یک منبع آگاه به ایران اینترنشنال خبر داد که علیرضا سپاهی، از بازداشتشدگان اعتراضات دی ماه در اصفهان و از متهمان پرونده موسوم به «علیخانی» که به اعدام محکوم شده، برای اجرای حکم به سلول انفرادی (الف طا) منتقل شده است.
بر اساس اطلاعات رسیده، سپاهی روز ۶ مردادماه همزمان با اجرای حکم اعدام دو زندانی دیگر که یکی از آنها پسر عمویش ابوالفضل سپاهی بود دچار سکته شد و به بیمارستان الزهرا انتقال یافت. پس از طی دوره درمان، او بار دیگر به زندان بازگردانده شد.
منابع مطلع میگویند پرونده علیرضا سپاهی پس از آن به دیوان عالی کشور ارجاع شد، اما اکنون او را برای اجرای حکم به انفرادی منتقل کردهاند و نگرانی درباره اعدام قریبالوقوع او افزایش یافته است.
دیوان عالی کشور در تیرماه امسال احکام اعدام ۱۲ متهم پرونده میدان علیخانی را تایید کرد. تاکنون پنج نفر از بازداشتشدگان این پرونده اعدام و هفت نفر دیگر با خطر اجرای حکم مواجهاند.
این هیات پنجشنبه ۱۲ شهریور در بیانیهای اعلام کرد دامنه گسترده و عبارات مبهم طرح «مقابله با نفوذ بیگانگان» تشدید خطرناکی در سرکوب آزادیهای بنیادین و انزوای ایرانیان از جامعه بینالمللی است.
بر اساس این بیانیه، همکاری یا ارتباط با دولتهای خارجی مشخصشده، رسانهها، موسسات دانشگاهی، مدافعان حقوق بشر و گروههای جامعه مدنی میتواند در ردیف جرایم سنگین امنیتی قرار گیرد.
هیات حقیقتیاب همچنین گفت این طرح ایرانیان را ملزم میکند «فعالیت با عوامل خارجی یا اتباع خارجی» را ثبت کنند و برای آن از طریق سامانهای اینترنتی مجوز بگیرند که ملاحظات امنیتی وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران را در اولویت قرار میدهد.
بر اساس این طرح، انتشار کتاب و مقاله، به اشتراک گذاشتن داده و تحلیل، همکاری علمی و دانشگاهی، ارتباط با رسانههای خارجی یا «متخاصم» و اداره روزنامه و وبسایت بدون مجوز قبلی، میتواند به پیگرد کیفری منجر شود.
محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، دوم شهریور از طرح «مقابله با نفوذ» انتقاد کرد و گفت: «رییس مجلس قول داده این طرح را از دستور کار مجلس خارج کند.»
هیات وزیران نیز اول شهریور با گزارش کمیسیون امنیت ملی مجلس درباره طرح «مقابله با نفوذ بیگانگان» مخالفت کرد. دلیل این مخالفت، ایجاد محدودیتهای علمی، تشدید و تسریع مهاجرت نخبگان و بازتاب ناخوشایند طرح در سطح ملی و بینالمللی اعلام شد.
نمایندگان مجلس ۲۵ مرداد کلیات این طرح را با ۱۸۳ رای موافق، چهار رای مخالف و پنج رای ممتنع از مجموع ۲۵۸ نماینده حاضر تصویب کردند.
فعالیتهای فرهنگی، علمی و اقتصادی نیز مشمول مجوز میشوند
هیات حقیقتیاب افزود بر اساس این طرح، فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی نیز به مجوز نیاز دارند؛ از جمله شرکت در دورهها و کارگاههای آموزشی، کنفرانسهای علمی و جشنوارههای هنری، دریافت گواهینامه و همچنین تولید، اجرا و نمایش فیلم، موسیقی و هنرهای تجسمی.
فعالیتهای اقتصادی، تجاری و مالی، از جمله انتقال پول و ارائه کالا یا خدمات، نیز مشمول دریافت مجوز میشوند.
ویویانا کریستیچویچ، عضو هیات حقیقتیاب، گفت: «اگر این طرح اجرا شود، همه تعاملات با جهان خارج را تحت کنترل و مجوز حکومت قرار میدهد و بیش از پیش حقوق شهروندان را محدود میکند؛ با پیامدهایی برای تجارت، آموزش، آزادی بیان و پیگیری عدالت.»
هیات حقیقتیاب هشدار داد تبدیل این طرح به قانون، ارتباط ایرانیان با افراد و نهادهای خارج از کشور و همه جنبههای زندگی، از جمله فعالیتهای تجاری در مقیاس کوچک، را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
به گفته این هیات، این قانون، حقوق بشر ایرانیان عادی، از جمله آزادی بیان، حق جستوجو، دریافت و انتقال اطلاعات و افکار و آزادی تشکل را نقض و حقوق مربوط به آموزش، کار، برخورداری از سطح مناسب زندگی و مشارکت در زندگی فرهنگی را تضعیف خواهد کرد.
هیات حقیقتیاب افزود مجازات افراد بر اساس این قانون، حق آزادی و امنیت شخصی آنان را نیز نقض خواهد کرد.
این طرح در هفتههای گذشته با مخالفت و هشدار شماری از نهادهای صنفی، فرهنگی و حقوق بشری و همچنین برخی مقامهای دولت پزشکیان روبهرو شد.
فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران، کانون کارگردانان سینمای ایران، خانه سینما و ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، از جمله نهادهایی هستند که درباره پیامدهای این طرح برای آزادی بیان، فعالیتهای حرفهای، علمی و هنری و گسترش نظارت امنیتی هشدار دادهاند.
هیات حقیقتیاب یادآوری کرد بر اساس قطعنامههای شورای حقوق بشر سازمان ملل، فعالان جامعه مدنی و قربانیان نقض حقوق بشر حق دارند بدون مانع و بدون ترس از ارعاب یا اقدام تلافیجویانه، به این هیات دسترسی داشته باشند و با آن ارتباط برقرار کنند.
این هیات اعلام کرد اطلاعات مربوط به هرگونه اقدام تلافیجویانه علیه افرادی که با آن همکاری کنند، برای درج در گزارشهای سالانه دبیرکل سازمان ملل درباره همکاری با سازوکارهای حقوق بشری این سازمان ارائه خواهد شد.
مکس دو پلسی، عضو هیات حقیقتیاب، گفت مجازات هرگونه ارتباط ایرانیان یا افراد ساکن ایران با این هیات بر اساس طرح «مقابله با نفوذ بیگانگان»، اقدامی تلافیجویانه محسوب میشود و تهدید به جرمانگاری چنین فعالیتی، «نوعی ارعاب و سرکوب» است.
او افزود: «ما وضعیت را زیر نظر خواهیم داشت و بهطور منظم در این زمینه به شورای حقوق بشر گزارش خواهیم داد.»
قانون «تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با اسرائیل و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» نیز پاییز ۱۴۰۴ با وجود هشدار حقوقدانان درباره تعاریف مبهم و محدود شدن حقوق شهروندی، تصویب و برای اجرا ابلاغ شد.
عباسیان پنجشنبه ۱۲ شهریور به خبرگزاری ایلنا گفت در آمار کلی مبتلایان به اچآیوی، بیش از ۵۰ درصد افراد سابقه اعتیاد تزریقی داشتهاند، اما اجرای برنامههای کاهش آسیب در سالهای گذشته باعث کاهش بروز اچآیوی در میان مصرفکنندگان تزریقی مواد مخدر شده است.
او افزود توزیع سرنگهای یکبار مصرف، هدایت مصرفکنندگان تزریقی به درمان نگهدارنده با متادون و راهاندازی مراکز کاهش آسیب و درمان با متادون، از جمله اقداماتی بوده که در کنترل انتقال اچآیوی در این گروه موثر بوده است.
عباسیان گفت با وجود سهم بالای اعتیاد تزریقی در آمار کلی مبتلایان، الگوی موارد جدید تغییر کرده و در سالهای اخیر عمده موارد جدید از طریق انتقال جنسی رخ داده است.
او افزود بخشی از موارد در گروه «انتقال ناشناخته» ثبت میشوند و احتمال دارد شماری از آنها نیز ناشی از انتقال جنسی باشند.
آمار منتشرشده در آذر ۱۴۰۴ نیز نشان میداد حدود ۶۴ درصد موارد ابتلا به اچآیوی در شش ماه نخست آن سال از طریق روابط جنسی بوده و در ۲۸ درصد موارد، راه انتقال گزارش نشده بود.
در همان مقطع، شمار مبتلایان شناساییشده ۲۵ هزار و ۸۷۰ نفر اعلام شد، در حالی که تعداد واقعی مبتلایان حدود ۴۱ هزار و ۵۰۰ نفر برآورد میشد.
عباسیان در ادامه گفت در بسیاری از موارد مسیر دقیق انتقال مشخص نمیشود، زیرا افراد معمولا جزییات کامل را بیان نمیکنند.
به گفته او، بخش قابل توجهی از موارد انتقال اچآیوی از طریق روابط جنسی مرد با مرد رخ داده و داشتن شرکای جنسی متعدد نیز خطر انتقال را افزایش میدهد.
او با اشاره به پایین بودن سطح آگاهی عمومی درباره اچآیوی گفت شناخت جامعه از میزان شیوع، راههای انتقال و روشهای پیشگیری همچنان کافی نیست.
ناظران میگویند بخش عمده ترس از این بیماری که در اقدام نکردن برای آزمایش نقش دارد، بهدلیل رفتار حکومت و جامعه با مبتلایان است.
از سوی دیگر، بسیاری از کارشناسان هشدار دادهاند محدودیتهای حکومتی برای استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری و جلوگیری از توزیع رایگان وسایل پیشگیری از بارداری در مراکز بهداشت برخی نقاط، باعث افزایش ابتلا به ایدز خواهد شد.
عباسیان گفت علاوه بر استفاده از کاندوم، داروهای پیشگیری پیش از مواجهه، موسوم به PrEP، و پیشگیری پس از مواجهه، موسوم به PEP، نیز برای کاهش خطر ابتلا وجود دارند، اما بسیاری از افراد از این روشها اطلاع ندارند.
او افزود افراد برای دریافت اطلاعات، مشاوره و خدمات پیشگیری میتوانند به کلینیکهای تخصصی اچآیوی و مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری مراجعه کنند.
رییس مرکز تحقیقات ایدز ایران تاکید کرد اچآیوی امروز بیماری قابل کنترلی است، اما کنترل به معنای حذف کامل ویروس از بدن نیست و در صورت قطع درمان، بیماری دوباره فعال میشود.
او افزود داروهای تزریقی جدیدی نیز عرضه شدهاند که بیمار میتواند هر دو ماه یا حتی هر شش ماه یکبار تزریق انجام دهد و بیماری خود را تحت کنترل نگه دارد.
عباسیان از افرادی که رفتار پرخطر داشتهاند یا احتمال میدهند در معرض ویروس قرار گرفته باشند خواست برای انجام آزمایش اقدام کنند و گفت مراجعه به مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری، «داوطلبانه و محرمانه» است.
او همچنین گفت در صورت مثبت بودن آزمایش، داروهای اچآیوی رایگان در اختیار بیماران قرار میگیرد.
این رسانه پنجشنبه ۱۲ شهریور نوشت مجموعهای از مشکلات شامل کمبود ارز و مواد اولیه، بدهی بیمهها، دشواری انتقال پول، اختلال در واردات و افزایش هزینههای تولید، به نگرانیها درباره آینده بازار دارو دامن زده است.
بر اساس این گزارش، حدود ۸۰۰ قلم دارو در فهرست کمبود قرار دارند که «دهها قلم داروی حیاتی» در میان آنها دیده میشود.
احمدی اعلام کرد کمبود مواد اولیه، تولید دارو در داخل را با مشکل مواجه کرده و همزمان روند واردات نیز مختل شده است.
به گفته او، مسیرهای جایگزین تامین مواد اولیه و واردات زمانبر هستند و میتوانند هزینه دارو را تا سه برابر افزایش دهند.
رویداد۲۴ بحران کنونی را محدود به یک دارو یا داروخانه ندانست و نوشت اختلال سراسر زنجیره تامین را در بر گرفته و در نهایت، بیمار باید هزینه آن را بپردازد.
در ماههای اخیر، شماری از شهروندان در پیامهایی به ایراناینترنشنال از کمبود و افزایش قیمت دارو خبر داده و گفتهاند این وضعیت روند درمان بسیاری از بیماران را با اختلال جدی مواجه کرده است.
بر پایه تعدادی از این پیامها، بحران دارو در ایران موجب شده برخی شهروندان از علم پزشکی به طب سنتی روی بیاورند.
وابستگی تولید داخلی به مواد و تجهیزات وارداتی
رویداد۲۴ در ادامه نوشت «خودکفایی» در تولید دارو به معنای «بینیازی» از واردات نیست. طبق آمارها، نزدیک به ۹۹ درصد داروها از نظر تعداد در داخل تولید میشوند، اما سهم واردات از ارزش ریالی بازار حدود ۱۳.۸۶ درصد است.
این ارقام نشان میدهد تولید داروهای داخلی به واردات مواد اولیه، تجهیزات و برخی اقلام تخصصی وابسته است.
از همین رو، اختلال در انتقال ارز یا ورود مواد اولیه ممکن است ابتدا فعالیت کارخانههای داخلی را مختل کند و آثار آن چند هفته یا چند ماه بعد در داروخانهها نمایان شود.
سازمان غذا و دارو اعلام کرده بهدلیل شرایط جنگی و اختلال در حملونقل، تامین مواد اولیه و انتقال دارو از «مسیرهای جایگزین» انجام میشود.
با این حال، سخنگوی انجمن داروسازان تاکید کرد این راهها علاوه بر طولانی بودن، هزینه بیشتری دارند.
پنجم مرداد، پایگاه خبری اقتصادنیوز نوشت در پی شدت گرفتن بحران اقتصادی، پرداختهای اقساطی در بازار سلامت کشور بهتدریج رواج یافته و خدماتی مانند دندانپزشکی و حتی دارو بهصورت قسطی عرضه میشوند.
تامین تنها نیمی از ارز مورد نیاز دارو
احمدی خبر داد نیاز ارزی دارو و مواد اولیه در سال جاری حدود ۲.۲ میلیارد دلار اعلام شده، اما تاکنون تنها نیمی از این مبلغ تامین شده است.
همزمان، تغییر سیاست ارزی و تناقض در روایتهای رسمی بر نگرانیها افزوده است.
سازمان غذا و دارو میگوید حذف کامل ارز ترجیحی دارو در سال جاری در دستور کار نیست، هرچند ارز ترجیحی اختصاصیافته به برخی داروها، از جمله انسولین، کاهش یافته است.
این سازمان تاکید کرده تغییرات اخیر به معنای حذف ارز ترجیحی همه داروها یا آغاز موج تازهای از گرانی نیست.
در مقابل، احمدی گفت حذف این ارز برای برخی گروههای دارویی، قیمت مواد اولیه آنها را ظرف چند ماه بیش از پنج برابر کرده است.
ایراناینترنشنال تیرماه گزارش داد هزینه پرداختی بیماران برای خرید انسولین طی حدود ۵۰ روز بیش از ۲۴ برابر شده است.
گرانی کمرشکن و بازار سیاه دارو
رویداد۲۴ در ادامه نوشت: «اگر دارو در بازار موجود باشد، اما قیمت آن چند برابر شود، برای بیماری که مصرف دارویش ماهانه و دائمی است، افزایش قیمت میتواند عملا به همان اندازه کمبود مشکلساز باشد. اگر بیمه نتواند متناسب با افزایش قیمتها سهم خود را افزایش دهد، بخشی از هزینه از جیب بیمار پرداخت خواهد شد.»
بر اساس این گزارش، ترکیب گرانی، کمبود برخی اقلام و پوشش ناکافی بیمه، بهویژه بیماران مزمن، سالمندان، بیماران خاص و مصرفکنندگان داروهای گرانقیمت یا وارداتی را تحت فشار قرار میدهد.
این رسانه همچنین از شکلگیری بازار سیاه برخی داروهای کمیاب و فروش آنها با قیمتهای گزاف خبر داد و افزود بازار غیررسمی ممکن است از خود گرانی خطرناکتر باشد، زیرا در آن، اصالت، شیوه نگهداری و سلامت دارو نیز محل تردید است.
بحران اقتصادی ناشی از ناکارآمدی جمهوری اسلامی بهویژه در سالهای اخیر آینده سلامت و درمان کشور را با تهدید جدی روبهرو کرده است.
سعید فتاحی، مشاور کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران ایران، پیشتر اعلام کرد در سالهای گذشته و بهویژه پس از جنگ اخیر، هزینههای دارو و درمان بهطور چشمگیری افزایش یافته است، به گونهای که حتی با وجود پوشش بیمه تکمیلی، بازنشستگان ناچار هستند بخش قابل توجهی از هزینههای درمانی را شخصا پرداخت کنند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۱۱ شهریور در پاسخ به خبرنگاری در کاخ سفید که از او درباره اظهاراتش در تروثسوشیال و پرسش از مردم ایران برای «قیام و مبارزه» علیه جمهوری اسلامی سوال کرد، گفت حکومت ایران «روزبهروز ضعیفتر میشود» و در مقطعی دیگر نخواهد توانست معترضان را بهسادگی سرکوب کند.
خبرنگار از ترامپ پرسید اگر خواهان قیام مردم ایران است، آیا سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، را برای مسلح کردن ایرانیان خواهد فرستاد. ترامپ از پاسخ مستقیم خودداری کرد و گفت: «خیلی دوست دارم به شما بگویم، اما گفتنش مناسب نیست.»
ترامپ دلیل شکل نگرفتن قیامی گسترده علیه جمهوری اسلامی را سرکوب معترضان دانست و گفت: «وقتی آن سوال را مطرح میکنم، در حالی آن را میپرسم که جوابش را میدانم. تنها جواب این است که به آنها شلیک میشود.»
ترامپ افزود: «حکومت روزبهروز ضعیفتر میشود و در مقطعی دیگر نخواهد توانست به این راحتی شلیک کند.»
او همچنین درباره پرسش خود از مردم ایران گفت: «من آن سوال را مطرح کردم، چون وقتش بود.»
پاسخ مردم به پرسش ترامپ درباره قیام علیه جمهوری اسلامی
ترامپ بامداد چهارشنبه ۱۱ شهریور در تروث سوشال از مردم ایران پرسیده بود: «چه زمانی قرار است قیام کنند و بجنگند؟»
شماری از شهروندان در ایران در واکنش به پرسش ترامپ به ایراناینترنشنال گفتند پس از سالها اعتراض و پرداخت هزینه سنگین در برابر جمهوری اسلامی، این بار انتظار دارند آمریکا فشار بیشتری بر حکومت وارد کند.
یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال گفت: «این بار شما بجنگید، کمک مردم در راه است.»
شماری دیگر نیز با اشاره به سرکوب اعتراضات پیشین و هزینه حضور خیابانی گفتند بدون تضعیف بیشتر دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی، انتظار آغاز موج دیگری از اعتراضات گسترده واقعبینانه نیست.
این اظهارات و واکنشها در شرایطی مطرح میشوند که همزمان، پس از چند هفته کاهش حملات مستقیم، درگیری نظامی جمهوری اسلامی و آمریکا بار دیگر شدت گرفته است.
درگیری مستقیم چگونه دوباره شدت گرفت؟
کاهش حملات مستقیم در هفتههای گذشته به معنای پایان تقابل جمهوری اسلامی و آمریکا نبود. در این مدت، محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت جمهوری اسلامی را بهشدت کاهش داده است و عدم دسترسی تهران به یکی از اصلیترین منابع درآمد ارزی در کنار تحریمهای مالی، فشار بر حکومت را افزایش داده است.
در همین دوره، تلاشها برای بازگرداندن دو طرف به یک چارچوب دیپلماتیک نیز به نتیجه نرسید. اختلاف بر سر تنگه هرمز، آزادی کشتیرانی و تلاش جمهوری اسلامی و آمریکا برای اعمال کنترل بر عبور کشتیها از این آبراه همچنان یکی از محورهای اصلی تنش باقی ماند.
نقطه آغاز دور تازه حملات مستقیم، یکشنبه هشتم شهریور بود؛ زمانی که آمریکا دو سکوی پرتاب متعلق به سپاه پاسداران در جزیره لارک، در نزدیکی تنگه هرمز، را هدف قرار داد.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت نیروهای سپاه در حال آمادهسازی این سکوها برای شلیک موشکهای حامل مین دریایی به سوی تنگه هرمز بودند.
سپاه پاسداران روایت آمریکا را رد کرد، از کشته و زخمی شدن شماری از نیروهایش خبر داد و اعلام کرد به این حمله پاسخ خواهد داد.
چند ساعت بعد، جمهوری اسلامی موشکهایی به سوی مواضع آمریکا در اردن شلیک کرد و ارتش جمهوری اسلامی نیز از حملات پهپادی به نیروهای آمریکایی در پایگاه الظفره در امارات متحده عربی خبر داد.
ترامپ در واکنش هشدار داد اگر جمهوری اسلامی حملات خود را ادامه دهد، با پاسخ شدیدتری روبهرو خواهد شد.
تبادل آتش از لارک فراتر رفت
چرخه حمله و پاسخ شامگاه سهشنبه ۱۰ شهریور وارد مرحله گستردهتری شد.
آمریکا موج تازهای از حملات را علیه جمهوری اسلامی آغاز کرد و به گفته مقامهای آمریکایی در گفتوگو با اکسیوس، حدود «۱۰۰ هدف» در ایران، از جمله سامانههای راداری و پدافندی، تجهیزات دریایی، قابلیتهای مینگذاری، پرتابگرهای موشک کروز ضدکشتی و پهپادهای تهاجمی هدف قرار گرفتند.
ایراناینترنشنال گزارش داد نقاطی در دستکم شش استان ایران در این عملیات هدف قرار گرفتند.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، نیز اعلام کرد این حملات در واکنش به اقدامات جمهوری اسلامی علیه کشتیرانی و نیروهای آمریکایی در اردن انجام شده است.
اکسیوس به نقل از چند مقام آمریکایی گزارش داد ایالات متحده همچنین دو نفتکش متعلق به جمهوری اسلامی را سهشنبه ۱۱ شهریور هدف قرار داد. یک مقام آمریکایی در گفتوگو با اکسیوس این اقدام را بخشی از سیاست «نفتکش در برابر نفتکش» دولت ترامپ توصیف کرد؛ سیاستی که هدف آن بازداشتن جمهوری اسلامی از حمله به کشتیهای عبوری از تنگه هرمز عنوان شده است.
سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی نیز در واکنش به حملات آمریکا، از هدف قرار دادن پایگاهها و مواضع نیروهای آمریکایی در اردن، امارات متحده عربی، بحرین، عراق و کویت خبر دادند.
رویترز این دور از حملات را گستردهترین تبادل مستقیم آتش میان جمهوری اسلامی و آمریکا از اواخر تیرماه توصیف کرد.
تنگه هرمز همچنان محور تقابل دو طرف است
تنگه هرمز حلقه مشترک بخش عمده تحولاتی است که به دور تازه حملات منجر شدهاند.
آمریکا حمله اولیه به لارک را به آمادهسازی تجهیزات مینگذاری مرتبط دانست و در موج بعدی حملات نیز قابلیتهای دریایی، تجهیزات مینگذاری و موشکهای ضدکشتی جمهوری اسلامی را در میان اهداف اصلی قرار داد.
در مقابل، مقامهای جمهوری اسلامی همچنان بر توانایی تهران برای اعمال کنترل بر تردد کشتیها در تنگه هرمز تاکید میکنند.
سپاه پاسداران چهارشنبه اعلام کرد دو نفتکش در تنگه هرمز با مینهای کارگذاشتهشده از سوی جمهوری اسلامی برخورد کردهاند. عربستان سعودی نیز از کشته شدن دو دریانورد نفتکش «سدر» در پی یک «حادثه امنیتی» در تنگه هرمز خبر داد.
در سوی دیگر، آمریکا میگوید عملیات برای باز نگه داشتن مسیر کشتیرانی را ادامه خواهد داد. مقامهای آمریکایی گفتهاند تنها در روز سهشنبه حدود ۴۰ کشتی وارد تنگه هرمز شده یا از آن خارج شدند و میلیونها بشکه نفت از این مسیر عبور کرد.
آیا واشینگتن به دنبال مهار جنگ است؟
دور تازه حملات در شرایطی آغاز شده که گزارشها نشان میدهند شماری از مقامهای ارشد دولت ترامپ خواهان گسترش فوری جنگ نیستند.
رویترز چهارشنبه ۱۱ شهریور به نقل از چهار فرد مطلع گزارش داد مقامهای ارشد کاخ سفید در تلاشاند دستکم تا انتخابات میاندورهای آمریکا در ۱۲ آبان، شدت جنگ با جمهوری اسلامی را مهار کنند.
بر اساس این گزارش، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری، و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از جمله مقامهایی هستند که از حفظ سطح پایینتر درگیری تا انتخابات حمایت میکنند.
بر اساس این گزارش، مخالفت افکار عمومی آمریکا با جنگ، افزایش قیمت انرژی و فشار بر ذخایر برخی تسلیحات ارتش آمریکا از عواملی هستند که در این محاسبات نقش دارند.
با این حال، دولت ترامپ در دوره کاهش حملات مستقیم، فشار اقتصادی و دریایی بر جمهوری اسلامی را افزایش داده بود؛ راهبردی که خود مقامهای آمریکایی احتمال واکنش نظامی تهران به آن را مطرح کرده بودند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پیشتر گفته بود افزایش فشار اقتصادی ممکن است جمهوری اسلامی را به واکنش نظامی وادارد.
تحولات چند روز اخیر نشان داد این فشار چگونه میتواند دوباره با درگیری مستقیم پیوند بخورد؛ ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی، حلنشدن اختلاف بر سر تنگه هرمز، حمله آمریکا به تجهیزات سپاه در لارک و پاسخ جمهوری اسلامی، در نهایت به گسترش حملات آمریکا و حملات متقابل جمهوری اسلامی به مواضع آمریکا در منطقه منجر شد.
اکنون ترامپ همزمان با ادامه این درگیریها، آشکارتر درباره تضعیف جمهوری اسلامی سخن میگوید و معتقد است حکومت در مقطعی دیگر قادر نخواهد بود اعتراضات را مانند گذشته سرکوب کند.
افت ارزش ریال در هفتههای اخیر شتاب گرفته است. دلار که یکم شهریور از ۲۰۰ هزار تومان عبور کرده بود، تنها ۱۰ روز بعد، در بازار آزاد ایران از مرز ۲۲۰ هزار تومان گذشت و رکورد تازهای ثبت کرد.
جهش نرخ ارز در شرایطی ادامه دارد که اقتصاد ایران با تورم بالا و محدودیت در دسترسی به منابع ارزی روبهرو است و دولت دونالد ترامپ نیز فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را افزایش داده است.
با وجود کاهش قیمت جهانی طلا، قیمت سکه طلای موسوم به «امامی» نیز روز چهارشنبه ۲۲۴ میلیون تومان گزارش شد.
در اظهارات تازه مقامهای آمریکایی، علاوه بر محدود کردن منابع مالی حکومت ایران، پیامدهای داخلی این فشارها نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
روبیو: ابزار اصلی ما فشار اقتصادی است
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، چهارشنبه ۱۱ شهریور در گفتوگو با برنامه «برایان کیلمید شو» گفت هدف محوری واشینگتن جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای است و آمریکا در درجه اول از ابزار اقتصادی برای تحمیل هزینه به تهران استفاده میکند.
او با اشاره به مقامهای جمهوری اسلامی گفت: «تا زمانی که به دنبال دستیابی به سلاح هستهای باشند یا بگویند چنین هدفی دارند، بهای آن را خواهند پرداخت.»
وزیر امور خارجه آمریکا اقتصاد ایران را «فاجعه» توصیف کرد و گفت حکومت منابع مالی خود را به جای مردم ایران، صرف حزبالله، حماس و شبهنظامیان عراقی میکند.
روبیو گفت اگر جمهوری اسلامی حتی بخشی از پولی را که برای این گروهها هزینه میکند صرف مردم ایران میکرد، وضعیت اقتصادی آنها بهتر بود.
او هدف سیاست آمریکا را تنها «تنبیه» حکومت ندانست و گفت واشینگتن میخواهد دسترسی جمهوری اسلامی به پولی را محدود کند که «برای حمایت از گروههای مسلح و دستیابی به سلاح هستهای استفاده میشود».
هشدار به کشورهایی که به جمهوری اسلامی برای کسب درآمد کمک کنند
بخش دیگری از اظهارات روبیو در گفتوگو با برایان کیلمید متوجه شرکای خارجی جمهوری اسلامی بود.
او در پاسخ به پرسشی درباره روابط هند با ایران گفت کشورهای مختلف میتوانند با تهران گفتوگو کنند و «آمریکا نیز با بخشهایی از حکومت ایران تماس داشته است، اما کمک به دور زدن تحریمها خط قرمز واشینگتن است».
روبیو گفت: «هیچ کشوری نباید به ایران برای دور زدن تحریمها کمک کند.»
او هشدار داد اگر کشوری به جمهوری اسلامی برای ایجاد سازوکارهای درآمدزایی با هدف دور زدن تحریمها کمک کند، آمریکا ممکن است آن کشور را نیز تحریم کند.
این هشدار در ادامه سیاستی است که دولت ترامپ در هفتههای اخیر برای افزایش هزینه همکاری اقتصادی با تهران دنبال کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا دوم شهریور کارزار «طرد اقتصادی» را علیه جمهوری اسلامی آغاز کرد و هشدار داد نهادهای خارجی که به تهران در پولشویی یا دور زدن تحریمها کمک کنند، با خطر قطع دسترسی به نظام مالی آمریکا روبهرو خواهند شد.
چهار روز بعد، در چارچوب همین کارزار، وزارت خزانهداری پیشنهاد کرد دسترسی بانک مصر در امارات متحده عربی به نظام مالی آمریکا قطع شود. واشینگتن اعلام کرد این بانک حدود ۱.۸ میلیارد دلار تراکنش برای ۱۰۳ شرکت پردازش کرده است که احتمالا بخشی از شبکه «بانکداری سایه» جمهوری اسلامی هستند.
وزیر خزانهداری آمریکا از احتمال افزایش نارضایتی در ایران گفت
اظهارات روبیو همزمان با مواضع تازه اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، درباره تاثیر فشارهای اقتصادی بر داخل ایران مطرح شده است.
بسنت چهارشنبه در گفتوگو با نیوزمکس احتمال قیام مردم ایران را در شرایط تشدید مشکلات اقتصادی مطرح کرد و به تورم، شکلگیری صفها و مشکلات حکومت در پرداخت حقوق نیروهای نظامی اشاره کرد.
او گفت هدف سیاست آمریکا «لزوما فروپاشی حکومت» نیست، اما افزود «شاید مردم قیام کنند».
بسنت همچنین گفت فشار اقتصادی میتواند حکومت را برای دستیابی به توافق تحت فشار بیشتری قرار دهد.
روبیو: آمریکا با بخشهایی از حکومت ایران دیدار و تماس داشته است
با وجود افزایش فشار، روبیو تایید کرد کانالهای تماس میان واشینگتن و جمهوری اسلامی بهطور کامل بسته نشدهاند.
او گفت «آمریکا با بخشهایی از حکومت ایران دیدار کرده و در تماس بوده است».
روبیو گفت جمهوری اسلامی «در حال از دست دادن کنترل» تنگه هرمز است و افزود تهران به همین دلیل اقدام به مینگذاری در تنگه کرده است.
وزیر امور خارجه آمریکا گفت: «ما توانستیم این مینها را با موفقیت منهدم کنیم و در نتیجه، مسیرهای کشتیرانی اکنون حتی گستردهتر شدهاند.»
روبیو همچنین درباره احتمال بازگشت به وضعیت تنگه هرمز به پیش از جنگ گفت «آن قطار ایستگاه را ترک کرده است» و تاکید کرد این آبراه باز خواهد ماند و تحت کنترل جمهوری اسلامی نخواهد بود.
تنشها در تنگه هرمز چهارشنبه نیز ادامه یافت. سپاه پاسداران از انفجار دو نفتکش خبر داد و عربستان سعودی اعلام کرد دو دریانورد یک نفتکش در پی یک «حادثه امنیتی» جان باختند.
روبیو گفت ایران همچنان کشتیهای تجاری را هدف قرار میدهد و آمریکا هر هدفی را که تهدید فوری برای نیروهایش یا کشتیرانی بینالمللی باشد، هدف قرار خواهد داد.
او تاکید کرد فشار اقتصادی ابزار اصلی واشینگتن است، اما آمریکا گزینه نظامی را برای دفاع از منافع خود و جلوگیری از تهدید دیگر کشورها کنار نگذاشته است.
وزیر امور خارجه آمریکا درباره حمایت روسیه از جمهوری اسلامی گفت واشینگتن و مسکو در قبال تهران همسو نیستند.
او در پاسخ به پرسشی درباره ارائه کمک و اطلاعات از سوی روسیه به تهران گفت هیچیک از کمکهایی که جمهوری اسلامی دریافت کرده، توانایی آمریکا برای حفاظت از خود را مختل نکرده است.
روبیو همچنین گفت ایران سامانههای رهگیر مورد نیاز برای مقابله با برخی حملات را در اختیار ندارد و تاکید کرد آمریکا این سامانهها را از بین برده است.
او در بخش دیگری از این گفتوگو توضیح داد سیاست آمریکا در قبال جمهوری اسلامی حاصل هماهنگی چند نهاد است و وزارتخانههای خزانهداری، انرژی، خارجه و جنگ در کنار کاخ سفید در اجرای آن نقش دارند.
روبیو گفت، شورای امنیت ملی وظیفه دارد این دستگاهها را برای اجرای سیاست تعیینشده از سوی دونالد ترامپ هماهنگ کند.
اظهارات همزمان روبیو و بسنت نشان میدهد دولت ترامپ در مرحله کنونی فشار اقتصادی را محور سیاست اصلی خود در قبال جمهوری اسلامی قرار داده است؛ سیاستی که در داخل ایران با سقوط ارزش ریال و تورم بالا همزمان شده و در خارج، با تهدید به تحریم کشورها و شرکتهایی همراه است که به تهران برای دور زدن محدودیتهای مالی کمک کنند.
