والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی و ایرانی گزارش داد مجتبی خامنهای پس از جراحت شدید در حملهای هوایی که به کشته شدن همسرش و علی خامنهای انجامید، بیش از دو ماه است در انظار عمومی ظاهر نشده و غیبت او به اختلاف میان حامیان حکومت بر سر مذاکره با آمریکا دامن زده است.
بر اساس این گزارش که یکشنبه ۲۰ اردیبهشت منتشر شد، مقامهای جمهوری اسلامی در حالی برای پایان دادن به جنگ به دنبال توافقاند که رهبر جدیدشان آشکارا از انظار عمومی غایب است و درباره مذاکرات نیز سکوت کرده است.
به نوشته این روزنامه، از زمان حمله هوایی ۹ اسفند تاکنون تنها پیامهایی منتسب به خامنهای و تصاویری از او منتشر شده که به نظر میرسد با هوش مصنوعی تولید یا دستکاری شدهاند؛ از جمله تصویر حساب او در ایکس و بیلبوردهای تبلیغاتی در تهران.
مقامهای جمهوری اسلامی نیز هیچ تصویر تازه یا فایل صوتی از او منتشر نکردهاند و همین موضوع باعث شده برخی شهروندان درباره زنده بودن او پرسشهایی مطرح کنند.
در ادامه این گزارش آمده است غیبت طولانی رهبر جدید جمهوری اسلامی اکنون به مشکلی جدی برای تهران تبدیل شده، زیرا مقامهای حکومت که در جریان جنگ وحدت خود را حفظ کرده بودند، اکنون بر سر میزان امتیازدهی به آمریکا برای رسیدن به توافق دچار اختلاف شدهاند.
ایراناینترنشنال ۱۵ اردیبهشت گزارش داد اطلاعات اختصاصی رسیده نشاندهنده اوجگیری بیسابقه تنش میان دولت و فرماندهان نظامی است و مسعود پزشکیان بهشدت از اقدامات احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران، خشمگین است.
ایراناینترنشنال ۱۸ فروردین نیز از تعمیق بیسابقه شکاف در راس هرم قدرت جمهوری اسلامی و تداوم منازعات و رویارویی آشکار پزشکیان با فرماندهان ارشد سپاه خبر داده بود.
آرش عزیزی، پژوهشگر و مدرس دانشگاه ییل، به والاستریت ژورنال گفت حامیان تندروی حکومت از غیبت طولانی خامنهای نگران شدهاند و مشروعیت مذاکرات را زیر سوال میبرند.
او افزود تندروهای جمهوری اسلامی بهویژه از نقش محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، در مذاکرات ناراضیاند و او را بیش از حد اهل مصالحه میدانند.
بر اساس این گزارش، برخی حامیان تندروی حکومت در شبکههای اجتماعی از خامنهای خواستهاند دستکم یک پیام صوتی منتشر و از مذاکرات حمایت کند.
والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای جمهوری اسلامی نوشت خامنهای بهدلیل «نگرانیهای امنیتی» در انظار عمومی ظاهر نمیشود، زیرا اسرائیل پیش از آتشبس، شماری از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی را هدف قرار داد و از پا درآورد و او همچنان در فهرست اهداف اسرائیل قرار دارد.
والاستریت ژورنال همچنین به اظهارات اخیر پزشکیان پرداخت که گفته بود در جلسهای ۲.۵ ساعته با خامنهای شرکت کرده است؛ اظهاراتی که به نوشته این روزنامه، با هدف پاسخ دادن به تردیدها درباره زنده بودن رهبر جمهوری اسلامی مطرح شد.
این در حالی است که بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، خبر دیدار پزشکیان و خامنهای صحت ندارد و چنین دیداری انجام نشده است.
سعید گلکار، پژوهشگر حوزه نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی و استاد دانشگاه تنسی، در مصاحبه با والاستریت ژورنال گفت تهران در حال کار روی توافق است و پزشکیان تلاش میکند مخالفان و حامیان حکومت را قانع کند که خامنهای برای امنیت خود پنهان شده، نه اینکه کشته شده باشد.
در بخش پایانی گزارش، به اظهارات مظاهر حسینی، مقام دفتر رهبر جمهوری اسلامی، اشاره شده که برای نخستینبار جزییاتی از جراحتهای خامنهای ارائه داده و گفته بود زانو و کمر و پشت گوش او در حمله آسیب دیدهاند، اما او در سلامت کامل قرار دارد.
با این حال، این روزنامه نوشت این توضیحات نتوانسته تردیدها را از بین ببرد و همچنان این تصور وجود دارد که خامنهای برای ایفای نقشی فعال در اداره روزمره کشور بیش از حد بیمار است.
این تحلیل میگوید ساختار رهبری جمهوری اسلامی دچار شکاف میان «واقعگرایان» و «افراطگرایان» شده و بخش تندرو - متشکل از فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای امنیتی - مانع هرگونه توافق یا مصالحه با آمریکا شده است.
به نوشته واینت، این جریان تندرو ویژگیهایی شبیه رهبران آلمان نازی در روزهای پایانی جنگ جهانی دوم از خود نشان میدهد؛ از جمله «گسست از واقعیت، باور به معجزه، بیتفاوتی نسبت به وضعیت واقعی مردم و آمادگی برای قربانی کردن کشور.»
نویسنده در این یادداشت با استناد به کتاب «هشت روز در ماه مه» نوشته فولکر اولریش، توضیح میدهد که حتی در واپسین ساعات حکومت نازی، زمانی که شکست آلمان قطعی شده بود، رهبران این رژیم همچنان مردم را به ادامه جنگ و مقاومت فرا میخواندند.
او یادآوری میکند در آوریل ۱۹۴۵، هواپیماهای آمریکایی بر فراز مونیخ اعلامیههایی پخش کردند و از مردم خواستند علیه حکومت نازی شورش کنند تا مانع خونریزی بیشتر شوند، اما اکثریت شهروندان سکوت کردند و وارد قیام نشدند.
بر اساس این گزارش، تنها گروه کوچکی از مخالفان ضدنازی تلاش کردند کنترل یک ایستگاه رادیویی را در دست بگیرند و مردم را به شورش دعوت کنند، اما این تلاش شکست خورد و بسیاری از آنها توسط نیروهای اساس کشته شدند.
واینت مینویسد حکومت نازی تنها زمانی سقوط کرد که نیروهای ارتش آمریکا بدون مقاومت وارد مونیخ شدند و پس از آن، ناگهان پرچمهای سفید بر ساختمانهای شهر ظاهر شد.
این تحلیل همچنین به سخنان توماس مان، نویسنده مشهور آلمانی، اشاره میکند که پس از پایان جنگ گفته بود اگر مردم آلمان زودتر علیه نازیسم شورش کرده بودند، میتوانستند «آزادی و بازگشت به انسانیت» را جشن بگیرند.
نویسنده یادداشت تاکید میکند اکثریت آلمانیها در آن زمان اعتماد خود به آدولف هیتلر را از دست داده بودند، اما با وجود این سکوت کردند و علیه حکومت اقدام نکردند.
واینت سپس این تجربه تاریخی را با وضعیت کنونی ایران مقایسه میکند و مینویسد ترامپ در هفتههای اخیر پیشنهادهایی «معقول» برای پایان دادن به جنگ به جمهوری اسلامی ارائه کرده، اما جناحهای تندرو در تهران این پیشنهادها را با تحقیر رد کردهاند.
به نوشته این تحلیل، با وجود خسارات سنگین نظامی و اقتصادی، تندروهای جمهوری اسلامی همچنان بر ادامه تقابل تاکید دارند و حاضرند بهای سنگینی را به کشور تحمیل کنند.
پلوکر در پایان هشدار میدهد اگر ترامپ تصمیم بگیرد منتظر بماند تا رهبران جمهوری اسلامی خود از «تعصب و افراطگرایی» فاصله بگیرند، ممکن است در نهایت دریابد این انتظار بیفایده بوده است.
او نتیجه میگیرد: «این همان درس سختی است که تاریخ اروپا در ۸۱ سال پیش به ما میدهد.»
بر اساس این گزارش، تنها سه روز پس از آنکه دونالد ترامپ «پروژه آزادی» برای بازگشایی مسیر تردد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز را متوقف کرد، تبادل حملات میان آمریکا و حکومت ایران بار دیگر از سر گرفته شد و تهران تهدید کرد «پاسخی قاطع» خواهد داد.
واینت نوشت اکنون هزاران ملوان در انتظار پاسخ نیروی دریایی حکومت ایران هستند تا مشخص شود چه زمانی اجازه خروج از تنگه را خواهند داشت.
یکی از این ملوانان، شمیم صابر، ناوبر اهل بنگلادش در یک کشتی تحقیقاتی، به والاستریت ژورنال گفته است: «ذخایر آب و غذای ما هر روز کمتر میشود. نگرانم و برای جانم میترسم. وضعیت بسیار بد است و ما درمانده شدهایم.»
او گفت مقامهای ایرانی پس از درخواست خروج از طریق رادیو به آنها گفتهاند عبور از تنگه «قرمز» و بسیار خطرناک است.
به نوشته واینت، صدها کشتی در صفی طولانی تا خروجی تنگه لنگر انداختهاند، در حالی که پهپادها بر فراز آنها پرواز میکنند و زبالههای کشتیهای دیگر روی آب شناور است.
این گزارش میافزاید خدمه کشتیها اکنون میان حفظ جایگاه خود در صف انتظار یا حرکت به سمت بنادر برای تامین دوباره آب و غذا مردد ماندهاند؛ زیرا هیچکس نمیداند چه زمانی مسیر خروج باز خواهد شد.
واینت وضعیت کنونی خلیج فارس را «زندان شناور» برای بیش از ۸۰۰ کشتی توصیف کرده که بیش از دو ماه است در منطقه گرفتار شدهاند.
بر اساس دادههای سازمان بینالمللی دریانوردی که در این گزارش به آن استناد شده، در جریان تبادل حملات میان حکومت ایران و آمریکا، بیش از ۳۰ کشتی هدف موشکها و پهپادهای ایرانی قرار گرفتهاند و دستکم ۱۰ ملوان کشته شدهاند.
این گزارش همچنین به روایت یک ملوان هندی اشاره میکند که گفته شاهد سوختن کامل کشتی مجاور خود بوده، در حالی که خدمه آن در انتظار امدادی بودند که هرگز نرسید.
او گفته داروهای کشتی به پایان رسیده و خودش نیز دیگر داروی فشار خون در اختیار ندارد.
به نوشته واینت، برخی خدمه معتقدند برای عبور از محاصره ایران باید به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پول پرداخت شود، اما هماهنگی این پرداختها تنها میان دولتها انجام میشود و ملوانان خارجی در بلاتکلیفی به سر میبرند.
این گزارش یادآوری میکند ترامپ اوایل ماه جاری «پروژه آزادی» را با هدف ازسرگیری عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز آغاز کرد؛ عملیاتی که او آن را «اقدامی بشردوستانه» توصیف کرده بود.
بر اساس اعلام فرماندهی مرکزی آمریکا، قرار بود این عملیات با پشتیبانی ناوشکنهای موشکانداز، بیش از ۱۰۰ هواگرد و حدود ۱۵ هزار نیروی نظامی اجرا شود، اما تنها پس از ۳۶ ساعت متوقف شد.
روز بعد، پس از آنکه جمهوری اسلامی به سوی ناوشکنهای آمریکایی عبوری از تنگه آتش گشود و ارتش آمریکا پاسخ داد، درگیریها بار دیگر شدت گرفت.
حکومت ایران آمریکا را به نقض آتشبس متهم کرد و تهدید به پاسخ داد. ترامپ نیز همزمان با تهدید تهران، تاکید کرد «آتشبس همچنان برقرار است.»
در ادامه این تنشها، امارات متحده عربی از فعال شدن سامانههای پدافند هوایی خود خبر داد، هرچند مشخص نشد چه اهدافی رهگیری شدهاند.
سخنگوی نیروهای نظامی جمهوری اسلامی نیز آمریکا را به «نقض آتشبس» متهم کرد و هشدار داد تهران «قاطعانه و بدون تردید» پاسخ خواهد داد.
با این حال، تلویزیون حکومت در ایران ساعاتی بعد از «بازگشت شرایط به حالت عادی» خبر داد؛ وضعیتی که به نوشته واینت، همچنان با ادامه محاصره هرمز و سرگردانی صدها کشتی همراه است.
اکسیوس با اشاره به دیدار وزیر خارجه آمریکا و فرستاده ویژه کاخ سفید با مقام قطری نوشت آمریکا و جمهوری اسلامی در حال مذاکره بر سر یک «یادداشت تفاهم یکصفحهای» هستند که هدف آن پایان دادن به جنگ و ایجاد چارچوبی برای مذاکرات مفصلتر در آینده است.
بر اساس این گزارش، قطر نقش مهمی در میانجیگری میان تهران و واشینگتن ایفا میکند و مقامهای آمریکایی، دوحه را یکی از موثرترین بازیگران منطقهای در مذاکرات با حکومت ایران میدانند.
به نوشته اکسیوس، تا بعدازظهر شنبه ۱۹ اردیبهشت، دولت آمریکا همچنان در انتظار آخرین پاسخ حکومت ایران به پیشنهاد ارائهشده بود.
این گزارش میافزاید هرچند از آغاز جنگ، پاکستان بهعنوان میانجی رسمی میان آمریکا و حکومت ایران عمل کرده، اما قطریها نیز بهطور فعال و پشت صحنه در روند مذاکرات حضور داشتهاند.
یکی از منابع آگاه به اکسیوس گفته است الثانی روز جمعه ۱۸ اردیبهشت در واشینگتن با جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، دیدار کرده بود و قرار داشت بلافاصله به دوحه بازگردد، اما برنامه سفر خود را تغییر داد و به میامی رفت.
بر اساس این گزارش، نخستوزیر قطر در جریان حضورش در میامی با وزیر خارجه عربستان سعودی نیز تماس گرفته و درباره تلاشهای میانجیگرانه گفتوگو کرده است.
اکسیوس نوشت وزارت خارجه آمریکا در پاسخ به درخواست برای اظهار نظر درباره این دیدار، واکنشی فوری ارائه نکرد.
به گفته منابع آگاه، محور اصلی نشست میامی بررسی مسیر دستیابی به یادداشت تفاهمی برای پایان جنگ بوده است.
یکی از منابع همچنین به اکسیوس گفته قطر، پاکستان، مصر، ترکیه و عربستان سعودی بهطور هماهنگ در تلاش برای پیشبرد توافق میان تهران و واشینگتن هستند.
این منبع افزود: «میانجیها هر دو طرف را به کاهش تنش و تمرکز بر دستیابی به توافق تشویق میکنند.»
پایگاهی که به گفته این منابع برای پشتیبانی از عملیات هوایی علیه جمهوری اسلامی ایران، استقرار نیروهای ویژه و تیمهای جستوجو و نجات مورد استفاده قرار میگرفت.
بر اساس این گزارش، این پایگاه با اطلاع آمریکا و اندکی پیش از آغاز جنگ ساخته شد و بهعنوان مرکز لجستیکی نیروی هوایی اسرائیل عمل میکرد.
والاستریت ژورنال نوشت تیمهای جستوجو و نجات اسرائیلی در این پایگاه مستقر بودند تا در صورت سقوط خلبانان اسرائیلی در خاک ایران وارد عمل شوند، هرچند به گفته منابع، تاکنون هیچ خلبان اسرائیلی سرنگون نشده است.
این گزارش همچنین میگوید زمانی که یک جنگنده اف-۱۵ آمریکایی در نزدیکی اصفهان سقوط کرد، اسرائیل پیشنهاد کمک در عملیات نجات را مطرح کرد، اما نیروهای آمریکایی خود دو خلبان را نجات دادند. با این حال، اسرائیل برای حفاظت از عملیات، حملات هوایی انجام داد.
به نوشته والاستریت ژورنال، این پایگاه مخفی در اوایل ماه مارس نزدیک بود فاش شود. رسانههای دولتی عراق گزارش داده بودند یک چوپان محلی فعالیتهای مشکوک نظامی، از جمله پرواز بالگردها، را مشاهده و گزارش کرده و نیروهای عراقی برای بررسی به منطقه اعزام شده بودند.
منابع آگاه به این روزنامه گفتند اسرائیل برای جلوگیری از نزدیک شدن نیروهای عراقی، حملات هوایی انجام داد. در نتیجه این درگیری، یک سرباز عراقی کشته و دو نفر دیگر زخمی شدند.
قیس المحمداوی، معاون فرمانده ستاد عملیات مشترک عراق، در آن زمان گفته بود: «این عملیات بیپروا بدون هماهنگی یا مجوز انجام شد.»
عراق بعدتر در شکایتی به سازمان ملل، آمریکا را مسئول حمله معرفی کرد، اما یکی از منابع آگاه به والاستریت ژورنال گفت واشینگتن در این حمله دخالتی نداشته است.
این روزنامه نوشت جزئیات این پایگاه نشان میدهد اسرائیل برای اجرای عملیات هوایی علیه اهدافی در فاصله حدود هزار مایلی [حدود هزار و ۶۰۰ کیلومتر]، تا چه اندازه ریسک و برنامهریزی عملیاتی انجام داده است.
بر اساس این گزارش، حضور این پایگاه در عراق به اسرائیل اجازه میداد به میدان نبرد نزدیکتر شود و در صورت نیاز، عملیات نجات اضطراری را سریعتر اجرا کند. همچنین نیروهای ویژه نیروی هوایی اسرائیل که برای عملیات کماندویی در خاک دشمن آموزش دیدهاند، در این پایگاه حضور داشتند.
والاستریت ژورنال یادآوری کرد نیروی هوایی اسرائیل در طول کارزار پنجهفتهای خود هزاران حمله علیه اهدافی در ایران انجام داده است.
این گزارش همچنین به سابقه استفاده نیروهای آمریکایی از صحرای غرب عراق برای عملیات نظامی اشاره میکند. به گفته مایکل نایتس، کارشناس امنیتی و رییس بخش تحقیقات شرکت «هورایزن اینگیج»، این منطقه به دلیل وسعت زیاد و جمعیت اندک، محل مناسبی برای ایجاد پایگاههای موقت و مخفی است.
او گفت ساکنان محلی طی سالها به مشاهده فعالیتهای غیرعادی، از گروههای مسلح تا نیروهای ویژه، عادت کردهاند و در جریان جنگ اخیر نیز برخی از آنها از فعالیت غیرمعمول بالگردها در منطقه خبر داده بودند.
والاستریت ژورنال در پایان نوشت مقامهای اسرائیلی طی جنگ بارها به عملیاتهای مخفی اشاره کردهاند. از جمله «بار تومر»، فرمانده وقت نیروی هوایی اسرائیل، اوایل مارس در پیامی به نیروهایش گفته بود: «نیروهای واحدهای ویژه نیروی هوایی در حال انجام ماموریتهایی هستند که میتواند تخیل را شعلهور کند.»
