اتحادیه اروپا: آژانس نمیتواند نبود انحراف مواد هستهای جمهوری اسلامی را تایید کند
اتحادیه اروپا در بیانیهای در نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی تاکید کرد که آژانس در شرایط کنونی نمیتواند تایید کند که مواد هستهای اعلامشده جمهوری اسلامی «از مصارف صلحآمیز منحرف نشدهاند».
این اتحادیه در بیانیه خود اعلام کرد که آژانس از ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد و تیر ۱۴۰۴) تاکنون، تداوم آگاهی خود از ظرفیتهای غنیسازی و موجودی مواد هستهای ایران، از جمله ذخایر اورانیوم با غنای پایین و بالا را از دست داده است.
در این بیانیه آمده است که ذخیره اورانیوم غنیشده ایران تا سطح ۶۰ درصد در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد و تیر ۱۴۰۴) به ۴۴۰ کیلوگرم رسیده بود. اتحادیه اروپا این وضعیت را موجب نگرانی جدی درباره اشاعه سلاحهای هستهای دانست و تاکید کرد که هیچ توجیه غیرنظامی معتبری برای تولید و انباشت چنین حجمی از اورانیوم با غنای بالا وجود ندارد.
اتحادیه اروپا همچنین اعلام کرد که در دوره گزارشدهی اخیر، آژانس تنها به یکی از ۲۲ تاسیسات هستهای اعلامشده ایران دسترسی داشته و جمهوری اسلامی بهجز سایت بوشهر، اجازه بازرسی از سایر تاسیسات آسیبندیده را نداده است.
این اتحادیه با ابراز نگرانی شدید از توقف تقریبا کامل همکاری جمهوری اسلامی با آژانس، از تهران خواست اطلاعات بهروز و قابل راستیآزمایی درباره وضعیت مواد و تاسیسات هستهای خود ارائه دهد و دسترسی کامل بازرسان را فراهم کند.
اتحادیه اروپا همچنین خواستار اجرای کامل تعهدات پادمانی ایران، ازسرگیری اجرای پروتکل الحاقی و برداشتن گامهای عملی فوری برای فراهم شدن زمینه دستیابی به یک توافق دیپلماتیک شد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، استقبال باشکوه شی جینپینگ، همتای چینی خود را «پیروزی بزرگ» خواند، اما تحلیلگران میگویند اختلافهای عمیق واشینگتن، پکن و مسکو درباره اوکراین، ایران، تجارت و تسلیحات هستهای، توافق در نشست سهجانبه را دشوار میکند.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۸ آبان گزارش داد ترامپ پیش از دیدار بیسابقه با شی و ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، در شنژن، از تشریفات استقبال چین تمجید کرد.
این نشست در حاشیه اجلاس مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اپک) برگزار میشود و رهبران سه قدرت بزرگ هستهای را گرد هم میآورد.
ترامپ پیش از نشست سهجانبه، با پوتین و شی جداگانه دیدار کرد.
او پوتین را «دوست» خود خواند.
کرملین گفت دو رهبر درباره جنگ اوکراین گفتوگو کردند و پوتین پس از دیدار با «روحیهای عالی» محل را ترک کرد.
شی در فرودگاه از ترامپ استقبال کرد؛ اقدامی کمسابقه که به گفته ترامپ، همراه با مراسم و حضور هزاران نفر، نشانه «احترام» بود.
دو رهبر هنگام دیدار کوتاه یکدیگر را در آغوش گرفتند.
ترامپ گفت این استقبال «پیروزی بزرگی» برای آمریکا و چین است.
سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، بدون مراسم استقبال وارد چین شد.
ترامپ هنگام ناهار با شی گفت دو طرف در روابط تجاری به «تعادل» رسیدهاند و آن را منصفانه توصیف کرد.
او همچنین گفت هر دو کشور بر ضرورت ادامه جریان نفت از تنگه هرمز توافق دارند؛ آبراهی که جنگ با ایران، رفتوآمد در آن را مختل کرده است.
شی و پوتین در سخنرانیهای اجلاس اپک از آنچه حمایتگرایی تجاری و تحریمهای غرب خواندند، انتقاد کردند.
شی از تجارت «آزاد و باز» دفاع کرد؛ موضعی که با انتقاد کشورهای غربی از مدل اقتصادی چین همراه است. مدلی که به گفته آنها تولید صنعتی را بر مصرف داخلی ترجیح میدهد و عدمتوازن تجاری ایجاد میکند.
پوتین نیز روسیه را بخشی از امنیت غذایی و انرژی آسیا و اقیانوسیه خواند.
ترامپ گفته است کنترل تسلیحات هستهای باید محور نشست باشد، اما چین بارها با پیوستن به مذاکراتی که آمریکا و روسیه - با زرادخانههای بسیار بزرگتر - دنبال میکنند، مخالفت کرده است.
ترامپ گفت چین با سرعت در حال ساخت سلاح هستهای است و از این کشور خواست چنین کاری را متوقف کند.
او در عین حال گفت اگر پکن کاهش دو هزار سلاح هستهای آمریکا را شرط بگذارد، پذیرش آن برای واشینگتن دشوار خواهد بود.
ترامپ در مصاحبه با فاکسنیوز گفت برای پایان دادن به جنگ ایران از روسیه و چین کمک نخواهد خواست. موضعی که در بحث میانجیگری پکن نیز بازتاب یافته است.
تحلیلگرانی که رویترز با آنها گفتوگو کرده، گفتند اختلافها درباره اوکراین، ایران، تجارت و رقابت هستهای، احتمالا مانع توافقهای بزرگ میشود.
کریگ سینگلتون، از بنیاد دفاع از دموکراسیها، گفت عکس مشترک سه رهبر میتواند به سود هر سه باشد، اما توافق بر سر دستور کار نشست دشوارتر است.
پاتریشیا کیم، از اندیشکده بروکینگز، نیز گفت پکن نمیخواهد در جایگاه میانجی جنگ اوکراین دیده شود، بهویژه در غیاب رهبران اوکراین و اروپا.
چین این جنگ را مسالهای اروپایی توصیف کرده است.
ترامپ در سفر آسیایی خود میخواهد نفوذ آمریکا در منطقه را به نمایش بگذارد و روابطش با متحدان را تقویت کند. با این حال، او در بازگشت با پیامدهای انتخابات میاندورهای، مناقشه بر سر انتقال تراشههای انویدیا به چین از مسیر جنوب شرق آسیا و اختلالهای فناوری و حملونقل در آمریکا روبهرو خواهد بود.
گزارشهایی درباره انتقال تراشههای انویدیا به چین نیز در آستانه این نشست منتشر شد.
سینگلتون هشدار داد دسترسی چین به تراشهها میتواند به موضوعی فراجناحی در آمریکا تبدیل شود و محدودیتهای صادراتی را به قانون تبدیل کند. وضعیتی که به گفته او، «بدترین کابوس پکن» است.
ترامپ در گفتوگو با فاکسنیوز تفاهمنامه با جمهوری اسلامی را «اتلاف وقت» خواند و در عین حال گفت خوبی این تفاهمنامه این بود که آمریکا فهمید نمیتوان به جمهوری اسلامی اعتماد کرد.
رییسجمهوری آمریکا، پنجشنبه ۲۸ آبان در گفتوگو با فاکسنیوز در شنژن چین گفت: «تفاهمنامه با جمهوری اسلامی اتلاف وقت بود. من دوست نداشتم این کار را انجام دهم، اما به حرف دیگران گوش دادم و افراد بسیار خوبی در اطرافم دارم. تفاهمنامه اشتباه نبود. این موضوع کمی کارها را به تاخیر انداخت. در واقع، در آن دوره آنها را خیلی خوب شناختیم و فهمیدیم که نمیتوان به آنها اعتماد کرد.»
ترامپ محاصره را «موثرترین» کاری دانست که آمریکا در ارتباط با جمهوری اسلامی انجام داده است.
او گفت: «بهزودی به هر شکلی کار با ایران را تمام میکنم. آنها میخواهند به توافق برسند، اما ما باید توافقی پایدار داشته باشیم. بارها پیش آمده که به توافق رسیدهایم و روز بعد، آنها بیرون میروند. آنها در روابط عمومی خیلی خوب هستند.»
ترامپ تاکید کرد: «من توافقی میخواهم که حتی اگر رییسجمهوری احمقی داشته باشیم، که احتمال آن زیاد است، همچنان پابرجا بماند. میخواهم توافقی داشته باشیم که فراتر از دوره ریاستجمهوری یک فرد اعتبار داشته باشد.»
رییسجمهوری آمریکا در واکنش به گزارشها درباره طرح احتمالی جمهوری اسلامی برای بمبگذاری در واشینگتن، هشدار داد در صورت وقوع چنین حملهای، حکومت ایران را نابود خواهد کرد. او در پاسخ به پرسش خبرنگار درباره قطعی بودن این تهدید گفت: «قول میدهم. کاملا.»
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره احتمال استفاده جمهوری اسلامی از سلاحهای شیمیایی و بیولوژیک گفت تهران بهدلیل دشوارتر شدن دستیابی به سلاح هستهای، بهدنبال گازهای شیمیایی و سلاحهای بیولوژیک رفته است. او افزود: «سال جدید در پیش است و خواهیم دید پس از اول ژانویه چه اتفاقی میافتد.» رییسجمهوری آمریکا همچنین حکومت ایران را «افرادی شرور» توصیف کرد.
او با تاکید بر اینکه آمریکا آغازگر جنگ نبوده است، گفت درگیری با جمهوری اسلامی ۵۱ سال پیش آغاز شده و نه ۴۷ سال پیش، آنطور که برخی میگویند.
ترامپ همچنین با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی ۷۵ هزار شهروند معترض را در هشت ماه گذشته در ایران به قتل رسانده گفت مردم ایران خواهان اعتراضاند، اما بهدلیل سرکوب خونین و مسلحانه، فعلا قادر به حضور در خیابانها نیستند. او گفت: «وقتی دو مسلسل مقابل جمعیتی هزاران نفری قرار دارند و ناگهان تیراندازی آغاز میشود و مردم در همهجا روی زمین افتاده و کشته میشوند، آنهم در حالی که هیچ سلاحی ندارند، نمیتوان اعتراض کرد.»
دونالد ترامپ، رییس جمهوری آمریکا در یکی از نشستهای اجلاس همکاری اقتصادی آسیا–اقیانوسیه (اپک) در شنژن، استان گوانگدونگ چین. پنجشنبه ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶.
دونالد ترامپ در آستانه نخستین نشست سهجانبه با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در شنژن چین گفت برای پایان دادن به جنگ با حکومت ایران از آنها کمک نخواهد خواست. او تاکید کرد آمریکا «کنترل کامل تنگه هرمز» را در اختیار دارد.
رییسجمهوری آمریکا در گفتوگو با فاکسنیوز گفت «به هیچ کمکی نیاز نداریم. نیروی دریاییشان را شکست دادهایم. نیروی هواییشان را شکست دادهایم. پدافند هواییشان را هم شکست دادهایم.»
ترامپ پیشتر گفته بود میخواهد با روسای جمهوری چین و روسیه درباره ایران، اوکراین، خلع سلاح هستهای، تجارت و اقتصاد گفتوگو کند. به گزارش رویترز، دستور کار نهایی نشست هنوز روشن نیست و مقامهای آمریکایی و تحلیلگران احتمال دستیابی به توافقی عمده را کم میدانند.
نخستین نشست سهجانبه در شنژن قرار است ترامپ، شی و پوتین ساعت ۲:۳۰ بعدازظهر پنجشنبه ۱۹ نوامبر به وقت محلی، در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا-اقیانوسیه، اپک، دیدار کنند. این سه رهبر پیشتر دیدارهای دوجانبه داشتهاند و نشست شنژن نخستین گفتوگوی سهجانبه آنها خواهد بود.
ترامپ پیش از نشست با شی دیداری دوجانبه و ناهاری کاری خواهد داشت. مقامهای آمریکایی و روس نیز گفتهاند انتظار میرود ترامپ جداگانه با پوتین دیدار کند. نشست سهجانبه آخرین برنامه رییسجمهوری آمریکا پیش از بازگشت به کشورش است.
گفتوگو درباره هوش مصنوعی پس از محدودیتهای تازه آمریکا ترامپ گفت چهارشنبهشب در ضیافت خوشامدگویی اپک با شی درباره هوش مصنوعی صحبت کرده است. دو روز پیش از آن، واشینگتن از مقررات تازهای برای محدود کردن دسترسی چین به تراشههای پیشرفته آمریکایی از طریق مراکز داده در کشورهای دیگر خبر داده بود.
بر اساس مقررات تازه، مراکز داده خارج از آمریکا که توان پردازشی قابلتوجهی در اختیار شرکتهای مستقر در چین میگذارند، ۹۰ روز فرصت دارند مجوز صادرات آمریکا را دریافت کنند. وزارت خارجه چین گفت برای حفاظت از منافع خود «اقدامات لازم» را انجام خواهد داد.
شی در سخنرانی پنجشنبه خود در اپک از حمایتگرایی تجاری انتقاد کرد و پوتین از تحریمهای غرب انتقاد کرد.
نگرانی کییف از توافق قدرتهای بزرگ حضور پوتین در کنار روسای جمهوری آمریکا و چین، همزمان با ادامه جنگ اوکراین، او را بار دیگر در کانون یک نشست مهم دیپلماتیک قرار میدهد. والاستریت ژورنال گزارش داده بود پوتین ماه گذشته پیشنهاد برگزاری نشستی سهجانبه برای گفتوگو درباره پایان جنگ اوکراین را مطرح کرده است.
نشست شنژن، بهویژه در روسیه، با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه شده است. کرملین این مقایسه را رد کرد و در عین حال گفت دیدار سه رهبر بر تحولات جهانی تاثیر مهمی خواهد گذاشت.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، ماه گذشته گفت نمیخواهد نشست به «یالتای ۲، ۳ یا ۴» و تقسیم دوباره حوزههای نفوذ بینجامد.
کریگ سینگلتون، تحلیلگر بنیاد دفاع از دموکراسیها، به رویترز گفت عکس مشترک میتواند به سود هر سه رهبر باشد، اما اختلافهایشان بر سر اوکراین، ایران، تسلیحات هستهای و تجارت، توافق بر سر دستور کار را دشوار میکند.
مسکو و پکن، دو قدرتی که در جنگ به تهران کمک کردهاند، راهی برای خروج از جنگ به جمهوری اسلامی نشان ندادهاند. حالا اما ممکن است ایران موضوع معامله بین این قدرتها باشد به ویژه که روسای جمهوری آمریکا، چین و روسیه، قرار است پنجشنبه رودر روی هم بنشینند.
خواستههای چین و آمریکا پس از جنگ بسیار به هم شبیه شده است: آنها میخواهند تنگه هرمز باز بماند و [حکومت] ایران به سلاح هستهای دست پیدا نکند. روسیه هم در میانه جنگ اوکراین نمیتواند ضامن هیچ توافقی میان تهران و واشینگتن باشد. در چنین وضعیتی، خروجی نشست شنژن به احتمال بسیار مسیر تهران را عوض نخواهد کرد. با این حال، امید به ضامنی از میان قدرتهای بزرگ را کمرنگتر میکند و تکیه تهران بر اهرمهای خود و تهدیدِ مدام جهان را پایدارتر میسازد.
اهمیت دیدار این سه قدرت پیش از هر چیز در لفظ تشکیل این میز است. نشست شنژن نخستین دیدار سهجانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه پس از دههها است و برخی ناظران آن را با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ مقایسه کردهاند؛ نشستی که نظم جهان پس از جنگ جهانی دوم را شکل داد. کرملین این مقایسه را «بازی سیاستپژوهان» خوانده، اما گفته است این دیدار اثر مهمی بر امور جهان خواهد داشت. دستور کار هم به اندازه همان روزها گسترده است: جنگ اوکراین، کنترل تسلیحات هستهای، تجارت، هوش مصنوعی و جنگ ایران. با این همه، مقامهای آمریکایی پیشاپیش گفتهاند انتظار توافق عملی ندارند و این دیدار را آغاز یک گفتوگو میدانند.
واشینگتن و پکن؛ همراستا بر سر نتیجه، نه روش همراستایی عملی چین با آمریکا در پرونده ایران به فشار مستقیم یا تقابل علنی با تهران نیاز ندارد؛ کافی است پکن هزینه مقاومت [حکومت] ایران را نپردازد. ترامپ و شی در دیدار مه ۲۰۲۶ توافق کردند که «تنگه هرمز باید باز بماند» تا جریان آزاد انرژی تامین شود، و شی با نظامیسازی تنگه و اخذ عوارض از کشتیها مخالفت کرد. پکن مخالفتش با دستیابی [حکومت] ایران به سلاح هستهای را هم پیشتر، از جمله با امضای برجام، ثبت کرده است. در منطق پکن جنگ ایران یک بحران منطقهای است و مهمترین دلیل بحران هم تنگه هرمز. در شرایط عادی حدود یکپنجم نفت جهان از تنگه هرمز میگذرد و هر اختلالی در آن به اقتصادی که به واردات انرژی وابسته است، بهطور مستقیم زیان میزند.
چین در راستای مواجه با این بحران استراتژی خریدهای نفتی خود را تغییر داده است. به گزارش رویترز، واردات نفت ایران به چین در سپتامبر ۲۰۲۶ به ۵۹۰ هزار بشکه در روز رسید که پایینترین سطح از ژانویه ۲۰۲۳ است، و پالایشگاههای مستقل چینی برای جبران این کسری دستکم ۱۲ میلیون بشکه نفت از عراق و قطر خریدند. این تغییر رفتار خرید، از محاصره دریایی آمریکا ناشی شده است، اما واکنش چین معنادار است؛ چرا که پکن بهجای تلاش برای شکستن محاصره، یا مخالفت جدی با آن، خود را با تصمیم واشینگتن منطبق کرد و برای حفظ امنیت انرژیاش فروشندگان جایگزین را وارد مدار کرد.
این تطبیق به معنای تسلیم در برابر واشینگتن نیست. وزارت بازرگانی چین در ژوئن ۲۰۲۶ «دستور مسدودسازی» صادر کرد و تحریمهای آمریکا علیه پنج شرکت چینی را «کاربرد فراملی نادرست قانون آمریکا» خواند. میتوان گفت پکن موازنهای محتاطانه را پیش میبرد: از شرکتهایش در برابر تحریم دفاع میکند، اما نمیخواهد هزینهای برای شکستن محاصره کند. پیام این موازنه برای تهران روشن است: در بحرانی پرهزینه، پکن منافع اقتصادی خود را بر پشتیبانی راهبردی از ایران مقدم میدارد و حکومتی که چنین پیامی دریافت میکند، دلیل بیشتری برای تکیه بر اهرمهای خود دارد.
در کلام اما پکن کنار مسکو ایستاده است. شی روز چهارشنبه، پس از دیدار با پوتین گفت پکن و مسکو باید «روند بهسوی جهان چندقطبی» را رهبری کنند. در پرونده ایران اما منافع دو کشور از یک جنس نیست. چین واردکننده انرژی است و هر روز بسته ماندن تنگه برایش هزینه دارد؛ روسیه صادرکننده انرژی است و از این اختلال سود میبرد. از همین رو، شکاف میان همصدایی در کلام و موازنه در عمل نشان میدهد چرا روسیه و چین در پرونده ایران همراستا نیستند.
مسکو؛ شریکی که نمیتواند ضامن شود روسیه، برخلاف چین که رویکردی محتاطانه و کلی دارد، تنها قدرت بزرگی است که برای پرونده هستهای ایران، که مهمترین عامل جنگ است، سازوکار اجرایی مشخصی روی میز گذاشته است. اما همین سازوکار در بنبستی دوسویه گیر افتاده: نه تهران آن را میپذیرد و نه واشینگتن حاضر است اجرایش را به مسکو بسپارد.
همکاری مسکو و تهران در میدان پنهان نیست و بنا بر گزارشها، روسیه در تهیه مواد اولیه صنعت نظامی ایران فعال بوده و هم در جریان جنگ تصاویر ماهوارهای در اختیار [حکومت] ایران گذاشته است. در عرصه دیپلماسی هم، مسکو پیشنهاد کرده ذخایر اورانیوم غنیشده ایران برای نگهداری و رقیقسازی به خاک روسیه منتقل شود.
پاسخ تهران اما صریح بود. محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی اعلام کرد ایران «حتی یک ذره» از اورانیوم غنیشده را از کشور خارج نمیکند و مسکو را از این تصمیم آگاه کرده است. رد پیشنهاد نزدیکترین شریک نظامی پیام روشنی دارد: تهران حاضر نیست اهرم اصلی بازدارندگی و چانهزنیاش را حتی به روسیه بسپارد. برای کشوری که زیر فشار مستقیم نظامی است، نگهداری این ذخایر در داخل، برگی است که هنوز بر طرف مقابل هزینه تحمیل میکند و هیچ تضمین سیاسی از سوی مسکو جای آن را نمیگیرد.
سوی دیگر این بنبست واشینگتن ایستاده است. در دسامبر ۲۰۱۵، در چارچوب برجام و در حالی که تحریمهای پس از الحاق کریمه علیه مسکو برقرار بود، روسیه محموله اورانیوم غنیشده ایران را تحویل گرفت. این انتقال بخشی از توافقی بود که آمریکا بر آن اصرار داشت. اما امروز زمین اوکراین به میدان جنگی تمامعیار بدل شده و آمریکا این بار خود بهطور مستقیم طرف جنگ با ایران است. در چنین شرایطی، سپردن نقش امانتدار هستهای به مسکو یعنی دادن اهرمی دیپلماتیک به کرملین و واشینگتن چنین چیزی را نمیخواهد.
روسیه از همین رو برای انجام میانجیگری در موقعیتی متناقض قرار گرفته است: برای تهران شریکی است که در میدان کمک میکند، اما بر سر میز مذاکره نه پیشنهادش برای [حکومت] ایران پذیرفتنی است و نه نقش میانجیگریاش برای آمریکا. به همین خاطر در تلاش است که از بحران نهایت منفعت را به دست بیاورد.
تهران؛ از محاسبه مذاکره به محاسبه اتکا به خود وقتی نه پکن با مقاومت [حکومت] ایران همراهی جدی دارد و نه مسکو میتواند ضامن توافق با آمریکا شود، اورانیوم، تنگه هرمز و راه انداختن جنگ منطقهای به مهمترین برگهای تهران برای ایستادن در مقابل آمریکا تبدیل میشوند.
تهران شروط بازگشایی تنگه را از پیش اعلام کرده است: پایان محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای مسدودشده، لغو تحریمهای نفتی، توقف اقدام نظامی علیه [حکومت] ایران و متحدان منطقهایاش، خروج نیروهای آمریکایی از پیرامون ایران و پرداخت غرامت جنگی. واشینگتن اما در جهت مخالف حرکت میکند و به دنبال «عملیات طرد اقتصادی» و تداوم فشار حداکثری است. اما شریک دیگر جنگ بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل هم گفته هدف جنگ صرفا رسیدن به یک توافق نیست، بلکه سرنگونی جمهوری اسلامی است. حکومتی که بقای خود را هدف حمله میبیند، امتیاز دادن بدون ضمانت را خلع سلاح پیش از پایان جنگ میداند.
رفتار تهران پیش از نشست هم در همین مسیر بوده است. امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی هشدار داده اگر آمریکا دوباره اقدام کند، پاسخ تهران «قویتر و شدیدتر، بدون محدودیت جغرافیایی» خواهد بود پیامی که این روزها فرماندهان مختلف نظامی مدام بیان میکنند. از سوی دیگر اخیرا جمهوری اسلامی پهپادهایی بهسوی اهداف آمریکایی در بحرین و کویت شلیک کرده و سپاه مدعی است تنگه را «کاملا بسته» و این آب راه را «میدان مین» خوانده است. حتی برخی در تهران میگویند «چیز دیگری برای بحث با آمریکا نداریم».
در چنین مختصاتی، دیدار سران سه قدرت بزرگ در شنژن بهاحتمال زیاد گرهی از مشکلات تهران نمیگشاید؛ محتملترین اثر آن، کمرنگتر شدن امید تهران به این است که یک قدرت بزرگ، هزینه عقبنشینی آن را تضمین کند.
مقایسه شنژن با یالتا برای تهران فقط یک تشبیه تاریخی نیست. وقتی سه قدرت بزرگ ایران را در کنار اوکراین و تسلیحات هستهای بر یک میز میگذارند، این نگرانی جدی میشود که پرونده ایران به بخشی از معاملهای بزرگتر بدل شود. حکومتی که میترسد دیگران بر سر او معامله کنند، برگهایش را به دست هیچکس نمیسپارد. دیدار ۲۸ آبان برای تهران به احتمال بسیار، بیش از آنکه طناب نجات باشد، پیام تنهاییاش خواهد بود.
هجده ساعت از آغاز پرواز گذشته بود که یکی از خلبانان بیـ۲ با دیدن شهر در تاریکی گفت «لعنتی، اونجا تهرانه!» خدمه بمبافکنهای آمریکایی در گفتوگو با مجله «ایر اند اسپیس فورسز» از ماموریت ۳۷ ساعتهای گفتند که طی آن آمریکا سه مرکز هستهای ایران را هدف گرفت.
هجده ساعت پرواز تا نخستین انفجار هلال سرخ ماه پایین آسمان بود. دو خلبان، پس از ساعتها پرواز، کلیدهای کابین را وارسی میکردند و چشمشان به نقشه و ساعت بود که شهری از دل تاریکی پیدا شد. یکی از آنها گفت «لعنتی، اونجا تهرانه!» بارها چنین ماموریتی را تمرین کرده بودند. حالا یکی از آنها به زبان آورد که این بار چه فرقی دارد: «داریم انجامش میدیم. این دفعه واقعیه.»
چند دقیقه بعد، درهای محفظه بمب با دو صدای خشک باز شد و دو بمب ۳۰ هزار پوندی به سوی فردو سقوط کردند. هواپیما با رها شدن بار ناگهان سبکتر شد. یکی از خلبانان گفت «بزن بریم از اینجا!» دیگری جواب داد «نه، صبر کن.» هواپیما را چرخاندند و به تاریکی پایین چشم دوختند. به روایت خدمه، گوی آتشی به بلندی یک ساختمان دهطبقه از کوهستان برخاست و اطراف را مثل روز روشن کرد.
کریس گوردون و توبیاس نیگل این روایت را در گزارش اختصاصی ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ مجله «ایر اند اسپیس فورسز» منتشر کردند. آنها با خدمه بمبافکنهای شرکتکننده در عملیات «چکش نیمهشب»، از جمله خدمه پروازهای انحرافی، گفتوگو کردند. نام خلبانان به درخواست خودشان و به دلایل امنیتی با نامهای مستعار جایگزین شده است.
طرحی که ۱۵ سال در دست بررسی بود به نوشته این مجله، برنامهریزی آمریکا برای حمله احتمالی به فردو تقریبا همزمان با آغاز ساخت این تاسیسات شروع شد. تحلیلگران اطلاعاتی در سال ۲۰۰۹ با بررسی تصاویر ماهوارهای، متوجه ساختوسازی غیرمعمول در کوهستان جنوبغربی تهران شدند. باراک اوباما، رییسجمهوری وقت آمریکا، همان سال وجود این مرکز را علنی کرد و گفت چنین تاسیساتی با یک برنامه هستهای صلحآمیز سازگار نیست.
«متیو»، خلبان بازنشسته بیـ۲، پس از پایان خدمت در پایگاه وایتمن ماند و به آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا پیوست. او و همکارانش سالها ساختار فردو و شیوه کار آن را بررسی کردند. همزمان، نیروی هوایی آمریکا ساخت و آزمایش بمب سنگین نفوذگر «جیبییوـ۵۷» را پیش برد. عملیات ژوئن ۲۰۲۵ [یک تیر ۱۴۰۴] نخستین کاربرد رزمی این بمب بود.
طرح حمله تا ساعتهای آخر تغییر میکرد. آغاز حملات اسرائیل در ۱۳ ژوئن، برابر با ۲۳ خرداد، ارزیابی آمریکا از تهدیدهای پدافندی را تغییر داد. به گفته ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، حکومت ایران نیز در روزهای منتهی به حمله کوشید بخشهایی از تاسیسات فردو را با بتن بپوشاند. «اسکار»، از برنامهریزان ماموریت، گفت حتی پس از آنکه شماری از خلبانان برای استراحت پیش از پرواز به رختخواب رفته بودند، دستور تغییر دوباره طرح رسید.
خانوادهها از مقصد بیخبر بودند به نوشته مجله، آمریکا برای پنهان نگه داشتن ماموریت، گروهی از بیـ۲ها را به پروازی انحرافی فرستاد که توجه رسانهها را جلب کرد. هفت بمبافکن ماموریت اصلی از پایگاه وایتمن در میزوری برخاستند. در مجموع، حدود ۱۲۵ هواپیما، از جمله جنگندهها و هواپیماهای سوخترسان، در پشتیبانی از عملیات نقش داشتند.
برخی خلبانان به خانوادههایشان گفتند پرواز تمرینی دارند. «آلفا»، خلبان بمبافکن پیشرو، به همسرش چیزی نگفت. او به مجله گفت «فقط رفتم سر کار و برنگشتم.»
داخل کابین، خلبانان میان نوبتهای سوختگیری و وارسی سامانهها، چرتهای ۳۰ تا ۴۵ دقیقهای میزدند. برای سفر قهوه، آبنبات، گوشت خشکشده و ساندویچ برده بودند. جایی بر فراز تنگه جبلالطارق، چیزی به دسته صندلی «براوو» گیر کرد و جلیقه نجاتش با صدایی بلند باد شد. آلفا وقتی سرش را برگرداند، کمکخلبانش را دید که به گفته او شبیه آدمک تبلیغاتی میشلن [آدمک تبلیغاتی میشلن که با نام بیبندوم شناخته میشود، نماد رسمی شرکت لاستیکسازی میشلن است که در سال ۱۸۹۸ معرفی شد] شده بود. براوو خواست ماجرا بین خودشان بماند. آلفا گفت این داستان را برای فرزندانش تعریف خواهد کرد.
سه مرکز هستهای هدف قرار گرفتند شش بمبافکن بیـ۲ فردو و یک فروند نطنز را هدف گرفتند. همان شب، موشکهای کروز تاماهاوک شلیکشده از زیردریایی به تاسیسات هستهای اصفهان اصابت کردند. به نوشته مجله، بررسیهای پس از عملیات نشان داد پدافند ایران به سوی بیـ۲ها شلیک نکرد. با این حال، آلفا گفت خدمه هنگام خروج از حریم هوایی ایران هشدارهایی دریافت کردند و در همان لحظه نگران بودند که هدف شلیک قرار گرفته باشند.
یکی از خلبانان سالها با لحن رجزخوانی گفته بود اگر روزی به بالای هدف برسد، آنقدر اوضاع آرام خواهد بود که میتواند ساندویچش را بخورد. در جریان ماموریت یک گاز زد و باقی ساندویچ را برای بعد گذاشت. به گفته او، همان یک گاز برای عمل به قولش کافی بود.
ابعاد خسارت همچنان روشن نیست به نوشته مجله، ارزیابیهای پس از عملیات حاکی از آن بود که حملات بخش بزرگی از توان حکومت ایران برای غنیسازی مواد هستهای تا سطح تسلیحاتی را از میان برد. با این حال، ابعاد دقیق خسارت به برنامه هستهای ایران همچنان روشن نیست.
دیوید آلبرایت، رییس موسسه علوم و امنیت بینالمللی و بازرس پیشین تسلیحاتی سازمان ملل، به مجله گفت «برنامه سانتریفیوژها، به شکلی که وجود داشت، دیگر وجود ندارد. در واقع، داریم درباره بقایای آن حرف میزنیم.» به ارزیابی او، حکومت ایران تا سالها برای بازسازی ظرفیتی نزدیک به آنچه پیش از حمله داشت، با دشواری روبهرو خواهد بود.
خلبانان نام ماموریت را پس از بازگشت فهمیدند دونالد ترامپ زمانی خبر حمله را اعلام کرد که بمبافکنها هنوز در راه بازگشت بودند. خلبانان در یکی از نوبتهای سوختگیری از انتشار خبر مطلع شدند. یکی از خدمه هواپیمای سوخترسان به آنها گفت «خبرتون همهجا پخش شده!»
برخی خانوادهها خبر را از تلویزیون شنیدند و یکی از آنها در کلیسا باخبر شد. پس از فرود، خلبانان خسته و با لباسهایی که بوی عرق گرفته بود، از هواپیماها پایین آمدند و خانوادههایشان را در پایگاه دیدند. دیدار کوتاه بود. خدمه را برای رسیدگی پزشکی و مرور عملیات به مرکزی حفاظتشده بردند. آنجا، هنگام بررسی تصاویر ماهوارهای اهداف، تازه نام ماموریتشان را شنیدند: «چکش نیمهشب».