پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال از شهرهای مختلف ایران حاکی از آن است که مسئولان برخی مدارس به بهانه یافتن تلفن همراه، دست به بازرسی بدنی دانشآموزان میزنند و حتی اندام خصوصی آنها را لمس میکنند.
بهگفته دانشآموزان، این برخوردها باعث معذب شدن، ناراحتی و احساس ناامنی آنها در محیط مدرسه شده است.
همزمان، ویدیویی از اعتراض صدها دانشآموز هنرستان دخترانه «جواد موفقیان» در شهرستان نظرآباد استان البرز به ایراناینترنشنال رسیده که در آن دانشآموزان با سر دادن شعار «حریم خصوصی ما، حق مسلم ماست»، به تفتیش بدنی و بازرسی وسایل شخصی خود اعتراض کردهاند.
یکی از دانشآموزان این هنرستان گفته است معاونها، ناظمها و معلمان مدرسه برای پیدا کردن تلفن همراه، کیفهای دانشآموزان را بازرسی و وسایل آنها را بیرون میریختند.
بهگفته او، مسئولان مدرسه پس از پیدا کردن تلفنهای همراه، آنها را ضبط میکردند و برای بازگرداندن هر گوشی دو میلیون تومان میگرفتند.
اما مساله تنها به بازرسی کیفها و ضبط تلفنهای همراه محدود نبود.
دانشآموز دیگری از همین مدرسه خبر داد که کارکنان مدرسه پس از بازرسی وسایل شخصی، شروع به تفتیش بدنی دختران کردند و هنگام بازرسی، اندام خصوصی آنها را نیز لمس میکردند.
او با اشاره به شیوه بازرسیها گفته است مسئولان مدرسه «رسما بدنها را میمالیدند» و لمس اندام خصوصی دانشآموزان پیش از این هم بارها تکرار شده بود.
بنا به گفته او، اینبار دانشآموزان تصمیم گرفتند در برابر این بازرسی بدنی تحقیرآمیز، صدای خود را بلند کنند، دست به اعتراض بزنند و شعار سر دهند
این دانشآموزان از ساعت هفت صبح تا یک بعدازظهر به کلاسهای درس نرفتند.
این دانشآموز همچنین گفته است ناظم مدرسه پس از ناتوانی در متفرق کردن معترضان، با پلیس ۱۱۰ تماس گرفت تا بهگفته او، دانشآموزان را تهدید کند.
به تمام بدنمان دست میزنند
اعتراض دانشآموزان نظرآباد در حالی صورت گرفته که هفته گذشته هم اطلاعاتی درباره بازرسی بدنی گسترده دانشآموزان در برخی دبیرستانهای شیراز به ایراناینترنشنال رسیده بود.
دانشآموزان یکی از این مدارس نوشته است کارکنان مدرسه هنگام تفتیش، به تمام نقاط بدن، از جمله اندام خصوصی آنها دست میزنند و این برخوردها باعث معذب شدن و ناراحتیشان شده است.
او در ادامه خبر داد که مسئولان اجازه نمیدهند آنها به کلاس درس برگردند و در غیابشان تمام کیفها و وسایل شخصی آنها را بازرسی میکنند.
در مدرسه دیگری در شیراز هم دانشآموزان گفتهاند هنگام حضور در صف، هم وسایل شخصی و هم بدن آنها با لمس اندام خصوصیشان انجام میشود.
پیامهای دیگری از همین شهر دریافت شده که در آن دانشآموزان گفتهاند نصب دوربین در کلاسهای درس حتی برای دخترانی که مذهبی هستند و حجاب خود را در کلاس رعایت میکنند، آزاردهنده است و باعث میشود احساس راحتی نداشته باشند.
پیشتر دانشآموزی از هنرستان فضلی در فردیس استان البرز به ایراناینترنشنال گفته بود کارکنان مدرسه هنگام بازرسی، اندام خصوصی دانشآموزان را لمس میکنند و در صورت اعتراض به این رفتار، با برخوردهای شدیدتری مواجه میشوند.
در تازهترین پیامهای دریافتی، مخاطبی از تربت حیدریه از تفتیش وسایل شخصی و لمس اندام خصوصی دختران در مدارس متوسطه دوم این شهرستان خبر داده است.
دانشآموز پایه دهم یک هنرستان در متلقو مازندران هم از تجربه مشابهی نوشته است کارکنان مدرسه برای پیدا کردن تلفنهای همراه، دانشآموزان را بازرسی بدنی میکنند و اندام خصوصی آنها را لمس میکنند.
مگر دانشآموزان مجرم یا زندانی هستند؟
بازرسیهای مکرر کیف، کفش و بدن دانشآموزان، آن هم برای پیدا کردن تلفن همراه یا هر وسیله دیگری اعتراض شماری از دانشآموزان و خانوادههایشان را به دنبال داشته است.
برخی از آنها با انتقاد از این برخوردها، فضای مدارس را به زندان تشبیه کردهاند.
مخاطبی از یک مدرسه دخترانه در کرج نوشته است دانشآموزان هر روز از کیف تا کفش مورد بازرسی قرار میگیرند و پرسیده است: «مگر این بچههای بیچاره مجرم یا زندانی هستند که هر روز باید بازرسی شوند؟»
دانشآموزی از هنرستان فولادشهر در استان اصفهان نیز با انتقاد از کمبود شدید امکانات آموزشی گفته است با وجود این کمبودها، در تمام بخشهای مدرسه دوربین نصب شده و مدیر هر روز با استفاده از دستگاه، کیف و بدن دانشآموزان را بازرسی میکند.
او با تشبیه فضای مدرسه به زندان گفته است: «انگار در زندان هستیم و جرمی مرتکب شدهایم.»
برخورد خشن و خارج از چهارچوب مسئولان مدارس با دانشآموزان بر سر همراه داشتن تلفن همراه، تنها به بازرسی کیفها و بدن آنها محدود نمیشود و از آغاز سال تحصیلی، ابعاد گستردهای داشته است.
پیشتر نیز انتشار ویدیویی از برخورد مدیر مدرسه «مهد علم» در شهرستان جم استان بوشهر، واکنشهای انتقادی بسیاری را به دنبال داشت.
در این ویدیو، مدیر مدرسه بهدلیل همراه داشتن تلفن همراه، گوشی دانشآموز را درون سطل آب انداخت و به دست او ضربه زد که موجب آسیب فیزیکی این محصل شد.
آموزشوپرورش شهرستان جم پس از انتشار ویدیو از بررسی موضوع و پیگیری جبران خسارت احتمالی خبر داد.
در واکنش به این برخوردها، یکی از والدین که ساکن کرج است، با انتقاد شدید از جمهوری اسلامی نوشته است: «بچههایمان در مدارس امنیت ندارند و خودفروشان جمهوری شیطانی در این مدارس بلای جان فرزندانمان شدهاند.»
ناو هواپیمابر جورج بوش، بهار ۱۴۰۵، هنگام عزیمت از سواحل آمریکا به سوی دریای عرب. عکس از وبسایت نیروی دریایی ایالات متحده
بلومبرگ بهنقل از مقامهای غربی گزارش داد با تشدید درگیریهای نظامی و توقف مذاکرات صلح، احتمال دور تازهای از حملات گسترده آمریکا به ایران افزایش یافته است. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هنوز درباره صدور دستور حمله تصمیم نگرفته، اما این گزینه را بررسی میکند.
این رسانه پنجشنبه ۲۸ آبان بهنقل از یکی از این مقامها که نخواست نامش فاش شود، نوشت رییسجمهوری آمریکا حمله دوباره را در دست بررسی دارد.
جمهوری اسلامی در هفته منتهی به ۲۸ آبان چند بار تاسیسات نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف گرفت و حملات به کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را افزایش داد. آمریکا نیز سهشنبه ۲۶ آبان به جزیره قشم حمله کرد.
آمریکا دو گروه رزمی ناو هواپیمابر در منطقه دارد و محاصره دریایی ایران را ادامه میدهد. عربستان سعودی نیز با حملات روزانه موشکی و پهپادی حوثیهای مورد حمایت تهران روبهرو است. یک شاهد به بلومبرگ گفت ساختمان محل استقرار دفتر مرکزی صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان در ریاض، ۲۸ آبان آسیب دید.
ترامپ پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای کنگره، برای یافتن راهحلی دیپلماتیک زیر فشار قرار گرفت. به ارزیابی بلومبرگ، جنگ و ناتوانی در یافتن راهی برای پایان آن، سهم مهمی در این شکست داشت.
ساعاتی پیش از انتشار گزارش تازه بلومبرگ، نیویورک تایمز نیز بهنقل از مقامهای آمریکایی و اسرائیلی، از تلاش بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، برای جلب موافقت آمریکا با حملات هوایی مشترک چهار تا هفتروزه خبر داد.
بر اساس این گزارش، مقامهای دولت ترامپ درباره اعتبار اطلاعات تازه از بازسازی زرادخانه موشکی و پهپادی و پیشرفت برنامههای تسلیحات شیمیایی و بیولوژیک ایران، و نیز مصلحت حمله دوباره، اختلافنظر دارند. یک مقام ارشد اسرائیلی روایت منابع این روزنامه درباره فشار نتانیاهو بر ترامپ را رد کرد.
بهنوشته بلومبرگ، تشدید جنگ میتواند به نتانیاهو در جلوگیری از تلاش گادی آیزنکوت، رقیب انتخاباتی او، برای تشکیل دولت جدید کمک کند.
ترامپ در گفتوگوی ۲۸ آبان با فاکسنیوز، تفاهمنامهای را که خرداد با جمهوری اسلامی امضا کرد، «اتلاف وقت» خواند، محاصره را موثرترین اقدام آمریکا توصیف کرد و بر ضرورت دستیابی به توافقی پایدار تاکید کرد.
نگرانی از گسترش جنگ در منطقه
مقامهای غربی به بلومبرگ گفتند هیچیک از گزینههای ترامپ مطلوب نیست. حمله تازه میتواند حملات متقابل علیه متحدان عرب آمریکا را در پی داشته باشد و خروج بدون آتشبس یا توافق صلح نیز ممکن است کنترل عملی تنگه هرمز را به تهران واگذار کند.
بهگفته یکی از این مقامها، دولتهای اروپایی و کشورهای عرب خلیج فارس همچنان میکوشند آمریکا را از تکرار حملات گسترده مرحله نخست جنگ منصرف کنند. حملات تلافیجویانه جمهوری اسلامی در آن دوره، از اسفند ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵، کشورهای منطقه را دچار آشفتگی کرد و قیمت انرژی را بالا برد.
بکا واسر و دینا اسفندیاری، تحلیلگران بلومبرگ اکونومیکس، ارزیابی کردند تهران و واشینگتن برای دور بعدی نبرد آماده میشوند و تلاش برای تقویت موقعیت خود، بهویژه در تنگه هرمز، خطر گسترش جنگ را افزایش میدهد.
بنبست مذاکره و پرونده هستهای
در حال حاضر، قطر میانجی اصلی دو طرف است و مقامهای قطری در هفته جاری با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در عمان دیدار کردند، اما نشانهای از گشایش دیده نشد.
تهران آغاز مذاکرات صلح را به پایان محاصره دریایی مشروط کرده و خواهان رفع بخشی از تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده است. آمریکا در مقابل، امتیازهایی در برنامه هستهای ایران میخواهد.
در ادامه فشارهای دیپلماتیک، آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان ۲۸ آبان خواستار ارائه اطلاعات درباره مواد و تاسیسات هستهای ایران و بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی شدند. این کشورها تاکید کردند آژانس بدون دسترسی و اطلاعات کافی نمیتواند درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران اطمینان بدهد.
آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان، در از جمهوری اسلامی خواستند اطلاعات مربوط به تاسیسات و مواد هستهای خود را در اختیار آژانس بینالمللی انرژی اتمی بگذارد و بازرسیها از سر گرفته شود.
این کشورها تاکید کردند که آژانس بدون دسترسی و اطلاعات کافی نمیتواند درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران اطمینان بدهد و خواستار دسترسی کامل آژانس به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی شدند.
فرانسه پنجشنبه ۲۸ آبان به نمایندگی از سه کشور دیگر، این بیانیه مشترک را در نشست شورای حکام آژانس در وین قرائت کرد.
چهار کشور از نقش مستقل و بیطرف آژانس حمایت کردند و خواستار همکاری فوری تهران شدند.
در متن بیانیه، به قطعنامه شورای حکام اشاره شده که ۱۸ شهریور تصویب شد و بر اساس آن، موضوع عدم پایبندی تهران به تعهدات پادمانی به شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل گزارش شد.
شورای حکام در همان قطعنامه از جمهوری اسلامی خواست موارد عدم پایبندی را برطرف کند و اطلاعات و دسترسی لازم را برای راستیآزمایی آژانس فراهم آورد.
به گفته چهار کشور، از نشست پیشین شورای حکام آژانس، پیشرفت اندکی در حل اختلافها حاصل شده است.
آنها گفتند آژانس اطلاعاتی درباره وضعیت تاسیسات و مواد هستهای اعلامشده ایران دریافت نکرده و به مراکزی که خواستار بازرسی از آنها شده، دسترسی نداشته است.
در این بیانیه آمده است که از اسفند ۱۴۰۴، تنها فعالیت راستیآزمایی میدانی آژانس در نیروگاه بوشهر انجام شده است.
چهار کشور همچنین نگرانی رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، درباره نبود اطلاعات و دسترسی به چهارمین تاسیسات غنیسازی اعلامشده در اصفهان را یادآوری کردند.
بیانیه چهار کشور از ایران خواست به پرسشهای باقیمانده پادمانی پاسخ دهد، کد اصلاحی ۳.۱ را اجرا کند و پروتکل الحاقی را به اجرا بگذارد.
کد اصلاحی ۳.۱ بخشی از ترتیبات پادمانی ایران با آژانس است و جمهوری اسلامی را ملزم میکند اطلاعات طراحی تاسیسات هستهای جدید را از زمان تصمیمگیری برای ساخت یا صدور مجوز آن، هرکدام زودتر باشد، به آژانس ارائه کند و سپس با پیشرفت طرح، اطلاعات تکمیلی هم در اختیار آژانس بگذارد.
در نسخه اولیه این کد، ارائه اطلاعات معمولا تا ۱۸۰ روز پیش از ورود مواد هستهای به تاسیسات به تاخیر میافتاد. نسخه اصلاحشده امکان نظارت زودهنگامتر آژانس بر طرح تاسیسات را فراهم میکند.
چهار کشور همچنین گفتند تعهدات قطعنامههای شورای امنیت درباره تعلیق غنیسازی اورانیوم، بازفرآوری و پروژههای آب سنگین، باید اجرا و راستیآزمایی شوند.
آنها تاکید کردند اجرای توافق پادمان را نمیتوان یکجانبه متوقف کرد و از تهران خواستند اطلاعات و دسترسی لازم را بدون تاخیر فراهم کند.
به گفته این چهار کشور، مانع فنی برای بازگشت بازرسان وجود ندارد و آژانس آماده ازسرگیری فعالیتهای خود است.
در این بیانیه، راهحل پایدار در پرونده هستهای به همکاری تهران با آژانس و بازگشت شفافیت و اعتماد گره خورده است.
چهار کشور تاکید کردند اقدامهای درخواستی مشخص و قابل اجرا هستند و میتوانند زمینه توافقی را فراهم کنند که خطر اشاعه هستهای را بهطور قابل راستیآزمایی کاهش دهد.
هجده ساعت از آغاز پرواز گذشته بود که یکی از خلبانان بیـ۲ با دیدن شهر در تاریکی گفت «لعنتی، اونجا تهرانه!» خدمه بمبافکنهای آمریکایی در گفتوگو با مجله «ایر اند اسپیس فورسز» از ماموریت ۳۷ ساعتهای گفتند که طی آن آمریکا سه مرکز هستهای ایران را هدف گرفت.
هجده ساعت پرواز تا نخستین انفجار هلال سرخ ماه پایین آسمان بود. دو خلبان، پس از ساعتها پرواز، کلیدهای کابین را وارسی میکردند و چشمشان به نقشه و ساعت بود که شهری از دل تاریکی پیدا شد. یکی از آنها گفت «لعنتی، اونجا تهرانه!» بارها چنین ماموریتی را تمرین کرده بودند. حالا یکی از آنها به زبان آورد که این بار چه فرقی دارد: «داریم انجامش میدیم. این دفعه واقعیه.»
چند دقیقه بعد، درهای محفظه بمب با دو صدای خشک باز شد و دو بمب ۳۰ هزار پوندی به سوی فردو سقوط کردند. هواپیما با رها شدن بار ناگهان سبکتر شد. یکی از خلبانان گفت «بزن بریم از اینجا!» دیگری جواب داد «نه، صبر کن.» هواپیما را چرخاندند و به تاریکی پایین چشم دوختند. به روایت خدمه، گوی آتشی به بلندی یک ساختمان دهطبقه از کوهستان برخاست و اطراف را مثل روز روشن کرد.
کریس گوردون و توبیاس نیگل این روایت را در گزارش اختصاصی ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ مجله «ایر اند اسپیس فورسز» منتشر کردند. آنها با خدمه بمبافکنهای شرکتکننده در عملیات «چکش نیمهشب»، از جمله خدمه پروازهای انحرافی، گفتوگو کردند. نام خلبانان به درخواست خودشان و به دلایل امنیتی با نامهای مستعار جایگزین شده است.
طرحی که ۱۵ سال در دست بررسی بود به نوشته این مجله، برنامهریزی آمریکا برای حمله احتمالی به فردو تقریبا همزمان با آغاز ساخت این تاسیسات شروع شد. تحلیلگران اطلاعاتی در سال ۲۰۰۹ با بررسی تصاویر ماهوارهای، متوجه ساختوسازی غیرمعمول در کوهستان جنوبغربی تهران شدند. باراک اوباما، رییسجمهوری وقت آمریکا، همان سال وجود این مرکز را علنی کرد و گفت چنین تاسیساتی با یک برنامه هستهای صلحآمیز سازگار نیست.
«متیو»، خلبان بازنشسته بیـ۲، پس از پایان خدمت در پایگاه وایتمن ماند و به آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا پیوست. او و همکارانش سالها ساختار فردو و شیوه کار آن را بررسی کردند. همزمان، نیروی هوایی آمریکا ساخت و آزمایش بمب سنگین نفوذگر «جیبییوـ۵۷» را پیش برد. عملیات ژوئن ۲۰۲۵ [یک تیر ۱۴۰۴] نخستین کاربرد رزمی این بمب بود.
طرح حمله تا ساعتهای آخر تغییر میکرد. آغاز حملات اسرائیل در ۱۳ ژوئن، برابر با ۲۳ خرداد، ارزیابی آمریکا از تهدیدهای پدافندی را تغییر داد. به گفته ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، حکومت ایران نیز در روزهای منتهی به حمله کوشید بخشهایی از تاسیسات فردو را با بتن بپوشاند. «اسکار»، از برنامهریزان ماموریت، گفت حتی پس از آنکه شماری از خلبانان برای استراحت پیش از پرواز به رختخواب رفته بودند، دستور تغییر دوباره طرح رسید.
خانوادهها از مقصد بیخبر بودند به نوشته مجله، آمریکا برای پنهان نگه داشتن ماموریت، گروهی از بیـ۲ها را به پروازی انحرافی فرستاد که توجه رسانهها را جلب کرد. هفت بمبافکن ماموریت اصلی از پایگاه وایتمن در میزوری برخاستند. در مجموع، حدود ۱۲۵ هواپیما، از جمله جنگندهها و هواپیماهای سوخترسان، در پشتیبانی از عملیات نقش داشتند.
برخی خلبانان به خانوادههایشان گفتند پرواز تمرینی دارند. «آلفا»، خلبان بمبافکن پیشرو، به همسرش چیزی نگفت. او به مجله گفت «فقط رفتم سر کار و برنگشتم.»
داخل کابین، خلبانان میان نوبتهای سوختگیری و وارسی سامانهها، چرتهای ۳۰ تا ۴۵ دقیقهای میزدند. برای سفر قهوه، آبنبات، گوشت خشکشده و ساندویچ برده بودند. جایی بر فراز تنگه جبلالطارق، چیزی به دسته صندلی «براوو» گیر کرد و جلیقه نجاتش با صدایی بلند باد شد. آلفا وقتی سرش را برگرداند، کمکخلبانش را دید که به گفته او شبیه آدمک تبلیغاتی میشلن [آدمک تبلیغاتی میشلن که با نام بیبندوم شناخته میشود، نماد رسمی شرکت لاستیکسازی میشلن است که در سال ۱۸۹۸ معرفی شد] شده بود. براوو خواست ماجرا بین خودشان بماند. آلفا گفت این داستان را برای فرزندانش تعریف خواهد کرد.
سه مرکز هستهای هدف قرار گرفتند شش بمبافکن بیـ۲ فردو و یک فروند نطنز را هدف گرفتند. همان شب، موشکهای کروز تاماهاوک شلیکشده از زیردریایی به تاسیسات هستهای اصفهان اصابت کردند. به نوشته مجله، بررسیهای پس از عملیات نشان داد پدافند ایران به سوی بیـ۲ها شلیک نکرد. با این حال، آلفا گفت خدمه هنگام خروج از حریم هوایی ایران هشدارهایی دریافت کردند و در همان لحظه نگران بودند که هدف شلیک قرار گرفته باشند.
یکی از خلبانان سالها با لحن رجزخوانی گفته بود اگر روزی به بالای هدف برسد، آنقدر اوضاع آرام خواهد بود که میتواند ساندویچش را بخورد. در جریان ماموریت یک گاز زد و باقی ساندویچ را برای بعد گذاشت. به گفته او، همان یک گاز برای عمل به قولش کافی بود.
ابعاد خسارت همچنان روشن نیست به نوشته مجله، ارزیابیهای پس از عملیات حاکی از آن بود که حملات بخش بزرگی از توان حکومت ایران برای غنیسازی مواد هستهای تا سطح تسلیحاتی را از میان برد. با این حال، ابعاد دقیق خسارت به برنامه هستهای ایران همچنان روشن نیست.
دیوید آلبرایت، رییس موسسه علوم و امنیت بینالمللی و بازرس پیشین تسلیحاتی سازمان ملل، به مجله گفت «برنامه سانتریفیوژها، به شکلی که وجود داشت، دیگر وجود ندارد. در واقع، داریم درباره بقایای آن حرف میزنیم.» به ارزیابی او، حکومت ایران تا سالها برای بازسازی ظرفیتی نزدیک به آنچه پیش از حمله داشت، با دشواری روبهرو خواهد بود.
خلبانان نام ماموریت را پس از بازگشت فهمیدند دونالد ترامپ زمانی خبر حمله را اعلام کرد که بمبافکنها هنوز در راه بازگشت بودند. خلبانان در یکی از نوبتهای سوختگیری از انتشار خبر مطلع شدند. یکی از خدمه هواپیمای سوخترسان به آنها گفت «خبرتون همهجا پخش شده!»
برخی خانوادهها خبر را از تلویزیون شنیدند و یکی از آنها در کلیسا باخبر شد. پس از فرود، خلبانان خسته و با لباسهایی که بوی عرق گرفته بود، از هواپیماها پایین آمدند و خانوادههایشان را در پایگاه دیدند. دیدار کوتاه بود. خدمه را برای رسیدگی پزشکی و مرور عملیات به مرکزی حفاظتشده بردند. آنجا، هنگام بررسی تصاویر ماهوارهای اهداف، تازه نام ماموریتشان را شنیدند: «چکش نیمهشب».
نمایی از جلسه کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، ۳۱ اکتبر ۲۰۱۸. عکس آرشیوی، سازمان ملل.
کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل پیشنویس قطعنامهای را تصویب کرد که ضمن محکومیت سرکوب اعتراضات دی ۱۴۰۴، خواستار توقف اعدامها، آزادی بازداشتشدگان خودسرانه و پاسخگویی ناقضان حقوق بشر است و درباره استفاده جمهوری اسلامی از پیامدهای جنگ برای گسترش سرکوب هشدار میدهد.
این قطعنامه که به ابتکار کانادا ارائه شد، چهارشنبه ۲۷ آبان، با ۷۶ رای موافق، ۲۷ رای مخالف و ۶۴ رای ممتنع به تصویب رسید و برای بررسی و تصویب نهایی به مجمع عمومی سازمان ملل متحد ارجاع میشود.
متن پیشنویس با استناد به یافتههای هیات مستقل حقیقتیاب سازمان ملل، بر موارد نقض حقوق بشر تمرکز دارد که ممکن است مصداق جنایت علیه بشریت باشند. این متن با ابراز نگرانی شدید از این موارد، خواستار پایان دادن به مصونیت عاملان آنها از مجازات شده است.
این سند از جامعه بینالمللی میخواهد حمایت از فعالیتهای سازمان ملل برای پاسداری از حقوق بشر و حقوق بشردوستانه در ایران را ادامه دهد. همچنین کشورهایی را که مخاطب توصیههای سازوکارهای حقوق بشری سازمان ملل قرار گرفتهاند، به اجرای این توصیهها یا برداشتن گامهای لازم برای اجرای آن تشویق میکند.
اجازه ورود بدون مانع گزارشگر ویژه و هیات حقیقتیاب به ایران، فراهم کردن امکان گردآوری اطلاعات و تضمین امنیت افرادی که با این نهادها همکاری میکنند، از دیگر درخواستهای قطعنامه است.
این متن از جمهوری اسلامی میخواهد شرایطی فراهم کند که ایرانیان بتوانند آزادانه درباره آینده خود تصمیم بگیرند.
محکومیت کشتار معترضان و درخواست پایان دادن به مصونیت
در این پیشنویس، خشونت حکومت در برخورد با اعتراضاتی را که از هفتم دی ۱۴۰۴ آغاز شد، «بیسابقه» توصیف کرده است و کشتار و زخمی شدن گسترده معترضان، از جمله کودکان، بازداشت خودسرانه دهها هزار نفر و صدور و اجرای احکام اعدام علیه معترضان را محکوم میکند.
این بیانیه میگوید قطع طولانیمدت اینترنت و اعمال محدودیتهای ارتباطی در سراسر کشور، با هدف جلوگیری از دسترسی مردم به اطلاعات، مختل کردن ارتباط آنان با یکدیگر و پنهان نگه داشتن موارد نقض حقوق بشر صورت گرفته است.
قطعنامه تاکید میکند استفاده از نیروی مرگبار برای پراکنده کردن تجمعات مسالمتآمیز هرگز توجیهپذیر نیست و خواستار آزادی فوری و بیقیدوشرط کسانی است که بهدلیل استفاده از حقوق خود بازداشت شدهاند.
لغو احکام سنگین و نامتناسب معترضان، انجام تحقیقات مستقل درباره سرکوب و تضمین دسترسی قربانیان به عدالت و جبران خسارت، از دیگر درخواستهای این سند است.
متن همچنین نهادهای قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی را در موارد دیرپای نقض حقوق بشر، از جمله ناپدیدسازی قهری، اعدامهای فراقضایی و نابودی شواهد و محل دفن قربانیان، دخیل میداند و هشدار میدهد تداوم مصونیت، زمینه سرکوب شدیدتر را فراهم کرده است.
در همین زمینه، عفو بینالملل چهارشنبه ۲۷ آبان از مجمع عمومی خواست یک سازوکار قضایی برای پیگرد مسئولان جنایتها در ایران ایجاد کند. این سازمان، پاسخگو نشدن آمران و عاملان سرکوبهای پیشین را از عوامل تکرار کشتار معترضان دانست.
توقف اعدامها و لغو قانون تشدید مجازات جاسوسی
پیشنویس، استفاده گسترده از اعدام، بهویژه با اتهامهای امنیتی، را ابزاری برای سرکوب سیاسی و خاموش کردن صدای مخالفان، منتقدان و معترضان توصیف و محکوم میکند.
این سند خواستار توقف اجرای تمامی احکام اعدام با هدف لغو کامل این مجازات، پایان دادن به اعدام در ملاءعام، انتشار آمار تفکیکشده محکومان و اعدامشدگان و تحویل پیکر اعدامشدگان به خانوادههایشان است.
در پیشنویس قطعنامه همچنین از جمهوری اسلامی خواسته شده صدور حکم اعدام برای افرادی را که هنگام وقوع جرم انتسابی کمتر از ۱۸ سال داشتهاند متوقف و احکام اعدام صادرشده برای این افراد را به مجازات دیگری تبدیل کند.
قطعنامه درباره اعدام بر پایه اعترافات گرفتهشده زیر شکنجه، محاکمههای شتابزده و ناعادلانه و اجرای حکم بدون اطلاع قبلی خانواده یا وکیل ابراز نگرانی میکند. اعمال نامتناسب این مجازات علیه اقلیتها، بهویژه بلوچها و کردها، از دیگر محورهای آن است.
سازمان حقوق بشر ایران دوشنبه ۲۵ آبان از اعدام ۷۴ معترض و زندانی سیاسی در حدود هشت ماه خبر داد و اعلام کرد دستکم ۱۲۱ نفر از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه به اعدام محکوم شدهاند. به گفته این سازمان، دستکم پنج نفر از این افراد هنگام وقوع جرایم انتسابی زیر ۱۸ سال داشتند و حکم دستکم ۳۰ نفر در دیوان عالی کشور تایید شده است.
پیشنویس همچنین خواستار لغو فوری قانون تشدید مجازات جاسوسی است و درباره گسترش تعریف جاسوسی، افزایش جرایم مشمول اعدام و امکان اجرای این قانون برای رفتارهای پیش از تصویب آن هشدار میدهد.
این سند، تعریف گسترده «نفوذ» در لایحه مقابله با نفوذ خارجی را نیز نگرانکننده میداند. این تعریف میتواند ارتباطات عادی شهروندان با رسانهها، دانشگاهها، سفارتخانهها، نهادهای مدنی خارجی و سازمان ملل را جرمانگاری کند.
شکنجه، سرکوب فرامرزی و فشار بر خانوادهها
پیشنویس قطعنامه که به تصویب کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل رسیده همچنین خواستار پایان دادن به شکنجه، خشونت جنسی، قطع عضو و گرفتن اعتراف اجباری، دسترسی بازداشتشدگان به وکیل انتخابی و روشن شدن سرنوشت ناپدیدشدگان است.
این متن درباره بازداشت خودسرانه شهروندان دوتابعیتی و اتباع خارجی، وضعیت بحرانی زندانها و محرومسازی عمدی زندانیان از درمان، آب سالم و تماس با خانواده ابراز نگرانی میکند و خواستار تحقیق مستقل درباره مرگ در بازداشت میشود.
در بخش سرکوب فرامرزی، اقدامات جمهوری اسلامی برای آسیب رساندن به مخالفان، خاموش کردن صدای روزنامهنگاران و مدافعان حقوق بشر و ارعاب خانوادههای آنان برجسته شده است.
مصادره اموال، نظارت و فشار بر بستگان داخل ایران برای ساکت کردن افراد خارج از کشور، از روشهایی است که در متن به آن اشاره شده است.
قطعنامه همچنین خواستار پاسخگویی درباره سرنگونی پرواز ۷۵۲ هواپیمایی اوکراین و همکاری جمهوری اسلامی با تحقیقات درباره آزار و ارعاب خانوادههای قربانیان است.
این پیشنویس، سرکوب هدفمند زنان و دختران را محکوم کرده و خواستار لغو دائمی قوانین و سیاستهای ناقض حقوق آنان، رفع موانع مشارکت سیاسی و اقتصادی و تصویب قوانین موثر علیه خشونت خانگی، زنکشی و ازدواج کودکان شده است.
در این بخش، قانون جوانی جمعیت، قانون عفاف و حجاب و دستورالعملهای اجرای حجاب اجباری در دانشگاهها از موارد نگرانی معرفی شدهاند.
قطعنامه همچنین خواستار پایان دادن به قطع و کند کردن اینترنت، مسدودسازی شبکههای اجتماعی، سانسور و نظارت غیرقانونی دیجیتال است و از جمهوری اسلامی میخواهد لایحه مربوط به تخلفات حوزه صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی را پس بگیرد.
رفع تبعیض علیه اقلیتهای قومی و زبانی، از جمله عربهای اهوازی، ترکهای آذربایجانی، بلوچها، کردها و ترکمنها، و پایان دادن به محدودیتهای آموزشی، شغلی و زبانی آنان، بخش دیگری از درخواستهاست.
این سند درباره تشدید آزار اقلیتهای دینی، بهویژه بهائیان، هشدار میدهد و خواستار آزادی زندانیان عقیدتی، توقف مصادره اموال و تخریب گورستانها و رفع محرومیت از تحصیل و اشتغال میشود. یهودستیزی، حملات هدفمند به جوامع یهودی و انکار هولوکاست نیز در متن محکوم شدهاند.
پیامدهای جنگ، اخراج افغانها و حقوق معیشتی
پیشنویس هشدار میدهد جمهوری اسلامی از پیامدهای جنگ برای گسترش سرکوب استفاده میکند. در عین حال، از تمامی طرفهای درگیری میخواهد از غیرنظامیان و امدادرسانان حفاظت کنند، دسترسی سریع و بدون مانع کمکهای بشردوستانه را فراهم سازند و موارد احتمالی نقض حقوق بینالملل را مستقل و شفاف بررسی کنند.
این متن به کشته شدن غیرنظامیان و تخریب زیرساختها، از جمله حمله به مدرسه شجره طیبه در میناب، اشاره دارد و از تلاشها برای پایان مسالمتآمیز درگیری حمایت میکند.
قطعنامه ضمن به رسمیت شناختن خدمات ایران به پناهندگان، درباره اخراج گسترده افغانها، بهویژه زنان، دختران و کودکان بدون همراه، ابراز نگرانی کرده و خواستار رعایت اصل منع بازگرداندن افراد به محل خطر شکنجه یا آزار و تعقیب شده است.
پرداخت دستمزدهای معوقه، رسیدگی به اخراجهای غیرموجه و افزایش دستمزد و حقوق بازنشستگی برای تامین سطح زندگی مناسب نیز از دیگر درخواستهای آن است.
قطعنامه سال گذشته کمیته سوم با ۷۹ رای موافق، ۲۸ رای مخالف و ۶۳ رای ممتنع تصویب شده بود و بر اعدامها، حقوق زنان، سرکوب معترضان و سرکوب فرامرزی تمرکز داشت.
متن امسال از دبیرکل سازمان ملل میخواهد در نشست بعدی مجمع عمومی، درباره میزان اجرای قطعنامه و گزینهها و توصیههای لازم برای بهبود اجرای آن گزارش دهد.
پس از تصویب در کمیته سوم، پیشنویس قطعنامه برای بررسی و تصویب نهایی به نشست عمومی مجمع عمومی سازمان ملل ارجاع میشود و کشورهای عضو درباره آن تصمیم میگیرند.
انتظار میرود پیشنویس قطعنامه ایران در دسامبر ۲۰۲۶ برای تصویب نهایی به رای گذاشته شود.
مهران محققی با پرچم جمهوری اسلامی در تظاهرات مخالفان جمهوری اسلامی در تورنتو، ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵
پنجمین جلسه رسیدگی به پرونده مهران محققی، متهم ۳۹ سالهای که در اردیبهشتماه خودروی خود را به میان جمعیت معترضان ایرانی در ریچموندهیل تورنتو راند، چهارشنبه ۲۷ آبان (۱۸ نوامبر) در دادگاه نیومارکت بدون تعیین تاریخ برگزاری دادگاه علنی به تعویق افتاد.
در این جلسه که در شعبه ۱۰۱ دادگاه برگزار شد، نماینده قانونی وکیل مدافع اعلام کرد که متهم بهتازگی و پس از طی یک مهلت قانونی ۳۰ روزه، موفق به دریافت تلفن همراه خود شده که پیشتر از سوی پلیس توقیف شده بود.
تیم دفاعی با استناد به ضرورت بررسی محتویات این تلفن همراه بهعنوان ادله دفاعی، تنظیم درخواستهای حقوقی و برآورد زمان مورد نیاز برای دادرسی، خواستار مهلت بیشتر شد. قاضی دادگاه نیز با موافقت دادستان، ادامه رسیدگی به این پرونده را به روز چهارشنبه ۲۵ آذر (۱۶ دسامبر) ساعت ۹ صبح موکول کرد.
اطلاعات اختصاصی از سوابق قبلی و پیچیدگی پرونده
همزمان با ادامه مراحل مقدماتی این پرونده، اطلاعات ارائهشده به دادگاه و همچنین یافتههای منابع اختصاصی ایراناینترنشنال نشان میدهد واقعه ۲۰ اردیبهشت، نخستین اقدام تحریکآمیز مهران محققی نبوده و پیش از این حادثه نیز شکایتهای دیگری علیه او ثبت شده است.
وجود شکایتهای پیشین، ابعاد حقوقی و سابقه رفتاری متهم را در این پرونده پیچیدهتر کرده است.
از حمله در ریچموندهیل تا آزادی فوری با وثیقه
این پرونده به رویداد ۲۰ اردیبهشت سال جاری (۱۰ مه) بازمیگردد؛ زمانی که در پایان یک تجمع اعتراضی هزاران نفری ایرانیان در منطقه ریچموندهیل تورنتو و هنگام پراکنده شدن جمعیت، مهران محققی با رانندگی خطرناک خودرو خود را به سمت حاضران هدایت کرد.
او پس از زیر گرفتن یک پیک تحویل غذا که ارتباطی با تجمع نداشت و وارد کردن خسارت به خودرو یکی از شهروندان ایرانی، قصد فرار از صحنه را داشت که با مداخله معترضان متوقف شد.
محققی سپس با بیرون کشیدن پرچم جمهوری اسلامی از خودرو، اقدام به دویدن به دور آن و تهدید حاضران کرد تا اینکه ماموران پلیس او را بازداشت کردند. با این حال، متهم تنها یک روز پس از این حادثه با قرار وثیقه آزاد شد.
روند فرسایشی دادرسی و انتقادها به «سیاست درِ چرخان»
پرونده مهران محققی طی شش ماه گذشته پنج جلسه مقدماتی را در ماههای اردیبهشت، تیر، شهریور، مهر و آبان پشت سر گذاشته، اما همچنان در مرحله تبادل مدارک و بررسی درخواستهای پیش از محاکمه متوقف مانده است.
در جلسات پیشین نیز مسائلی همچون انتظار وکیل مدافع برای دریافت سوابق تکمیلی پلیس و بررسی استفاده از تصاویر دوربینهای مداربسته از سوی دادستانی، مانع از ورود پرونده به مرحله محاکمه شده بود.
آزادی سریع متهم پس از حملهای که امنیت جانی شهروندان را تهدید کرد، واکنشهای تندی را در میان جامعه ایرانی-کانادایی برانگیخته است. بسیاری از ایرانیان مقیم کانادا که برای دوری از خشونت و ارعاب جمهوری اسلامی به این کشور پناه آوردهاند، حضور آزادانه فردی با چنین اتهاماتی را تهدیدی مستقیم علیه امنیت تجمعات مدنی خود میدانند.
این نارضایتی با انتقادهای گسترده سیاسی نسبت به قوانین وثیقه در کانادا نیز گره خورده است.
حزب محافظهکار کانادا به رهبری پیر پولیاور بارها قوانین فدرال آزادی با وثیقه را «سیاست درِ چرخان» توصیف کرده و هشدار داده است که این سازوکار موجب بازگشت فوری متهمان پروندههای خشونتآمیز به خیابانها و به خطر افتادن امنیت عمومی میشود.
اکنون با گذشت بیش از شش ماه و موکول شدن دوباره دادگاه به آذرماه، پرونده ریچموندهیل به نمادی از کندی روند قضایی در نگاه جامعه ایرانی تورنتو تبدیل شده است.