یک منبع ایرانی به سیانان گفت که جمهوری اسلامی همچنان نسبت به ایالات متحده «بیاعتمادی عمیقی» دارد و روشن نیست که آیا پیشنهاد جدید تهران میتواند دو طرف را دوباره پای میز مذاکره برگرداند یا نه.
به گفته این منبع، تهران ممکن است در صورت لغو محاصره بنادر و سواحل جنوب ایران از سوی آمریکا و بازگشایی کامل تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی، با ازسرگیری مذاکرات موافقت کند.
این منبع افزود که جمهوری اسلامی از تصمیم آمریکا برای کنار کشیدن از دور قبلی مذاکرات در پاکستان درک روشنی ندارد و همین موضوع به افزایش بیاعتمادی میان دو طرف دامن زده است.
ترامپ جمعه ۱۱ اردیبهشت به خبرنگاران گفت که مذاکرات میان جمهوری اسلامی و آمریکا از طریق تماس تلفنی در حال انجام است و اندکی پیش گفتوگویی با تهران انجام شده است.
ترامپ با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی هنوز به نقطهای که او میخواهد نرسیده، گفت: «یا آنها را کاملا نابود میکنیم یا به توافق میرسیم.»
«رهبری جمهوری اسلامی از هم گسیخته است»
ترامپ همچنین در پاسخ به سمیرا قرایی، خبرنگار ایراناینترنشنال گفت: «آنها مشکل بسیار بزرگی در کنار آمدن با یکدیگر دارند. در ایران، رهبری بسیار از هم گسیخته است.»
او افزود: «این رهبری دو تا سه گروه دارد، شاید هم چهار گروه، و رهبری بسیار از هم گسیختهای است. با این حال، همه آنها میخواهند به توافق برسند، اما همهشان بههمریختهاند.»
ترامپ همچنین گفت: «جمهوری اسلامی چیزهایی را درخواست میکند که من نمیتوانم با آنها موافقت کنم.»
«محاصره بنادر ایران قدرتمند است»
رییسجمهوری آمریکا در بخش دیگری از اظهاراتش درباره محاصره دریایی اعمال شده از سوی آمریکا علیه بنادر جنوب ایران گفت که این اقدام «واقعا باورنکردنی بوده، قدرتمند، صددرصد.»
او افزود: «اگر همین حالا خارج شویم هم، یک پیروزی بزرگ به دست آوردهایم، اما این کار را نمیکنیم. ما در حال مذاکره با آنها هستیم. تیمهایشان بهطرز باورنکردنی ناهماهنگ هستند، اما ما در حال مذاکره هستیم.»
ترامپ گفت: «اگر جمهوری اسلامی سلاح هستهای داشت، دنیا در معرض خطر بزرگی قرار میگرفت. بهمحض پایان جنگ، قیمت بنزین کاهش خواهد یافت.»
کمی پیش از این اظهارات، خبرگزاری دولتی جمهوری اسلامی، ایرنا، جمعه گزارش داد که مقامات حکومت ایران متن «تازهترین طرح مذاکرات» با آمریکا را به پاکستان به عنوان میانجی مذاکرات ارائه دادهاند.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی این متن را شامگاه پنجشنبه ۱۰ اردیبهشت به مقامات پاکستان تحویل داده است.
سیبیاس نیوز نیز به نقل از مقامهای پاکستان گزارش داد که این کشور پاسخ اصلاحشده جمهوری اسلامی به آخرین شرایط آمریکا برای پایان دادن به جنگ را به واشینگتن منتقل کرده است.
پیشتر سیانان بهنقل از منابع آگاه گزارش داده بود که مقامات پاکستانی انتظار دارند یک پیشنهاد اصلاحشده از سوی جمهوری اسلامی برای پایان دادن به جنگ دریافت کنند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از آخرین طرح پیشنهادی مقامات جمهوری اسلامی ابراز ناراضی کرده و گفته بود آن را نخواهد پذیرفت.
این منابع آگاه گفتند که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، قرار بود پس از بازگشت به تهران از سفر روسیه با رهبران حکومت ایران مشورت کند.
این منابع ادامه دادند که این روند کند است، زیرا برقراری ارتباط با رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنهای، که محل اقامتش محرمانه نگه داشته شده، دشوار است.
ترامپ سهشنبه در یک پست در شبکههای اجتماعی گفت که حکومت ایران به آمریکا اطلاع داده است که در «وضعیت فروپاشی» قرار دارد و تاکید کرد که تهران میخواهد تنگه هرمز باز بماند، در حالی که «در تلاش است وضعیت رهبری خود را مشخص کند.»
پیشتر اکسیوس به نقل از منابع آگاه گزارش داده بود دونالد ترامپ در برابر تهران میان دو گزینه مردد است: انجام حملات نظامی تازه یا صبر برای ارزیابی این موضوع که آیا ادامه تحریمها میتواند جمهوری اسلامی را به مذاکره درباره پایان دادن به برنامه تسلیحات هستهایاش سوق دهد یا خیر.
اکسیوس در ادامه نوشت برخی از مشاوران ارشد ترامپ بر این باورند که در حال حاضر باید محاصره تنگه هرمز حفظ و تحریمهای اقتصادی بیشتری اعمال شود تا فشار بر حکومت ایران افزایش یابد.
بر اساس این گزارش، ترامپ همچنین با برخی چهرهها در خارج از دولت مشورت کرده و به او توصیه شده است برای خروج از این بنبست، اقدام نظامی را علیه جمهوری اسلامی در دستور کار قرار دهد.
بهگفته یکی از مشاوران ترامپ، او بهتازگی گفته: «تنها چیزی که [رهبران جمهوری اسلامی] میفهمند، بمب است.»
همچنین روزنامه واشینگتنپست، در یک یادداشت تحلیلی، استدلال کرد که محاصره اقتصادی بهتنهایی نمیتواند حکومت ایران را وادار به توافق کند و دولت آمریکا برای پایان جنگ باید به گزینه نظامی متوسل شود.
ارائه طرح جدید از سوی جمهوری اسلامی در شرایطی است که به نظر نمیرسد این طرح تغییر چندانی با پیشنهادهای پیشین جمهوری اسلامی داشته باشد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی شامگاه پنجشنبه در یک گفتوگوی تلویزیونی تاکید کرد که خاتمه جنگ و صلح پایدار، اولویت تهران در مذاکره با امریکا است.
آموزش که باید بنیان آینده باشد، امروز به میدان بحران، سرکوب و نابرابری بدل شده است.
روز معلم، جشن آگاهی یا سوگواره آموزش؟
نظام آموزشی کشور در دهههای اخیر، از مسیر پرورش شهروندان آگاه و آزاداندیش فاصله گرفته و به ابزاری برای بازتولید ایدئولوژی رسمی بدل شده است.
حضور ساختاری روحانیون در مدارس، محتوای درسی جهتدار و پیوند آموزش با نهادهای امنیتی، نشان میدهد که هدف، تربیت انسان مستقل نیست، بلکه ساختن نسلی فرمانبردار و همسو با قدرت است.
در چنین ساختاری، آموزش نه رهاییبخش، بلکه محدودکننده است.
مدرسه؛ انضباط و اطاعت بهجای اندیشیدن
سرکوب آزادی بیان و گسترش فضای امنیتی، آموزش را مستقیما هدف قرار داده است.
در جریان خیزش «زن، زندگی، آزادی» و اعتراضات پس از آن، دهها نوجوان و دانشآموز جان خود را از دست دادند.
تنها در خیزش ملی اخیر، شمار دانشآموزان کشته شده به دستکم ۲۳۰ نفر رسیده است.
این خشونت در بستری از افزایش بازداشتها، صدور احکام سنگین و گسترش اعدامها شکل گرفته است. فضایی که جامعه را در چرخهای از ترس و سرکوب فرو برده و مدرسه را نیز از آن بینصیب نگذاشته است.
در واکنش به این وضعیت، کارزارهایی مانند «نیمکتهای خالی» و «کلاسهای بیمعلم» شکل گرفتهاند. این کارزارها میکوشند صدای خاموششده آموزش را ثبت کنند و به گوش جهان برسانند.
دبیرخانه شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران این مستندات را به نهادهای بینالمللی ارائه و حمایت «آموزش بینالملل» و صدها اتحادیه جهانی را جلب کرده است.
نیمکتهای خالی، سند زنده یک بحران ملیاند
در سطحی گستردهتر، کودکان و دانشآموزان همواره نخستین قربانیان خشونت هستند؛ چه در ساختارهای داخلی و چه در جنگها.
سرکوب خیابانی و کشته شدن در درگیریهای نظامی، از جمله در حملات ایالات متحده و اسرائیل و رخدادهایی مانند فاجعه مدرسه میناب، همگی نشان میدهند «آموزش» و «کودکی»، بیشترین آسیب را در چرخه خشونت متحمل میشوند.
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران برای گرامیداشت یاد و خاطره قربانیان دانشآموز در جنگ، کمپین «کولهپشتیهای رهاشده» را راهاندازی کرد.
کودکان، اولین قربانیان هر شکل از خشونت
وقتی خیابان ناامن است، کلاس درس هم امن نخواهد بود. در کنار این سرکوب، سیاستهای اقتصادی نیز آموزش را به مرز فروپاشی کشاندهاند.
کاهش بودجه آموزش در برابر هزینههای غیرضروری، به فرسودگی مدارس، کمبود امکانات و افت شدید کیفیت انجامیده است.
بیش از چهار میلیون کودک از تحصیل بازماندهاند که بیشتر آنها در نقاط محروم هستند و نرخ ترک تحصیل در مناطقی مانند سیستان و بلوچستان، تا هفت برابر میانگین جهانی است.
فقر تا جایی گسترش یافته که بسیاری از خانوادهها توان تهیه ابتداییترین نوشتافزار را ندارند.
فقر بزرگترین مانع آموزش در ایران امروز
در این میان، معلمان بهعنوان ستونهای اصلی آموزش، خود در شرایطی دشوار به سر میبرند.
میانگین حقوق معلم در ماه حدود ۱۵۰ دلار و خط فقر ۳۰۰ دلار است. یعنی همه معلمان زیر خط فقر زندگی میکنند و بسیاری از آنها ناچار به داشتن شغل دوم هستند.
این وضعیت هم کرامت حرفهای آنان را زیر سوال برده و هم کیفیت آموزش را بهشدت کاهش داده است.
در همین حال، هرگونه تلاش برای تشکلیابی مستقل با سرکوب روبهرو میشود. بازداشت فعالان صنفی مانند رضا امانیفر و اصغر حاجب و ادامه زندان چهرههایی چون هاشم خواستار، مسعود فرهیخته، کیومرث واعظی، محمدجواد لعلمحمدی و محمدحسین سپهری، تنها بخشی از این فشار سیستماتیک است.
پس از خیزش مهسا (ژینا) امینی، دستکم ۴۰۰ معلم با احکام زندان، تبعید یا اخراج مواجه شدند.
معلم سرکوبشده نمیتواند جامعهای آزاد بسازد
از سوی دیگر، ضعف زیرساختهای دیجیتال و قطع مکرر اینترنت، بهویژه در استانهایی چون سیستان و بلوچستان، خراسان شمالی و هرمزگان، آموزش مجازی را به تجربهای ناکارآمد بدل کرده است. سامانه «شاد» نیز نتوانسته این شکاف را پر کند.
این وضعیت در کنار آسیب به مشاغل کارگری و دیجیتال، کل پیکره آموزش را تضعیف کرده است.
در دل این شرایط، نسلی در حال شکلگیری است که روایت رسمی را به چالش میکشد: نسل «زد» پرسشگر، جسور و آگاه. نسلی که دیگر نمیخواهد مطیع باشد، بلکه در پی معنا، عدالت و آزادی است.
نسل جدید دیگر فرمانبردار نیست، پرسشگر است
روز ملی معلم در چنین بستری، باید به فراخوانی برای همبستگی بدل شود؛ همبستگی میان معلمان، دانشآموزان، خانوادهها و همه نیروهای اجتماعی، و نیز همبستگی در سطح جهانی برای دفاع از حق آموزش و کرامت انسانی.
آموزش آزاد پیششرط جامعهای آزاد است و آینده، از کلاسهای رها از ترس آغاز میشود.
گذار از وضعیت کنونی، تنها با بازپسگیری آموزش بهعنوان حقی همگانی و فضایی برای اندیشیدن آزاد ممکن است.
بر اساس گزارش اخیر «مرکز مطالعات راهبردی بگین-سادات» در دانشگاه بار-ایلان اسرائیل، جمهوری اسلامی ممکن است در شرایطی که در ساخت سلاح هستهای ناکام مانده، بهدنبال تقویت چشمگیر ظرفیتهای خود در حوزه تسلیحات شیمیایی و بیولوژیک باشد.
این اندیشکده هشدار داد چنین روندی میتواند تهدیدی برای اسرائیل، منطقه و مردم ایران به شمار آید.
در همین راستا، وزارت خارجه آمریکا در گزارش سال ۲۰۲۴ خود اعلام کرد فعالیتهای جمهوری اسلامی در حوزه عوامل مبتنی بر دارو با تعهدات تهران در چارچوب کنوانسیون منع سلاحهای شیمیایی همخوانی ندارد.
همچنین دفتر مدیر اطلاعات ملی ایالات متحده در ارزیابی سال گذشته خود هشدار داد حکومت ایران به احتمال زیاد در پی گسترش تحقیقات در زمینه عوامل شیمیایی و بیولوژیک است.
ایراناینترنشنال دیماه ۱۴۰۴ از تلاش جمهوری اسلامی برای استفاده از عوامل شیمیایی و بیولوژیک در کلاهک جنگی موشکهای بالستیک دوربرد خبر داد.
یک مقام سابق وزارت خارجه اسرائیل نیز پیشتر هشدار داد حکومت ایران در حال توسعه مواد شیمیایی با کاربرد دوگانه است و ممکن است این مواد را در اختیار گروههای نیابتی خود قرار دهد.
نام چندین نهاد نظامی و دانشگاهی در ایران در ارتباط با برنامههای شیمیایی و بیولوژیک جمهوری اسلامی مطرح شده است؛ از جمله دانشگاه صنعتی مالک اشتر (وابسته به وزارت دفاع)، دانشگاه امام حسین (وابسته به سپاه پاسداران)، دانشگاه «شهید بهشتی»، دانشگاه علم و صنعت ایران، شرکت تحقیقاتی و مهندسی توفیقدارو و مجتمع تحقیقاتی «شهید میثمی».
عوامل شیمیایی و بیولوژیک تحت توسعه در ایران
بر اساس گزارشها، برنامههای تحقیقاتی شیمیایی و بیولوژیک جمهوری اسلامی بر چندین حوزه متمرکز است؛ از جمله عوامل تاولزا مانند گاز خردل، عوامل اعصاب نظیر سارین و نوویچوک، عوامل خفهکننده ریوی و خونی، و همچنین ترکیباتی که با عنوان «عوامل مبتنی بر دارو» شناخته میشوند.
افزون بر این، به عوامل بیولوژیک از جمله سیاهزخم، سمومی مانند رایسین و بوتولینوم، و برخی عوامل ویروسی نیز اشاره شده است.
به گفته منابع آگاه، برخی تاسیسات نظامی در ایران از سال ۲۰۰۵ تحقیقاتی را بر موادی با اثرات آرامبخش، فراموشیآور و ناتوانکننده، با هدف ایجاد گسست ذهنی انجام دادهاند.
نقش جمهوری اسلامی در حملات شیمیایی در ایران و منطقه
تاکنون چندین گزارش درباره نقش جمهوری اسلامی در بهکارگیری عوامل شیمیایی در برخی درگیریهای منطقهای منتشر شده است.
پیشتر منابع اسرائیلی به نقش احتمالی حکومت ایران در استفاده یا انتقال عوامل شیمیایی مبتنی بر دارو در جریان تحولات مرتبط با جنگ داخلی سوریه، بهویژه در مناطق اربین و جوبر در سال ۲۰۱۴، اشاره کردند.
همچنین در جریان اعتراضات سال ۲۰۱۹ در بغداد، گزارشهایی از استفاده از کپسولهای گاز اشکآور ساخت ایران منتشر شد، در حالی که برخی معترضان علائمی فراتر از گاز اشکآور گزارش کردند.
در داخل ایران نیز مواردی از مسمومیتهای مشکوک، از جمله در مدارس دخترانه پس از خیزش «زن، زندگی، آزادی»، و نیز گزارشهایی درباره استفاده از عوامل شیمیایی علیه معترضان در جریان انقلاب ملی ایرانیان مطرح شده است.
پس از آزادی از زندان، آزمایش بدهید
یکی از اعضای کادر درمان در کرج در پیامی به ایراناینترنشنال گفت برخی بازداشتشدگان در جریان اعتراضات دیماه پس از آزادی، علائمی مانند بدندرد، بیحالی، ضعف، بیاشتهایی، تهوع و استفراغ داشتهاند. علائمی که میتواند با مسمومیت دارویی همخوانی داشته باشد.
او افزود: «همچنین برخی معترضان دچار مسمومیت با پتاسیم شدهاند.»
این عضو کادر درمان از شهروندان خواست پس از آزادی از زندانهای جمهوری اسلامی، برای اطمینان از وضعیت سلامت خود، آزمایشهای لازم را انجام دهند.
این روزنامه، جمعه ۱۱ اردیبهشت نوشت جمهوری اسلامی که برای دههها با تکیه بر فروش نفت به چین و تاکتیکهای جنگ پارتیزانی در برابر فشارهای آمریکا ایستادگی کرده بود، اکنون با بحرانی بیسابقه روبهرو شده است.
محاصره کامل بنادر ایران به دست نیروی دریایی آمریکا، شبکه کشتیهای سایه (شبح) را فلج کرده و صادرات نفت از سوی جمهوری اسلامی را به صفر نزدیک کرده است.
این بحران نه تنها اقتصاد ایران را در آستانه فروپاشی قرار داده، بلکه شکافی عمیق میان میانهروهای خواهان مذاکره و تندروهای طرفدار درگیری نظامی ایجاد کرده است.
جمهوری اسلامی که برای حدود پنج دهه از طریق فروش نفت به چین در برابر فشارهای مالی آمریکا دوام آورده است، اکنون در مقابل بحران بزرگ محاصره نیروی دریایی آمریکا قرار گرفته است.
مقامات تهران تصور میکردند پس از جنگ، دست بالا را در اختیار دارند. آنها با حمله به کشتیها در تنگه هرمز، ترافیک تجاری را متوقف کردند و جلوی جریان انتقال یکپنجم نفت و گاز مایع جهان را گرفتند.
آمریکا شش هفته پس از شروع این درگیری، با محاصره دریایی به این اقدام پاسخ داد.
این اقدام واشینگتن، شبکه «کشتیهای سایه» جمهوری اسلامی را از کار انداخت.
این نفتکشها سالها با خاموش کردن سیستمهای ردیابی و انتقال مخفیانه محمولهها به چین، تحریمهای نفتی را دور میزدند.
اکنون ناوهای جنگی آمریکا این تانکرها را تا اقیانوس هند تعقیب میکنند و اجازه عبور به آنها نمیدهند.
دیوید د. روش، مدیر پیشین سیاستگذاری خلیج فارس در وزارت جنگ آمریکا، گفت که جمهوری اسلامی توانست بحرانی در بازار ایجاد کند، اما ایجاد اختلال به معنای کنترل اوضاع نیست.
او افزود که حکومت ایران با محاصره فعلی آمریکا با یک لحظه سرنوشتساز روبهروست.
مسیرهای تجاری جایگزین برای ایران کافی نخواهد بود. جمهوری اسلامی میخواهد بخشی از نفت را از طریق راهآهن به چین ارسال و مواد غذایی را از مسیر زمینی و از طریق قفقاز و پاکستان وارد کند.
با این حال، انجمن کشتیرانی ایران اعلام کرد تنها ۴۰ درصد تجارت کشور میتواند به مسیرهای زمینی منتقل شود.
تشدید بحران، دودستگی در حکومت ایران؟
خطر تشدید بحران باعث دودستگی در ساختار سیاسی ایران شده است.
والاستریت ژورنال نوشت که میانهروها به رهبری مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، در مقابل تندروهایی قرار گرفتهاند که سعید جلیلی رهبری آنها را بر عهده دارد.
میانهروها معتقدند تهران باید خویشتنداری کند و با دونالد ترامپ وارد مذاکره شود. آنها بر این باورند که ترامپ مشتاق است هرچه سریعتر از این جنگ پرهزینه خارج شود.
سعید گلکار، پژوهشگر دانشگاه تنسی، گفت که حکومت برای شکستن این بنبست باید اقدامی انجام دهد.
او افزود: «میانهروها به دنبال توافق هستند، زیرا تداوم تخریب را یک خودکشی سیاسی میبینند.»
در مقابل، تندروها اصرار دارند که جمهوری اسلامی باید ابتکار عمل نظامی را به دست بگیرد.
آنها میگویند محاصره فعلی یک «اقدام جنگی» است و تهران باید با حملات نظامی، قیمت نفت را افزایش دهد تا فشار بر ترامپ بیشتر شود.
مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، ۱۰ اردیبهشت تهدید جدیدی را علیه آمریکا مطرح کرد.
او در بیانیهای نوشت: «بیگانگانی که شرارت میکنند، جایشان در اعماق آبهاست.»
مجتبی از زمان جانشینی پدرش که در حمله آمریکا و اسرائیل کشته شد، در انظار عمومی دیده نشده است.
حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر موسسه امور بینالمللی و امنیت در برلین، گفت که تهران دیگر محاصره را جایگزین جنگ نمیبیند، بلکه آن را شکلی از خود جنگ میداند.
او هشدار داد تصمیمگیران ایرانی ممکن است بهزودی به این نتیجه برسند که هزینه آغاز دوباره درگیری نظامی کمتر از تحمل محاصره طولانیمدت است.
مقامات جمهوری اسلامی تهدید کردهاند از سلاحهای جدیدی مانند زیردریاییها یا دلفینهای مینگذار علیه ناوهای آمریکایی استفاده خواهند کرد.
سپاه پاسداران نیز تهدید کرده است کابلهای مخابراتی زیر دریا در تنگه هرمز را قطع میکند تا اینترنت جهانی را مختل کند.
در جبهه دیپلماتیک، تهران پیشنهادی را به میانجیگران منطقه ارائه داده است.
حکومت ایران متعهد شده در قبال پایان کامل جنگ، رفع محاصره بنادر و تعویق مذاکرات هستهای، حملات خود را در تنگه هرمز متوقف کند، اما ترامپ به دستیارانش دستور داده است برای یک محاصره طولانی آماده شوند.
او این محاصره را «بینقص» توصیف کرده و گفته است تا زمان تسلیم شدن تهران در برابر خواستههای هستهای، ادامه خواهد داشت.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد که تاکنون ۴۴ کشتی تجاری مرتبط با ایران مجبور به بازگشت به بنادر شدهاند.
دادههای شرکت «کپلر» نیز نشان میدهد هیچ محموله نفتی از ایران نتوانسته است از سد ناوهای آمریکایی عبور کند.
اقتصاد ایران اکنون در شرایط سختی قرار دارد. بیش از یک میلیون نفر بیکار شدهاند، قیمت مواد غذایی بهشدت افزایش یافته و قطع طولانی اینترنت به کسبوکارهای آنلاین ضربه زده است.
ارزش پول ملی نیز نسبت به سال گذشته به بیش از نصف کاهش یافته و قیمت دلار به ۱۸۰ هزار تومان رسیده است.
تهران بر این باور است که آمریکا برای آرام کردن بازارهای جهانی محاصره را میشکند، اما واشینگتن منتظر است تا جمهوری اسلامی تحت فشار بحران اقتصادی تسلیم شود.
