به نوشته خبرگزاری رویترز، تعویق نشست ایران و کشورهای خلیج فارس در عمان، امید به گشایش دیپلماتیک در بحران تنگه هرمز را کاهش داد. همزمان، توقف فعالیت خط لوله کلیدی عربستان سعودی و ادامه حملات به کشتیها، نگرانیها درباره عرضه جهانی نفت را افزایش داد.
به گزارش رویترز، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، اواخر یکشنبه ۲۲ شهریور اعلام کرد نشست برنامهریزیشده برای دوشنبه، با هدف دستیابی به «اجماع» به تعویق افتاده است. قرار بود جمهوری اسلامی در این نشست توافق خود با عمان درباره مدیریت مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز را به کشورهای عربی خلیج فارس ارائه کند. یک مقام وزارت امور خارجه حکومت ایران نیز گفت این تصمیم به درخواست برخی کشورهای منطقه و با توافق تهران و مسقط گرفته شده است.
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در گفتوگو با «العربی الجدید» تاکید کرد توافق با عمان بهتنهایی به بازگشایی تنگه منجر نخواهد شد و تهران تا زمانی که آمریکا خواستههایش را برآورده نکند، این آبراه را باز نمیکند. ترامپ نیز در سفر آخر هفته خود به ایرلند گفت انتظار دارد جنگ امسال، احتمالا اندکی پس از انتخابات میاندورهای آمریکا در نوامبر، پایان یابد و پس از آن قیمت بنزین بهشدت کاهش پیدا کند.
فشار بر بازار انرژی با توقف فعالیت خط لوله هزار و ۲۰۰ کیلومتری شرق به غرب عربستان تشدید شده است؛ مسیری که امکان انتقال نفت بدون عبور از تنگه هرمز را فراهم میکند و پس از حملات پهپادی جمعه ۲۰ شهریور تعطیل شد. معاملهگران و خریداران نفت عربستان به رویترز گفتند در صورت ادامه تعطیلی، ذخایر بندر ینبع تنها برای پنج تا هفت روز صادرات کافی خواهد بود و پس از آن، تا چهار درصد عرضه جهانی نفت ممکن است به خطر بیفتد. ریاض هنوز زمان ازسرگیری فعالیت خط لوله را اعلام نکرده و برآورد منابع درباره مدت تعمیر آن از چند روز تا چند هفته متفاوت است.
این اختلال در شرایطی رخ داده که محدودیت تردد در تنگه هرمز پیشتر روزانه میلیونها بشکه از عرضه نفت کاسته است. قیمت نفت هفته گذشته برای نخستین بار از ژوئیه از ۱۰۰ دلار عبور کرد و قیمت خردهفروشی گازوئیل در آمریکا نیز یکشنبه با گذشتن از شش دلار و ۲۰ سنت برای هر گالن، رکورد تازهای ثبت کرد. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز از اصابت پرتابه به یک شناور در تنگه هرمز، آتشسوزی و تخلیه خدمه آن خبر داد. جمهوری اسلامی جداگانه اعلام کرد حمله به یک کشتی تجاری ایرانی در نزدیکی سواحلش، یک کشته و چهار زخمی بر جای گذاشته است.
در جبهه یمن، پیشروی حوثیها در امتداد ساحل دریای سرخ و حملاتشان به عربستان سعودی، مسیر دیگر انتقال انرژی منطقه را نیز تهدید میکند. به گزارش رویترز، حوثیها پس از تصرف جزیره پریم در بابالمندب، مدعی حمله به یک پایگاه نظامی سعودی شدند. رسانههای دولتی عربستان سعودی نیز تصاویری از خسارت به خانهها و یک مسجد در جازان منتشر کردند که بنا بر گزارشها، ناشی از حمله حوثیها بود.
گسترش درگیریها واشینگتن را با تصمیمی دشوار درباره حمایت از عربستان سعودی و حفاظت از کشتیرانی، همزمان با پرهیز از ورود به جبههای تازه، روبهرو کرده است. سه منبع به رویترز گفتند محمد بن سلمان در تماس پنجشنبه ۱۹ شهریور با ترامپ درخواست کمک نظامی برای مقابله با حوثیها کرد، اما فعلا فقط پیشنهاد پشتیبانی اطلاعاتی دریافت کرده است. ترامپ ضمن تایید این تماس گفت حوثیها نیز از دولت آمریکا خواستهاند وارد جنگ یمن نشود.
داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، سم آلتمن، مدیرعامل اُپِن اِیآی، ایلان ماسک، بنیانگذار ایکس اِیآی، و دمیس هسابیس، مدیرعامل گوگل دیپمایند، همگی از ضرورت حرکت محتاطانهتر در توسعه پیشرفتهترین و قدرتمندترین مدلهای هوش مصنوعی حمایت کردهاند.
این مواضع پس از مجموعهای از حوادث مربوط به خروج عاملهای هوش مصنوعی از محدودههای تعیینشده، نگرانی از مدلهای خودبهبوددهنده و گزارشهای تازه درباره سوءاستفاده از این فناوری در عملیات سایبری، نظامی و نظارتی مطرح میشوند.
آغاز موج تازه هشدارها از آنتروپیک
موج تازه بحثها روز شنبه ۲۰ شهریور با انتشار مقالهای از آمودی با عنوان «باید سرعت حرکت در مرز را تنظیم کنیم» آغاز شد.
مدیرعامل آنتروپیک در این مقاله که در حساب کاربری او در ایکس منتشر شد، نوشت طی چند ماه گذشته به این نتیجه رسیده است که صرف سرمایهگذاری روی ایمنی کافی نیست و سرعت افزایش توانایی مدلها نیز باید کاهش یابد تا پژوهشهای مربوط به کنترل و ایمنسازی آنها فرصت همگام شدن با پیشرفت فناوری را پیدا کنند.
او نوشت: «ما باید سرعتی را که با آن قابلیتهای مدلهای هوش مصنوعی را افزایش میدهیم، کاهش دهیم.» آمودی تاکید کرد منظور او توقف آموزش مدلها یا متوقف کردن پیشرفت فنی نیست، بلکه ایجاد زمانی کافی برای ایمنسازی، همراستاسازی و ارزیابی مستقل آنهاست.
آمودی دو تحول را عامل اصلی تغییر نگاه خود معرفی کرد؛ نخست، توانایی فزاینده هوش مصنوعی برای مشارکت در ساخت نسل بعدی هوش مصنوعی. این روند به «خودبهبوددهی بازگشتی» معروف است. او گفت این روند از تابستان امسال با سرعت چشمگیری در حال پیشرفت است و اگر بدون محدودیت ادامه یابد، ممکن است از توانایی انسان برای فهم و کنترل این سیستمها جلو بزند.
دومین عامل، به نوشته او، ماجرای عاملهای هوش مصنوعی اُپِن اِیآی بود که در جریان یک آزمایش از ماموریت تعیینشده خود فراتر رفتند و به سامانههایی از جمله پلتفرم هاگینگ فِیس حمله کردند.
آمودی هشدار داد با سرعت کنونی افزایش قابلیتها، ممکن است ظرف «شش تا ۱۲ ماه» مجموعهای از عاملهای هوش مصنوعی با توانایی بیشتر اما مشکلات مشابه در همراستایی، بتوانند یک باتنت گسترده و ماندگار در سراسر اینترنت ایجاد کنند و صدها میلیارد دلار خسارت به بار آورند.
او برای مقابله با این خطرها طرحی سهمرحلهای پیشنهاد کرد: حضور دائمی ارزیابان مستقل در شرکتهای سازنده مدلهای پیشرفته با سطح دسترسی نزدیک به کارکنان داخلی، هماهنگی شرکتهای هوش مصنوعی در کشورهای دموکراتیک برای تعیین استانداردهای مشترک ایمنی و محدود کردن توسعه کنترلنشده، و در نهایت تلاش برای دستیابی به نوعی هماهنگی بینالمللی، از جمله با چین.
آلتمن: اپن ایآی هم ارزیابان مستقل را میپذیرد
واکنش رقبای آنتروپیک تنها چند ساعت بعد از انتشار این گزارش آغاز شد. سم آلتمن در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «با داریو موافقم که باید سرعت حرکت در مرز را تنظیم کنیم. این موضوع در هفتههای اخیر یکی از محورهای اصلی بحثهای ما در اُپِن اِیآی بوده است.»
او بهطور مشخص از پیشنهاد استقرار ارزیابان مستقل حمایت کرد و گفت دادن دسترسی در سطح کارکنان به چنین ارزیابانی «ایده بسیار خوبی» است و اُپِن اِیآی نیز همین کار را انجام خواهد داد. آلتمن وعده داد جزئیات بیشتری در این زمینه بهزودی اعلام شود.
آلتمن در مصاحبهای با نشریه فورچون که شنبه منتشر شد، نگرانیهای گستردهتری درباره ایمنی هوش مصنوعی مطرح کرد.
وقتی از او درباره احتمال ۱۰ درصدی انقراض بشر در اثر هوش مصنوعی پرسیده شد، گفت نمیداند چگونه میتوان چنین احتمالی را بهطور دقیق محاسبه کرد، اما افزود تفاوتی ندارد که این خطر «۱۰ درصد، هشت درصد یا شش درصد» باشد؛ شرکتها و دولتها باید به شکلی عمل کنند که هیچیک از این سطوح خطر را قابل قبول ندانند.
آلتمن همچنین گفت اُپن ایآی در سال ۲۰۲۶ وارد بورس نخواهد شد، زیرا در شرایط کنونی مسائل مربوط به ایمنی و همراستاسازی مدلها اولویت بیشتری دارند.
او در پاسخ به این سوال که چرا مدیران بزرگترین شرکتهای هوش مصنوعی برای یک کاهش سرعت جمعی با یکدیگر توافق نمیکنند، گفت: «فکر میکنم این اتفاق خواهد افتاد.» رویترز نیز گزارش داد OpenAI و دیگر شرکتهای بزرگ ممکن است به اعلام توافقی برای کاهش سرعت و همکاری در زمینه ایمنی نزدیک شده باشند.
ماسک: «داریو درست میگوید»
ایلان ماسک نیز خیلی زود به بحث پیوست. بنیانگذار ایکس اِیآی در پاسخ کوتاهی در ایکس به مقاله آمودی نوشت: «داریو درست میگوید.»
او سپس هشدارهای قدیمی خود درباره هوش مصنوعی را دوباره برجسته کرد و گفت سالهاست در این زمینه «زنگ خطر را به صدا درآورده است». ماسک بار دیگر به موضع پیشین خود اشاره کرد که هوش مصنوعی عمومی یا AGI را بالقوه خطرناکتر از سلاحهای هستهای میداند.
اهمیت واکنش ماسک بیش از محتوای هشدار او بود. او و آلتمن سالهاست بر سر مسائل شخصی، تجاری و مسیر توسعه اُپن اِیآی اختلاف دارند و ایکس اِیآی نیز یکی از رقبای مستقیم اُپن اِیآی، آنتروپیک و گوگل در مسابقه توسعه مدلهای پیشرفته است.
از این رو، حمایت همزمان این رقبا از اصل کاهش یا تنظیم سرعت توسعه به یکی از کمسابقهترین نقاط اشتراک میان رهبران صنعت هوش مصنوعی تبدیل شد.
هسابیس: «جهت کلی درست است»
دمیس هسابیس، همبنیانگذار و مدیرعامل گوگل دیپمایند، روز یکشنبه چهارمین چهره برجستهای بود که از جهت کلی پیشنهاد آمودی حمایت کرد.
او در ایکس نوشت: «مقاله داریو به مسیر درست پیش رو اشاره میکند. جزئیات نیاز به کار بیشتر دارند، اما جهت کلی برای مواجهه با این مقطع حساس درست است.»
هسابیس این بحث را به پیشنهاد قبلی خود برای ایجاد یک نهاد مشترک استانداردگذاری برای «هوش مصنوعی مرزی» پیوند داد؛ نهادی که وظیفه آن تدوین معیارها و روشهای مشترک برای سنجش توانایی و خطر مدلهای بسیار پیشرفته باشد.
هسابیس ۲۳ تیر نوشته بود پیشرفت سریع هوش مصنوعی به روشی «پویا، سازگار و سختگیرانه» برای آزمایش مدلهای مرزی نیاز دارد و پیشنهاد کرده بود نهادی با مشارکت بخش عمومی و خصوصی و حضور کارشناسان مستقل ایجاد شود.
به این ترتیب، تا روز یکشنبه مدیران چهار شرکت اصلی جهانی هوش مصنوعی، دستکم بر یک اصل اتفاق نظر پیدا کردند؛ اینکه سرعت رشد قابلیت مدلهای هوش مصنوعی نباید از توان صنعت و نهادهای عمومی برای سنجش و مهار خطرهای آنها جلو بزند.
هشدارهایی که طی چند روز روی هم انباشته شدند
طی روزهای گذشته، چند تحول پیدرپی بحث درباره خطرهای هوش مصنوعی را در داخل صنعت و در میان قانونگذاران شدت بخشیدهاند.
یکی از مهمترین رویدادها استعفای جیکوب کاکسون، پژوهشگر ۲۷ ساله آنتروپیک و کارمند پیشین اُپن اِیآی بود.
کاکسون هفته گذشته از صنعت هوش مصنوعی کنارهگیری کرد و گفت نمیخواهد در رقابتی مشارکت داشته باشد که هدف آن ساخت سامانههایی با توانایی بهبود خود است؛ سامانههایی که ممکن است در نهایت از کنترل انسان خارج شوند. او گفته بود شرکتها در رقابت با یکدیگر و با شرکتهای چینی، ناگزیر ممکن است بر سر ایمنی مصالحه کنند و بدون دخالت دولت یا کاهش هماهنگ سرعت در سراسر صنعت، هیچ شرکت منفردی قادر نیست چنین فناوریای را به شکل مسئولانه توسعه دهد.
در همین حال، مجموعهای از گزارشها درباره رفتار عاملهای هوش مصنوعی اُپن ایآی ابعاد نگرانی درباره امکان کنترل مدلها را افزایش داده است.
رویترز ۱۸ شهریور گزارش داد عاملهای اُپن ایآی علاوه بر حادثه مشهور هاگینگ فیس، از دستکم ۱۰ وبسایت دیگر برای ارتباطات بدون مجوز استفاده کرده بودند و برای ایجاد کانالهای ارتباطی، محدودیتهای اعمالشده بر خود را دور زده بودند. پیشتر نیز مشخص شده بود مجموعهای از عاملهای این شرکت یک وبسایت آلمانی را به محلی برای ارتباط و تبادل اطلاعات میان خود تبدیل کرده بودند.
از خطر خروج از کنترل تا استفاده در سلاح و نظارت
آنتروپیک هفته گذشته در یک گزارش اطلاعات تهدید اعلام کرد بازیگران مختلف از مدل کلود برای فعالیتهایی از توسعه تسلیحات و عملیات سایبری گرفته تا جاسوسی، نظارت، کلاهبرداری و تحقیقاتی که میتوانست در توسعه سلاحهای بیولوژیک کاربرد داشته باشد، استفاده کردهاند.
بخشی از همین گزارش به فعالیتهای مرتبط با جمهوری اسلامی اختصاص دارد و میگوید نهادهای همسو با جمهوری اسلامی از کلود برای طراحی تبلیغات حکومتی، ایجاد هویتهای جعلی، نظارت بر شهروندان، توسعه ابزارهای پایش و جمعآوری اطلاعات درباره مخالفان استفاده کردهاند. در یکی از موارد، یک واحد در ایران بیش از ۱۵۵ هزار توییت را با استفاده از کلود تحلیل کرده بود و در موردی دیگر از این مدل برای طراحی بخشهایی از یک سامانه نظارت انبوه مبتنی بر پلاک خودرو و شناسه تلفن همراه استفاده شده بود.
مارک بیل، مدیر پیشین سیاستگذاری هوش مصنوعی پنتاگون، نیز هشدار داده بود گسترش دوربینها و سامانههای نظارتی مبتنی بر هوش مصنوعی بدون مقررات روشن ممکن است آمریکا را به سوی یک «حکومت نظارتی شبیه چین» سوق دهد.
هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، گزارش داد مریم هداوند، مهناز چاردولی، لیلا ابوالحسنی و ترانه رحیمی در پروندههای مرتبط با اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ به اعدام محکوم شدهاند. سودا ابراهیمی شمسآبادی نیز در پروندهای مرتبط با مسائل امنیتی همزمان با جنگ حکم اعدام گرفته است و پخشان عزیزی، ارغوان فلاحی و زهرا شهباز طبری در پروندههای جداگانه سیاسی و امنیتی با حکم مرگ روبهرو هستند.
همزمان با انتشار گزارش مربوط به این هشت زن، هرانا از صدور حکم اعدام برای حسین رسولینسب، از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه خبر داد.
بر اساس این گزارش، دادگاه انقلاب مشهد رسولینسب را با اتهام «محاربه» به اعدام محکوم کرده است. او اکنون در زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشود.
اتهامهای مطرحشده علیه این زنان شامل «بغی»، «محاربه» و «افساد فیالارض» است؛ اتهامهایی که در قوانین جمهوری اسلامی میتوانند به صدور حکم اعدام منجر شوند. بنا بر گزارش هرانا، این احکام در شعب مختلف دادگاههای انقلاب تهران، اصفهان، رشت و بندرعباس صادر شدهاند.
از میان این هشت زن، حکم اعدام پخشان عزیزی و ارغوان فلاحی در دیوان عالی کشور تایید شده است. زهرا شهباز طبری نیز پس از نقض نخستین حکم اعدام، بار دیگر در دادگاه به اعدام محکوم شده و پرونده پنج زن دیگر همچنان در مراحل بدوی یا فرجامخواهی قرار دارد.
نام شماری از این زنان پیشتر نیز در گزارشهای مربوط به صدور احکام سنگین پس از اعتراضات دیماه مطرح شده بود.
ایراناینترنشنال پنجم شهریور گزارش داد لیلا ابوالحسنی، ۴۳ ساله و مادر دو دختر نوجوان، از سوی شعبه پنجم دادگاه انقلاب اصفهان به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم شده است. او در جریان اعتراضات ۱۸ دی در شاهینشهر بازداشت شده بود. یک منبع آگاه گفت ابوالحسنی هنگام فیلمبرداری از آتشسوزی یکی از شعبههای فروشگاه افق کوروش بازداشت شد، اما دادگاه او را به مشارکت در آتش زدن فروشگاه متهم کرد.
ترانه رحیمی نیز یکی از ۱۰ متهم پرونده موسوم به «میدان شهدای اصفهان» است که هشتم شهریور خبر صدور حکم اعدام آنان منتشر شد. گزارشها درباره این پرونده از محدودیت دسترسی وکلا و همچنین ادعای شکنجه شماری از متهمان در دوران بازجویی حکایت داشت. سازمان حقوق بشری ههنگاو نیز ۱۶ شهریور گزارش داد ترانه رحیمی علاوه بر حکم اعدام، به ۱۱ سال زندان محکوم شده است. خواهر دوقلوی او، رومینا رحیمی، در همین پرونده با حکم ۳۶ سال حبس روبهرو شده است.
ایراناینترنشنال ۲۱ شهریور گزارش داد سودا ابراهیمی شمسآبادی، بلاگر ۳۳ ساله اهل بندرعباس، با اتهامهایی از جمله «توهین به رهبری»، «فعالیت رسانهای و تبلیغی برخلاف امنیت ملی»، «اقدام اطلاعاتی و امنیتی به نفع دولتهای متخاصم» و عکسبرداری و ارسال تصاویر برای رسانههای فارسیزبان خارج از کشور به اعدام محکوم شده است. او در دوران بازداشت ۲۰ روز در سلول انفرادی نگهداری شده و خانوادهاش مدتی از محل نگهداری او بیاطلاع بودهاند.
جزییاتی درباره پرونده حسین رسولینسب
پرونده رسولینسب با اتهامهایی از جمله «محاربه از طریق مشارکت در تخریب اموال عمومی»، آتش زدن مراکز مذهبی و «اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور» تشکیل شده است.
یک منبع مطلع نزدیک به خانواده او به هرانا گفته پرونده به اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ در شاندیز مربوط است؛ اعتراضاتی که در جریان آن یک مسجد و یک دارالقرآن دچار آتشسوزی شدند.
رسولینسب، متاهل و پدر دو فرزند، در جریان اعتراضات دیماه در شاندیز همراه با شماری دیگر از شهروندان بازداشت و پس از مدتی به زندان وکیلآباد منتقل شد.
افزایش احکام اعدام پس از اعتراضات دیماه
صدور این احکام در ادامه مجموعهای از پروندههای اعدام در هفتههای اخیر صورت میگیرد که بخش قابل توجهی از آنها به اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ مربوط است.
دیوان عالی کشور نهم شهریور حکم اعدام علیاصغر (علیرضا) پیغمبری، شهروند ۲۶ ساله و از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه را تایید کرد. یکی از وکلای او گفته بود بر اساس دفاعیات پرونده، تنها اقدام منتسب به پیغمبری «حضور در یکی از اعتراضات» بوده است. انتقال او از زندان تهران بزرگ به قزلحصار پس از تایید حکم، نگرانیها درباره احتمال اجرای اعدام را افزایش داد.
یک روز بعد، گزارش شد علی زارعی دوزدرهسی، زندانی سیاسی و از آسیبدیدگان چشمی جنبش «زن، زندگی، آزادی»، از سوی شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران به اتهام «افساد فیالارض» به اعدام محکوم شده است. همزمان، شماری دیگر از زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات، از جمله ارغوان فلاحی، نیز با صدور یا تایید احکام اعدام روبهرو شدند.
دامنه پروندههای مرتبط با مجازات اعدام به بازداشتشدگان اعتراضات خیابانی محدود نیست. ایراناینترنشنال ۱۸ شهریور بر اساس یک سند قضایی گزارش داد پرونده ۱۸ زندانی در ارتباط با ناآرامی و آتشسوزی زندان دستگرد اصفهان به دادگاه انقلاب ارجاع شده و آنان در معرض صدور حکم اعدام قرار دارند. پیش از آن نیز پنج معترض محبوس در این زندان در پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اعدام شده بودند و پنج محکوم دیگر همان پرونده در معرض اجرای حکم قرار داشتند.
این پروندهها بخشی از روند صدور و تایید احکام اعدام در هفتههای اخیر برای متهمان سیاسی، امنیتی و مرتبط با اعتراضات است؛ احکامی که عمدتا با اتهامهایی چون «محاربه»، «بغی» و «افساد فیالارض» صادر شدهاند.
امیر تیموری، فرماندار قشم، عصر یکشنبه ۲۱ شهریور تایید کرد یک کشتی تجاری ایرانی حدود ساعت پنج صبح یکشنبه در محدوده جزیره هنگام و ساحل شیبدراز جزیره قشم هدف قرار گرفت.
به گفته او، در این حمله یک نفر کشته و چهار نفر مجروح شدند. خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، نیز گزارش داد این کشتی کانتینربر هنگام حمله ۱۰ خدمه داشته است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا حوالی ۶ صبح به وقت ایران از اصابت یک پرتابه به یک شناور هنگام عبور از تنگه هرمز خبر داد و نوشت این حادثه به آتشسوزی در این شناور و تخلیه خدمه آن انجامید. همزمان، رویترز گزارش داد تحولات تازه در خلیج فارس نگرانیها را درباره تشدید اختلال در مسیرهای انتقال انرژی افزایش داده است.
این تحولات در حالی رخ میدهد که خط لوله «شرق-غرب» عربستان سعودی پس از حملات پهپادی روز جمعه همچنان از مدار خارج است. این خط لوله در ماههای اخیر و در پی کاهش شدید تردد در تنگه هرمز، به یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت عربستان به دریای سرخ تبدیل شده بود.
حمله به این تاسیسات در حالی صورت گرفت که حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی نیز با تصرف بخش یمنی تنگه بابالمندب و جزایر راهبردی اطراف آن، توان بیشتری برای تهدید کشتیرانی و نفتکشهای سعودی به دست آوردهاند.
ترامپ: ممکن است بمانیم و نفت را نگه داریم
در همین حال دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، یکشنبه در جریان سفر به ایرلند بار دیگر درباره چشمانداز پایان جنگ سخن گفت و اعلام کرد «ماجرای ایران» ممکن است پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا پایان یابد.
ترامپ گفت جمهوری اسلامی «واقعا میخواهد به توافق برسد» و مقامهای آن «دائما تماس میگیرند»، اما تاکید کرد تنها توافقی را خواهد پذیرفت که از نظر او «درست» باشد. تهران پیشتر ادعای تماسهای مکرر برای مذاکره را رد کرده است.
رییسجمهوری آمریکا در عین حال گزینه دیگری را نیز مطرح کرد و گفت آمریکا ممکن است حضور خود در ایران را ادامه دهد و نفت این کشور را در اختیار بگیرد.
او با اشاره به سیاست آمریکا در ونزوئلا گفت: «در نهایت از ایران خارج خواهیم شد، مگر اینکه تصمیم بگیریم بمانیم و مثل ونزوئلا نفت را نگه داریم.»
ترامپ افزود درآمد آمریکا از نفت ونزوئلا «چندین برابر هزینه جنگ را جبران کرده است». او همچنین گفت پس از پایان جنگ ایران، قیمت بنزین در آمریکا «مثل سنگ سقوط خواهد کرد».
ترامپ درباره دیدار برنامهریزیشده کشورهای خلیج فارس با جمهوری اسلامی نیز گفت دیدار آنها با ایران برایش اهمیتی ندارد و این موضوع «به خودشان مربوط است».
قرار است جمهوری اسلامی و شماری از کشورهای منطقه دوشنبه در عمان درباره تنگه هرمز و سازوکار احتمالی برای کشتیرانی در این آبراه گفتوگو کنند. مذاکرات عمان و جمهوری اسلامی در هفتههای گذشته با هدف گشایش در وضعیت تنگه هرمز و رسیدن به راهحلی پایدار برای حل این مناقشه تاکنون به نتیجهای نرسیده است.
ذخیره نفت ینبع تنها برای پنج تا هفت روز
همزمان با این تحولات، معاملهگران و خریداران نفت عربستان به رویترز گفتند ذخایر موجود در بندر ینبع در ساحل دریای سرخ، در صورت ادامه توقف خط لوله، تنها برای حفظ صادرات به مدت پنج تا هفت روز کفایت میکند.
در صورت طولانی شدن توقف، ممکن است تا چهار درصد از عرضه جهانی نفت با خطر اختلال روبهرو شود؛ آن هم در شرایطی که هماکنون میلیونها بشکه نفت در روز بهدلیل اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز از بازار خارج شده است.
عربستان سعودی هنوز میزان دقیق خسارت واردشده به خط لوله یا زمان مورد نیاز برای بازگرداندن آن به مدار را اعلام نکرده است. منابع رویترز برآوردهای متفاوتی، از چند روز تا چند هفته، برای تعمیر آن ارائه کردهاند و تصاویر ماهوارهای ستونهای بزرگ دود را در نقاطی در امتداد مسیر خط لوله نشان دادهاند.
قیمت نفت هفته گذشته برای نخستین بار از ماه ژوئیه از ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. معاملهگران انتظار دارند تحولات آخر هفته با بازگشایی بازارها در روز دوشنبه فشار صعودی تازهای بر قیمت نفت وارد کند.
در عربستان سعودی نیز رسانههای دولتی تصاویری از خسارت به خانهها و یک مسجد در استان جازان منتشر کردند. حوثیها جداگانه مدعی شدند یک پایگاه نظامی عربستان را در یکی از استانهای همجوار هدف قرار دادهاند. این گروه در روزهای اخیر پیشروی خود را در امتداد ساحل دریای سرخ گسترش داده است.
مرزبانی لهستان یکشنبه ۲۲ شهریور به خبرگزاری رویترز گفت فعالیت گذرگاه مرزی دوروهوسک-یاهودین پس از این حمله که در فاصله حدود ۸۰۰ متری مرز لهستان انجام گرفت، برای مدتی کوتاه به حالت تعلیق درآمد، اما سپس از سر گرفته شد.
در سوی دیگر، وزارت دفاع روسیه از حمله به زیرساختهایی در غرب اوکراین خبر داد که انتقال محمولههای نظامی از اروپا را تسهیل میکنند.
اوکراین برای تجارت و دریافت محمولههای تسلیحاتی به مسیرهای مرزی خود با لهستان، رومانی و مولداوی وابسته است.
در تحولی دیگر، مرکز ملی مدیریت بحران لیتوانی ۲۲ شهریور اعلام کرد فرودگاه ویلنیوس، پایتخت این کشور، در پی مشاهده احتمالی یک پهپاد در حریم هوایی لیتوانی تعطیل شد.
ناتو نیز در واکنش به این رویداد، جنگندههای خود را به پرواز درآورد.
روسیه در هفتههای اخیر حملات به گذرگاههای مرزی اوکراین با متحدان غربیاش را در دستور کار قرار داده است.
این حملات بخشی از کارزار رو به گسترش دو طرف برای ضربه زدن به زیرساختهای اقتصادی یکدیگر به شمار میرود.
روسیه اسفند ۱۴۰۰ کارزار نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
پیشنهاد هند و چین برای میانجیگری
کرملین ۲۲ شهریور اعلام کرد نارندرا مودی، نخستوزیر هند و شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، در رایزنیهای خود با ولادیمیر پوتین در اجلاس بریکس در دهلینو، برای میانجیگری بهمنظور دستیابی به توافق صلح در جنگ اوکراین پیشنهاد کمک دادهاند.
به گزارش خبرگزاری دولتی تاس روسیه، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت رییسجمهوری روسیه مودی را در جریان تحولات میدانی جنگ قرار داده است.
او افزود مسکو احتمال ازسرگیری مذاکرات سهجانبه با کییف و واشینگتن در ماه اکتبر را رد نمیکند.
مودی ۹ شهریور در حاشیه اجلاس سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان به پوتین گفته بود جنگ باید پایان یابد. این سخنان یکی از چندین درخواست رهبران کشورهایی بود که روابط نزدیکی با مسکو دارند.
قاسم جومارت توکایف، رییسجمهوری قزاقستان، نیز پیشتر آشکارا از پوتین خواست درگیریها را در امتداد خط مقدم متوقف کند.
به گزارش رویترز، خطوط نبرد در سال جاری تا حد زیادی بدون تغییر باقی ماندهاند.
روسیه این پیشنهاد را رد کرده و گفته است اوکراین باید نیروهای خود را عقب بکشد و منطقه صنعتی دونباس در شرق این کشور را به مسکو واگذار کند. در مقابل، کییف تاکید کرده است هرگز چنین خواستهای را نخواهد پذیرفت.
برزیل و چین، دو عضو بنیانگذار بریکس، هم خواستار ازسرگیری مذاکرات صلح شدهاند.
ادامه حملات به تاسیسات انرژی
رویترز گزارش داد درگیریهای روسیه و اوکراین در طول شب بیوقفه ادامه یافت.
در بخش تحت کنترل روسیه در استان زاپوریژیای اوکراین، رییس شرکت دولتی انرژی هستهای روساتم در سخنانی کییف را به حمله به کامیونهای حامل سوخت در نزدیکی نیروگاه هستهای زاپوریژیا متهم کرد.
این نیروگاه که بزرگترین نیروگاه هستهای اروپا به شمار میرود، از مارس ۲۰۲۲ در کنترل روسیه قرار دارد و همچنان در نزدیکی خط مقدم جنگ واقع شده است.
در خاک روسیه نیز رادمیر بلیایف، شهردار نیژنکامسک، گفت پهپادهای اوکراینی به اهدافی «غیرنظامی و صنعتی» در این شهر حمله کردند.
این حمله دستکم دو کشته و چند زخمی بر جای گذاشت. نیژنکامسک در منطقه تاتارستان در حاشیه رود ولگا واقع شده است.
در مقابل، ارتش اوکراین ۲۲ شهریور اعلام کرد پالایشگاه تانِکو در تاتارستان را در عملیاتی شبانه هدف قرار داده است و گزارشها از وقوع آتشسوزی در این مجموعه حکایت دارند.
کییف همچنین از حمله شبانه به پالایشگاهی در منطقه کراسنودار در جنوب روسیه خبر داد.
ارتش اوکراین طی ماههای اخیر حملات خود به زیرساختهای انرژی و دیگر تاسیسات روسیه را افزایش داده است.
پالایشگاهها، پایانههای نفتی و انبارهای شرکت خردهفروشی اینترنتی «وایلدبریس» از جمله اهداف این حملات بودهاند.
