لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، در واکنش به گزارش سیبیاس درباره انتقال هواپیماهای نظامی ایران به پاکستان گفت: «اگر این گزارش درست باشد، باید نقش پاکستان بهعنوان میانجی میان ایران، آمریکا و سایر طرفها بهطور کامل بازنگری شود.»
لیندسی گراهام افزود با توجه به برخی اظهارات گذشته مقامهای دفاعی پاکستان درباره اسرائیل، صحت این گزارش درباره کمک اسلام آباد به حکومت ایران برای او دور از انتظار نیست.
این تحریمها در ادامه تحریم ماه ژوئیه ۲۰۲۵ علیه شرکت گلدن گلوب Golden Globe Demir Celik Petrol Sanayi ve Ticaret Anonim Sirketi (Golden Globe) انجام شده؛ شرکتی که آمریکا آن را یکی از مهمترین شرکتهای پوششی سپاه در فروش نفت میداند.
بهگقته وزارت خزانهداری آمریکا افرادی که دوشنبه هدف تحریم قرار گرفتند برای قرارگاه نفتی شهید پورجعفری سپاه کار میکنند و از طریق شرکت گلدن گلوب و دیگر شرکتهایی که در فهرست تحریمها آمدهاند، پرداختها را هماهنگ میکنند.
این تازهترین دور تحریم شرکتهای چینی و هنگکنگی از سوی آمریکا در آستانه سفر دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، به چین است. دولت چین درواکنش مخالفت شدید خود را با تحریمهای واشینگتن علیه شرکتهای مستقر در چین که ایالات متحده آنها را متهم به کمک به عملیات نظامی حکومت ایران کرده، اعلام کرده و این تحریمها را «غیرقانونی» و «یکجانبه» خوانده است.
در بیانیه دوشنبه ۲۱ اردیبهشت وزارت خزانهداری احمد محمدیزاده، مستقر در ایران، رییس قرارگاه نفتی شهید پورجعفری سپاه معرفی شده که بهطور فعال برای حل بدهیهای شرکت تحریمشده هائوکون انرژی گروپ (Haokun Energy Group Ltd) به سپاه از طریق شرکت گلدن گلوب تلاش کرده است.
در این بیانیه همچنین صمد فتحی سلمی، مستقر در ایران، رییس مالی قرارگاه نفتی شهید پورجعفری معرفی شده که مسئول مدیریت مسائل مالی سپاه، از جمله جابهجایی ارز خارجی در خارج از کشور است.
محمدرضا اشرفی قهی، رییس بازرگانی این قرارگاه، نیز با شرکت هائوکون انرژی درباره بدهیهای پرداختنشده به سپاه در ارتباط بوده است.
این در حالی است که ارتش اسرائیل ۱۶ فروردین اعلام کرد که محمدرضا اشرفی، رییس بخش بازرگانی قرارگاه نفتی سپاه پاسداران، جمعه ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ در حمله ارتش این کشور در تهران کشته شده است.
ایراناینترنشنال پیش از این در ۸ اسفند ۱۴۰۴ در گزارشی اختصاصی از نقش قرارگاه نفتی شهیدپور جعفری در فروش نفت ایران از سوی سپاه پاسداران پرداخته و اسامی مسئولان این شبکه را فاش کرده بود.
در بیانیه دوشنبه ۲۱ اردیبهشت وزارت خزانهداری همچنین شرکتهای هنگکنگ بلو اوشین، هنگکنگ سانمو، اوشن آلیانز شیپینگ، ماکس هانر اینترنشنال ترید، جیاندی اچ کی، زئوس لجستیک، انرژی افزدای، بلانکا گودز( Hong Kong Blue Ocean Limited، Hong Kong Sanmu Limited، Ocean Allianz Shipping LLC، Zeus Logistics Group، Jiandi HK Limited، Max Honor International Trade Co., Limited، Atic Energy FZE و Blanca Goods Wholesaler LLC) بهدلیل حمایت مادی، مالی یا فناورانه از سپاه تحریم شدهاند.
شرکت یونیورسال فورچن تریدینگ ( Universal Fortune Trading LLC) نیز بهدلیل حمایت از شرکت ملی نفت ایران تحریم شده است.
در بیانیه وزارت خزانهداری آمریکا گفته شده است: «سپاه پاسداران برای پنهانسازی نقش خود در فروش نفت و انتقال درآمدها به حکومت ایران، به شرکتهای پوششی در حوزههای اقتصادی سهلگیر متکی است.»
به گفته آمریکا، حکومت ایران بهجای استفاده از این درآمدها برای حمایت از مردم تحت فشار ایران، آن را صرف توسعه تسلیحات، حمایت از نیروهای نیابتی و تامین مالی نیروهای امنیتی سرکوبگر میکند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفت: «در حالی که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی با ناامیدی تلاش میکنند خود را بازسازی کنند، عملیات خشم اقتصادی همچنان حکومت را از منابع مالی لازم برای برنامههای تسلیحاتی، نیروهای نیابتی تروریستی و جاهطلبیهای هستهای محروم خواهد کرد.»
او افزود: «وزارت خزانهداری همچنان رژیم ایران را از شبکههای مالی که از آنها برای اقدامات تروریستی و بیثبات کردن اقتصاد جهانی استفاده میکند، قطع خواهد کرد.»
سپاه پاسداران در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۷ بهدلیل حمایت از نیروی قدس سپاه تحریم شد. شرکت ملی نفت ایران نیز در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۰ بهدلیل حمایت از نیروی قدس سپاه تحت تحریم قرار گرفت.
«خشم اقتصادی» فشار حداکثری بر ایران را ادامه میدهد
وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد همچنان سیاست فشار حداکثری علیه جمهوری اسلامی را حفظ کرده و توانایی حکومت برای تولید، انتقال و بازگرداندن منابع مالی را هدف قرار میدهد.
بهگفته این وزارتخانه، عملیات «خشم اقتصادی» تاکنون میلیاردها دلار از درآمدهای پیشبینیشده نفتی جمهوری اسلامی را مختل کرده، باعث مسدود شدن نزدیک به نیم میلیارد دلار رمزارز مرتبط با حکومت شده و شبکههای بانکداری سایه تهران را هدف قرار داده است.
خزانهداری آمریکا همچنین یک معاون وزیر نفت عراق را که به فروش نفت همراه با شبهنظامیان مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق کمک کرده بود، تحریم کرده است.
این وزارتخانه تاکید کرد هم طرحهای سنتی دور زدن تحریمها و هم سوءاستفاده از داراییهای دیجیتال را هدف قرار خواهد داد و به مسدود کردن منابع مالی «دزدیدهشده از مردم ایران» ادامه میدهد.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین اعلام کرد آماده است علیه هر شرکت خارجی حامی تجارت غیرقانونی حکومت ایران از جمله شرکتهای هواپیمایی، اقدام کند و در صورت لزوم تحریمهای ثانویه علیه موسسات مالی خارجی، از جمله نهادهای مرتبط با پالایشگاههای مستقل موسوم به «تیپات» در چین، اعمال کند.
به گفته آمریکا، دولت ترامپ از طریق محاصره دریایی بهطور مستقیم مهمترین منبع درآمد حکومت ایران را هدف قرار داده است.
در این بیانیه هشدار داده شده است هر شخص یا شناوری که تجارت غیرقانونی نفت یا دیگر کالاها را از طریق شبکههای مخفی تجاری یا مالی تسهیل کند، در معرض تحریمهای آمریکا قرار خواهد گرفت.
اختلافات ایدئولوژیکی که به حاشیه رفته و بهجای آن، تعامل چندلایه مبتنی بر منافع شکل گرفته است.
در نگاه نخست، این رابطه متناقض و حتی غیرمنطقی به نظر میرسد. رویداد مزارشریف در سال ۱۹۹۸ که در آن دیپلماتهای ایرانی کشته شدند و دو طرف را تا مرز درگیری مستقیم پیش برد، هنوز در حافظه هر دو رژیم باقی مانده است.
اما پس از دو دهه، نقشه منطقه تغییر کرده، دشمنان عوض شدهاند و بار دیگر این اصل ثابت میشود که در خاورمیانه و آسیای مرکزی و جنوبی، مذهب در سطح منازعات گفتمانی باقی مانده و تصمیمها را منافع و ضرورتهای سیاسی میگیرند.
از مخالفت تا سازش
در سال ۲۰۲۱، زمانی که طالبان دوباره به قدرت بازگشتند، ایران از جمله کشورهایی بود که درهای خود را بهطور کامل نبست. نه حکومت طالبان را به رسمیت شناخت و نه روابطش را با آنها قطع کرد. تهران میدانست که افغانستان گرفتار بحران اقتصادی، فقدان مشروعیت و انزوای بینالمللی، هم تهدید است و هم فرصت؛ اما جمهوری اسلامی مسیر دوم را برگزید.
طالبان نیز زیر فشار تحریمهای بینالمللی، داراییهای مسدودشده و انزوای سیاسی، ناچار شدند به همسایگان روی بیاورند. ایران با مرز طولانی، برق، نفت، راههای ترانزیتی و وزن نسبی سیاسی، یک گزینه عملی بود. اگرچه در دوره نخست حاکمیت طالبان، روابط این گروه با جمهوری اسلامی ایران پرتنش بود و دیپلماتهای ایرانی در بلخ کشته شدند، اما در پایان همان دوره، این روابط تا حدی ترمیم شده بود.
پس از مرگ ملا عمر، دومین امیر طالبان، ملا اختر محمد منصور، پل اصلی ارتباط با ایران شد. دوستان نزدیک او از جمله ابراهیم صدر (معین وزارت داخله)، ملا شیرین (والی کندهار)، ملا طالب (فرمانده گارد خاص ملا هبت الله) و برخی دیگر، در سیستان و بلوچستان مدرسههای سنی تاسیس کرده بودند.
روابط طالبان و ایران پیشینهای چندلایه دارد که در پرتو تحولات سیاسی منطقه، حضور نیروهای بینالمللی و اقدامات راهبردی کشورهای همسایه دچار تغییر شده است.
در دو دهه گذشته، ایران با اتخاذ «رویکرد دوگانه» هم روابط خود را با دولت افغانستان حفظ کرد و هم تماسهای پنهان و آشکار با طالبان را گسترش داد تا نفوذ خود را برای هر سناریوی احتمالی حفظ کند. همین تعامل تدریجی و مبتنی بر منافع سبب شد که پس از سقوط نظام در افغانستان، روابط تهران با کابل ادامه یابد.
محمد اقبال عزیزی، مشاور پیشین رییسجمهور دولت پیشین افغانستان، میگوید جمهوری اسلامی ایران پس از سال ۲۰۰۴ تصمیم گرفت روابط خود را با طالبان تقویت کند. به گفته او، ملا منصور، ابراهیم صدر و چند تن دیگر به ایران رفتوآمد داشتند و کمکها نیز از همانجا به آنها میرسید. او میگوید علت این حمایت آن بود که هدف مشترک دو طرف، پایان دادن به حضور آمریکا بود.
فضل محمود فضلی، ربیس پیشین اداره امور ریاستجمهوری افغانستان، به افغانستان اینترنشنال گفت که روابط قبایل اسحاقزَی، نورزی و علیزی ساکن در امتداد مرز افغانستان و ایران با تهران نزدیک است. به گفته او، حتی در سالهای اخیر، برخی فرماندهان طالب از این قبایل در قاچاق با سپاه پاسداران مشارکت داشتند و این روابط اکنون شکل تازهای از همکاری به خود گرفته است.
افراسیاب ختک، عضو پیشین سنای پاکستان، میگوید ایران در ۴۶ سال گذشته بهطور سنتی روابط چندجانبهای را حفظ کرده است. به گفته او، در زمان حضور نیروهای شوروی، رژیم روحانی ایران همزمان با دولتهای چپگرای کابل رابطه داشت و در عین حال، احزاب و شبهنظامیان شیعه افغانستان را تجهیز میکرد و سیاست زبانی نیز در پیش میگرفت.
ختک میگوید تهران در هرات از اسماعیل خان حمایت میکرد، به احمدشاه مسعود و برهانالدین ربانی کمک میرساند و در دوره جمهوری اسلامی افغانستان نیز روابط خوبی با دولت داشت، اما پشت پرده طالبان را نیز پرورش میداد.
به گفته او، افغانستان برای ایران کشوری مهم است و روابط ایران با دولتهای افغانستان بر پایه سیاست عملی شکل گرفته و تهران نمیتواند صرفا رویکرد مذهبی داشته باشد. او میافزاید طالبان کنونی نگاه وسیعتری به سیاست منطقهای و جهانی دارند و ایران نیز در سالهای جنگ سرمایهگذاری زیادی روی طالبان کرده است؛ بهگونهای که نفوذ تهران بر برخی رهبران طالبان آشکار است.
یکی از عوامل تعیینکننده در بهبود روابط طالبان با ایران، تیره شدن روابط طالبان و پاکستان است. طالبان با نزدیکی به ایران از انزوا میگریزند و تهران نیز بر اساس همین نیاز، روابط را حفظ میکند.
منطق منافع مشترک و تهدید مشترک
یکی از عوامل مهم نزدیکی روابط ایران و طالبان، «منطق تهدید مشترک» است. حضور نظامی آمریکا در افغانستان برای هر دو طرف یک چالش مشترک بود که زمینه نزدیکی تدریجی را فراهم کرد. ایران در پی محدودسازی نفوذ آمریکا بود و طالبان علیه این حضور میجنگیدند؛ بنابراین، هر دو بر اساس اصل «دشمنِ دشمن» به تعامل روی آوردند.
افزون بر این، ایران نگرانیهای امنیتی از سمت افغانستان داشت: ثبات مرزهای مشترک با افغانستان و پاکستان، جلوگیری از گسترش داعش خراسان، کنترل گروههای مسلح بلوچ، قاچاق مواد مخدر و مدیریت مهاجران. عملیات سریع طالبان علیه داعش خراسان، ایران، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی را تا حدی قانع کرد که طالبان میتوانند نیروی موثری باشند.
همزمان، نیروی جایگزینی در داخل افغانستان وجود نداشت که ایران و روسیه بتوانند آن را در مهار این چالشها با طالبان مقایسه کنند. طالبان با وجود همه مشکلات، این امتیاز را حفظ کردهاند و همین سیاست، آنها را به بازیگری نسبتا انحصاری بدل کرده است.
طالبان برای تثبیت و تداوم قدرت خود بدون همکاری قدرتهای منطقهای نمیتوانند به ثبات پایدار برسند؛ موضوعی که در تنشهای اخیر با پاکستان نیز مشهود است. از اینرو، دو طرف در چارچوب مدیریت امنیتی یکدیگر را شریک قابل تعامل میدانند؛ اما این شراکت تاکنون مبتنی بر منافع و نیازها بوده و اعتماد، که پایه روابط پایدار است، همچنان سایهوار بر این تعامل سنگینی میکند.
عوامل اقتصادی و ژئواکونومیک نیز بخش مهمی از این رابطهاند. طالبان بهسبب تحریمها و انزوای بینالمللی ناچارند به شبکههای اقتصادی منطقهای تکیه کنند و ایران شریک مهمی در انرژی، تجارت و ترانزیت است. در مقابل، تهران منافع خود را از بازار افغانستان، مسیرهای ترانزیتی و معادله منابع آب پیگیری میکند.
به نظر میرسد روابط کابل و تهران پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران نزدیکتر شده است. در چنین شرایط حساسی که جمهوری اسلامی ایران با آمریکا، اسرائیل و حتی برخی کشورهای عربی در تنش است، تهران نمیخواهد حمایت طالبان را از دست بدهد.
یکی از بنیانگذاران جنبش طالبان، به شرط ناشناسماندن، به افغانستان اینترنشنال گفت که ملا اختر محمد منصور نمیخواست روابط با ایران بر اساس مذهب باشد. او گفت: «به یاد دارم در سال ۲۰۰۰ میلادی، مولوی اختر محمد منصور به پاکستان آمد. به کویته رفتیم و در مدرسه ملا سخی آخوند گرد هم آمدیم. منصور پیام ملا محمد عمر را آورده بود که نمایندگان جمهوری اسلامی ایران با ما در اسلامآباد دیدار میکنند و برنامه این است که روابط مبتنی بر منافع برقرار کنیم و به تضاد مذهبی میدان ندهیم.»
به گفته او، پس از سقوط رژیم اول طالبان، ملا اختر محمد منصور بر همان مبنا روابط با ایران را ادامه داد و از آنجا که ایران یک رژیم مذهبی شیعه دارد، بسیاری از رهبران طالبان با ملا اختر محمد منصور مخالف بودند و معتقد بودند که نباید روابط با ایران تقویت شود. او افزود ایران به طالبان در هلمند، هرات، قندهار، زابل، غزنی، میدانوردک، فراه و مناطق دیگر کمک کرده است و گفت: «این را میتوان نادیده گرفت یا نه، اما در جنگ ما با آمریکا، ایران بهعنوان یک کشور برادر مسلمان با ما همکاری کرد، به ما جا داد و به برخی مجاهدین در جریان جهاد پناه داد.»
شاه محمود میاخیل، سرپرست پیشین وزارت دفاع افغانستان، گفت طالبان و رژیم ایران از داعش خراسان هراس مشترکی دارند و همین تهدید مشترک در فراهم کردن فضای همکاری نقش داشته است. او افزود ایران از ناحیه افغانستان تا حد زیادی احساس اطمینان میکند و طالبان نیز از تجربه دوره اول آموختهاند که تقابل با ایران برایشان زیانبار است؛ بهویژه آنکه روابط طالبان با پاکستان متحد آمریکا هم پرتنش شده است.
به گفته میاخیل، این هراس و نیاز متقابل لزوما در قالب قراردادها و بیانیههای رسمی نیست و بیشتر بهشکل تماسهای امنیتی، هماهنگی مرزی و گفتوگوهای احتیاطی بروز مییابد. نه ایران میخواهد دفاع مطلق از طالبان کند و نه طالبان میخواهند زیر سایه یک قدرت شیعه شناخته شوند.
او میگوید ایران و افغانستان نزدیک به ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارند و حضور میلیونها مهاجر افغان در ایران، امنیت مرزی، مواد مخدر، قاچاق و ثبات سرحدی مسائلی نیست که بدون تماس مدیریت شود. تهران بدون پذیرش واقعیت حاکم در کابل نمیتواند امنیت مرزهایش را تضمین کند و طالبان نیز به ترانزیت و دسترسی به بنادر ایران، بهویژه چابهار، نیاز دارند.
عبدالغفور لیوال، آخرین سفیر دولت جمهوری پیشین افغانستان در ایران، میگوید در سال ۲۰۲۱ از وزارت خارجه جمهوری اسلامی پرسیده بود که چرا از طالبان حمایت میکند. به گفته او، ایران رسما پاسخ داد: «ما با در نظر گرفتن دو مساله با طالبان رابطه داریم؛ نخست اینکه طالبان دشمن آمریکا هستند و ما هم دشمن آمریکا، و هر که با آمریکا دشمنی کند دوست ماست؛ دوم اینکه ایران مرز طولانی با افغانستان دارد و ناچاریم با طالبان روابط خوب داشته باشیم، زیرا آنها در نزدیکی مرز حضور دارند.»
یک مقام وزارت خارجه طالبان، به شرط فاش نشدن نام، میگوید روابط با ایران عمدتا اقتصادیمحور است. به گفته او، ایران به افغانستان برق، نفت، مواد غذایی و اقلام صنعتی صادر میکند و همین عوامل طالبان را به ایران پیوند میدهد. او افزود: «ایران و افغانستان هر دو زیر تحریمهای بینالمللی هستند؛ افغانستان برای ایران بازار خوبی است و برای ما نیز ایران بازار مناسبی برای خرید کالاهاست.»
سیاستهای منطقهای و احتمال تنشها
اگر روابط ایران و طالبان در چارچوب وسیعتر منطقهای و بینالمللی بررسی شود، در کنار همکاریها، اختلافات عمیق ایدئولوژیک، رقابتها و احتمال تنش نیز در آن نهفته است. نخست، فاصله ایدئولوژیک و تاریخی عامل اساسی این تنشهاست.
ایران بهعنوان یک جمهوری اسلامی شیعه، مشروعیت نظامی، ایدئولوژیک خود را بر «ولایت فقیه» بنا کرده است، در حالی که طالبان نماینده تفسیر تندروانه دیوبندیِ سنی هستند. به همین دلیل، دو طرف یکدیگر را «شریک طبیعی» نمیدانند، بلکه بهعنوان «مخالف قابل مدیریت» به هم نزدیک شدهاند.
رقابتهای ژئوپلیتیک و منطقهای نیز عامل محدودکننده مهمی است. همانگونه که رقابت هند و پاکستان بر افغانستان اثر دارد، رقابت تاریخی میان کشورهای عربی و ایران نیز بیتاثیر نیست. اگرچه طالبان حملات ایران به کشورهای عربی را مستقیما محکوم نکردهاند، اما بهطور غیرمستقیم آنها را بحرانزا و ناعادلانه دانستهاند.
یکی از مقامهای وزارت خارجه طالبان اخیرا گفت که تنش میان ایران و کشورهای عربی آنان را در یک دوراهی قرار داده است. طالبان میکوشند دستکم با سه کشور عربی، عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی، روابط خوب و نزدیک داشته باشند؛ اما با تشدید بحران ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل، حفظ توازن میان ایران و جهان عرب برای طالبان آسان نخواهد بود.
طالبان همزمان به دنبال بهبود روابط با آمریکا هستند؛ زیرا گشایش درهای بسته واشنگتن میتواند به کشورهای اروپایی نیز فرصت دهد تا دستکم در موضوعاتی چون مهاجران، وارد تعامل مستقیم شوند.
از نگاه طالبان، اروپا به موضع آمریکا مینگرد؛ اگر واشنگتن نرمش نشان دهد، اروپا نیز ممکن است در تعامل نرمتر شود. با این حال، بسیاری از کشورهای اروپایی بهسبب مسائل مرتبط با آموزش زنان، حقوق زنان، آزادی بیان و سایر آزادیها موضع سختی در برابر طالبان دارند.
در عرصه داخلی و روابط دوجانبه، مسئله مهاجران و آب رود هلمند، که پایه زندگی روستایی دو کشور است، همچنان عوامل چالشزا باقی ماندهاند. در عین حال، طالبان امیدوارند ایران آنها را به رسمیت بشناسد، اما تهران تاکنون این کارت را بهعنوان اهرم امتیاز حفظ کرده است.
خبرگزاری رویترز دوشنبه ۲۱ اردیبهشت گزارش داد دومین نفتکش حامل گاز طبیعی مایع قطر در روزهای اخیر در حال عبور از تنگه هرمز است.
بر اساس دادههای رهگیری شرکت اطلاعات مالی الاساییجی، نفتکش «میهزم» با ظرفیت ۱۷۴ هزار متر مکعب، دوشنبه بندر راس لفان قطر را ترک کرده و به سمت بندر قاسم پاکستان در حرکت است.
این دومین محموله گاز طبیعی مایع قطر است که از زمان آغاز جنگ ایران با موفقیت از تنگه هرمز عبور میکند.
پیشتر نفتکش «الخریطیات» نیز از مسیر شمالی مورد تایید جمهوری اسلامی وارد تنگه هرمز شده بود و یکشنبه موفق شد از این آبراه عبور کند.
دو منبع آگاه به رویترز گفتند این محمولهها در چارچوب توافق دولتی میان قطر و پاکستان فروخته شدهاند و جمهوری اسلامی برای «اعتمادسازی» با دوحه و اسلامآباد با عبور آنها موافقت کرده است.
به گفته این منابع، دو نفتکش دیگر حامل گاز طبیعی مایع قطر نیز در روزهای آینده راهی پاکستان خواهند شد.
یک منبع مطلع از مذاکرات تهران و اسلامآباد نیز گفت پاکستان برای مقابله با کمبود گاز، با جمهوری اسلامی درباره عبور تعداد محدودی از نفتکشهای گاز از تنگه هرمز گفتوگو کرده است.
عبور نفتکشهای نفت خام با ردیاب خاموش
رویترز همچنین در گزارشی جداگانه نوشت سه نفتکش حامل نفت خام عراق و امارات متحده عربی در روزهای اخیر با خاموش کردن سیستمهای رهگیری خود از تنگه هرمز عبور کردهاند تا خطر حملات جمهوری اسلامی را کاهش دهند.
بر اساس دادههای شرکتهای کپلر و الاساییجی، دو نفتکش بسیار بزرگ «آگیوس فانوریوس یک» و «کیارا ام» که هر کدام حامل دو میلیون بشکه نفت خام عراق بودند، یکشنبه از تنگه هرمز عبور کردند.
نفتکش «آگیوس فانوریوس یک» به سمت ویتنام در حرکت است تا محموله خود را در پالایشگاه «نگی سون» تخلیه کند. این کشتی پس از بارگیری نفت خام عراق در ۲۸ فروردین، دستکم در دو تلاش قبلی نتوانسته بود از تنگه هرمز عبور کند.
رویترز نوشت نفتکش «کیارا ام» با پرچم سنمارینو نیز در حالی که سیستم فرستنده خود را خاموش کرده بود، از خلیج فارس خارج شد.
پیشتر نیز نفتکش «بصره انرژی» که حامل دو میلیون بشکه نفت خام امارات بود، پس از عبور از تنگه هرمز، محموله خود را در پایانه نفتی فجیره تخلیه کرد.
شرکت ادنوک در امارات متحده عربی و خریداران نفت آن در هفتههای اخیر چندین نفتکش را برای انتقال نفتهای متوقفشده در خلیج فارس، از تنگه هرمز عبور دادهاند.
ناوگان ششم نیروی دریایی آمریکا دوشنبه ۲۱ اردیبهشت در بیانیهای کوتاه اعلام کرد یک زیردریایی کلاس «اوهایو» یکشنبه وارد جبلالطارق، قلمرو بریتانیا در جنوب اسپانیا، شده است.
بیانیه ناوگان ششم ایالات متحده پهلو گرفتن این زیردریایی را نشاندهنده توانمندی، انعطافپذیری و تعهد مستمر آمریکا به متحدان خود در ناتو خوانده است.
در ادامه این بیانیه آمده است: «زیردریاییهای موشک بالستیک کلاس اوهایو، سکوهایی پنهان و شناساییناپذیر برای پرتاب موشکهای بالستیک از زیر دریا هستند و بخشی از سهگانه هستهای آمریکا به شمار میروند که در برابر حمله دشمن بیشترین امکان بقا و پاسخدهی را دارد.»
پنتاگون نام این زیردریایی را اعلام نکرد.
به نوشته رسانه آمریکایی هیل، محل استقرار زیردریاییهای هستهای آمریکا معمولا از محرمانهترین اطلاعات نظامی این کشور به شمار میرود و انتشار عمومی آن اقدامی نادر محسوب میشود.
این خبر در حالی منتشر شد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه گفت آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی در وضعیت شکنندهای قرار دارد و آن را چون بیماری در حال احتضار توصیف کرد که احتمال زنده ماندنش، به گفته او، کمتر از یک درصد است.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی در پیشنهاد متقابل خود خواستار دریافت غرامت جنگی، به رسمیت شناختن حاکمیت جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز و پایان تحریمهای آمریکا شده بود.
ترامپ یکشنبه این پیشنهاد را «کاملا غیرقابل قبول» خوانده بود.
کلاس اوهایو شامل ۱۴ زیردریایی حامل موشکهای بالستیک و چهار زیردریایی مجهز به موشکهای هدایتشونده است.
این زیردریاییها قابلیت حمل موشکهای بالستیک «ترایدنت ۲» را دارند و برای ماموریتهای بازدارندگی طولانیمدت طراحی شدهاند.
زیردریاییهای هدایتشونده این کلاس همچنین میتوانند بیش از ۱۵۰ موشک کروز «تاماهاک» حمل کنند.
در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، یک زیردریایی آمریکایی ۱۳ اسفند در نزدیکی سریلانکا یک ناو جنگی ایرانی به نام «دنا» را هدف قرار داد که در نتیجه آن دستکم ۸۷ نفر کشته شدند.
این ناو پس از شرکت در یک رزمایش دریایی چندجانبه به میزبانی هند در حال بازگشت به ایران بود؛ رزمایشی که ۱۸ کشتی از کشورهای مختلف در آن حضور داشتند.
این نخستین بار پس از جنگ جهانی دوم بود که یک زیردریایی آمریکایی با شلیک اژدر یک کشتی جنگی را هدف قرار میدهد.
یووال اشتاینیتز، رییس این شرکت، دوشنبه ۲۱ اردیبهشت در کنفرانس «مرکز امور امنیتی و خارجی اورشلیم» گفت از زمان حمله هفتم اکتبر، حماس از نوار غزه و حزبالله از لبنان در مجموع حدود ۴۰ هزار راکت به سوی اسرائیل شلیک کردهاند.
او افزود گنبد آهنین توانسته بیشتر این راکتها را با دقتی حدود ۹۸ تا ۹۹ درصد رهگیری کند؛ سامانهای که به گفته او «کامل نیست، اما تقریبا به کامل شدن نزدیک است».
به گفته رییس شرکت رافائل، حکومت ایران از سال ۲۰۲۴ در دو مرحله حدود ۱۵۰۰ موشک بالستیک به سوی اسرائیل شلیک کرده که تنها «چند ده فروند» از آنها رهگیری نشدهاند.
اشتاینیتز همچنین تاکید کرد اسرائیل با کمبود موشکهای رهگیر مواجه نیست.
شرکت دولتی رافائل از بزرگترین صنایع دفاعی اسرائیل است که در زمینه توسعه سامانههای پدافندی، موشکی و فناوریهای نظامی، از جمله گنبد آهنین، فعالیت میکند.
ادامه تنشها در منطقه
اظهارات اشتاینیتز در حالی مطرح میشود که تنشها در منطقه ادامه دارد و اسرائیل و حزبالله همچنان دست به حملات متقابل میزنند.
ارتش اسرائیل ۲۱ اردیبهشت اعلام کرد یک سرباز این کشور در حملهای پهپادی به منطقه المناره در نزدیکی مرز لبنان کشته شد. بدین ترتیب، شمار نظامیان کشتهشده اسرائیلی از ابتدای درگیریهای اخیر به ۱۸ نفر رسید.
سه سرباز اسرائیلی نیز در حمله پهپادی حزبالله به جنوب لبنان زخمی شدند. جراحات این نظامیان «سطحی» گزارش شده است.
در سوی دیگر، ارتش اسرائیل برای ۹ روستا و شهرک در جنوب لبنان هشدار تخلیه صادر کرد و مواضع حزبالله را در این منطقه هدف قرار داد.
همزمان، چشمانداز آتشبس موقت در جنگ ایران در هالهای از ابهام قرار دارد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۲۰ اردیبهشت پاسخ جمهوری اسلامی به پیشنهاد واشینگتن برای پایان دادن به جنگ را رد کرد و آن را «کاملا غیرقابل قبول» خواند.
در مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۱ اردیبهشت در نشست رسانهای روزانه خود آمریکا را به «پافشاری بر خواستههای نامعقول» متهم کرد و گفت طرح تهران برای پایان درگیریها «سخاوتمندانه» بوده است.
بقایی افزود طرح تهران شامل «پایان جنگ در منطقه، توقف راهزنی دریایی علیه کشتیهای ایران، آزادسازی داراییهای متعلق به مردم ایران و تردد ایمن در تنگه هرمز» میشود.
رویترز ۲۱ اردیبهشت خبر داد که در پی تحولات اخیر، بهای نفت بیش از ۳.۵ درصد افزایش یافت.
بنبست دیپلماتیک تهران و واشینگتن
پایگاه خبری ارمنیوز امارات ۲۱ اردیبهشت به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد پاسخ منفی جمهوری اسلامی به پیشنهاد واشینگتن، مسیر دستیابی به راهحل دیپلماتیک با تهران را مسدود کرده است.
این مقامها گفتند هنوز مشخص نیست ترامپ پس از دریافت پاسخ مقامهای ایران چه اقداماتی انجام خواهد داد.
همچنین به گزارش رسانههای اسرائیلی، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور، در پی پاسخ جمهوری اسلامی به طرح پیشنهادی آمریکا، قرار است ظهر ۲۱ اردیبهشت یک نشست امنیتی برگزار کند.
جلسه دادگاه نتانیاهو نیز بهدلیل حضور او در این نشست امنیتی، زودتر از زمان تعیینشده پایان یافت.
