علی خامنهای در سخنرانی نوروزی خود با اشاره به جنگ حماس و اسرائیل، گفت که حضور نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه از «حیاتیترین» مسائل است و «روز به روز باید تقویت شود.» او خطاب به آمریکا افزود: «حالا قدرت و وضع جبهه مقاومت را دیدید؟ جبهه مقاومت از وضع خود رونمایی کرد.»
رییس سازمان سینمایی در ایران گفت از نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منعی برای بازگشت بهروز وثوقی به ایران و بازی در فیلمهای سینمایی وجود ندارد. محمد خزاعی در ادامه یک شرط به این شرح اضافه کرد و داشتن و وجود مشکل دیگری در اینجا (ایران) را نقضکننده این شرایط دانست.
خزاعی بامداد روز چهارشنبه یکم فروردین و در برنامه نوروزی صداوسیما درباره دستورالعملهای وزارت ارشاد برای منع بازگشت هنرمندان خارج از کشور به ایران گفت: «خیلی وقتها محدودیتی نداریم و در چهارچوب قانون، بسیاری از آنان هم میتوانند برگردند و کار کنند.»
او با اشاره به قصد بهرام بیضایی برای ساخت فیلم جدیدش تاکید کرد: «میخواهم از استاد بیضایی دعوت کنم بیایند ایران و فیلمشان را بسازند.»
رییس سازمان سینمایی مهاجرت این نمایشنامهنویس، کارگردان، پژوهشگر و استاد دانشگاه را به دوره ریاستجمهوری حسن روحانی نسبت داد و تلویحا گفت با آمدن دولت جدید، بیضایی هم میتواند به ایران برگردد.
بیضایی شهریور سال ۱۳۸۹ پس از سالها ممنوعیت و محدودیت در کار و تدریس، صادر نشدن مجوز و ممیزی فیلمها و تئاترهایش، از کار در ایران ناامید شد و به دعوت عباس میلانی، مورخ، ایرانشناس و مدیر برنامه مطالعات ایرانی در دانشگاه استنفورد و برنامه مطالعات ایرانشناسی، به استنفورد آمریکا رفت.
خزاعی علاوه بر بیضایی به بازگشت هنرمندان قبل از انقلاب به ایران به شرط «نبودن مشکل» اشاره کرد و گفت: «درخواستهای متعددی در سازمان سینمایی و وزارت ارشاد داریم و اخیرا خیلی از هنرمندان میخواهند به ایران برگردند.»
به گفته او، شرایط این هنرمندان بررسی میشود و اگر بخواهند در چارچوب قانون در ایران کار کنند، فضای بازی برایشان وجود خواهد داشت.
خزاعی بهعنوان نمونه از بهروز وثوقی یاد کرد و گفت این بازیگر سینمای قبل از انقلاب میتواند به ایران برگردد و کار کند و از نظر سازمان سینمایی و وزارت ارشاد مشکل و ممانعتی وجود ندارد که نتوانیم اثرش را ببینیم یا از فضای هنریاش استفاده کنیم.
او در ادامه بدون اشاره به جزییات و نام بردن از نهادهای امنیتی حکومت گفت: «مگر اینکه مشکل دیگری در اینجا داشته باشد.»
حدود دو هفته پیش و در اواسط اسفند سال ۱۴۰۲ مقامهای وزارت ارشاد و وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در سخنانی جداگانه درباره احتمال بازگشت نصرالله معین به ایران اظهار نظر کردند.
محمدمهدی اسماعیلی، وزیر ارشاد، روز ۱۳ اسفند در پاسخ به سوالی درباره احتمال بازگشت این خواننده مشهور به ایران گفت: «در مورد ایرانیان خارج از کشور هیچ ممنوعالورودی نداریم و همه ایرانیان میتوانند بیایند و در چارچوب قوانین موجود در کشور فعالیت کنند.»
اسماعیلی بیستم دی هم گفت حضور معین در ایران اشکالی ندارد و به شکل تلویحی اشاره کرد که او برای دریافت مجوز، مانند سایر خوانندگان روال قانونی را طی خواهد کرد.
در اسفند ماه عبدالله سهرابی، مدیرکل شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور درباره معین گفته بود: «در حال تدارک و برنامهریزی با نهادهای مختلف هستیم و خبرهای خوبی در راه است.»
با مطرح شدن نام معین در ماههای گذشته، مسعود ستایشی، سخنگوی قوه قضاییه شرط و شروط بازگشت ایرانیان مهاجر به داخل کشور را ترسیم کرد.
او در اواخر دی گفت اگر ایرانیان خارج از کشور مرتکب جرمی نشدند و تعرض یا خیانتی به مصالح کشور نکردند، میتوانند برگردند.
تجارتنیوز اخیرا در گزارشی یادآور شد دعوت از معین برای بازگشت به ایران در شرایطی است که تضمینی برای «بازگشت بیدردسر» یا بازتعریفی در تفسیر اعمال مجرمانه وجود ندارد: «بهطور مثال مشخص نیست که آیا خوانندگی در خارج از ایران در تفاسیر بسیط در عناوین مجرمانهای همچون رفتار علیه منافع ملی یا اقدام علیه امنیت ملی قرار میگیرد یا خیر.»
در ماههای گذشته مواردی گزارش شده است که ایرانیان خارج از کشور پس از ورود به ایران درگیر پروندهسازی نهادهای امنیتی شدهاند.
نرگس محمدی، فعال حقوق بشر زندانی و برنده جایزه نوبل صلح ۲۰۲۳ در پیامی به مناسبت آغاز سال ۱۴۰۳، ابراز امیدواری کرد مردم ایران با گذر از استبداد دینی جمهوری اسلامی، ریشه ظلم، تبعیض، فساد و جنایت را در ایران بخشکانند.
او در پیامی که روز اول فروردین در حسابهای کاربری او در ایکس و اینستاگرام منتشر شد، نوشت: «امید و ایمان دارم ما مردم ایران با مقاومت و مداومت، گذار از رژیم دینی استبدادی را به سرانجام رسانده و با اتحاد در مسیری دموکراتیک، تغییری زندگیبنیاد، آیندهساز و امیدآفرین را رقم خواهیم زد.»
محمدی که در زندان اولین محبوس است، در پیام خود به «تنوع و تکثر قومیتها، زبانها، جنسیت، باورها، ایدهها و گرایشهای ایرانیان» اشاره کرد و آن را فرصتی منحصر به فرد برای تقویت دموکراسی، جامعه مدنی و حقوق بشر در این کشور دانست.
او افزود ایران میتواند به «الگویی برای منطقه و خاورمیانه تشنه صلح و دموکراسی» بدل شود.
به گفته این زندانی سیاسی، «طبیعت، رویش بهار را و تاریخ این سرزمین رویش آزادی، برابری و دموکراسی را میزید و شهادت میدهد».
محمدی روز ۱۴ مهر سال گذشته برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۳ شد. او دومین ایرانی برنده این جایزه پس از شیرین عبادی است که در سال ۲۰۰۳ نوبل صلح را از آن خود کرد.
در یکی دیگر از پیامهای نوروزی مخالفان جمهوری اسلامی، مسیح علینژاد، روزنامهنگار و فعال مدنی، سال جدید خورشیدی را «سال اتحاد ایرانیان و افغانستانیها علیه آپارتاید جنسیتی» خواند.
او گفت: «این سال، سال حقیرتر شدن خامنهای و جمهوری اسلامی است.»
مسیح علینژاد با اشاره به مبارزات زنان ایران در دو سال گذشته، علی خامنهای را رهبر «خودخوانده» و «درمانده» جمهوری اسلامی خواند.
او در صفحه کاربری خود در رسانه اجتماعی ایکس نوشت: «نوروز اصلی ما ایرانیان زمانی خواهد بود که بالاخره رنگ دموکراسی، آزادی، رهایی و حقوق بشر را در سرزمین، در خانه و در کشور خود ببینیم.»
این روزنامهنگار و فعال حقوق بشر تاکید کرد بیش از پیش صدای مردم آزادیخواه خواهد بود.
حامد اسماعیلیون، عضو هیات مدیره انجمن خانوادههای کشتهشدگان هواپیمای اوکراینی، با انتشار شعری از احمد شاملو در شبکههای ایکس و اینستاگرام به استقبال نوروز رفت و نوشت: «باشد که نوروز امسال نوید پایان زمستانی ۴۵ ساله را با خود بیاورد. باشد که سال ۱۴۰۳ خورشیدی، سال تحقق آزادی و سال اجرای عدالت بشود.»
شاهزاده رضا پهلوی نیز بامداد سهشنبه در آستانه آغاز سال ۱۴۰۳ گفت: «ما ۴۵ سال است در شب بلند زمستانی خود به سر میبریم اما امروز حتی پاسداران ضحاک نیز شمیم نور را حس میکنند و طنین گامهای رهایی ایران، قلبهای تیرهشان را هراسناک ساخته است.»
او در ادامه تاکید کرد: «پیام نوروز برای ما روشن است: شب میرود و روز میآید. تاریکی میگذرد و نور، پردیس ایران را دگرباره روشن خواهد کرد و گرما خواهد بخشید.»
نسرین ستوده، وکیل و فعال حقوق بشر در پیامی به مناسبت سال جدید، با «همه مردمانی که از بیعدالتی و نابرابری زخم خوردهاند»، اعلام همبستگی کرد.
او در شبکه اجتماعی فیسبوک نوشت: «نوروز با یاد یارانمان مبارک باد.»
امیرحسین مرادی و علی یونسی، دو دانشجوی زندانی، روز اول فروردین در پیام کوتاه مشترکی از زندان اوین گفتند: «هیچ زمستانی را گریزی از بهار نبوده است، همانطور که هیچ دیکتاتوری را از سرنگونی. این زیباترین قانون طبیعت بر همه ما مبارک باد.»
خانوادههای دادخواه قربانیان جمهوری اسلامی نیز نوروز را با گرامیداشت یاد کشتهشدگان تبریک گفتند. محتوای بسیاری از پیامهای این خانوادهها با مضمون مقاومت و ایستادگی برای رسیدن به آزادی و عدالت در ایران همراه است.
گوهر عشقی، مادر دادخواه ستار بهشتی، کارگر وبلاگنویس کشتهشده به دست جمهوری اسلامی، با انتشار ویدیویی به مناسبت نوروز، به قربانیان جمهوری اسلامی در روزها و سالهای گذشته اشاره کرد و گفت: «سال جدید، بیشک سال تغییرات اساسی است. همه با هم مصمم شویم تا ریشه ستم را در سال پیش رو بخشکانیم تا آرزوی زنان و مردان ایران برای رسیدن به آزادی، عشق و حقوق انسانی محقق شود.»
ایرانیان فرا رسیدن بهار و نوروز را با امید به تغییر و بهبود شرایط کشور جشن گرفتند. روز چهارشنبه اول فروردین ۱۴۰۳ و همزمان با تحویل سال نو، بسیاری از شهروندان در اماکن تاریخی و فرهنگی یا خیابانها و میدانهای اصلی شهرشان جمع شدند.
ویدیوهای منتشر شده در رسانههای اجتماعی حضور گسترده مردم را در لحظه تحویل سال نو در حافظیه شیراز در استان فارس نشان میدهند.
حاضران ترانههایی همچون «ای ایران» را همخوانی کردند.
چند کیلومتر دورتر از حافظیه، شمار زیادی از ایرانیان هنگام تحویل سال نو در ورودی تختجمشید تجمع کردند.
بر اساس گزارشهای رسیده، به مردم اجازه داده نشد تا در لحظه آغاز سال ۱۴۰۳ به داخل تختجمشید بروند.
یکی از شهروندان با ارسال ویدیویی گفت نیم ساعت پس از آغاز سال نو، مردم توانستند از ورودی رد شده و خود را به حوالی محوطه کاخها برسانند.
از سال ۹۵ و پس از تجمعی هزاران نفری در پاسارگاد برای شرکت در مراسم گرامیداشت روز کوروش، بارها از حضور مردم در محوطه تاریخی تختجمشید در مناسبتهایی چون نوروز، تحویل سال نو و مراسم گرامیداشت روز کوروش جلوگیری شده است.
یکی از آخرین نمونههای این ممانعت مربوط به روز ۱۳ فروردین سال ۱۴۰۲ است.
سال ۱۴۰۱ نیز وزارت میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری با صدور اطلاعیهای اعلام کرد مجموعه تاریخی پاسارگاد و تختجمشید در روزهای پنج تا هفت آبان تعطیل است.
همزمان، خانوادههای دادخواه قربانیان جمهوری اسلامی با حضور بر سر مزار آنان، ضمن گرامیداشت نوروز، در پیامهایی از کشتهشدگان این سالها یاد کردند. مضمون و محتوای بسیاری از این پیامها، مقاومت و ایستادگی برای رسیدن به آزادی و عدالت در ایران است.
علاوه بر مکانهای تاریخی و فرهنگی، بسیاری از ایرانیان از روزهای گذشته در میادین شهرها و روستاهای خود جمع شده و به جشن و پایکوبی پرداختند.
در شهرهای کُردنشین جشن پیشواز نوروز چند روز قبل از سال نو آغاز شد.
این روزها ویدیوهایی از رقص و پایکوبی زنان و مردان در روستاهای مهاباد، سقز، پیرانشهر، روانسر، بوکان، جوانرود کرمانشاه و شماری دیگر از شهرهای کردنشین منتشر شده است.
شامگاه سهشنبه ۲۹ اسفند نیز ویدیوهایی از جشن پیشواز نوروز همراه با رقص و شادی برای عید در بازارهای شهرستان ساری، میدان شهرداری رشت و خیابانهای ارومیه منتشر شدند.
شمار زیادی از شهروندان نیز با ارسال ویدیوها و پیامهایی به ایراناینترنشنال از آرزوی لحظه تحویل سال نوی خود برای بهبود و تغییر در سال جدید گفتند.
نوروز علاوه بر ایران در کشورهایی مانند تاجیکستان نیز جشن گرفته میشود.
ایراناینترنشنال گزارشی از برگزاری مراسم نوروز در شهر دوشنبه تاجیکستان منتشر کرد که در آن عده زیادی از ایرانیان نیز حضور داشتند.
سالی که گذشت سال زمینخواری و فساد مقامهای حکومتی بود و به نظر میرسد امسال هم این روند ادامه پیدا کند.
این روزها کمتر رسانه فارسیزبانی را در داخل و خارج پیدا میکنید که به نوعی درگیر انتشار فسادهای موجود در جمهوری اسلامی نباشند. سوءاستفاده از رانتهای سیاسی و تاسیس شرکتهای خصولتی برای اختصاص ارزهای دولتی و گرفتن تسهیلات کلان بانکی و پس ندادن آنها، پرتکرارترین اتفاقاتی است که رسانهها از آنها خبر میدهند. شرکتهایی که وابسته به باندهای حکومتی هستند و با سوءاستفاده از روابط سیاسی، در فعالیتهای اقتصادی کشور اخلال ایجاد میکنند.
کمترین نتیجه این فسادها در زندگی مردم عادی تورم بالای ۴۰ درصد است. همزمان انتشار خبر آزادی، فراری دادن متهمان اقتصادی یا تبرئه شدن آنها پس از سالها، آسیبهای روانی بسیاری به شهروندان وارد میکند. آسیبهایی که هشدار انجمن روانشناسان درباره افزایش تعداد بیمارانی که دچار اختلال روانیاند، از عواقب آن است.
سازمان شفافیت بینالملل در آخرین ارزیابیهای خود، ایران را در رده فاسدترین کشورهای دنیا قرار داده و اعلام کرده که در میان ۱۸۰ کشور جهان در جدول سالانه فساد، ایران در رتبه ۱۴۹ قرار گرفته است.
سازمان شفافیت بینالملل فساد را به اختصار «سوءاستفاده از قدرت اعطا شده برای انتفاع شخصی» تعریف میکند و فساد نظاممند را زمانی میداند که «اعمال، روابط و معاوضههای فسادآمیز عادی و تبدیل به یک هنجار شوند، به گونهای که کسانی که ملتزم به هنجارهای جدید هستند، تشویق شوند و پاداش بگیرند و آنهایی که پابند به هنجارهای سالم هستند و اعتقاد به نامشروع بودن اعمال فسادآمیز دارند، تقبیح و حتی مجازات شوند. در این صورت معاوضههای فسادآمیز به صورت منظم و مکرر تثبیت میشوند. در این گونه فساد، هزینههای ارتکاب جرم به شدت پایین میآید و رشوه تبدیل به حقوق پنهان کارمندان به خصوص در برخی موقعیتهای خاص، مانند نظام مالیاتی و گمرکی میشود.»
با این حال جامعهشناسی فساد بر روی ظهور یا افول ملتها تمرکز نمیکند، بلکه بر روابط اجتماعی متمرکز است و فساد را بهعنوان یک رفتار منحرف تعریف کرده و با تاکید فراوان، آن را عامل «اختلال در روابط اجتماعی درون یک نظام سیاسی» میداند.
در میان ۵۲ ابرمشکل موجود در ایران، فساد در رتبه ششم قرار گرفته است. در چنین شرایطی، بدون شک سال ۱۴۰۳ با چالشهای جدید و قدیمی در فساد دست به گریبان خواهیم بود.
در سه دوره اعتراضات مردمی از دی ماه ۹۶ که مستقیما مرتبط با فساد صندوقهای سرمایهگذاری و بانکها بود، رخدادهای سال ۹۸ که مرتبط با اعتراضات معیشتی مردم بود و حتی در اعتراضات ۱۴۰۱ که موسوم به جنبش «زن، زندگی، آزادی» است، یکی از کلیدواژههایی که در شعارهای مردم مطرح شده، مبارزه علیه فساد ساختاری نظام جمهوری اسلامی بوده است.
مبارزه با فساد اگر معطوف به خشکاندن ریشه باشد، موفق خواهد شد وگرنه در حد فریب افکار عمومی باقی خواهد ماند و چه بسا آسیبهای فراوان هم به بار بیاورد. درست مانند نمایشی که در روزهای پایانی سال ۱۴۰۲ در قوه قضاییه اجرا شد و معاون اول این قوه، محمد مصدق کهنمویی، به دلیل فساد فرزندانش استعفا داد.
این استعفا در ظاهر شاید نوید روزهای روشن سالهای بعد را بدهد اما در متن استعفانامه هیچ ندامتی از سوی استعفادهنده ابراز نشده است.
مشخص است که سیاستگذار درک درستی از مردم و انتظارات آنها ندارد و بدون آنکه بفهمد مشکل اصلی چیست و چه راهحلی مورد نیاز است، زمینه را برای انواعی از فساد در آینده آماده کرده است. و این دقیقا همان موضوعی است که سال آینده باز هم در ایران شاهد خواهیم بود.
خانوادههای دادخواه قربانیان جمهوری اسلامی، نوروز را با گرامیداشت یاد کشتهشدگان تبریک گفتند. محتوای بسیاری از این پیامها با مضمون مقاومت و ایستادگی برای رسیدن به آزادی و عدالت در ایران همراه است.
دایه مینا، مادر شهریار محمدی، به همراه دیگر مادران دادخواه در مراسم نوروز در منطقه باغ قاضی بوکان آتش نوروز را روشن کرد و به خون پسرش قسم خورد راهش را تا آخرین نفس ادامه دهد.
باغ قاضی مکانی است که هر سال بوکانیها برای مراسم نوروز در آن تجمع میکنند.
مادر رضا معظمی، از کشتهشدگان اعتراضات آبان خونین در اینستاگرام خود نوشت نوروز ۱۴۰۳ را به یاد تهمینهها، سیاوشها و کاوههای ایران و همراه با نامآورانی جشن میگیرد که در ۴۵ سال گذشته برای آزادی و عدالت از جان خود گذشتند.
او آرزو کرد در سال نو، ملت ایران به داد خود برسند و «عدالت جمشیدی» را در خاک ایران زمین برقرار کنند.
رضا معظمی گودروزی روز ۲۶ آبان سال ۹۸ با شلیک گلوله ماموران امنیتی به کمرش در شهرک اندیشه مجروح شد و به دلیل خودداری پرسنل بیمارستان از درمانش، در ۱۹ سالگی جان خود را از دست داد.
امجد امینی و مژگان افتخاری، پدر و مادر مهسا ژینا امینی در استوریهای اینستاگرامی خود با گرامیداشت یاد دخترشان به استقبال سال نو رفتند.
امجد امینی، سرسبزی و شادابی طبیعت در سال نو را محصول «رهایی از استبداد سرما و استیلای زمستان و وزیدن نسیم باد نوروزی» خواند و نوشت خانواده ژینا و ژیناها، هنوز از داغ گلهای پرپر شدهشان گریان و نگرانند اما به استقبال بهار و سال جدید میروند.
مژگان افتخاری نیز آرزو کرد نوروز امسال نوید خوشبختی، پیروزی، شجاعت برای شرافت و رهایی از هر بند بندگی باشد.
مهسا ژینا امینی، دختر ۲۲ سالهای بود که قتل حکومتیاش در بازداشت گشت ارشاد در سال ۱۴۰۱ زمینهساز شکلگیری جنبش «زن، زندگی، آزادی» و اعتراضاتی فراگیر در ایران شد.
در جریان این اعتراضات بیش از ۵۰۰ شهروند از جمله ۶۸ کودک به دست نیروهای حکومتی کشته شدند.
مادر حنانه کیا، یکی از همین کشتهشدگان در پیامی از دلتنگی برای فرزندش و امید برای فرا رسیدن «روزهای روشن» گفت.
حنانه کیای ۲۳ ساله، روز ۳۰ شهریور سال ۱۴۰۱ و در جریان خیزش انقلابی هدف گلوله ماموران حکومتی در نوشهر قرار گرفت و کشته شد.
میثم پیرفلک، پدر کیان ۹ ساله، از کشتهشدگان خیزش انقلابی هم در ویدیویی نوروز را تبریک گفت.
کیان پیرفلک شامگاه ۲۵ آبان ۱۴۰۱ در حالی که با والدین و برادر خردسالش در خودرو در راه بازگشت به خانه خود در ایذه بودند، هدف گلوله ماموران حکومتی قرار گرفت و کشته شد.
پدر مهرشاد شهیدی، از دیگر کشتهشدگان اعتراضات سال ۱۴۰۱ با انتشار ویدیویی گفت که از ساعت چهار بامداد روز چهارشنبه همراه با دیگر اعضای خانواده در کنار مزار فرزندش خواهد بود و نوروز باستانی را جشن خواهد گرفت.
مهرشاد شهیدی از دیگر کشتهشدگان خیزش انقلابی است که روز چهارم آبان سال ۱۴۰۱ در اراک با ضربات متعدد باتوم ماموران امنیتی به سرش جان باخت.
هستی خزایی، خواهر عرفان خزایی در آخرین روز سال با انتشار تصویری از مزار او در اینستاگرام نوشت: «در انتظار روزی هستم که خون به ناحق ریخته تو، گردن قاتلانت را بگیرد.»
عرفان خزایی جوان ۳۰ سالهای بود که روز ۳۰ شهریور ۱۴۰۱ در شهریار با شلیک گلوله ماموران حکومتی به گردنش کشته شد.
زهرا مولوی، مادر بهار خورشیدی، با انتشار ویدیویی از مزار فرزندش جملاتی از «سوگ سیاوش» نوشته شاهرخ مسکوب را یادآور شد: «خون او به زمین فرو نرفت، روی زمین پخش شد، از زیر هر سنگ جوشید و جوشید و به راه افتاد. هر کس آن را میدید میفهمید که جایی، بیگناهی را کشتهاند.»
بهار خورشیدی دختر ۲۲ سالهای بود که روز یکم مهر سال ۱۴۰۱ در هجوم ماموران امنیتی به خانهاش در رباط کریم کشته شد.
در روزهای گذشته ویدیوهای متعددی از سوی شهروندان در رسانههای اجتماعی منتشر شدند که حاکی از حضورشان بر سر مزار قربانیان جمهوری اسلامی بود.