مقام امنیتی عراق گزارش ایجاد پایگاه مخفی اسرائیل در صحرای عراق را رد کرد
یک مقام ارشد امنیتی عراق گزارشهای منتشرشده درباره ایجاد یک پایگاه نظامی مخفی اسرائیل در صحرای غربی عراق برای پشتیبانی از حملات علیه ایران را رد کرد و آنها را «نادرست» خواند.
یک مقام ارشد امنیتی عراق گزارشهای منتشرشده درباره ایجاد یک پایگاه نظامی مخفی اسرائیل در صحرای غربی عراق برای پشتیبانی از حملات علیه ایران را رد کرد و آنها را «نادرست» خواند.
به گزارش خبرگزاری آناتولی ترکیه، این مقام که نامش فاش نشده، یکشنبه ۲۰ اردیبهشت گفت ادعاها درباره فعالیت کنونی یک سایت نظامی مخفی اسرائیل در صحرای عراق صحت ندارد.
او در توضیح حادثهای که در گزارشهای رسانهای به آن اشاره شده بود، گفت نیروهای عراقی در ماه مارس با یک عملیات هوایی «مرموز» در منطقه النخیب در مرکز عراق روبهرو شدند و «در همان زمان با آن برخورد شد.»
این اظهارات پس از آن مطرح شد که روزنامه والاستریت ژورنال شنبه ۱۹ اردیبهشت به نقل از منابعی ناشناس گزارش داد اسرائیل پیش از آغاز حملات علیه ایران در ۹ اسفند، با اطلاع آمریکا یک پایگاه مخفی در صحرای عراق ایجاد کرده بود.
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، این پایگاه محل استقرار نیروهای ویژه اسرائیل و مرکز پشتیبانی لجستیکی نیروی هوایی این کشور بوده است.
این روزنامه همچنین مدعی شد این پایگاه در اوایل ماه مارس نزدیک بود فاش شود؛ پس از آنکه یک چوپان فعالیتهای مشکوک نظامی، از جمله پرواز بالگردها، را در منطقه مشاهده و به مقامهای عراقی گزارش کرده بود.
گزارش والاستریت ژورنال نوشته بود نیروهای عراقی برای بررسی موضوع به منطقه اعزام شدند، اما اسرائیل با حملات هوایی مانع رسیدن آنها به محل شد.
ارتش اسرائیل از اظهارنظر درباره این گزارش خودداری کرده و تاکنون عراق، اسرائیل و آمریکا نیز موضع رسمی مشترکی در این باره نگرفتهاند.
با این حال، قیس المحمداوی، معاون فرمانده عملیات مشترک عراق، پنجم مارس گفته بود نیروهای عراقی پس از دریافت گزارشی درباره حضور یک نیروی مسلح ناشناس در منطقهای بیابانی میان نجف و کربلا به محل اعزام شدند.
او گفته بود نیروهای عراقی در مسیر حرکت خود با «آتش سنگین هوایی» روبهرو شدند که به کشته شدن یک سرباز، زخمی شدن دو نفر دیگر و آسیب دیدن دو خودروی هاموی منجر شد.
به گفته المحمداوی، نیروهای کمکی بعدا منطقه را جستوجو کردند اما چیزی نیافتند؛ موضوعی که به گفته او نشان میداد «یک نیروی مشخص در منطقه حضور داشته و از پشتیبانی هوایی برخوردار بوده است.»
عراق در ادامه، شکایتی رسمی به آمریکا ارائه و نیروهای خارجی را مسئول این حمله معرفی کرد.
گزارش آناتولی میگوید تنشهای منطقهای از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران بهشدت افزایش یافته و به حملات تلافیجویانه جمهوری اسلامی علیه اسرائیل و متحدان آمریکا در خلیج فارس و همچنین بسته شدن تنگه هرمز منجر شده است.
آتشبس میان طرفها در ۱۹ فروردین با میانجیگری پاکستان برقرار شد، اما مذاکرات بعدی در اسلامآباد به توافقی دائمی منتهی نشد. پس از آن، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از تمدید آتشبس بدون تعیین جدول زمانی مشخص خبر داد.
نخستوزیر اسرائیل، در نخستین مصاحبه تلویزیونی خود با یک رسانه آمریکایی از زمان آغاز جنگ اخیر با حکومت ایران، گفت این جنگ «دستاوردهای بزرگی» داشته اما هنوز پایان نیافته است؛ زیرا به گفته او، اورانیوم غنیشده، تاسیسات غنیسازی، نیروهای نیابتی و برنامه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی همچنان باید مهار شوند.
نتانیاهو در گفتوگو با این برنامه که یکشنبه ۲۰ اردیبهشت پخش شد، در پاسخ به این پرسش که آیا جنگ با ایران تمام شده است، گفت: «فکر میکنم دستاوردهای بزرگی داشته، اما تمام نشده است، چون هنوز مواد هستهای، اورانیوم غنیشدهای وجود دارد که باید از ایران خارج شود. هنوز سایتهای غنیسازی هستند که باید برچیده شوند. هنوز نیروهای نیابتیای هستند که ایران از آنها حمایت میکند. هنوز موشکهای بالستیکی هستند که آنها میخواهند تولید کنند.»
او افزود: «ما بخش زیادی از آن را تضعیف کردهایم، اما همه آن هنوز وجود دارد و کارهایی باید انجام شود.»
نتانیاهو درباره نحوه خارج کردن اورانیوم با غنای بالا از ایران گفت: «وارد میشوید و آن را خارج میکنید.» وقتی مجری پرسید این کار با نیروهای ویژه اسرائیل یا آمریکا انجام میشود، نتانیاهو گفت درباره «ابزارهای نظامی» صحبت نمیکند، اما افزود: «رییسجمهوری ترامپ به من گفته است: “میخواهم وارد آنجا شوم.” و فکر میکنم از نظر فیزیکی این کار شدنی است. این مشکل نیست. اگر توافقی داشته باشید و وارد شوید و آن را خارج کنید، چرا نه؟ این بهترین راه است.»
او در پاسخ به این پرسش که اگر توافقی وجود نداشته باشد، آیا میتوان اورانیوم را با زور خارج کرد، گفت: «شما این سوالها را میپرسید و من از آنها طفره میروم، چون درباره گزینهها، طرحها یا هر چیز نظامی دیگری صحبت نمیکنم.»
نخستوزیر اسرائیل، گفت معتقد است مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، زنده است؛ با وجود اینکه او از زمان انتصابش به جانشینی پدرش در اوایل ماه مارس، نه دیده شده و نه صدایی از او شنیده شده است.
نتانیاهو در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت جسمی و میزان نفوذ عملیاتی مجتبی خامنهای گفت: «فکر میکنم او زنده است. وضعیتش چگونه است؟ گفتنش سخت است، میدانید؟ او در یک پناهگاه یا جایی مخفی پنهان شده است.»
نخستوزیر اسرائیل افزود مجتبی خامنهای «در تلاش است اقتدار خود را اعمال کند»، اما ارزیابی او این است که میزان این اقتدار کمتر از نفوذی است که پدرش، علی خامنهای، در اختیار داشت.
نتانیاهو همچنین گفت جنگ با حزبالله لبنان میتواند حتی در صورت پایان جنگ با حکومت ایران ادامه یابد. او گفت [حکومت] ایران میخواهد آتشبس در همه جبههها را به هم گره بزند: «ایران میخواهد بگوید اگر اینجا به آتشبس برسیم، آنجا هم آتشبس میخواهیم.» او در پاسخ به این پرسش که آیا چنین چیزی را میپذیرد، گفت: «نه.»
نخستوزیر اسرائیل گفت حزبالله «لبنان را شکنجه میکند» و مردم آن کشور را «گروگان» گرفته است. او افزود اسرائیل میخواهد خطر حزبالله علیه شهرها و مناطق مسکونی خود را از بین ببرد و گفت: «آنها همیشه شهرهای ما را موشکباران میکنند. جوامع ما را موشکباران میکنند.»
نتانیاهو در ادامه گفت اگر حکومت ایران «واقعا تضعیف یا احتمالا سرنگون شود»، این تحول به گفته او به فروپاشی شبکه نیروهای نیابتی تهران منجر خواهد شد: «فکر میکنم این پایان حزبالله است، پایان حماس است، احتمالا پایان حوثیهاست، چون کل داربست شبکه تروریستی نیابتیای که [حکومت] ایران ساخته، اگر حکومت ایران فروبپاشد، فرو میریزد.»
او درباره احتمال سرنگونی حکومت ایران گفت: «نمیتوانید پیشبینی کنید چه زمانی رخ میدهد. آیا ممکن است؟ بله. آیا تضمینشده است؟ نه.»
در بخش دیگری از مصاحبه، مجری سیبیاس به گزارش نیویورکتایمز درباره جلسه ۱۱ فوریه در اتاق وضعیت کاخ سفید اشاره کرد؛ گزارشی که نوشته بود نتانیاهو در آن نشست گفته ایران برای تغییر حکومت «آماده» است و یک ماموریت مشترک آمریکا و اسرائیل میتواند به جمهوری اسلامی پایان دهد. نتانیاهو این روایت را رد کرد و گفت نادرست است اگر گفته شود او سقوط حکومت را «تضمینشده» دانسته است.
او گفت در آن گفتوگو، هم او و هم ترامپ درباره «عدم قطعیت» و «ریسک» صحبت کرده بودند: «هر دو توافق داشتیم که در اقدام کردن خطر وجود دارد. اما خطر اقدام نکردن بزرگتر است.»
نتانیاهو همچنین در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا در آغاز جنگ خطر بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران دستکم گرفته شده بود، گفت: «فکر نمیکنم بتوانیم آن را دقیقا اندازهگیری کنیم، اما مساله تنگه هرمز در جریان ادامه نبرد درک شد.» وقتی مجری پرسید آیا این خطر از ابتدا اشتباه خوانده شده بود، گفت: «مطمئن نیستم که اشتباه خوانده شده بود. اما برای ایران انجام این کار خطر بزرگی دارد و مدتی طول کشید تا آنها بفهمند این خطر چقدر بزرگ است؛ چیزی که اکنون فهمیدهاند.»
نتانیاهو در بخش دیگری از گفتوگو گفت برخی کشورهای عربی اکنون خواهان تقویت روابط و همکاری با اسرائیل هستند، زیرا به گفته او این کار میتواند [حکومت] ایران را مهار کند. او گفت: «از کشورهای عربی چیزهایی میشنوم که وارد جزئیاتش نمیشوم… چیزهایی که قبلا هرگز نشنیده بودم: بیایید اتحادمان با اسرائیل را تقویت کنیم، چون این در واقع [حکومت] ایران را بازمیدارد.»
او افزود همکاریهای اقتصادی در حوزه انرژی، هوش مصنوعی و فناوری کوانتومی با برخی کشورهای عربی در حال شکلگیری است و گفت: «درجه همکاری اقتصادی در انرژی، هوش مصنوعی، کوانتوم و حوزههایی که اسرائیل در آنها بسیار قوی است، اکنون در حال رخ دادن است.»
در بخش مربوط به چین، نتانیاهو گفت پکن «تا حدی» از جمهوری اسلامی حمایت کرده و «برخی قطعات مربوط به تولید موشک» را در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده است. وقتی از او پرسیده شد آیا این موضوع باعث نگرانیاش است، پاسخ داد: «خوشم نیامد.» او درباره اینکه آیا این حمایت در حال حاضر نیز ادامه دارد، گفت: «ممکن است. ممکن است. نمیخواهم از طرف چین صحبت کنم.»
نتانیاهو همچنین حمله ۷ اکتبر را بخشی از تلاش «محور ایران» برای نابودی اسرائیل توصیف کرد و گفت نگاهش به آن حمله تنها حمله حماس نبود: «من آن را همانطور که بود دیدم؛ حمله محور ایران برای تلاش جهت نابودی ما از طریق یک حلقه مرگ.»
او گفت در روز دوم جنگ به شهروندان اسرائیل گفته است: «ما خاورمیانه را تغییر خواهیم داد.» نتانیاهو افزود: «این وضعیت را تغییر خواهیم داد که آنها دور ما جمع شوند و فکر کنند میتوانند تنها دولت یهودی را از بین ببرند و ۳۵۰۰ سال تاریخ یهود را محو کنند. چنین چیزی اتفاق نخواهد افتاد؛ نه در دوران من.»
بر اساس این گزارش که به نقل از شبکه لبنانی المیادین منتشر شده، [حکومت] ایران خواستار پایان فوری جنگ، تضمین آتشبس در لبنان، لغو کامل تحریمهای آمریکا، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و ازسرگیری بدون محدودیت صادرات نفت ایران شده است.
این گزارش میگوید تهران آتشبس در لبنان را «خط قرمز» توصیف کرده و در عین حال خواهان کنترل تنگه هرمز شده است؛ مطالبهای که از آن بهعنوان مهمترین و جنجالیترین شرط [حکومت] ایران یاد شده است.
گزارشها حاکی است این مطالبات خشم کاخ سفید را برانگیخته و ترامپ در واکنش هشدار داده است: «ایران دیگر نخواهد خندید.»
در همین حال، منابعی که با نیویورکتایمز گفتوگو کردهاند، گفتهاند با وجود تشدید لحن دو طرف، تهران و واشینگتن همچنان در حال بررسی یک توافق موقت هستند.
بر اساس چارچوبی که در حال بررسی است، آتشبس فعلی برای ۳۰ روز تمدید خواهد شد و [حکومت] ایران نیز در این مدت محاصره تنگه هرمز را متوقف میکند تا مذاکرات فشرده برای دستیابی به توافقی گستردهتر ادامه یابد.
به نوشته این گزارش، تماسها میان حکومت ایران و آمریکا بهصورت مکتوب و با میانجیگری پاکستان انجام میشود.
با این حال، والاستریت ژورنال گزارش داده اختلافات مهمی همچنان پابرجاست؛ بهویژه درباره ذخایر اورانیوم غنیشده ایران. منابع آگاه گفتهاند تهران درخواست آمریکا برای کاهش شدید ذخایر اورانیوم غنیشده را نپذیرفته است.
بر اساس این گزارش، [حکومت] ایران پیشنهاد داده بخشی از اورانیوم غنیشده خود را رقیق و باقیمانده را به یک کشور ثالث منتقل کند. در مقابل، تهران خواستار تضمینهایی شده که اگر مذاکرات شکست بخورد یا آمریکا بعدا از توافق خارج شود، این مواد هستهای به ایران بازگردانده شود.
شبکه العربیه نیز گزارش داد جمهوری اسلامی آینده ذخایر اورانیوم غنیشده خود را به موفقیت مذاکرات گره زده و تنها در صورت دستیابی به توافق نهایی حاضر به انتقال این مواد به خارج از کشور خواهد بود.
بر اساس این گزارش، انتقال اورانیوم نیازمند زمان و اقدامات اعتمادساز است و احتمال انتقال آن به کشوری غیر از آمریکا زیاد ارزیابی میشود.
گزارشها همچنین تاکید میکنند [حکومت] ایران با برچیدن هیچیک از تاسیسات هستهای خود موافقت نکرده و تنها آمادگی دارد درباره افزایش نظارتهای سازمان بینالمللی انرژی اتمی بر برنامه هستهایاش گفتوگو کند.
العربیه همچنین گزارش داده مقامهای ایرانی در ازای بازگشایی تنگه هرمز، خواستار پایان جنگ و تضمین تداوم آرامش شدهاند.
بر اساس ارزیابی مذاکرهکنندگان که در این گزارشها منعکس شده، همچنان فرصت قابل توجهی برای دستیابی به تفاهمی وجود دارد که هم به جنگ پایان دهد و هم مسیر تردد کشتیها در تنگه هرمز را بازگشایی کند.
به گفته منابع مطلع، مذاکرات همچنان ادامه دارد و ارزیابیها درباره امکان دستیابی به پیشرفت در گفتوگوها رو به افزایش است.
این در حالی است که به نوشته خبرگزاری رویترز همزمان نشانههایی از کاهش محدود تنش در تنگه هرمز دیده شد و دو کشتی موفق شدند از این آبراه عبور کنند.
ترامپ در پیامی در شبکه تروث سوشال نوشت: «من تازه پاسخِ بهاصطلاح “نمایندگان” ایران را خواندم. از آن خوشم نمیآید - کاملاً غیرقابل قبول است.» او جزئیات بیشتری درباره محتوای پاسخ تهران ارائه نکرد.
رسانههای حکومتی در ایران گزارش دادند پاسخ جمهوری اسلامی بر پایان جنگ «در همه جبههها»، بهویژه لبنان، و همچنین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز متمرکز بوده است.
بر اساس این گزارشها، تهران خواستار پایان فوری جنگ، توقف محاصره دریایی آمریکا، تضمین عدم حمله مجدد به ایران و لغو تحریمها - از جمله ممنوعیت فروش نفت ایران - شده است.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی، نیز نوشت پیشنهاد حکومت ایران شامل پایان درگیریها در همه جبههها و توقف محاصره دریایی آمریکا بوده است.
در همین حال، روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از منابعی ناشناس گزارش داد [حکومت] ایران پیشنهاد کرده بخشی از اورانیوم غنیشده خود را رقیق و بخش باقیمانده را به یک کشور ثالث منتقل کند.
رویترز نوشت پاکستان، که در هفتههای اخیر نقش میانجی را میان تهران و واشینگتن ایفا کرده، پاسخ ایران را به آمریکا منتقل کرده است.
این تحولات در حالی رخ میدهد که با وجود آتشبسی که حدود یک ماه از آغاز آن میگذرد، تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد و پهپادهای متخاصم روز یکشنبه بر فراز چند کشور حوزه خلیج فارس مشاهده شدند.
با این حال، کشتی حامل گاز طبیعی مایع «الخرائطیات» متعلق به شرکت قطرانرژی با امنیت از تنگه هرمز عبور کرد و به سمت بندر قاسم پاکستان در حرکت بود.
بر اساس دادههای شرکت تحلیلی کپلر، این نخستین کشتی قطری حامل الانجی بود که از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران در ۹ اسفند موفق به عبور از تنگه شد.
منابع مطلع گفتند حکومت ایران برای اعتمادسازی با پاکستان و قطر - دو کشور میانجی - با عبور این کشتی موافقت کرده است.
علاوه بر آن، یک کشتی باری با پرچم پاناما نیز که پیشتر تلاش ناموفقی برای عبور از تنگه داشت، روز یکشنبه از مسیر تعیینشده توسط نیروهای مسلح جمهوری اسلامی عبور کرد.
فشار بر ترامپ پیش از سفر به چین
رویترز گزارش داد در آستانه سفر ترامپ به چین، فشارها بر دولت آمریکا برای پایان دادن به جنگ افزایش یافته است؛ جنگی که بحران جهانی انرژی را تشدید کرده و تهدیدی برای اقتصاد جهان به شمار میرود.
حکومت ایران در هفتههای گذشته عبور بسیاری از کشتیهای غیرایرانی از تنگه هرمز را محدود کرده است؛ آبراهی که پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکرد.
ترامپ یکشنبه درباره وضعیت جنگ گفت: «آنها شکست خوردهاند، اما این به معنای پایان کارشان نیست.»
در همین حال، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تاکید کرد جنگ پایان نیافته و هنوز «کارهای بیشتری» برای حذف اورانیوم غنیشده ایران، برچیدن تاسیسات غنیسازی و مقابله با توان موشکی و نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی باقی مانده است.
او در گفتوگو با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سیبیاس گفت بهترین راه برای حذف اورانیوم غنیشده، دیپلماسی است، هرچند استفاده از زور را نیز رد نکرد.
از سوی دیگر، مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی ایران، در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت جمهوری اسلامی «هرگز در برابر دشمن سر خم نخواهد کرد» و «با قدرت از منافع ملی دفاع خواهد کرد.»
ادامه تهدیدها در خلیج فارس
رویترز نوشت با وجود تلاشهای دیپلماتیک، تهدید علیه مسیرهای دریایی و اقتصاد منطقه همچنان پابرجاست.
امارات متحده عربی روز یکشنبه اعلام کرد دو پهپاد که از ایران به پرواز درآمده بودند رهگیری کرده است. قطر نیز حمله پهپادی به یک کشتی باری در آبهای خود را محکوم کرد و کویت از مقابله پدافند هواییاش با پهپادهای متخاصم خبر داد.
در روزهای اخیر، شدیدترین درگیریها از زمان آغاز آتشبس در اطراف تنگه هرمز رخ داده است و گزارشهایی از درگیریهای پراکنده میان نیروهای ایرانی و شناورهای آمریکایی منتشر شده است.
در جنوب لبنان نیز، با وجود آتشبسی که ۲۷ فروردین با میانجیگری آمریکا اعلام شد، درگیریها میان اسرائیل و حزبالله ادامه دارد.
در همین حال، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه حکومت ایران، هشدار داد هرگونه استقرار ناوهای بریتانیایی، فرانسوی یا دیگر کشورها در اطراف تنگه هرمز با عنوان «حفاظت از کشتیرانی» به منزله تشدید تنش خواهد بود و با پاسخ نظامی ایران روبهرو میشود.
در مقابل، امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، گفت پاریس آماده کمک به ماموریت بینالمللی برای امنیت کشتیرانی است، اما «هرگز استقرار نظامی برای بازگشایی هرمز را مدنظر نداشته است.»
شورای خاورمیانه در امور جهانی (Middle East Council on Global Affairs) در تحلیلی که یکشنبه ۲۰ اردیبهشت منتشر شد، نوشت: «این جنگ نه یک بحران منطقهای گذرا یا رویارویی میان قدرتهای رقیب در عرصهای محدود، بلکهلحظهای محوری در تاریخ سیاسی معاصر است.»
خالد الجابر، متخصص ارتباطات سیاسی و امور خاورمیانه و مدیر اجرایی این اندیشکده، در این تحلیل افزوده که جهان اکنون وارد مرحلهای از گذار تاریخی شده است؛ گذاری از یک نظام بینالمللی با مرزهای شناختهشده به سوی نظامی جهانی جدید که نه ویژگیهای آن روشن است و نه قواعدش.
با این حال، او تاکید میکند که این جنگ تنها عامل دگرگونی در نظم جهانی نیست بلکه روندهایی را که پیشتر آغاز شده بودند شتاب داده و آشکار کرده است.
به باور الجابر، نظم جهانی دچار فروپاشی کامل نمیشود، بلکه این دگرگونی بهتدریج به وضعیتی منجر خواهد شد که میتوان آن را «ثبات ناپایدار» یا «تعادل شکننده» توصیف کرد.
در بخشی از این تحلیل درباره نظم چندقطبی آمده است: «جهان نه به سوی آشوب فراگیر هابزی میرود که در آن قواعد بهکلی غایب باشند، و نه در حال بازگشت به نظمی تکقطبی به رهبری یک قدرت هژمونیک واحد است، آنچه بهتدریج در حال شکلگیری است، نظمی رقابتی و چندقطبی است که در آن قدرتهای بزرگ نفوذ و مسئولیتها را میان خود تقسیم میکنند، بیآنکه هیچیک توان تحمیل هژمونی کامل یا تدوین قواعدی الزامآور برای همه را داشته باشد.»
بر این اساس، در چارچوب این نظم تازه، ائتلافها منعطفتر، کمثباتتر و عملگرایانهتر میشوند، و بازدارندگی به دلیل تکثر و درهمتنیدگی منابع تهدید، پرهزینهتر و محاسبه آن دشوارتر میشود. در نتیجه، نظم جدید ناگزیر سیال و متغیر خواهد بود و همین امر پیشبینی پیامدهای آن یا ترسیم مسیرش را دشوار میکند.
بازتعریف امنیت
بخشی از این تحلیل به بازتعریف مفهوم امنیت اختصاص دارد. الجابر نوشته است که جنگ جاری نشان داد که امنیت ملی دیگر فقط به به قدرت نظامی، ارتش و بازدارندگی هستهای محدود نیست. امروز کشوری امنتر است که بتواند زنجیرههای تامین، زیرساختهای دیجیتال، دادهها، انرژی، فناوریهای حیاتی، نیمهرساناها و ظرفیت هوش مصنوعی خود را حفظ و تقویت کند.
در این نگاه تازه، کارخانههای راهبردی، شرکتهای فناوری، آزمایشگاههای پیشرفته و شبکههای دیجیتال به اندازه ارتش در قدرت و بازدارندگی کشورها نقش دارند. بنابراین ممکن است کشوری با ارتش کوچکتر، اگر در فناوری یا امنیت اقتصادی برتری داشته باشد، نفوذی بیش از یک قدرت نظامی بزرگتر پیدا کند.
نشانههای پایان قطعیت راهبردی و پایان اتحاد غرب برای حل بحرانهای بزرگ
این مقاله همچنین جنگ ایران را پایان یک مرحله تاریخی میداند؛ مرحلهای که که در آن جهان به رهبری غرب و ثبات نظم آتلانتیک اعتماد داشت و «قطعیت راهبردی» مهمترین شاخص آن بود.
به باور الجابر این دوران به پایان رسیده است و آمریکا و اروپا دیگر مثل گذشته قادر نیستند بحرانهای بزرگ را بهطور هماهنگ مدیریت کنند و شکاف میان ادعای رهبری غرب و توان واقعی آن آشکار شده است.
اروپا بیش از همه با این وضعیت روبهرو شده، چون امنیت خود را برای دههها بر تضمینهای آمریکا بنا کرده بود؛ اما حالا با آمریکایی روبهروست که بیشتر درگیر رقابت با چین و اولویتهای اقیانوس آرام است. به همین دلیل، بحث درباره استقلال راهبردی و توان دفاعی مستقل اروپا جدیتر شده است.
در عین حال، چین و قدرتهای آسیایی هم با وجود وابستگی شدید به انرژی خلیج فارس، نتوانستهاند جای خالی رهبری غرب را پر کنند یا طرحی جدی برای حفظ ثبات منطقه ارائه دهند.
در بخشی از این تحلیل میخوانیم: «همه قدرتهای بزرگ، از نظر اقتصادی و راهبردی، از بحران آسیب میبینند، اما هیچیک اراده سیاسی، توان عملیاتی یا مشروعیت بینالمللی لازم برای رهبری واکنشی قاطع و هماهنگ در سطح بینالمللی را ندارد. این یعنی آنچه جهان با آن روبهروست، بحران قدرت به معنای کمبود توانمندیها نیست؛ بلکه بحران رهبری جهانی در تبدیل توانمندیهای موجود به اقدام موثر بینالمللی است. نهادهای سنتی بینالمللی، مانند شورای امنیت سازمان ملل، برای دستیابی به اجماع درباره این مناقشه با مشکل روبهرو شدهاند، در حالی که ائتلافها بیش از پیش پراکنده و چندپاره به نظر میرسند.»
دوراهی پیش روی کشورهای خلیج فارس
بخش دیگری از این تحلیل تصویری از آنچه پیش روی کشورهای خلیج فارس قرار دارد، ارائه میدهد. به باور الجابر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، بهعنوان تامینکنندگان حیاتی انرژی در جهان و بازیگران محوری در موازنه قدرت جهانی، در مرکز این دگرگونی قرار دارند و وزنی یافتهاند که بسیار فراتر از ابعاد جغرافیایی و جمعیت آنهاست.
او نوشته است که بحران اخیر نشان داد این مزیت جغرافیایی و راهبردی به یک «بار راهبردی» و نقطهای آسیبپذیر تبدیل میشود. تهدید تنگه هرمز یا اختلال در کشتیرانی دیگر فقط مسئلهای منطقهای نیست، بلکه مستقیما اقتصاد جهانی، قیمت انرژی، بیمه دریایی و حملونقل بینالمللی را تحت تاثیر قرار میدهد.
به عبارت دیگر، موقعیت کشورهای خلیج فارس هم اهرم قدرت است و هم منبع خطر: به این کشورها قدرت چانهزنی بیشتری میدهد، اما همزمان مسئولیتها و خطراتی استثنایی را نیز بر دوش آنها میگذارد.
این مقاله در نهایت نتیجه گرفته است که مشاهده آنچه در خاورمیانه میگذرد به ما میگوید مهمتر از اینکه چه کسی پیروز این جنگ خواهد بود، چگونگی تغییر قواعد قدرت در جهان است و اینکه نظم نوین بر پایه چه معیارها و اصولی بنا خواهد شد.
الجابر تاکید میکند در نظم نوظهور، دیگر یک مرکز روشن و مسلط وجود ندارد. نفوذ کشورها بیش از آنکه به اندازه ارتش یا جایگاه تاریخی آنها وابسته باشد، به توانشان در سازگاری با تحولات، بازتنظیم ائتلافها، تنوعبخشی به شراکتها و سرمایهگذاری در امنیت اقتصادی، فناورانه، انرژی و دیجیتال بستگی دارد و در این بازآرایی، کشورهایی موفقتر خواهند بود که زودتر تغییرات ساختاری را تشخیص دهند، وابستگیهای خود را کاهش دهند و برای نظم سیال و نامطمئن آینده آماده شوند.
