در آستانه دور تازه مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی در عمان، رسانههای اسرائیلی به ابعاد مختلف این مذاکرات و نتایج احتمالی آن پرداختهاند و از جمله بر ضرورت قرار گرفتن موضوع برنامه موشکی ایران در این مذاکرات تاکید کردهاند.
اورشلیم پست پنجشنبه ۱۶ بهمن نوشت مقامهای نظامی اسرائیل بهویژه ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش این کشور، در دیدارهای اخیر خود با مقامهای ارشد نظامی و دیپلماتیک آمریکا در واشینگتن و اورشلیم، هشدار دادهاند که برنامه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی اکنون به تهدیدی فوری و بالقوه «وجودی» برای اسرائیل تبدیل شده است.
توان موشکی؛ تهدیدی فراتر از هستهای و نیروهای نیابتی
گزارش با اشاره به اینکه اسرائیل سالها خواستار تضعیف برنامه هستهای جمهوری اسلامی بود، تاکید میکند که پس از حملات گسترده اسرائیل و آمریکا در جریان جنگ ۱۲روزه، برنامه هستهای جمهوری اسلامی عملا متوقف شده و تهران در ماههای گذشته پیشرفت محسوسی در بازسازی آن نداشته است.
اگرچه مهار یا محدودسازی دائمی برنامه هستهای جمهوری اسلامی همچنان اهمیت دارد و تهران نیز پیشنهادهایی مانند تعلیق بلندمدت غنیسازی یا انتقال اورانیوم غنی شده به خارج از خاک ایران را مطرح کرده است، اما به نوشته این روزنامه، مساله محوری در شرایط فعلی و در آستانه مذاکرات عمان، موضوع دیگری است.
در این گزارش آمده است که حمایت جمهوری اسلامی از گروههای مسلح نیابتی در منطقه همچنان ادامه دارد، اما اسرائیل در دو سال گذشته، توانسته بخش بزرگی از این تهدیدها از غزه تا لبنان و سوریه را مهار کند.
به باور تحلیلگران اسرائیلی، این شبکهها در وضعیت کنونی تهدید «وجودی» محسوب نمیشوند و با راهبرد دفاعی فعال اسرائیل، امکان بازگشت آنها به سطح تهدید پیش از هفتم اکتبر حماس محدود است.
در مقابل، حدود دو هزار موشک بالستیک جمهوری اسلامی، که توان عبور از سامانههای دفاعی اسرائیل را دارند، همچنان بهعنوان تهدیدی فوری و جدی به شمار میروند.
بهگفته این منابع، پخش این اعترافات در حالی ادامه دارد که مقامهای جمهوری اسلامی بارها از «محاکمه سریع» و «اجرای فوری احکام» سخن گفتهاند؛ موضوعی که نگرانیها درباره پروندهسازی و صدور احکام سنگین، از جمله اعدام و حبسهای طولانیمدت را تشدید کرده است.
جمهوری اسلامی بارها با ضبط و پخش اعترافات اجباری، بازداشتشدگان را وادار کرده علیه خود شهادت دهند؛ رویهای که دستگاه قضایی نیز در موارد متعدد آن را مبنای صدور کیفرخواست و حکم قرار داده است. سازمانهای حقوق بشری این روش را نقض آشکار اصول دادرسی عادلانه دانستهاند.
همزمان با موج بازداشتها، آمار دقیق بازداشتشدگان و احضارشدهها همچنان نامشخص است؛ وضعیتی که بهگفته وکلا و فعالان حقوق بشر، نه ناشی از فقدان داده، بلکه نتیجه ثبتنشدن عامدانه پروندهها، پاسخندادن نهادهای مسوول و سرگردانکردن خانوادهها در چرخهای فرساینده از مراجعات اداری است.
بر اساس گزارشهای حقوق بشری، دهها هزار نفر در هفتههای اخیر بازداشت شدهاند و برخی منابع مستقل شمار واقعی احضار و بازداشتها را نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر یا حتی بیشتر برآورد کردهاند.
بخش قابلتوجهی از این افراد نوجوانان، جوانان و شهروندان زیر ۳۰ سالاند؛ نسلی که اغلب هیچ تجربهای از مواجهه با بازجوییهای امنیتی یا دادگاههای شتابزده ندارد.
مرگهای مشکوک، سردخانهها و تحریف زمان و مکان
برخی فعالان مدنی در گفتوگو با ایراناینترنشنال بهنقل از خانوادههای بازداشتشدگان گفتهاند پیکرهایی در سردخانهها پیدا میشود که تازه جانباختهاند و حتی گرمای بدن دارند، اما مقامها آنها را با عنوان کشتهشدگان روزهای پیشین اعتراضات، از جمله ۱۸، ۱۹ یا ۲۰ دی، در شهرهای مختلف معرفی میکنند.
بهباور این خانوادهها، احتمال دارد شماری از این افراد یا در جریان فشار و شکنجه برای گرفتن اعتراف اجباری جان باخته باشند، یا زخمی بوده و در بازداشتگاههای غیرقانونی با شلیک «تیر خلاص» ماموران سرکوب کشته شده باشند.
این روایتها، در کنار سابقه جمهوری اسلامی در وارونهنمایی واقعیتها و پنهانکردن ابعاد سرکوب، نگرانیها درباره مرگهای مشکوک در بازداشت و تلاش برای پاککردن نشانههای شکنجه را تشدید کرده است.
خانوادهها و فعالان مدنی در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفتهاند دستکاری در زمان و محل اعلامشده جانباختگان میتواند هم برای اثرگذاری بر افکار عمومی و هم برای کاستن از مسئولیت نهادهای امنیتی انجام شود.
پخش بیش از ۳۰۰ اعتراف اجباری؛ اتهامهای سنگین و گزارشهای خشونت جنسی
سایت حقوق بشری هرانا اعلام کرده است که تا ۱۶ بهمن، دستکم ۳۰۷ مورد اعتراف اجباری از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه پخش شده است.
در این ویدیوها، افراد بدون ذکر هویت، محل نگهداری یا عنوان دقیق اتهامی، عموما «لیدر اغتشاشگران» یا «عوامل وابسته به کشورهای بیگانه» معرفی شدهاند و مشخص نیست این اعترافات در چه شرایطی ضبط شدهاند.
در شماری از این ویدیوها، بهطور مستقیم به بازداشتشدگان گفته میشود که با اتهامهایی مانند «محاربه» یا «افساد فیالارض» مواجهاند؛ اتهامهایی که مجازات آنها میتواند اعدام باشد.
برخی نیز وادار شدهاند اعتراف کنند که «کوکتل مولوتوف» در اختیار داشتهاند، به ساختمانهای دولتی حمله کرده یا با سلاح سرد به نیروهای بسیج و ماموران سپاه پاسداران حمله کردهاند؛ ادعاهایی که خانوادهها آنها را کاملا ساختگی میدانند.
همزمان، خانوادههای برخی دختران بازداشتی به ایراناینترنشنال گفتهاند فرزندانشان در بازداشتگاههای سپاه و وزارت اطلاعات، تحت آزار و تعرض جنسی، لمس اندامهای جنسی، توهین، تحقیر و تهدید به تجاوز گروهی قرار گرفتهاند تا مقابل دوربین بنشینند و اعتراف کنند.
بهگفته این خانوادهها، هدف از این اقدامات، نه کشف حقیقت، بلکه تولید اعترافات نمایشی برای پروندهسازی بوده است.
در همین زمینه، ۴۸ وکیل دادگستری در بیانیهای که پنجشنبه ۱۶ بهمن منتشر شد، نسبت به تداوم نقض گسترده حقوق متهمان و بازداشتشدگان اعتراضات دیماه هشدار دادند و اعلام کردند ادامه این روند به «بیاعتباری بیش از پیش نهاد قانون» و «نابودی مظاهر حکومت قانون» منجر خواهد شد.
امضاکنندگان این بیانیه تاکید کردهاند حقوق دفاعی متهمان، از جمله حق دسترسی به وکیل مستقل، حق اطلاع از اتهام و پرونده و حق برخورداری از دادرسی عادلانه، نباید تحتتاثیر تسریع در رسیدگی، تفاسیر فراقانونی یا فشارهای سیاسی و امنیتی قرار گیرد.
این بیانیه با اشاره به موارد متعددی از دادرسیهای شتابزده، سلب حق انتخاب و حضور وکیل، تفهیم اتهامهای مشابه، صدور آرای یکسان، پخش اعترافات تلویزیونی غیرقانونی، اخذ اقرار تحت فشار، نگهداری در سلول انفرادی، محدودیت تماس و ملاقات، ازدحام شدید زندانها و بیتوجهی به وضعیت درمانی بازداشتشدگان، هشدار داده که استمرار این رویهها، آخرین نشانههای حاکمیت قانون را نیز از میان خواهد برد.
وکلای امضاکننده همچنین تاکید کردهاند با وجود این شرایط، در انجام وظایف وکالتی خود برای دفاع از حقوق بازداشتشدگان و مردم «لحظهای درنگ نخواهند کرد» و هرچه فشار بر جامعه بیشتر شود، بر تعهد حرفهای خود مصممتر خواهند بود.
بازداشت بهائیان و پخش اعترافات اجباری از صداوسیما
جامعه جهانی بهائی در بیانیهای که ۱۴ بهمن منتشر شد، اعلام کرد بهائیان ایران همزمان با تشدید بحران ملی، با موج تازهای از سرکوب و نفرتپراکنی مواجه شدهاند و در هفته گذشته برنامههایی از دو شبکه تلویزیون دولتی پخش شده که به نشر اتهامهای بیاساس علیه جامعه بهائی پرداخته است.
در این برنامهها اعترافات اجباری چند نفر از اعضای جامعه بهائی پخش شده که بهگفته جامعه جهانی بهائی آشکارا تحت فشار و اجبار اخذ شده است و پخش آن از رسانه حکومتی، نشانه تشدید چشمگیر کارزار حکومت ایران علیه بهائیان است.
سه شهروند، از جمله دو شهروند بهائی به نامهای ونوس حسینینژاد و پیوند نعیمی، به همراه شایان شکیبایی، مقابل دوربین یکی از برنامههای امنیتی صداوسیمای جمهوری اسلامی و در حضور آمنهسادات ذبیحپور، بازجوخبرنگار، قرار داده شدند تا تحت فشار به اعترافات اجباری علیه خود تن دهند.
بر اساس گزارشهای دریافتی، این افراد در شرایط بازداشت و تحت فشارهای شدید روانی و امنیتی و بدون دسترسی به وکیل، وادار به اعتراف شدهاند؛ برنامهای که نهادهای حقوق بشری آن را فاقد هرگونه مبنای حقوقی دانستهاند.
همزمان، گزارشهایی نیز درباره افزایش دستگیریها و بازداشت بهائیان در نقاط مختلف کشور منتشر شده است.
همچنین بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، رژین حسینینژاد، شهروند بهائی ۲۰ ساله، چهارم بهمن در منزل بازداشت و هشت بهمن به زندان کرمان منتقل شده است؛ در حالی که به سیروز کبدی مبتلاست و بنا بر گواهی پزشکان متخصص، ادامه بازداشت میتواند سلامت او را بهطور جدی به خطر بیندازد.
منابع مطلع گفتهاند پدر رژین حسینینژاد و پدر ونوس حسیننژاد پسرعمو هستند؛ بهگفته منابع مطلع، این نسبت خانوادگی نگرانیها را درباره گسترش فشارهای امنیتی به دیگر اعضای خانواده تشدید کرده است.
پیشتر در ۲۷ دیماه، وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی با انتشار اطلاعیهای از بازداشت ۱۲ شهروند بهائی و احضار ۱۳ شهروند دیگر در استانهای خراسان رضوی، تهران، کرمان، یزد، سیستان و بلوچستان، البرز، کرمانشاه و مازندران خبر داده بود.
این نهاد امنیتی اتهام این شهروندان بهائی را فعالیت در اعتراضات دیماه تحتعنوان «فعالیت در اغتشاشات و تخریبگریها» عنوان کرده بود.
نمونههای میدانی دیگر؛ از نوجوانان تا ورزشکاران
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، آرمین روحانی، بسکتبالیست ۲۰ ساله، بیش از دو هفته است تحت فشار برای اعتراف اجباری قرار دارد و خانوادهاش از وضعیت او بیخبرند.
یک شهروند از همدان در گفتوگو با ایراناینترنشنال گزارش داده است که در بازداشتگاههای سپاه پاسداران، برای بازداشتشدگان پروندهسازی شده و با شکنجههای شدید، آنها را وادار به اعتراف اجباری کردهاند؛ اعترافاتی که در آنها بازداشتشدگان بهعنوان عامل قتل شهروندان معرفی میشوند.
بهگفته این منبع، این اعترافات بدون دسترسی به وکیل و تحت فشار شدید جسمی و روانی اخذ شده است.
بر اساس اظهارات یک شهروند در شیراز به ایراناینترنشنال، دو عضو خانواده او در ارتباط با اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دیماه این شهر بازداشت شدهاند و پس از بازداشت، ماموران امنیتی خانه آنها را تفتیش کردهاند.
بهگفته این شهروند، ماموران همان روز به خانواده گفتهاند بازداشتشدگان «به هر چیزی که خواستهاند اعتراف کردهاند» و از خانواده خواستهاند دیگر پیگیر وضعیت آنها نشوند.
خانواده یک معترض زخمی بازداشتشده در مشهد نیز در گفتوگو با ایراناینترنشنال از فضای شدید امنیتی در این شهر خبر داده و گفته است نهادهای امنیتی و دستگاه قضایی پاسخگوی خانوادهها نیستند.
بهگفته این خانواده، به آنها گفته شده بازداشتشدگان «خودشان صریح اعتراف کردهاند» و «قاضی هم سریع حکم را میدهد و اجرا میکند» و به خانوادهها اعلام کردهاند «بعدا خبرتان میکنیم.»
همچنین یک شهروند در ایلام درباره وضعیت خواهرش و یکی از دوستان او که بازداشت شدهاند، به ایراناینترنشنال گفت آنها همراه با یک پسر نوجوان ۱۶ ساله در خیابان بازداشت شدند، در حالی که بهگفته این منبع، یکدیگر را نمیشناختند.
این شهروند افزود بازداشتشدگان به «تشکیل گروه برای براندازی نظام» و «ضربوجرح ماموران» متهم شدهاند و به خانوادهها گفتهاند چون نوجوان «اعتراف کرده»، سایر بازداشتشدگان نیز باید در بازداشت بمانند تا «اعتراف کنند بعد پرونده به دادگاه ارسال شود.»
مخاطبی با ارسال پیام به ایراناینترنشنال، از بازداشت دستکم هزار نفر از معترضان در سه سوله زندان کچویی کرج خبر داد و گفت ماموران آنها را در گروههای چند نفره به مرکز پلیس منتقل میکنند و آنها را برای اخذ اعتراف اجباری تحت فشار قرار میدهند.
به گفته این شهروند، این افراد اغلب با اتهامات سنگینی مانند «محاربه» مواجهاند.
هشدار حقوق بشری، پروندههای مشخص و خطر اعدامهای گسترده
سازمان حقوق بشر ایران ۱۵ بهمن اعلام کرد بسیاری از بازداشتشدگان در وضعیت قطع کامل ارتباط با دنیای خارج و بیخبری مطلق بهسر میبرند و صدها نفر از آنها با اتهامهایی مواجهاند که میتواند به صدور حکم اعدام منجر شود.
این سازمان هشدار داد با توجه به سابقه طولانی صدور احکام اعدام بر پایه اعترافات اجباری، بیاعتنایی کامل به اصول دادرسی عادلانه و تاریخچه اعدامهای شتابزده و مخفیانه، خطر اجرای اعدام و کشتارهای فراقضایی بهطور جدی افزایش یافته است.
در این گزارش، اسامی دهها نفر بهعنوان افراد در معرض خطر اتهامات منجر به اعدام منتشر شده و به پرونده یک سرباز جوان بهنام جاوید خالص اشاره شده که بهدلیل خودداری از شلیک به معترضان، با اتهامهایی مواجه است که میتواند حکم اعدام در پی داشته باشد.
همچنین بر اساس گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال، شروین باقریان جبلی، جوان ۱۸ ساله اهل اصفهان، ۱۸ دی شناسایی و چند روز بعد نیمهشب با یورش ۱۵ نیروی امنیتی به منزلش و ضربوشتم شدید بازداشت شد.
یک هفته بعد، از او در برنامه «شوک» شبکه سه صداوسیما اعتراف اجباری گرفته شد و اتهام «محاربه و حکم اعدام» به او نسبت داده شد. بیش از سه هفته از بازداشت او گذشته و خانوادهاش همچنان از وضعیت جسمی و سلامت او بیخبرند.
از ۱۳۵۷ تا امروز؛ اعترافات اجباری همچون ابزار سرکوب
پخش اعترافات اجباری، شکنجه و تحریف روایتها در جمهوری اسلامی سابقهای طولانی دارد. این رویه از نخستین سالهای پس از ۱۳۵۷ آغاز شد، به ابزار حذف و پروندهسازی بدل شد و در دهه شصت به اوج رسید.
این روش در دهههای بعد نیز تکرار شده است؛ از اعتراضات مختلف دهههای ۷۰ و ۸۰ تا اعتراضات سالهای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷، آبان ۱۳۹۸، خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ و اکنون اعتراضات دیماه ۱۴۰۴.
در این میان، مشخص نیست چه تعداد اعتراف دیگر اخذ شده اما هنوز پخش نشده و بیسروصدا در پروندهها قرار گرفته تا مبنای صدور احکام سنگین قرار گیرد.
از منظر حقوق بینالملل، اخذ و پخش اعترافات اجباری، بازداشت در بیخبری مطلق، شکنجه جسمی و روانی، تهدید به اعدام و صدور احکام شتابزده، نقض صریح تعهدات جمهوری اسلامی ذیل میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، کنوانسیون منع شکنجه و اصول بنیادین دادرسی عادلانه است.
در همین حال، تاکید مقامهای ارشد جمهوری اسلامی بر رسیدگی «خارج از نوبت» و اجرای سریع احکام، نگرانیها را درباره سرنوشت بازداشتشدگان تشدید کرده است.
خانوادهها و فعالان حقوق بشر میگویند اعترافات اجباری میتواند مقدمه پروندهسازی و صدور احکام سنگین باشد و هشدار میدهند بدون فشار و توجه بینالمللی، خطر اعدام، حبسهای طولانیمدت و مرگ در بازداشت افزایش مییابد.
چیکونی پنجشنبه ۱۶ بهمن به خبرنگار ایراناینترنشنال در استرالیا گفت: «امروز پیشتر در سنای استرالیا، من به همراه تعدادی از سناتورها از طیفهای مختلف سیاسی در حرکتی نمادین از وحدت ملی و همکاری دوحزبی گرد هم آمدیم تا پیامی بسیار قوی ارسال کنیم؛ پیامی مبنی بر اینکه استرالیا و سنای استرالیا در کنار مردم ایران، چه در خارج از کشور و چه در داخل استرالیا، بهطور کامل ایستادهاند.»
او افزود: «این پیام در زمانی بسیار مهم ارسال میشود؛ زمانی که بسیاری از خانوادهها و دوستان نگران بدترین اتفاقها برای عزیزان خود در ایران هستند. من میدانم که در ایالت محل زندگیام، ویکتوریا، بهویژه در ملبورن، افراد زیادی با من تماس گرفتهاند و دفتر من هر روز صدها تماس تلفنی و ایمیل دریافت میکند، بهخصوص از زمانی که رژیم ایران سال گذشته سرکوب شهروندان خودش را آغاز کرد.»
سنای استرالیا پنجشنبه قطعنامهای را تصویب کرد که در آن «سرکوب بیرحمانه معترضان» در ایران محکوم شده و از دولت استرالیا خواسته شده است برای پیگیری پاسخگو کردن عاملان جنایات علیه غیرنظامیان اقدام کند. سنای استرالیا با مردم ایران و ایرانیان مقیم استرالیا اعلام همبستگی کرد.
در این قطعنامه به گزارشهایی درباره کشتار غیرنظامیان در انقلاب ملی ایرانیان، هدف قرار دادن زنان و کودکان، بازداشتهای گسترده و سرکوب آزادیهای اساسی از طریق قطع اینترنت و ارتباطات اشاره شده است.
سنای استرالیا همچنین با مردم ایران و ایرانیان مقیم استرالیا اعلام همبستگی کرد و چند خواسته از دولت این کشور مطرح کرد.
حمایت از تحقیقات مستقل بینالمللی درباره نقض حقوق بشر در ایران، پیگیری پاسخگویی عاملان جنایات علیه غیرنظامیان، تقویت و گسترش تحریمهای هدفمند علیه افراد و نهادهای مسئول نقضهای جدی حقوق بشر، و ادامه تلاش برای پایان فوری خشونت، بازگرداندن کامل ارتباطات و دسترسی به اینترنت، توقف دائمی اعدامها و حفاظت از غیرنظامیان، از جمله این درخواستهاست.
این قطعنامه در حالی صادر شد که گروهی از وکلای ایرانی-استرالیایی ساکن ایالت ویکتوریا پیش از این با انتشار بیانیهای، سرکوب «سازمانیافته و مرگبار» معترضان در ایران را محکوم کردند.
همبستگی کامل استرالیا با مردم ایران
سناتور استرالیایی در گفتوگو با ایران اینترنشنال تصاویر و روایتهای منتشر شده از سرکوب معترضان در ایران را «بسیار ناراحتکننده» خواند.
او افزود: «تصاویری که در شبکههای خبری و اینترنت میبینیم بسیار تکاندهنده است و امروز سنای استرالیا پیامی بسیار روشن فرستاد: ما این رفتارها را تحمل نمیکنیم و در کنار مردم ایران ایستادهایم. قوی بمانید. استرالیا کاملا در کنار شماست. ما بهعنوان یک جامعه جهانی خواهان پایان یافتن این وضعیت هستیم.»
او درباره قطعنامه تصویب شده از سوی استرالیا گفت: «بسیاری از مردم میپرسند جامعه بینالمللی چه کاری میتواند انجام دهد. این اقدام یکی از گامهای متعددی است که کشورهایی مانند استرالیا میتوانند برای اعمال فشار بر رژیم ایران بردارند. شاید گامی کوچک باشد، اما گامی مهم است و پیامی روشن دارد: استرالیا در همبستگی کامل با مردم ایران ایستاده است.»
چیکونی در بخش دیگری از این مصاحبه تاکید کرد: «تنها خواسته ما از رژیم ایران در حال حاضر این است که به کنوانسیونهای حقوق بشری که جهان به آن پایبند است احترام بگذارد.»
او گفت: «آنچه اکنون بیش از همه نگرانکننده است این است که رژیم ایران این درخواستها از سوی کشورهایی مانند استرالیا و دیگران را نادیده میگیرد. در سازمان ملل نیز شاهد درخواستهای متعدد برای توقف سرکوب وحشیانه شهروندان ایران هستیم. مردم شایسته آزادی هستند. مردم شایسته حقوق بشری هستند که برای بهدست آوردن آن سالها مبارزه شده است.»
این سناتور استرالیایی درباره مذاکرات تهران و واشینگتن نیز گفت: «رژیم ایران اکنون وارد گفتوگو با آمریکا شده اما آنچه ما در استرالیا بسیار روشن میگوییم این است که حملات علیه شهروندان باید متوقف شود، فورا باید متوقف شود. مردم باید بنشینند و درباره مشکلات صحبت کنند. اما واضح است که ارادهای جدی برای تغییر وجود دارد.»
او خطاب به مردم ایران اضافه کرد: « شما پیروز خواهید شد، فقط باید پایدار باشید و بدانید که مردم سراسر جهان پشت شما ایستادهاند.»
در روزهای اخیر، قتل عام معترضان در ایران بهدست عوامل سرکوب جمهوری اسلامی واکنشهای فراوانی را در نقاط مختلف جهان بهدنبال داشته است.
دولت استرالیا ۱۴ بهمن با انتقاد از «استفاده هولناک حکومت ایران از خشونت علیه مردم خود»، ۲۰ فرد، از جمله وزیر اطلاعات و فرمانده فرماندهی انتظامی و سه نهاد را تحریم کرد.
بریتانیا نیز ۱۳ بهمن فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی و ۱۰ ایرانی را بهدلیل دست داشتن در نقض جدی حقوق بشر، سرکوب اعتراضات و اعمال خشونت علیه معترضان، در فهرست تحریمهای جدید قرار داد.
بر اساس گزارشها جمهوری اسلامی و ایالات متحده قرار است جمعه ۱۷ بهمن در مسقط، پایتخت عمان، گفتوگوهای خود را آغاز کنند. این مذاکرات نخستین تماس رسمی دو طرف پس از وقفهای چندماهه است؛ وقفهای که در پی جنگ ۱۲روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی در خردادماه شکل گرفت.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پنجشنبه ۱۶ بهمن در شبکه ایکس با قدردانی از نقش دولت عمان نوشت که هماهنگیهای لازم برای این گفتوگوها انجام شده است. مقامهای آمریکایی نیز برگزاری این مذاکرات را تایید کردند.
عمان پیشتر نیز میزبان گفتوگوهای غیرمستقیم عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، و استیو ویتکاف، نماینده آمریکا در امور خاورمیانه، بوده است.
تمرکز بر پرونده هستهای
بر اساس گزارش نیویورکتایمز تمرکز اصلی مذاکرات عمان بر برنامه هستهای تهران است، اما همزمان گفتوگوها درباره برنامه موشکی و گروههای شبهنظامی وابسته به جمهوری اسلامی نیز بهصورت موازی در دستور کار قرار میگیرد.
با این حال، عراقچی بارها تاکید کرده است که جمهوری اسلامی حاضر نیست درباره برنامه موشکی خود مذاکره کند.
او ۱۰ بهمن در استانبول گفت «توانمندیهای دفاعی و قدرت موشکی» ایران «به هیچ وجه موضوع مذاکره یا مصالحه نخواهند بود».
عراقچی افزود گفتوگو «در سایه تهدید» از نظر تهران مذاکره محسوب نمیشود.
دونالد ترامپ، رییس جمهوری آمریکا، در هفتههای اخیر ضمن تشدید تحریمها علیه تهران، بار دیگر مساله برنامه هستهای جمهوری اسلامی را به کانون سیاست خارجی خود بازگردانده است.
در عین حال، اختلافها بر سر دامنه و محتوای توافق همچنان ادامه دارد. ویتکاف پیشتر در یک مصاحبه تلویزیونی گفته بود غنیسازی ۳.۶۷ درصدی میتواند مبنایی برای توافق باشد؛ سطحی که در توافق برجام تعیین شده بود و آمریکا در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپآن را غیر قابلقبول دانست و بهطور یکجانبه از آن خارج شد.
واشینگتنپست اما در گزارشی نوشت در مقطع کنونی بازگشت احتمالی به این سطح از غنیسازی با وجود تاکید ترامپ بر توقف کامل غنیسازی اورانیوم از سوی تهران، مورد پرسش است.
جمهوری اسلامی طی دههها تاکید کرده است برنامه هستهایاش ماهیتی صلحآمیز دارد، اما غنیسازی اورانیوم تا سطح ۶۰ درصد نگرانی کشورهای غربی را تشدید کرده است. ایران تنها کشوری است که بدون برخورداری از سلاح هستهای، اورانیوم را تا چنین سطحی غنیسازی میکند.
بر اساس آخرین گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ذخایر اورانیوم ایران به حدود ۹ هزار و ۸۷۰ کیلوگرم رسیده که بخشی از آن تا ۶۰ درصد غنی شده است. در توافق برجام، این سقف ۳۰۰ کیلوگرم و سطح غنیسازی ۳.۶۷ درصد تعیین شده بود.
بازگشت دیپلماسی در سایه بزرگترین کشتار معاصر ایران
در آستانه مذاکرات عمان، مارک ای. تیسن، تحلیلگر محافظهکار، در یادداشتی در واشینگتنپست نوشت ترامپ به معترضان در ایران وعده داد که «کمک در راه است» و به مقامات جمهوری اسلامی هشدار داد در صورتی که مانند گذشته دست به سرکوب بزند، با برخورد ایالات متحده روبهرو خواهند شد. اکنون با وجود کشته شدن هزاران معترض، بیعملی آمریکا اعتبار این تهدیدها و جایگاه جهانی واشینگتن را تضعیف کرده است.
تیسن تاکید کرد هر توافق هستهای در شرایط کنونی، با کاهش تحریمها در عمل به حکومت ایران پاداش میدهد و به آن فرصت بازسازی میبخشد، در حالی که جمهوری اسلامی به گفته او در ضعیفترین موقعیت خود از ۱۳۵۷ قرار دارد.
براساس بیانیه شورای سردبیری ایراناینترنشنال در سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان، دستکم ۳۶ هزار و ۵۰۰ شهروند ایرانی عمدتا در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، به دست نیروهای سپاه پاسداران و بسیج، کشته شدند. کشتاری که با دستور مستقیم شخص علی خامنهای، دیکتاتور تهران انجام شد.
برنامه موشکی و گروههای نیابتی
به گزارش نیویورکتایمز و شبکه آی۲۴، هرچند مذاکرات عمان عمدتا بر برنامه هستهای متمرکز است، اما موضوع برنامه موشکی جمهوری اسلامی و فعالیت گروههای مسلح مورد حمایت تهران نیز بهصورت موازی مطرح خواهد شد.
این در حالی است که تهران هشدار داده است گسترش رسمی دستورکار گفتوگوها میتواند به ترک مذاکرات منجر شود.
ترامپ هشتم بهمن همزمان با افزایش حضور نظامی ایالات متحده در منطقه، هشدار داد اگر جمهوری اسلامی به توافق نرسد، حمله بعدی «بسیار بدتر» از عملیات «چکش نیمهشب» خواهد بود. همزمان، رسانههای اسرائیلی گزارش دادند مقامهای این کشور احتمال دستیابی به توافق را ناچیز میدانند و کابینه سیاسی-امنیتی اسرائیل در حال بررسی سناریوهای پیش رو است.
در بیانیهای که به امضای ۴۸ نفر از وکلای پایه یک دادگستری رسیده، آمده که آنان «در انجام وظایف وکالتی خویش در دفاع از حقوق مردم، لحظهای درنگ» نخواهند کرد و «هرچه مردم، در تنگنای بیشتری قرار گیرند، وکلا نیز در احقاق حقوق آنان، مصممتر خواهند بود.»
این بیانیه میافزاید: «ما جمعی از وکلای دادگستری، ضمن هشدار جدی نسبت به تعدد و تداوم نقض حقوق متهمان و بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، تاکید میکنیم که استمرار این رویهها، نهاد قانون را بیاعتبار، و آخرین مظاهر حاکمیت قانون را نیز نابود خواهد کرد. لذا مطالبه روشن ما، قانونمندی، تضمین علنی و عملی حقوق دفاعی و پایبندی کامل به اصول دادرسی منصفانه است؛ امری که تحقق آن، شرط بنیادین صیانت از عدالت و پیشگیری از تکرار فجایع انسانی و حقوقی خواهد بود.»
آنان تاکید کردند: «حقوق متهمان و بازداشتشدگان، از جمله حق دفاع، حق دسترسی به وکیل، حق اطلاع از اتهام و محتوای پرونده، حق صیانت از حریم خصوصی و رعایت کرامت انسانی، حق آگاهی خانواده از مرجع رسیدگی و محل نگهداری و حصول اطمینان از سلامتی فرد بازداشتشده، حقوقی ذاتی، آمره و بدیهیاند.»
حسن آقاخانی، محمدحسین آقاسی، مسعود احمدیان، امین عادل احمدیان، شهلا اروجی، حسن اسدی زیدآبادی، بابک اسلامی فارسانی، آستاره انصاری، محمود بهزادیراد، پرتو برهانپور، بابک پاکنیا، میلاد پناهی پور، هوشنگ پوربابایی، سیدحسین تاج، مهدخت دامغانپور، پیام درفشان، سعیده حسینزاده، مریم خجسته، غلامرضا خیرالدین، فاطمه خورسند و محمود طراوتروی از جمله امضاکنندگان این بیانیه هستند.
موارد نقض حقوق بازداشتشدگان
امضاکنندگان در بیانیه خود به مواردی از نقض حقوق معترضان بازداشتشده پرداختهاند.
بر اساس این بیانیه، در جریان بازداشتهای گسترده اخیر، موارد متعددی از سلب کامل حق دفاع وکیل مستقل در دادسرا به بهانه تبصره ماده ۴۸ و نقض حق انتخاب و حضور وکیل در برخی دادگاهها، دادرسیهای شتابزده، گزارشهای یکسان ضابطین و تفهیم اتهامهای مشابه که حتی بعضا منجر به صدور آرای یکسان و پراشتباه در شعب دادسرا و دادگاه شده است، هدایت پروندهها به شعب معدود و خاص، جلسات دادرسی چنددقیقهای، محدودیت اطلاعرسانی و پاسخگویی به خانوادهها، صورت گرفته است.
همچنین محدودیت مراجعه خانوادهها به مرجع رسیدگی، پخش اعترافات تلویزیونی غیرقانونی، محدودیت و یا ممنوعیت غیرقانونی در اخذ وکالت از بازداشتشدگان، صدور قرارهای بازداشتِ نامتناسب با محتوای پرونده یا قرارهای منجر به بازداشت، محدودیت تماس و ملاقات و عدم اجرای قرار وثیقه به بهانههای مختلف، ازدحام شدید جمعیت زندانها، از دیگر موارد است.
آنان تاکید کردند که «شیوع بیماری و عدم رسیدگی شایسته به وضعیت سلامتی و درمانی زندانیان دیده شده است و روایتهایی از اعمال برخوردهای خشن، اخذ اقرار تحت فشار و نگهداری بازداشتشدگان در سلول انفرادی، به کرات شنیده شده است.»
همزمان با این بیانیه، علی مجتهدزاده، وکیل در ایران، در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به بازداشت «تعداد زیادی وکیل دادگستری»، نوشت خبری از وضعیتشان در دست نیست.
او اضافه کرد: «حداقل توقع از مسئولان کانونهای وکلای دادگستری و اسکودا این است که بنا به وظیفه، پیگیر وضعیت همکارانمان باشند و گزارش اقداماتشان را به جامعه وکلا ارائه دهند و در غیر اینصورت اساسا چه نیازی به وجود این تشکیلات؟؟؟»
سینا یوسفی، وکیل، دوشنبه ۱۳ بهمن خبر داده بود که بیش از ۴۰ نفر از وکلای دادگستری عضو کانون وکلای دادگستری آذربایجان شرقی در هفتههای اخیر به اداره حفاظت اطلاعات دادگستری استان احضار شدهاند.
به نوشته او، «این احضارها عمدتا در ارتباط با فعالیتها و مواضع برخی از این وکلا در حمایت از حقوق معترضان و پیگیری پروندههای مرتبط با اعتراضات صورت گرفته است.»
یوسفی اشاره کرده بود که برای تعدادی از این وکلا پرونده قضایی تشکیل شده و اتهاماتی از جمله «تبلیغ علیه نظام» و «نشر اکاذیب» به آنها تفهیم شده است.
بازسازی سریع برنامه موشکی
بر اساس این گزارش، اگرچه اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه حدود نیمی از ۴۰۰ پرتابگر موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی را هدف قرار داد و در مقطعی ذخایر موشکی تهران به حدود نصف میزان پیش از جنگ کاهش یافت، اما برخلاف برنامه هستهای، تهران طی هفت ماه گذشته توانست برنامه موشکی خود را با سرعت احیا کند.
برنامه هستهای جمهوری اسلامی در این مدت پیشرفت قابل توجهی در بازسازی نداشت، اما تهران با اتکا به ظرفیتهای داخلی و همچنین کمک چین و برخی کشورهای دیگر، روند بازتولید موشکهای بالستیک را شتاب داده است. به گفته مقامهای نظامی اسرائیل، جمهوری اسلامی میتواند ظرفیت تولید خود را به حدود ۳۰۰ موشک بالستیک در ماه افزایش دهد.
تحلیلگران امنیتی هشدار میدهند که در صورت تداوم این روند، شمار موشکهای بالستیک ایران میتواند در سالهای ۱۴۰۶ و ۱۴۰۷ به شش هزار، هشت هزار و حتی ۱۰ هزار فروند برسد؛ سطحی که به باور آنها، حتی سپر چندلایه و پیشرفته دفاع هوایی اسرائیل نیز برای مقابله موثر با آن با دشواری جدی روبهرو خواهد شد.
در چنین شرایطی، به باور مقامهای اسرائیلی، قلب مذاکرات پیشرو نه در پرونده هستهای، بلکه در برنامه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی میتپد.
احتمال افزایش تلفات غیرنظامی
به گزارش این نشریه اسرائیلی، جمهوری اسلامی نهتنها از جنگ خرداد ۱۴۰۴، بلکه از دو حمله موشکی پیشین خود به اسرائیل در سال ۱۴۰۳ نیز درسهای مهمی گرفت. یکی از تغییرات اصلی، انتقال تمرکز حملات از تعداد محدودی پایگاه نظامی ارتش اسرائیل به دامنهای گستردهتر از اهداف غیرنظامی بوده است.
تهران در خرداد ۱۴۰۴ شلیک موشکها را از مناطق دورتری در داخل ایران آغاز کرد؛ مناطقی که دسترسی جنگندههای اسرائیلی به آنها دشوارتر است. همزمان، جمهوری اسلامی تاکتیکهای خود را برای شلیک سریعتر موشکها، از جمله از تاسیسات زیرزمینی، بهبود بخشید و برای افزایش میزان خسارت از مهمات خوشهای استفاده کرد.
در جریان این حملات، ۲۸ نفر در اسرائیل کشته شدند و حدود ۱۳ هزار واحد مسکونی آسیب دید؛ آن هم در شرایطی که تنها ۳۶ موشک توانستند از سامانه دفاع موشکی اسرائیل عبور کنند. بر اساس این گزارش عبور شمار بسیار بیشتری از موشکها میتواند پیامدهایی بهمراتب سنگینتر برای اسرائیل به همراه داشته باشد.
تلاش زمیر برای جلب حمایت ایالات متحده
رییس ستاد کل ارتش اسرائیل در دیدارهای مستقیم با رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا و همچنین استیو ویتکاف، نماینده ویژه واشینگتن، تلاش کرده است مساله موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی را در مرکز دستور کار مذاکرات قرار دهد.
زمیر تاکید کرد عقبنشینی آمریکا در موضوع موشکهای بالستیک ایران «خط قرمز» اسرائیل است و هرگونه توافقی که شامل محدودیت مشخص بر تعداد و برد این موشکها و همچنین سازوکار اجرایی و نظارتی موثر نباشد، برای تلآویو الزامآور نخواهد بود.
به نوشته این گزارش اگر تهران حاضر نشود تهدیدهای هستهای و موشکی خود را مهار کند و مسیر تقابل را برگزیند، ارتش اسرائیل برای حمله به اهدافی «غافلگیرکننده» در داخل ایران آمادگی دارد.
سناریوهای احتمالی چگونگی مذاکرات
در این زمینه، دنی سیترینوویچ، پژوهشگر برنامه ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی و رییس پیشین میز ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، در گفتوگو با واینت گفت آمریکا «هر کاری» خواهد کرد تا مذاکرات با جمهوری اسلامی به شکست نینجامد.
او افزود واشینگتن نگران ورود به رویارویی با جمهوری اسلامی است که به گفته او میتواند به یک «کارزار بدون برد» منجر شود.
سیترینوویچ سه سناریو برای گفتوگوهای پیشرو ترسیم کرد: نخست اینکه نشست پیشرو، اولین و آخرین دیدار باشد؛ دوم اینکه این نشست آغاز مذاکرات باشد و طرفین بر ادامه گفتوگوها توافق کنند؛ و سوم اینکه بیانیهای صادر شود مبنی بر توافق دو طرف برای کاهش تنش و حرکت به سمت یک توافق.
به باور او به دلیل نگرانی همه طرفها از تشدید بحران، احتمال تحقق سناریوی دوم بیشتر است.
این پژوهشگر در ادامه تاکید کرد در صورت دستیابی به توافق، این توافق «بر اساس شروط تهران» شکل خواهد گرفت. او توضیح داد جمهوری اسلامی حاضر است امتیازهایی مانند تحویل حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده، بازگشت بازرسان و احتمالا پذیرش ایده تشکیل یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی ارائه دهد، اما به گفته او، این امتیازها برای حکومت ایران هزینه راهبردی تعیینکنندهای ندارد.
به گفته این پژوهشگر، امتیاز اصلی در چنین توافقی از سوی آمریکا داده میشود؛ به این معنا که واشینگتن از تشدید فشار یا توسل به گزینه نظامی عقبنشینی میکند و با ادامه توان هستهای ایران در سطحی محدود کنار میآید.
سیترینوویچ افزود آمریکا در برابر دو گزینه قرار دارد: «یا عقبنشینی میکند یا ناچار به حمله نظامی میشود»، گزینهای که به گفته او واشینگتن در شرایط فعلی تمایلی به آن ندارد، زیرا از پیچیدگی و پیامدهای یک تقابل مستقیم با ایران آگاه است. او تاکید کرد اینبار برخلاف گذشته، عنصر غافلگیری وجود ندارد و میانجیها نیز بهطور فعال در روند مذاکرات نقش دارند.
این در حالی است که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، ۱۵ بهمن در جریان نشست خبری کنفرانس مواد معدنی کمیاب گفت واشینگتن دیدار و مذاکره با تهران را «امتیازدهی یا مشروعیتبخشی» تلقی نمیکند.
او تاکید کرد دولت آمریکا آماده گفتوگو با «هر کسی، چه دشمن و چه متحد» است.
روبیو با اشاره به آمادگی دولت ترامپ برای تعامل مستقیم با جمهوری اسلامی افزود اگر این مذاکرات قرار است به نتیجهای معنادار برسد، باید موضوعاتی مشخص از جمله برنامه هستهای، دامنه موشکهای بالستیک ایران، حمایت تهران از گروههای مسلح منطقهای و نحوه رفتار حکومت با مردم ایران در دستور کار قرار گیرد.
بر اساس اعلام طرفین مذاکرات قرار است جمعه ۱۷ بهمن در مسقط، پایتخت عمان، آغاز شود.
