جان بولتون، مشاور پیشین امنیت ملی آمریکا، در اظهاراتی شدید علیه مواضع کشورهای اروپایی درباره جنگ ایران گفت اروپا با فاصله گرفتن از درگیری تحت رهبری آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی مرتکب اشتباه شده و این جنگ را باید «جنگ اروپا» نیز دانست.
به گزارش پولیتیکو، بولتون که از چهرههای حامی تغییر حکومت در ایران به شمار میرود، در گفتوگو با پادکست این نشریه در حاشیه اجلاس دموکراسی کپنهاگ، از واکنش دولتهای اروپایی به جنگ انتقاد کرد.
او گفت: «فکر میکنم ترامپ اشتباه بزرگی کرد که پیش از آغاز جنگ با متحدان اروپایی ناتو مشورت نکرد. اما واکنش اروپا اوضاع را بدتر کرد.»
بولتون با اشاره به نزدیکی جغرافیایی اروپا به ایران و وابستگی اقتصادی کشورهای اروپایی به ثبات خلیج فارس افزود: «اشتباه است که گفته شود این جنگ، جنگ اروپا نیست. این جنگ، جنگ اروپا هم هست.»
اظهارات بولتون در حالی مطرح میشود که اختلافها میان واشینگتن و برخی دولتهای اروپایی بر سر جنگ ایران رو به افزایش است.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، اخیراً گفته بود آمریکا در برابر رهبری جمهوری اسلامی «تحقیر» شده و مشخص نیست واشینگتن چه «راه خروج راهبردی» از بحران در اختیار دارد. دولت بریتانیا نیز پیشتر نسبت به روند جنگ ابراز نگرانی کرده بود.
ترامپ در واکنش به مواضع آلمان، اعلام کرده قصد دارد ۵ هزار نیروی آمریکایی مستقر در این کشور را خارج کند.
بولتون هشدار داد تشدید تنش میان آمریکا و اروپا میتواند اتحاد فراآتلانتیک را بیش از پیش تضعیف کند؛ اتحادی که به گفته او پیشتر نیز بر سر میزان حمایت از اوکراین در جنگ با روسیه دچار شکاف شده است.
او گفت اگر اروپاییها «مثل ترامپ معاملهگرانه فکر میکردند»، میتوانستند در برابر کمک به آمریکا در موضوع ایران، درباره اوکراین امتیاز بگیرند.
بولتون افزود: «اما ماجرا به نوعی دعوای حیاط مدرسه تبدیل شد» و تهدید ترامپ به خروج نیروها از آلمان نیز در همین چارچوب قرار میگیرد. به گفته او، چنین روندی اختلافات درون ناتو را به سطحی «پایینتر از آنچه لازم است» میکشاند.
انتقاد بولتون از اسپانیا و ایده ارتش اروپایی
پولیتیکو نوشت بولتون همچنین بهشدت از موضع اسپانیا در قبال جنگ انتقاد کرده است.
دولت اسپانیا از مشارکت مستقیم در جنگ خودداری کرده و اجازه استفاده از پایگاههای هوایی این کشور در عملیات را نداده است. خوزه مانوئل آلبارس، وزیر خارجه اسپانیا، این هفته گفته بود: «این لحظه حاکمیت و استقلال اروپا است. آمریکاییها ما را به این سمت سوق میدهند.»
بولتون در پاسخ گفت: «او اشتباه میکند.» او همچنین ایده تشکیل ارتش اتحادیه اروپا را رد کرد و گفت: «تنها چیزی که میتوانم بگویم این است: موفق باشید.»
بولتون استدلال کرد اروپا نه رهبران سیاسی قدرتمند کافی دارد و نه توان لازم برای مدیریت همزمان چند بحران بدون اتکا به آمریکا را در اختیار دارد.
او هشدار داد: «در دوران جنگ سرد، یکی از اهداف اصلی شوروی شکستن اتحاد ناتو بود و ما اجازه ندادیم اختلافات ما را از هم جدا کند. طنز تلخی خواهد بود اگر بعد از جنگ سرد خودمان این کار را با خودمان بکنیم.»
«جنگ ایران» بخشی از رقابت بزرگتر با چین و روسیه است
بولتون در بخش دیگری از گفتوگو، اروپا را به کماهمیت جلوه دادن نقش چین متهم کرد. او گفت در حالی که اروپاییها نگران حمله روسیه به اوکراین هستند، کمتر به نقش چین در حمایت از مسکو توجه میکنند و درباره احتمال حمله چین به تایوان نیز حساسیت کافی ندارند.
بولتون افزود: «فکر میکنم این مسائل به طور فزایندهای به هم مرتبط شدهاند.»
او همچنین جنگ جاری در خلیج فارس را بخشی از رقابت گستردهتر قدرتهای بزرگ توصیف کرد و گفت جمهوری اسلامی در این بحران نقش «یکی از نیروهای نیابتی اصلی روسیه و چین» را بازی میکند.
به گفته بولتون، اروپا هنوز «فراتر از آتلانتیک شمالی» فکر نمیکند و تهدیدهای ژئوپلیتیک جدید را در چارچوبی گستردهتر نمیبیند.
ترامپ در گفتوگویی با شان هانیتی، مجری شبکه فاکسنیوز، که پنجشنبه شب پخش شد، گفت: «من دیگر خیلی بیشتر صبر نخواهم کرد.» او افزود: «آنها باید توافق کنند.»
رییسجمهوری آمریکا در این گفتوگو بار دیگر از عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی دفاع کرد و گفت حکومت ایران بخش عمده توان نظامی خود را از دست داده و واشینگتن در صورت لزوم میتواند باقیمانده زیرساختهای نظامی تهران را نیز به سرعت نابود کند.
ترامپ در این مصاحبه که در جریان سفر او به چین انجام شد، گفت: «ایران از نظر نظامی نابود شده است. فقط مساله زمان است.»
رییسجمهوری آمریکا با تاکید بر اینکه آمریکا «دیگر قرار نیست خیلی بیشتر درباره ایران صبر کند» گفت: «آنها باید توافق کنند او رهبران فعلی حکومت ایران را که واشینگتن با آنها در تماس است، افرادی «منطقی» توصیف کرد.
او افزود آمریکا در حال حاضر محاصره علیه جمهوری اسلامی را ادامه میدهد و «هیچ قایقی وارد نمیشود.» ترامپ گفت: «ما محاصره داریم. هیچ قایقی وارد نمیشود. حتی هیچ قایقی فکرش را هم نمیکند.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین تاکید کرد جمهوری اسلامی دیگر «نیروی دریایی» و «نیروی هوایی» مؤثری در اختیار ندارد. او گفت: «آنها نیروی دریایی ندارند. نیروی هوایی ندارند. همهچیز از بین رفته است.»
ترامپ با اشاره به ناوگان دریایی جمهوری اسلامی با دیگر تاکید کرد: «آنها ۱۵۹ کشتی داشتند. همه آنها یا در حال غرق شدن هستند یا در کف دریا قرار دارند.»
او همچنین گفت جمهوری اسلامی سامانه پدافند هوایی خود را نیز از دست داده است، هرچند در هفتههای اخیر تلاش کرده بخشی از تجهیزات را بازسازی کند. ترامپ گفت: «میدانیم دقیقاً چه کار میکنند. برخی موشکها را از زیر زمین بیرون میآورند. هر کاری که در چهار هفته گذشته انجام دادهاند، در یک روز نابود خواهد شد.»
او هشدار داد اگر جمهوری اسلامی دوباره تجهیزات نظامی خود را فعال کند، آمریکا قادر است «در یک روز» همه آنها را از بین ببرد.
ترامپ همچنین تاکید کرد اگر واشینگتن میخواست، جنگ با ایران میتوانست ادامه پیدا کند. او گفت: «اگر میخواستیم، میتوانستیم چند هفته دیگر ادامه دهیم و همهچیز تمام میشد.»
با این حال، او گفت که به درخواست «برخی رهبران دوست» تصمیم گرفته عملیات را متوقف کند. ترامپ در ادامه بار دیگر تاکید کرد اجازه نخواهد داد جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست پیدا کند.
او گفت: «نمیتوان اجازه داد ایران سلاح هستهای داشته باشد. آنها دیوانهاند. اگر سلاح هستهای داشته باشند، اسرائیلی باقی نمیماند، خاورمیانهای باقی نمیماند و در نهایت به سراغ ما هم خواهند آمد.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت درگیری با جمهوری اسلامی در مقایسه با جنگهای گذشته آمریکا، تلفات بسیار کمتری داشته است. او با اشاره به جنگ ویتنام و عراق گفت: «ویتنام ۱۹ سال طول کشید، عراق ۱۰ سال. دهها هزار نفر کشته شدند. اما ما در دو جنگ اخیر تنها ۱۳ نفر از دست دادیم.»
ترامپ در بخش دیگری از این مصاحبه، رسانههای آمریکایی از جمله نیویورکتایمز و سیانان را متهم کرد که تصویر نادرستی از جنگ ایران ارائه میکنند. او گفت: «اگر نیویورکتایمز را بخوانید، فکر میکنید ما در ایران داریم میبازیم یا خوب عمل نکردهایم.»
ترامپ بار دیگر از قدرت نظامی آمریکا تمجید کرد و گفت: «ما بزرگترین ارتش جهان را داریم. این را در ونزوئلا ثابت کردیم. در ایران هم ثابت کردیم.»
او همچنین در بخشی از این مصاحبه گفت شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، احتمالا توان تاثیرگذاری بر حکومت تهران را دارد و مایل است برای حلوفصل تنشها کمک کند.
رییس جمهوری آمریکا افزود شی خواهان باز ماندن تنگه هرمز است و تاکید کرده جمهوری اسلامی نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.
ترامپ، درباره اورانیوم غنی شده نیز گفت: «اورانیوم غنیشده ایران میتواند دفن شود، اما من ترجیح میدهم آن را به دست آورم.» با اینحال ترامپ در این باره افزود: «دستیابی به اورانیوم غنیشده ایران بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد تا هر چیز دیگری.»
اظهارات ترامپ در حالی مطرح میشود که تنشها میان واشینگتن و تهران بر سر برنامه هستهای جمهوری اسلامی، تحریمها و امنیت خلیج فارس ادامه دارد. مقامهای آمریکایی در هفتههای اخیر بارها هشدار دادهاند که دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای را تحت هیچ شرایطی نخواهند پذیرفت.
وبسایت ردیابی دریایی «ویسل فایندر» (Vessel Finder) گزارش داد آخرین موقعیت ثبتشده شناور «هوی چوان» (Hui Chuan) در دریای عرب بوده است. این شناور بهعنوان یک «کشتی پشتیبانی ماهیگیری» معرفی شده که در سال ۱۹۸۴ ساخته شده و هماکنون با پرچم هندوراس تردد میکند.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) نیز اعلام کرد این کشتی اکنون «در مسیر آبهای سرزمینی ایران» قرار دارد.
این شناور که شرکت مشاوره دریایی وانگارد آن را «هوی چوان» با پرچم هندوراس معرفی کرده، آخرین بار روز چهارشنبه در حالی سیگنال سامانه شناسایی خودکار (AIS) خود را ارسال کرده که حدود ۷۰ کیلومتری شمالشرقی فجیره در امارات متحده عربی قرار داشته است.
خلیج عمان و آبهای اطراف آن محل تردد گسترده نفتکشها، کشتیهای کانتینری و شناورهای پشتیبانی مرتبط با بنادر کشورهای خلیج فارس است. این موقعیت جغرافیایی، کشتی را در نزدیکی ورودیهای تنگه هرمز - یکی از حساسترین گلوگاههای دریایی جهان - قرار میدهد.
اطلاعات ایآیاس معمولاً در صنعت کشتیرانی جهانی برای اعلام هویت، موقعیت، مسیر و سرعت شناورها بهمنظور جلوگیری از برخورد و نظارت دریایی استفاده میشود.
«اسپوفینگ» و خاموش کردن سیگنالها
با این حال، کشتیها در آبهای پرخطر میتوانند سیگنالهای ایآیاس خود را خاموش یا دستکاری کنند؛ اقدامی که به آن «اسپوفینگ» گفته میشود. به همین دلیل، ایجاد شکاف در دادههای ردیابی در مناطق دریایی مورد مناقشه موضوعی غیرعادی نیست.
به دلیل نزدیکی این منطقه به تنگه هرمز - مسیری که حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت از آن عبور میکند - این کریدور دریایی تحت نظارت شدید نیروهای دریایی و نهادهای امنیت دریایی قرار دارد.
منابع صنعت دریایی میگویند زرادخانههای شناوری مانند «هوی چوان» معمولاً برای پشتیبانی از تیمهای امنیتی خصوصی دریایی در این آبها فعالیت میکنند.
«زرادخانه شناور» چیست؟
شرکت وانگارد اعلام کرد اپراتورهای این کشتی آن را یک «زرادخانه شناور» معرفی کردهاند که برای نگهداری سلاحهای مورد استفاده شرکتهای امنیتی خصوصی به کار میرود؛ شرکتهایی که از کشتیهای تجاری در برابر دزدی دریایی محافظت میکنند.
این شناورها به نیروهای مسلح امنیتی اجازه میدهند در دریا سوار یا پیاده شوند و در عین حال، کشتیهای تجاری بدون آنکه مجبور باشند سلاح را وارد بنادر دارای قوانین سختگیرانه تسلیحاتی کنند، از مسیرهای پرخطر عبور کنند.
زرادخانههای شناور معمولاً در آبهایی مانند دریای سرخ، خلیج عدن و خلیج عمان فعالیت میکنند و به تیمهای امنیتی مسلح امکان میدهند هنگام اسکورت کشتیهای تجاری در مسیرهای پرخطر، سلاح و مهمات جابهجا کنند.
پیش از شبکه جهانی بیبیسی نیز درباره استفاده از این شناورها در عملیاتهای امنیت دریایی در این مناطق گزارش داده بود.
به گزارش رویترز، سفر راتکلیف به هاوانا نخستین سفر یک رییس سیا به کوبا از زمان انقلاب کمونیستی ۱۹۵۳ به شمار میرود و نشانهای از تماسی نادر در سطح عالی میان دو کشور است.
یک مقام سیا که به شرط ناشناس ماندن با رویترز گفتوگو کرده، اعلام کرد راتکلیف در دیدارهای خود پیام ترامپ را منتقل کرده و تاکید کرده است ایالات متحده تنها در صورتی آماده تعامل جدی بر سر مسائل اقتصادی و امنیتی خواهد بود که کوبا «تغییرات بنیادی» ایجاد کند.
این مقام جزئیات بیشتری درباره ماهیت تغییرات مورد نظر واشینگتن ارائه نکرد.
سفر رییس سیا در شرایطی انجام شد که تنشها میان آمریکا و کوبا در حال افزایش است. دولت ترامپ در ماههای اخیر فشارها بر هاوانا را تشدید کرده و با تهدید کشورهایی که به کوبا سوخت صادر میکنند، عملاً نوعی محاصره سوختی علیه این جزیره ایجاد کرده است.
به نوشته رویترز، این فشارها باعث خاموشیهای گسترده و تشدید بحران اقتصادی در کوبا شده است.
شامگاه چهارشنبه، همزمان با قطع برقهای طولانیمدت که در برخی مناطق هاوانا به بیش از ۲۴ ساعت رسیده بود، اعتراضهای گستردهای در پایتخت کوبا شکل گرفت.
وزیر انرژی و معادن کوبا نیز اعلام کرد این کشور ذخایر گازوئیل و نفت کوره خود را از دست داده و شبکه برق آن وارد وضعیت «بحرانی» شده است.
کاخ سفید در واکنش به پرسشها درباره این سفر، خبرنگاران را به سیا ارجاع داد.
دولت کوبا نخستین بار با انتشار بیانیهای سفر راتکلیف را علنی کرد و گفت او با همتای کوبایی خود در وزارت کشور در هاوانا دیدار کرده است، هرچند نام مقامهایی که در این دیدار حضور داشتند منتشر نشد.
در بیانیه دولت کوبا آمده است دو طرف بر «توسعه همکاری دوجانبه میان نهادهای اجرای قانون در راستای امنیت دو کشور و همچنین امنیت منطقهای و بینالمللی» تاکید کردهاند.
بر اساس این بیانیه، مقامهای کوبایی همچنین گفتهاند این کشور «تهدیدی برای امنیت ملی آمریکا» محسوب نمیشود.
رویترز گزارش داد انتشار این بیانیه پس از آن صورت گرفت که یک هواپیمای دولتی آمریکا عصر پنجشنبه فرودگاه بینالمللی هاوانا را ترک کرد.
مقام آمریکایی به رویترز گفت راتکلیف در این سفر با رائولیتو رودریگز کاسترو، لازارو آلوارس کاساس وزیر کشور و رییس سرویسهای اطلاعاتی کوبا دیدار کرده است.
به گفته این مقام، دو طرف درباره «همکاری اطلاعاتی، ثبات اقتصادی و مسائل امنیتی» گفتوگو کردند؛ آن هم در شرایطی که واشینگتن معتقد است «کوبا دیگر نمیتواند پناهگاهی امن برای دشمنان آمریکا در نیمکره غربی باشد.»
او مشخص نکرد منظور آمریکا از «دشمنان» چه کشورها یا گروههایی است. این مقام همچنین گفت راتکلیف تلاش کرده گفتوگوهای جدی درباره اقداماتی که هاوانا باید برای ایجاد روابطی سازنده با واشینگتن انجام دهد، آغاز کند.
رویترز در ادامه گزارش خود نوشت مقام آمریکایی شرایط کنونی کوبا را با وضعیت ونزوئلا مقایسه کرده است؛ جایی که پس از عملیات نظامی آمریکا در ژانویه و برکناری نیکلاس مادورو، روابط خصمانه جای خود را به همکاری محتاطانه داده است.
بر اساس این گزارش، مادورو پس از برکناری به آمریکا منتقل شد تا با اتهام قاچاق مواد مخدر روبهرو شود؛ اتهاماتی که او رد کرده است.
مقام آمریکایی همچنین گفت کوبا اکنون «فرصتی نادر» برای تثبیت اقتصاد بحرانزده خود در اختیار دارد، اما این فرصت دائمی نخواهد بود.
ترامپ پیشتر هشدار داده بود که پس از ونزوئلا، «نوبت کوبا» خواهد رسید.
رویترز یادآوری کرد مقامهای دو کشور اوایل امسال تایید کرده بودند که در حال مذاکره هستند، اما به نظر میرسد ادامه محاصره سوختی آمریکا روند این گفتوگوها را متوقف کرده است.
ترامپ پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، ضمن دفاع از عملکرد دولت خود، بهطور تلویحی از احتمال ادامه عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی خبر داد.
ترامپ در این پیام نوشت: «وقتی رییسجمهوری شی با ظرافت از ایالات متحده بهعنوان کشوری شاید در حال افول یاد کرد، منظورش خسارت عظیمی بود که در چهار سال دولت جو بایدن به کشور ما وارد شد، و در این مورد او صد درصد درست میگفت.»
او در ادامه این پیام نوشت: «رییسجمهوری شی به رشد فوقالعادهای که آمریکا در ۱۶ ماه دولت ترامپ تجربه کرده اشاره نمیکرد؛ رشدی که شامل رکورد بازار سهام، پیروزی نظامی، روابط شکوفا در ونزوئلا و نابودی نظامی ایران (ادامه دارد!) میشود.»
ترامپ این اظهارات را در جریان سفر به پکن و پس از دیدار با شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، بیان کرد؛ سفری که در آن موضوع جنگ ایران، بحران تنگه هرمز و برنامه هستهای جمهوری اسلامی از محورهای اصلی گفتوگوها بود.
رییسجمهوری آمریکا در پیام خود با حمله به دولت جو بایدن،گفت آمریکا در دوران ریاستجمهوری او «کشوری در حال افول» بوده اما اکنون دوباره به «داغترین کشور جهان» تبدیل شده است.
او همچنین تاکید کرد ایالات متحده اکنون «قویترین ارتش جهان» را در اختیار دارد و اقتصاد این کشور بار دیگر به قدرتی برتر تبدیل شده است.
«یا توافق میکنند، یا کار را تمام خواهیم کرد»
ترامپ که بارها تاکید کرده اجازه نخواهد داد جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست پیدا کند، پیش از سفر به چین نیز مواضع سختگیرانهای علیه تهران اتخاذ کرده بود.
او سهشنبه ۲۲ اردیبهشت در گفتوگو با خبرنگاران هشدار داد جمهوری اسلامی باید شرایط آمریکا برای پایان جنگ و حلوفصل پرونده هستهای را بپذیرد.
ترامپ گفت: «یا کار درست را انجام میدهند، یا ما کار را تمام خواهیم کرد.»
او همچنین این ادعا را رد کرد که افزایش قیمتها و فشارهای اقتصادی در آمریکا باعث شده واشینگتن به دنبال پایان سریع جنگ باشد.
ترامپ تاکید کرد: «من به وضعیت مالی آمریکاییها فکر نمیکنم. فقط به یک چیز فکر میکنم؛ اینکه نباید اجازه دهیم ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند.»
او افزود: «مهمترین مساله این است که ایران نباید سلاح هستهای داشته باشد. هر آمریکایی این را درک میکند.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین تاکید کرد واشینگتن «به هر شکل ممکن» در این رویارویی پیروز خواهد شد.
او گفت: «ما به هر حال پیروز میشویم؛ چه از راه صلحآمیز و چه غیر از آن. هر طور حساب کنید، ما برندهایم.»
ترامپ: «ایران یا توافق میکند یا نابود میشود»
ترامپ در سخنان خود به پاسخ جمهوری اسلامی به پیشنهاد آمریکا برای توافق نیز اشاره کرده بود؛ پیشنهادی که او روز یکشنبه آن را «غیرقابل قبول» خوانده بود.
به گفته ترامپ، مقامهای جمهوری اسلامی ابتدا پذیرفته بودند که هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکنند، اما پاسخ نهایی تهران با آن توافق اولیه تفاوت داشته است.
او گفت: «آنها گفتند هرگز سلاح هستهای نخواهند داشت، اما چیزی که برای من فرستادند آن چیزی نبود که توافق کرده بودیم. ما بازی نمیکنیم.»
ترامپ در سخنان پیشین خود بار دیگر جمهوری اسلامی را تهدید کرد و گفته بود: «ما ایران را کاملاً تحت کنترل داریم. یا توافق خواهیم کرد، یا ایران نابود خواهد شد.»
گزارشهایی که در جریان و پس از نشست منتشر شد - از جمله اظهاراتی که فاکسنیوز بر آنها تاکید کرد - نشان میدهد چین آمادگی خود را برای ایفای نقشی فعالتر در تثبیت وضعیت پیرامون ایران و تنگه هرمز اعلام کرده است. اما هرگونه همکاری چین احتمالاً محدود، مبتنی بر معامله و وابسته به اولویتهای راهبردی گستردهتر پکن باقی خواهد ماند.
پیش از ترک واشینگتن توسط ترامپ، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، چین را متهم کرده بود که «بزرگترین حامی دولتی تروریسم» را تامین مالی میکند. خود ترامپ نیز گفته بود قصد دارد «گفتوگویی طولانی» با شی جینپینگ داشته باشد. پیشتر نیز وزارت خزانهداری آمریکا پنج پالایشگاه موسوم به «تیپات» در چین را که نفت ایران را فرآوری میکنند، تحریم کرده بود.
این اقدامات غافلگیرکننده نبود. جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران خاورمیانه را متزلزل کرده، جریان جهانی انرژی را تهدید کرده و در میان رایدهندگان و مصرفکنندگان آمریکایی بهطور فزایندهای نامحبوب شده است. مساله ایران اکنون به یکی از اولویتهای اصلی کاخ سفید تبدیل شده است.
چین دلایلی برای گوش دادن دارد. پکن پیشتر نیز نشانههایی از تمایل به مهار تهران نشان داده بود؛ از جمله تشویق [حکومت] ایران به حضور در مذاکرات اسلامآباد. چین نمیخواهد آتشبس شکننده کنونی فروبپاشد. همچنین خواهان بسته شدن تنگه هرمز یا رکود جهانیای که به صادرات چین آسیب بزند، نیست.
سرمایهگذاریهای چین در برقرسانی و انرژیهای تجدیدپذیر، تابآوری این کشور را افزایش داده، اما آن را در برابر شوک بزرگ در خاورمیانه مصون نکرده است. با این حال، اگر کمک شی جینپینگ ارائه شود، رایگان نخواهد بود.
وانگ یی، وزیر خارجه چین، در گفتوگوی اخیر خود با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، بهصراحت اعلام کرد مساله تایوان همچنان محور اصلی نگرانیهای پکن و بزرگترین خطر در روابط آمریکا و چین است. روایت رسمی چین از دیدار ترامپ و شی نیز نشان میدهد تایوان در مرکز گفتوگوها قرار داشته، در حالی که «وضعیت خاورمیانه» در سطح پایینتری از دستور کار مطرح شده است.
پیام این مساله دشوار نیست: اگر واشینگتن خواهان همکاری چین باشد، پکن انتظار خواهد داشت آمریکا موضع نرمتری درباره تایوان اتخاذ کند.
چند مقام کنونی و پیشین آمریکایی ابراز نگرانی کردهاند که ترامپ - که گفته بود قصد دارد «آن گفتوگو» را با شی انجام دهد - ممکن است بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری تایوان را که کنگره در ژانویه تصویب کرده، به تعویق بیندازد یا کاهش دهد.
به بیان دیگر، چین دلایل زیادی برای حمایت از کاهش تنش با [حکومت] ایران دارد، اما به نظر میرسد پکن این بحران را در چارچوب یک معامله راهبردی بزرگتر با واشینگتن میبیند.
کمک شی جینپینگ همچنین احتمالاً محدود باقی خواهد ماند. پکن و تهران همچنان در یک هدف اساسی مشترکاند: هر دو خواهان بقای جمهوری اسلامی هستند. هر دو میخواهند [حکومت] ایران از این درگیری بهعنوان بازندهای شکستخورده و تحقیرشده خارج نشود. هر دو با نظمی منطقهای که توسط آمریکا و اسرائیل شکل داده شود مخالفاند.
برای تهران، شکست میتواند فاجعهای تهدیدکننده برای بقای حکومت باشد. برای پکن نیز چنین شکستی نشانهای دیگر از این خواهد بود که قدرت فشار و اجبار آمریکا همچنان قادر است شرکای ضدآمریکایی را در هم بشکند.
بنابراین چین ممکن است تهران را به مذاکره تشویق کند، از ادبیات مربوط به «ثبات منطقهای» حمایت کند یا به ترامپ کمک کند تا ادعای پیشرفت دیپلماتیک داشته باشد. حتی ممکن است تغییرات تاکتیکی آرامی در روابط اقتصادی خود با ایران ایجاد کند. اما هر اقدامی با دقت و در راستای منافع خود چین تنظیم خواهد شد.
چین ممکن است به تثبیت اوضاع کمک کند، اما به واشینگتن برای شکست دادن تهران کمک نخواهد کرد.
اینکه سفارت چین در واشینگتن گزارشها درباره توافق وانگ یی و مارکو روبیو در ماه آوریل مبنی بر اینکه تنگه هرمز باید بدون دریافت عوارض باقی بماند را تکذیب نکرده، نمونه خوبی از این رویکرد است. همچنین اظهارات آمریکاییها که میگویند چین با دستیابی ایران به سلاح هستهای مخالف است نیز همین معنا را دارد. هر دو مورد نشانه حسن نیت هستند، اما هیچکدام تغییر واقعی در موضع پکن یا عدول از منافع آن محسوب نمیشوند.
این بدان معناست که ترامپ ممکن است موفق شده باشد حمایت چین را برای کاهش تنش جلب کند. حتی شاید شی جینپینگ را متقاعد کرده باشد که ادامه جنگ برای چین بیش از حد پرهزینه است و پکن منافعی در سوق دادن تهران به سمت مصالحه دارد. اما او نمیتواند چین را مجبور کند واشینگتن را به تهران ترجیح دهد.
فشار صرف نیز احتمالاً کارساز نخواهد بود، بهویژه اگر مستلزم آن باشد که شی جینپینگ در برابر خواستههای آمریکا علناً تابع به نظر برسد.
مشکل دیگری نیز وجود دارد: هنوز روشن نیست واشینگتن دقیقاً چه میخواهد. صرف متهم کردن چین به حمایت از [حکومت] ایران کافی نیست. آمریکا همچنان فاقد هدفی روشن و تعریفشده است. آیا واشینگتن خواهان آتشبس است؟ ازسرگیری مذاکرات هستهای؟ محدود کردن فعالیتهای منطقهای ایران؟ تضمین امنیت متحدان منطقهای؟ یا ترکیبی از همه اینها؟
بدون راهبردی منسجم، چین همچنان از این بحران برای گرفتن امتیاز در حوزههای دیگر استفاده خواهد کرد و در مقابل، تنها کمک محدودی ارائه میدهد.
شاید این نشست آینده خاورمیانه را تعیین نکرده باشد، اما نکته مهمی را درباره رقابت قدرتهای بزرگ آشکار کرد: آمریکا همچنان از نظر نظامی قدرت برتر است، اما از نظر راهبردی بیثبات و نامنسجم عمل میکند. چین در اقتصاد نقش محوری دارد، اما بهعنوان یک بازیگر امنیتی محتاط باقی مانده است.
ترامپ برای گرفتن کمک چین درباره ایران به پکن رفت. شی جینپینگ ممکن است بخشی از این کمک را ارائه کند. اما بهای آن سنگین خواهد بود و این کمک به بهای تضعیف تهران نخواهد بود.
