهارنظر نکرده است.
با این حال، ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، سهشنبه به خبرنگاران گفت: «ما در حال انتقال پیام میان طرفها هستیم و تلاش میکنیم زمینه مشترکی ایجاد کنیم تا بتوان به توافقی رسید که همه ما را از پیامدهای این درگیری نجات دهد.»
خوشبینی اولیه واشینگتن و تکذیب چند ساعت بعد ترامپ
بهنوشته اکسیوس، کاخ سفید صبح دوشنبه نسبت به امکان دستیابی به پیشرفت در مذاکرات خوشبین بود. مقامهای آمریکایی به چند رسانه، از جمله اکسیوس، گفته بودند گفتوگوها «مثبت و سازنده» بوده و تهران «نشان داده است که در مسائل هستهای انعطافپذیر است».
این مقامها همچنین گفته بودند ترامپ آماده است در مقابل اقدامات مشخص جمهوری اسلامی برای محدود کردن برنامه هستهای خود، بخشی از تحریمها را کاهش دهد و امکان آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران را فراهم کند.
با این حال، چند ساعت بعد و در حالی که مقامهای قطری همچنان در کاخ سفید حضور داشتند، ترامپ در تروثسوشیال این گزارشها را رد کرد و گفت هیچ امتیازی به حکومت ایران پیشنهاد نکرده است.
یکی از منابع آگاه از مذاکرات به اکسیوس گفت دوشنبه هیچ پیشرفت قابلتوجهی حاصل نشد.
این منبع گفت: «مذاکرات در بنبست است. ایرانیها چیزهایی میخواهند که آمریکا نمیتواند بپذیرد و آمریکا نیز فکر میکند در حال پیروز شدن است و بنابراین نیازی به مصالحه نمیبیند.»
در همین حال، دیگر میانجیگران منطقهای، از جمله پاکستان و مصر، از تهران خواستهاند با دادن امتیازهایی در زمینه برنامه هستهای موافقت کند اما بهگفته یک منبع آگاه دیگر، مقامهای جمهوری اسلامی گفتهاند تنها زمانی حاضرند چنین اقداماتی را بررسی کنند که آمریکا ابتدا با بازگشت به تفاهمنامه ماه ژوئن موافقت کند.
ادامه تهدیدهای جمهوری اسلامی
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، سهشنبه هفتم مهر گفت تهران شروط خود را به آمریکا منتقل کرده است، اما به گفته او «ترامپ قادر به تصمیمگیری نیست».
رضایی افزود: «ترامپ در باتلاقی گرفتار شده که نه میتواند مذاکره کند و نه بجنگد.»
محمد باقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، نیز گفت: «رییسجمهوری متوهم آمریکا اخیرا لفاظی هایی دربارهی تنگه هرمز و عبور کشتیها از این تنگه مطرح کرد که تکرار ادعاهای پیشین است و حقیقت این مواضع واهی برای همه شناخته شده است. هم آمریکایی ها و هم سایر کشورها بدانند: همان گونه که قبلا گفته بودیم در منطقهای که ما نفت نفروشیم، کسی نفت نخواهد فروخت و اگر امنیت ما تامین نشود، هیچ زیرساختی ایمن نخواهد بود.»
او افزود: «مواضع سبکسرانه رییسجمهوری آمریکا در مجمع عمومی سازمان ملل و جسارت به ملت بزرگ و تمدنساز ایران نشان داد که آنها هنوز رفتار خود را تغییر نداده اند و در برابر چنین جسارتهایی، پاسخ ما همان کلام صریح گذشته است: بچرخ تا بچرخیم!»
قالیباف گفت: «آمریکاییها بدانند که دوران ارعاب و تهدید به نابودی این ملت متمدن پایان یافته است. سران کاخ سفید باید بدانند ملت رشید و تاریخساز ایران با خطونشان کشیدن، لفاظی یا محاصره هوایی و تجاری هرگز به عقب نخواهد نشست و پاسخ جمهوری اسلامی به هرگونه تعدی و ماجراجویی، پاسخی سخت، پشیمانکننده، دقیق و سریع خواهد بود.»
تضعیف موقعیت جمهوری اسلامی در کنترل تنگه هرمز در شرایطی رخ میدهد که اکنون نیروی دریایی آمریکا و تولیدکنندگان نفت خلیج فارس در مقابله با حملات تهران یا دور زدن آنها موفقتر عمل میکنند و در نتیجه نفتکشهای بیشتری میتوانند از تنگه هرمز عبور کنند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، سهشنبه هفت مهر در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: « جمهوری اسلامی در وضعیت خیلی بدی قرار دارد اما نمیدانم هنوز قرار است تسلیم شوند یا نه. آنها تسلیم خواهند شد، اما وضعیتشان خیلی بد است.»
ترامپ همچنین گفت طی چند روز گذشته بیش از هر زمان دیگری نفت از تنگه هرمز خارج شده است.
او افزود: «هدف این است که جلوی سلاح هستهای گرفته شود. ایران سلاح هستهای نخواهد داشت.»
همزمان مقامهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی به تهدیدهای خود ادامه دادند.
محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، سهشنبه هفتم مهر گفت در جنگ راهبرد نظامی «از پدافند به آفند» عملیاتی شده است و این در واقع نوعی جنگ پیشدستانه محسوب میشود.
سخنگوی ارتش افزود: «قبل از اینکه دشمن دست به تعرضی بزند، مورد هدف قرار گرفته و در آینده نیز به همین شکل خواهد بود.»
اکرمینیا اضافه کرد: «اگر به این نتیجه برسیم که دشمن حمله قریبالوقوعی خواهد داشت، ما حتما جنگ پیشدستانه یا عملیات پیشدستانه انجام خواهیم داد.»
بر اساس دادههای شرکتهای ردیابی نفت، صادرات نفت خام خاورمیانه در ماه جاری بار دیگر افزایش یافته و به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ در اسفند ماه سال گذشته رسیده است. طبق دادههای کپلر، تا هفته گذشته حجم محمولههای نفتی عبوری از هرمز و مسیرهای جایگزین به اندکی کمتر از ۸۰ درصد جریان نفت منطقه پیش از جنگ رسیده بود.
در ماه جاری تاکنون، صادرات نفت خام تولیدکنندگان عمده خاورمیانه، از جمله عربستان سعودی، عراق، امارات متحده عربی و دیگر کشورها، از طریق هرمز و مسیرهای جایگزین به نزدیک ۱۳ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. بر اساس دادههای شرکت ردیابی کشتی «هوآکس»، این بالاترین میزان از اسفند ماه سال گذشته است؛ زمانی که صادرات نفت منطقه نزدیک به ۱۹ میلیون بشکه در روز بود.
عربستان سعودی نیز انتقال نفت خام از طریق خط لوله آسیبدیده شرق-غرب خود و بارگیری آن در نفتکشها در دریای سرخ را آغاز کرده است، هرچند مقامهای آگاه از این عملیات میگویند حجم انتقال همچنان پایینتر از سطح معمول است. بهگفته آنها، بخشی از نفتی که اکنون از این مسیر منتقل میشود برای پالایشگاههای داخلی عربستان در نظر گرفته شده است.
در مقابل، جمهوری اسلامی از زمان برقراری مجدد محاصره دریایی آمریکا در ماه ژوئیه نتوانسته است نفت خام ایران را از تنگه هرمز عبور دهد. کپلر برآورد میکند ذخایر نفتی که ایران پیش از محاصره در آن سوی محدوده محاصره انبار کرده بود، ممکن است تا اواسط اکتبر تمام شود؛ اتفاقی که در شرایطی که اقتصاد ایران زیر فشار تحریمها و تبعات جنگ در حال خم شدن است، یکی از منابع حیاتی درآمد این کشور را قطع خواهد کرد.
بهنوشته والاستریت ژورنال، این تحول توانایی تهران برای گرفتن امتیاز از طریق گروگان گرفتن عرضه جهانی انرژی را تضعیف میکند و یکی از قدرتمندترین اهرمهای ایران را در مذاکرات برای پایان دادن به درگیری از میان میبرد اما این وضعیت همزمان انگیزهای خطرناک ایجاد میکند.
با کاهش درآمد نفتی جمهوری اسلامی و یافتن راههای جایگزین از سوی کشورهای همسایه، تهران ممکن است ازسرگیری حملات را بهترین ابزار باقیمانده برای اعمال فشار بداند، حتی اگر این اقدام خطر واکنش آمریکا را در پی داشته باشد.
صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده چتمهاوس در لندن، به این روزنامه گفت: «ما شاهد کاهش بازده رویکرد حکومت ایران در هرمز هستیم. این وضعیت میتواند به پویایی انفجاریتری منجر شود که در آن آنها برای رهایی از این بنبست ناچار شوند خودشان دست به تحریک بزنند یا دکمه یک درگیری بزرگتر را فشار دهند.»
تولیدکنندگان نفت خلیج فارس نگراناند که زیرساختهای انرژی آنها در معرض حملات تازه قرار گیرد. مقامهای منطقهای میگویند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در تنگه هرمز فعال است، تاکتیکهای خود را به سرعت تغییر داده و ممکن است حملات به بنادر، پالایشگاهها و خطوط لوله را افزایش دهد.
سپاه پاسداران همچنین شبکهای از شبهنظامیان منطقهای را هماهنگ میکند. جمهوری اسلامی در واکنش به افزایش فشار بر اقتصاد خود، تاکنون از طریق متحدان حوثیاش در یمن دامنه نبرد را به دریای سرخ گسترش داده است؛ حوثیها نیز کشتیها و تاسیسات عربستان سعودی را هدف حمله قرار دادهاند.
بهنوشته والاستریت ژورنال پیامدهای هرگونه تشدید درگیری بسیار فراتر از منطقه خواهد رفت. اقتصاد جهانی همچنان در برابر هرگونه اختلال تازه در جریان انرژی منطقه آسیبپذیر است. اگرچه افزایش دوباره صادرات از فشار بر قیمت نفت کاسته است، حملات موفق میتواند قیمتها را به سرعت افزایش دهد.
حامد حسین، اقتصاددان ارشد کپیتال اکونومیکس، به این روزنامه گفت: «در نبود یک پایان قاطع برای این درگیری، توازن ریسکها برای قیمت نفت همچنان به سمت افزایش قیمت متمایل خواهد بود.»
والاستریت ژورنال در ادامه گزارش خود تاکید کرده است که مسیرهای جایگزین برای دور زدن هرمز نیز آسیبپذیر از کار درآمدهاند. حملات پهپادی از عراق در اوایل ماه جاری باعث توقف فعالیت خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی شد و تهدیدهای حوثیها نیز کشتیرانی در دریای سرخ را خطرناکتر کرده است. این وضعیت آرامکو را وادار کرده حجم بیشتری از نفت را دوباره به سمت هرمز هدایت کند.
راههای جایگزین همچنین پردردسر و پرهزینه هستند. مقامهای کشورهای خلیج فارس میگویند این راهکارها تنها ادقاماتی موقتاند و در بلندمدت قابل دوام نیستند.
ایران نیز هیچ مسیر قابل مقایسهای برای دور زدن تنگه هرمز ندارد. نفت خامی که بهتازگی در ایران بارگیری شده، پشت محاصره آمریکا در دهانه خلیج فارس گرفتار مانده است. تحلیلگران برآورد میکنند که از طریق کامیون حداکثر ۴۰ هزار بشکه نفت در روز قابل انتقال است؛ رقمی بسیار ناچیز در مقایسه با صادرات نزدیک به دو میلیون بشکه در روز ایران پیش از جنگ.
همزمان، حجم نفت خام ایران که از قبل بر روی کشتیهای خارج از محدوده محاصره قرار دارد و همچنان برای تهران درآمد ایجاد میکند، از ۲۹ میلیون بشکه در اوایل سپتامبر به حدود ۱۵ میلیون بشکه کاهش یافته است. کپلر پیشبینی میکند با ادامه روند فعلی، این محمولهها که مقصد بیشتر آنها چین است، تا اوایل یا اواسط اکتبر به پایان برسند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، یکشنبه در گفتوگو با فاکس نیوز گفت: «احتمالا ظرف دو هفته آینده آنها آخرین محمولههای نفت خود را به چین تحویل خواهند داد و بعد از آن دیگر چیزی نخواهند داشت.»
در حال حاضر به نظر میرسد حملات ایران به کشتیها در هرمز کاهش یافته باشد. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، UKMTO، که وابسته به نیروی دریایی سلطنتی بریتانیاست، یکشنبه اعلام کرد در ۷۲ ساعت پیش از آن هیچ حمله یا اختلال تاییدشدهای در تنگه هرمز رخ نداده، هرچند سطح تهدید همچنان بسیار بالاست.
با وجود ادعاهای اخیر رسانههای وابسته به حکوت در ایران درباره ادامه حملات، آخرین حملهای که مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا در تنگه هرمز ثبت کرده مربوط به ۲۳ سپتامبر است. تحلیلگران میگویند این وقفه ممکن است راهی برای سنجیدن میزان تمایل ترامپ به دستیابی به توافق در جریان مجمع عمومی سازمان ملل متحد در هفته گذشته بوده باشد، اما احتمال دارد این آرامش تنها موقتی باشد.
ریچارد برونز، مدیر بخش ژئوپلیتیک در شرکت «انرژی اسپکتس»، به والاستریت ژورنال گفت: «اگر رهبران حکومت ایران احساس کنند کنترلشان بر هرمز در حال تضعیف است، این خطر افزایش مییابد که برای تشدید درگیری به دنبال راههای دیگری بروند.»
دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، اوفَک، سهشنبه هفتم مهر در بیانیهای اعلام کرد افراد و شرکتهای تحریمشده در ایران، چین، هنگکنگ، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه فعالیت دارند. این وزارتخانه هدف اقدام تازه را تضعیف توان جمهوری اسلامی برای بازسازی برنامههای تسلیحاتی و افزایش هزینه همکاری با شبکههای خرید تجهیزات نظامی تهران عنوان کرد.
این بسته نماینده وزارت دفاع جمهوری اسلامی در پکن، شبکه تامین قطعات الکترونیکی برای صنایع هواپیماسازی و موشکی ایران و واسطههای خرید و توزیع سلاح را در بر میگیرد. تحریمها بر اساس فرمان اجرایی ۱۳۳۸۲ اعمال شدهاند که اشاعهدهندگان سلاحهای کشتار جمعی و ابزارهای حمل و پرتاب این سلاحها را هدف قرار میدهد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در بیانیهای که برای اعلام تحریمهای تازه منتشر شد، گفت: «وزارت خزانهداری در چارچوب عملیات طرد اقتصادی، به هدف قرار دادن و مختل کردن فعالیت کسانی ادامه خواهد داد که با ارائه حمایت مادی، فناورانه یا مالی، به رژیم ایران امکان میدهند فعالیتهای تروریستی خود را ادامه دهد.»
او تاکید کرد واشینگتن به شناسایی، افشا و منزوی کردن حامیان جمهوری اسلامی ادامه میدهد.
کارزار «طرد اقتصادی» دوم شهریور با هدف اعلامشده قطع شریانهای اقتصادی حکومت ایران و تحریم ۷۸ فرد، شرکت و کشتی آغاز شد. با احتساب بسته آغازین و اقدام هفتم مهر، آمریکا تاکنون در هشت نوبت در چارچوب این کارزار تحریمهای تازه اعلام کرده است. این تحریمهای تازه از شبکههای مالی و نفتی تا هوانوردی، رمزارزها و تامین تجهیزات نظامی را در بر میگیرد.
شبکههای خرید تسلیحات و قطعات
به گفته وزارت خزانهداری، سید اصغر علیزاده طباطبایی، نماینده وزارت دفاع در پکن، خرید سامانههای تسلیحاتی و قطعات با کاربرد دوگانه را هماهنگ میکند. شرکت «کاوشکام آسیا» نیز برای هسا، سازنده پهپاد و هواپیماهای نظامی، و گروه صنعتی شهید باکری، مسئول برنامه موشکهای بالستیک سوخت جامد، قطعات الکترونیکی تامین کرده است. علاوه بر کاوشکام، علی فتوت احمدی، مدیر این شرکت، و پریسا لالی، نماینده آن، تحریم شدند. شرکت هنگکنگی «ایسی موجو» و «لی فن»، نماینده این شرکت در چین، نیز به فهرست تحریمها اضافه شدند.
بخش دیگر تحریمهای تازه «وسیم پاشا تجمل»، رییس گروه کاوالیر در پاکستان، و سه شرکت مرتبط با او در پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه را هدف گرفته است. وزارت خزانهداری میگوید تجمل با استفاده از ارتباطات حرفهای خود برای وزارت دفاع ایران سلاح تهیه و توزیع میکند. اوفک اعلام کرد اقدام علیه شرکت مستقر در عربستان سعودی با هماهنگی دولت این کشور انجام شده است.
گسترش فشار بر مسیرهای مالی و تجاری
در بستههای پیشین، واشینگتن بانک گلدن گلوبال و دو موسسه وابسته در ترکیه را ۱۳ شهریور و ۳۵ شرکت و یک فرد مرتبط با هوانوردی ایران را ۱۷ شهریور تحریم کرد. شبکههای پشتیبان حزبالله، کتائب حزبالله و نیروی قدس نیز ۱۹ شهریور هدف قرار گرفتند. این فشار با تحریم بانک روسی ویتیبی در ۲۳ شهریور و صرافی بیتبانک و شبکه مرتبط با بابک زنجانی در ۲۶ شهریور ادامه یافت. به گفته خزانهداری، این شبکهها در انتقال درآمدهای نفتی، تامین مالی نیروهای نیابتی و جابهجایی رمزارز برای سپاه نقش داشتند.
در کنار تحریمها، آمریکا برای مصادره بیش از ۶۱ میلیون دلار تتر مرتبط با فروش نفت ایران اقدام قضایی کرده و به افشاگران تخلفات مالی مرتبط با جمهوری اسلامی تا ۳۰ درصد جریمههای وصولشده پاداش پیشنهاد داده است.
مصادره نهایی این رمزارزها به رای دادگاه نیاز دارد.
تحریمهای تازه نیز داراییهای مشمول صلاحیت آمریکا را مسدود میکند و بانکهای خارجی تسهیلکننده معاملات عمده با تحریمشدگان را در معرض تحریم ثانویه و محدودیت دسترسی به نظام مالی آمریکا قرار میدهد.
این تهدید، بنا بر هدف اعلامشده واشینگتن، برای محدود کردن مسیرهای دریافت درآمد، انتقال پول و خرید تجهیزات جمهوری اسلامی به کار گرفته میشود.
این روزنامه سهشنبه هفتم مهر، به نقل از شرکت تحلیل دادههای کالا و کشتیرانی کپلر نوشت میانگین صادرات روزانه نفت عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت و عراق در سپتامبر، از ۱۰ شهریور تا هشتم مهر، به ۱۵ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه رسیده است.
این میزان بیش از ۸۰ درصد میانگین صادرات روزانه این کشورها در ۱۲ ماه پیش از جنگ است و نشان میدهد تولیدکنندگان منطقه توانستهاند با یافتن راههایی برای مقابله با محدودیتهای تنگه هرمز، بخش بزرگی از صادرات خود را احیا کنند.
این روزنامه بریتانیایی در گزارش خود تاکید کرد با وجود افزایش قابل توجه صدور نفت از تنگه هرمز، قیمت نفت هنوز مهار نشده است. بهای هر بشکه نفت برنت از حدود ۹۰ دلار در اوایل شهریور به بیش از ۱۰۰ دلار رسیده است؛ هرچند همچنان با اوج بیش از ۱۲۶ دلاری دوران جنگ در فروردین و اردیبهشت فاصله دارد.
کپلر، شرکت تحلیل دادههای بازار کالاها و حملونقل دریایی، دوشنبه ششم مهر گزارش داد صادرات روزانه نفت خام تولیدکنندگان اصلی خاورمیانه در یک ماه گذشته به بیش از ۱۶ میلیون بشکه رسید. این آمار که صادرات نفت از عربستان سعودی، امارات، عراق، عمان، قطر، کویت و ایران را در بر میگیرد، همچنان حدود سه میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه کمتر از سطح ماه پیش از آغاز جنگ است.
کپلر افزایش صادرات عربستان و امارات و بهبود انتقال نفت از تنگه هرمز عامل اصلی این رشد ارزیابی و برآورد کرد صادرات روزانه از مسیر تنگه در این ماه به حدود ۹ میلیون و ۷۱۹ هزار بشکه برسد.
خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی نوشت طی هفت روز منتهی به ششم مهر، ۱۹ ابرنفتکش از تنگه هرمز عبور کردند. هر کدام از آنها حامل دو میلیون بشکه نفت عربستان بود. رویترز تاکید کرده است که این آمار، عبور احتمالی کشتیهایی را که با سامانه شناسایی خاموش از تنگه هرمز عبور میکنند، شامل نمیشود.
انتقال نفت به بیرون از تنگه و کاهش فشار بر آمریکا
به نوشته فایننشالتایمز، احیای صادرات نفت منطقه میتواند قدرت چانهزنی تهران را در مذاکرات صلح کاهش دهد، زیرا ادامه خروج محمولهها از خلیج فارس، فشار بر آمریکا برای دستیابی به توافق را کمتر میکند.
آنشیکا پراجاپاتی، تحلیلگر شرکت مشاوره دریایی دروری، افزایش صادرات را نشانه بازگشت تدریجی شبکههای صادراتی کشورهای خلیج فارس به روال عادی پس از ماهها اختلال دانست. به گفته او، گسترش انتقال رفتوبرگشتی نفت از تنگه هرمز نقش اصلی را در این روند داشته است.
در این روش، تولیدکنندگان نفت محمولهها را از بندرهای داخل خلیج فارس به نفتکشهای منتظر در بیرون تنگه میرسانند. به این ترتیب، شرکتهای کشتیرانی میتوانند بدون فرستادن نفتکشهای خود به داخل خلیج فارس و پذیرش خطر عبور از تنگه، نفت بارگیری کنند.
نیلز راسموسن، تحلیلگر ارشد کشتیرانی در انجمن مالکان کشتی «بیمکو»، گفت: «این روش به شرکتهای نفتی امکان داده است صادرات خود را افزایش دهند، بدون آنکه تعداد کشتیهای حاضر به پذیرش خطر عبور از تنگه هرمز، صادراتشان را محدود کند.»
عربستان سعودی نیز علاوه بر افزایش صادرات از خلیج فارس، بخشی از فعالیت خط لوله شرق به غرب را از سر گرفته است. این خط لوله که نفت را به دریای سرخ میرساند، پس از حمله ۱۹ شهریور از مدار خارج شده بود. دادههای مقدماتی کپلر نشان میدهد مجموع صادرات نفت عربستان در سپتامبر بیش از دو برابر شده و به شش میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه در روز رسیده است.
صادرات امارات و بحرین نیز افزایش یافته است. فایننشالتایمز نوشت با شناسایی عبور کشتیهایی که دستگاههای فرستنده اطلاعات خود را در تنگه خاموش میکنند، ممکن است برآورد صادرات منطقه افزایش یابد.
ادامه حملات به کشتیها
احیای صادرات در شرایطی رخ داده که گزارشهای حمله به شناورها همچنان منتشر میشود. نیروی دریایی سپاه بامداد ۲۷ شهریور اعلام کرد یک نفتکش با پرچم توگو را هدف قرار داده است. به گفته سپاه، این نفتکش پس از حمله آتش گرفت و متوقف شد.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز یکم مهر از اصابت پرتابهای ناشناس به یک کشتی باری در تنگه هرمز خبر داد. این حادثه به آتشسوزی، تخلیه خدمه و آسیبدیدن دو نفر انجامید. در گزارش این مرکز، عامل شلیک مشخص نشده بود.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه، پنجم مهر گزارش داد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی روزهای سوم و چهارم مهر، در مجموع، ۱۹ کشتی را هدف قرار دادند. این رسانه همان روز در خبری دیگر از شلیک موشک کروز دریایی به یک کشتی در تنگه هرمز خبر داد. ایراناینترنشنال نیز پیامی از یک ساکن محلی درباره شلیک موشک از ساحل به دریا دریافت کرده بود.
ادامه این خطرها هزینه حمل نفت را بالا برده است. به نوشته فایننشالتایمز، نرخ اجاره ابرنفتکشها برای عبور از تنگه هرمز به رکورد روزانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار دلار رسیده و تقاضا برای خرید نفتکشهای دستدوم نیز قیمت این شناورها را به بالاترین سطح رسانده است.
با این همه، پراجاپاتی افزایش صادرات از تنگه را «گامی اولیه بهسوی بازگشت به شرایط عادی» توصیف کرد؛ روندی که هنوز حجم صادرات را به سطح پیش از جنگ نرسانده است.
سخنگوی فرماندهی آفریقای ارتش آمریکا به این روزنامه گفت پیوند توانمندیهای عملیاتی دو گروه میتواند دامنه حملات مرگبار الشباب را در شاخ آفریقا گسترش دهد و امکان بیشتری برای اعمال نفوذ و اختلال در مسیرهای دریایی دریای سرخ و غرب اقیانوس هند در اختیار حوثیها بگذارد.
این روزنامه بریتانیایی در گزارشی که سهشنبه هفتم مهر منتشر شد، همچنین به نقل از کارشناسان امنیتی و نظامی نوشت حوثیها به الشباب سلاح فروختهاند، صدها جنگجوی این گروه را برای استفاده از پهپاد و مواد منفجره آموزش دادهاند و به مناطق تحت کنترل آن در جنوب سومالی رفتوآمد دارند.
این همکاری در شرایطی گسترش یافته که حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی، پس از تصرف بندر مخا و پیشروی به سوی بابالمندب، برای تثبیت مواضع خود در سواحل دریای سرخ میجنگند. به نوشته فایننشالتایمز، یکدهم تجارت جهانی از این تنگه میگذرد.
رویترز نیز ۳۰ شهریور گزارش داد حوثیها برای تصرف ارتفاعات راهبردی تعز و لحج پیشروی کردهاند تا پشت جبهه نیروهای خود در اطراف بابالمندب را امن کنند و مواضع تازه بهدستآمده را حفظ کنند.
تیم لندرکینگ، نماینده ویژه پیشین آمریکا در امور یمن، به فایننشالتایمز گفت همکاری با الشباب با راهبرد حوثیها برای فشار بر این آبراه از هر دو سو سازگار است. به گفته او، گسترش نفوذ فراتر از مرزهای یمن، اهمیت این رابطه را برای حوثیها افزایش داده است.
از فروش سلاح تا همکاری عملیاتی
گولید احمد، کارشناس سومالیایی امنیت منطقه، به فایننشالتایمز گفت روابط دو گروه از قاچاق فراتر رفته و به همکاری عملیاتی در زمینه تسلیحات، پهپادها و دانش فنی تبدیل شده است.
به گفته او، اگر الشباب توان استفاده از موشکهای میانبرد و قایقهای بدون سرنشین دریافتی از حوثیها را پیدا کند، دامنه تهدید میتواند به غرب اقیانوس هند گسترش یابد.
مت برایدن، رییس پیشین هیات کارشناسان سازمان ملل در امور سومالی، نیز به این روزنامه گفت ممکن است شمار جنگجویان سومالیایی آموزشدیده نزد حوثیها به ۱۵۰۰ نفر، شامل نیروهای الشباب و دیگر گروههای سومالیایی، برسد.
برایدن و احمد از شواهد تلاش الشباب برای دستیابی به تسلیحات پیشرفتهتر، از جمله موشکهای زمینبههوای ایرانی اس-۳۵۸، خبر دادند، اما تاکید کردند این موشکها تاکنون در میدان نبرد سومالی مشاهده نشدهاند.
به گفته برایدن، حوثیها از همکاری با الشباب برای نصب رادار و تجهیزات دیگر در سومالی استفاده میکنند تا رفتوآمد کشتیها را از سواحل آفریقا زیر نظر بگیرند.
در سوی دیگر این مسیر دریایی، اسکاینیوز عربی ۲۸ شهریور به نقل از منابع نظامی یمنی از نصب رادار در ارتفاعات ساحلی یمن و بازدید چهار عضو سپاه از مخا و بابالمندب خبر داده بود. در زمان انتشار آن گزارش، سپاه و حوثیها به این خبر واکنشی نشان نداده بودند.
هشدار آمریکا در میانه تردید درباره مداخله نظامی
هشدار تازه درباره همکاری حوثیها و الشباب در حالی مطرح میشود که واشینگتن در هفتههای گذشته درباره ورود دوباره به نبرد با این گروه یمنی محتاط بوده است.
نیویورکتایمز ۳۰ شهریور گزارش داد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، حملات برنامهریزیشده به مواضع حوثیها را در واپسین مراحل آمادهسازی متوقف کرد. به نوشته این روزنامه، فشار جنگ ایران بر ارتش آمریکا از دلایل تردید مشاوران ترامپ درباره گشودن جبههای تازه بود.
با این حال، ابعاد بلندمدت همکاری حوثیها و الشباب هنوز روشن نیست. پیتر سالزبری، استاد مدعو دانشگاه کلمبیا، به فایننشالتایمز گفت حوثیها خواهان جذب نیرو در سومالی و استفاده از خاک این کشور برای رصد خلیج عدن و انجام حملات هستند.
او افزود ممکن است این رابطه به آموزش و انتقال محدود سلاح ختم شود یا به الگویی شبیه حمایت جمهوری اسلامی و حزبالله از حوثیها بینجامد. سالزبری این الگو را اینطور توضیح داد: «توان نظامی الشباب بهتدریج افزایش مییابد و همزمان بیش از گذشته به حوثیها وابسته میشود.»
