واشینگتنپست گزارش داده که آمریکا طی یک ماه گذشته دهها فروند هواپیما و حدود ۱۲ ناو جنگی را در خاورمیانه و پیرامون ایران مستقر کرده؛ آرایشی که به گفته تحلیلگران، بیش از آنکه نمایشی باشد، نیروها را برای طیفی از گزینههای عملیاتی، از فشار دیپلماتیک تا اقدام نظامی، آماده میکند.
بر اساس این گزارش، استقرار جدید شامل ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به همراه سه ناوشکن مجهز به موشکهای تاماهاوک است که از ۲۶ ژانویه وارد حوزه عملیاتی فرماندهی مرکزی آمریکا شده و اکنون در شمال دریای عرب قرار دارد. واشینگتنپست مینویسد هرچند این آرایش از تجمع پیش از حملات سال گذشته به تاسیسات هستهای ایران کوچکتر است، اما «تهدیدی نظامیِ معتبر» در اختیار دونالد ترامپ قرار میدهد و احتمال گسترش آن در روزهای آینده وجود دارد.
به گفته دِینا استرول، مقام پیشین پنتاگون، «صحنه عملیات» در حال آمادهسازی است تا در صورت دستور رییسجمهوری، گزینههای تهاجمی گستردهتری فراهم باشد؛ اینبار بدون هدف «کاملاً محدود» مشخص. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) درباره جزئیات اظهارنظر نکرده است.
واشینگتنپست با اتکا به دادههای ماهوارهای و رهگیری پروازها گزارش میدهد بیش از سه دوجین هواپیمای آمریکایی، از جمله جنگندهها، پهپادها، هواپیماهای سوخترسان، شناسایی و ترابری، از ۱۳ ژانویه به اینسو به پایگاههای منطقه منتقل شدهاند؛ عمدتاً به پایگاه العدید در قطر.
دستکم ۱۲ فروند «اف۱۵ای» و ۹ فروند «اِی۱۰سی» در پایگاه موفقالسلطی اردن دیده شدهاند؛ همان اسکادرانی که در جنگ ۱۲روزه ژوئن گذشته میان اسرائیل و ایران فعال بود. همچنین حضور هواپیماهای «اچسی۱۳۰جی» (جستوجو و نجات در محیطهای درگیری) و پهپاد «امکیو۹ریپر» بهعنوان نشانهای از آمادگی برای عملیاتهای پرریسکتر ذکر شده است.
در دریا، افزون بر لینکلن، دستکم هشت ناو دیگر، از جمله ناوشکنهای «مکفال» و «میتچر» نزدیک تنگه هرمز، مستقرند. تصاویر ماهوارهای از آنچه تحلیلگران «ناو حامل پهپاد» ایرانی (شهید باقری) میخوانند نیز حکایت دارد. سنتکام هشدار داده هر رفتار «ناایمن و غیرحرفهای» در آبها و آسمان بینالمللی خطر برخورد و تشدید تنش را افزایش میدهد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، بازرسان ایالات متحده در حال بررسی این موضوع هستند که آیا برخی پلتفرمهای رمزارز به مقامها و نهادهای وابسته به حکومت ایران برای دور زدن تحریمهای بینالمللی کمک کردهاند یا نه. این بررسیها در شرایطی انجام میشود که حجم فعالیت رمزارزی در ایران بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
بر اساس برآوردهای شرکتهای تحلیل بلاکچین «تی.آر.ام لبز» (TRM Labs) و «چیینآنالیسز» (Chainalysis)، حجم تراکنشهای رمزارزی مرتبط با ایران در سال گذشته به حدود ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار رسیده است. این افزایش ناشی از گرایش همزمان گروههای وابسته به دولت و سرمایهگذاران خرد به ارزهای دیجیتال عنوان شده است.
آری ردبورد، رییس سیاستگذاری جهانی تی.آر.ام لبز، به رویترز گفت وزارت خزانهداری آمریکا در حال بررسی این موضوع است که آیا پلتفرمهای رمزارزی به بازیگران وابسته به حکومت ایران امکان دادهاند تحریمها را دور بزنند؛ از جمله برای انتقال پول به خارج، دسترسی به ارزهای سخت یا تامین کالا. او گفت بهطور مستقیم از نگرانیهای وزارت خزانهداری در این زمینه اطلاع دارد.
سخنگوی وزارت خزانهداری آمریکا، بدون اشاره به پلتفرمهای مشخص، رویترز را به بیانیهای در ماه سپتامبر ارجاع داد که در آن از اقدامات این وزارتخانه علیه شبکههای «بانکداری سایه» حامی ایران، از جمله شبکههایی که از رمزارز برای دور زدن تحریمها استفاده میکنند، خبر داده شده بود. ردبورد نیز نام هیچ پلتفرم رمزارزی یا محل استقرار آنها را فاش نکرد.
طبق برآورد تی.آر.ام لبز فعالیت رمزارزی ایران در سال گذشته حدود ۱۰ میلیارد دلار بوده، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱.۴ میلیارد دلار بوده است. بر اساس اعلام چیینآنالیسز نیز کیفپولهای ایرانی در سال ۲۰۲۵ رکورد ۷.۸ میلیارد دلار دریافت رمزارز داشتهاند؛ نکتهای که افزایشی چشمگیر نسبت به ۷.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ و ۳.۱۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ را نشان میدهد.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد به درخواستهای رویترز برای اظهارنظر درباره این گزارش پاسخی نداد.
صندوق بینالمللی پول پیشتر هشدار داده بود که اگرچه رمزارزها هنوز سهم کوچکی از نظام مالی جهانی دارند، اما استفاده از آنها در کشورهایی با ارز ضعیف و دسترسی محدود به نظام مالی بینالمللی رو به افزایش است. ایران که عملاً از نظام مالی مبتنی بر دلار کنار گذاشته شده، طی سالهای اخیر شاهد سقوط شدید ارزش ریال بوده است. با این حال، درآمدهای نفتی همچنان اصلیترین منبع ارز خارجی کشور محسوب میشود و بنا بر برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۳ به ۵۳ میلیارد دلار رسیده است.
تام کیتینگ، مدیر مرکز مالی و امنیت در اندیشکده بریتانیایی موسسه خدمات متحد سلطنتی «آر.یو.اس.آی» (RUSI)، گفت: «هرچه فشار بر اقتصاد ایران بیشتر شود، باید برای پیامدهای آن آماده بود؛ یکی از این پیامدها گسترش استفاده از رمزارز است.»
ایران طی سال گذشته با بحرانهای متعددی مواجه بوده است؛ از جمله جنگ ۱۲روزه با اسرائیل، حملات آمریکا به تاسیسات هستهای، اعتراضات گسترده ضدحکومتی و سرکوب خونین آنها. این تحولات، به گفته رویترز، باعث تهدیدهای تازه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به اقدام نظامی و همچنین افزایش نظارت بر جریانهای مالی ایران شده است. واشینگتن ماه گذشته میلادی تحریمهای جدیدی را علیه ایران اعمال کرد، از جمله علیه ۱۸ فرد که به گفته آمریکا بخشی از شبکههای بانکداری سایه نهادهای مالی تحریمشده ایران بودهاند.
نقش سپاه پاسداران و بانک مرکزی
رویترز مینویسد آدرسهای کیفپولهای رمزارزی بهصورت مستعار در بلاکچین ثبت میشوند و همین موضوع شناسایی هویت و محل کاربران را دشوار میکند. پژوهشگران برای برآورد فعالیت رمزارزی از دادههایی مانند ترافیک وب و آدرسهایی استفاده میکنند که از سوی کشورهایی مانند آمریکا و اسرائیل به نهادهای تحریمشده نسبت داده شدهاند.
طبق برآورد چیینآنالیسز حدود ۵۰ درصد از حجم رمزارزی ایران در سال گذشته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط بوده است؛ نهادی که نقشی کلیدی در ساختار سیاسی، نظامی و اقتصادی حکومت ایران دارد و ارتباط نزدیکی با رهبر جمهوری اسلامی دارد. در مقابل، تی.آر.ام لبز معتقد است حدود ۹۵ درصد جریانهای رمزارزی مرتبط با ایران به سرمایهگذاران خرد تعلق دارد، هرچند این شرکت اعلام کرده بیش از ۵ هزار آدرس رمزارزی مرتبط با سپاه شناسایی کرده و برآورد میکند سپاه از سال ۲۰۲۳ تاکنون حدود ۳ میلیارد دلار رمزارز جابهجا کرده است.
شرکت بریتانیایی «الپتیک» (Elliptic) نیز ماه گذشته میلادی گزارش داد بانک مرکزی ایران، که خود مشمول تحریمهای بینالمللی است، در سال ۲۰۲۵ دستکم ۵۰۷ میلیون دلار از استیبلکوین USDT خریداری کرده است؛ اقدامی که این شرکت آن را «راهبردی پیچیده برای دور زدن نظام بانکی جهانی» توصیف کرد. رویترز تاکید کرده که نتوانسته این یافتهها را بهطور مستقل راستیآزمایی کند.
شرکت تتر، صادرکننده USDT، اعلام کرده سیاست «عدمتحمل مطلق» در برابر استفاده مجرمانه از توکنهایش دارد و با نهادهای مجری قانون برای شناسایی و مسدودسازی داراییهای مرتبط با فعالیتهای غیرقانونی همکاری میکند.
اندرو فیرمن، رییس اطلاعات امنیت ملی چیینآنالیسز، گفت حتی در صورت شناسایی یا تحریم یک کیفپول رمزارزی، مالکان آن میتوانند بهراحتی کیفپولهای جدید ایجاد کنند؛ موضوعی که کار مقامهای آمریکایی را بسیار دشوار میکند. تام کیتینگ نیز این روند را «بازی موش و گربه پرسرعت» توصیف کرد که نیازمند منابع گسترده است.
کاربران عادی و صرافیهای داخلی
به گفته پژوهشگران، شهروندان عادی ایران نیز به دلیل کاهش شدید ارزش ریال به رمزارز روی آوردهاند. فعالیت رمزارزی در دورههای بیثباتی اجتماعی و ژئوپولیتیک سال گذشته، بهویژه در جریان اعتراضات، افزایش یافت تا زمانی که دولت در ۱۸ دی ماه اینترنت را قطع کرد.
نوبیتکس، بزرگترین صرافی رمزارزی ایران، به رویترز گفت حدود ۱۵ میلیون نفر در ایران بهنوعی با رمزارزها درگیر هستند یا از آنها استفاده میکنند. این صرافی اعلام کرد ۱۱ میلیون مشتری دارد و بخش عمده فعالیتها مربوط به سرمایهگذاران خرد است. نوبیتکس تاکید کرد برای بسیاری از کاربران، رمزارزها نقش «ذخیره ارزش» در برابر افت مداوم پول ملی را ایفا میکنند.
پژوهشگران شرکت سنگاپوری «نانسن» (Nansen) نیز گزارش دادند برخی ایرانیان در سال ۲۰۲۵ داراییهای خود را از نوبیتکس خارج کرده و به صرافیهای بینالمللی منتقل کردهاند. به گفته این شرکت، دادهها نشان میدهد رمزارز در ایران بهتدریج به مسیری ساختاری برای خروج سرمایه تبدیل شده است.
نوبیتکس در واکنش اعلام کرد برخی کاربران ممکن است برای احتیاط و ارزیابی شرایط، داراییهای خود را به کیفپولهای شخصی منتقل کرده باشند و این صرافی همچنان با نظارت دقیق بر تراکنشها تلاش میکند امنیت دارایی کاربران را حفظ کند.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، احمدرضا افشارینژاد، دانشجوی ترم آخر دانشگاه هنرهای اسلامی تبریز و اهل شهرستان تکاب که در روز جمعه، ۱۹ دیماه، هنگام خروج از محل کار خود در محدوده بازار تبریز بازداشت شده، تحت فشار نهادهای امنیتی قرار دارد. او در حال حاضر در زندان تبریز است.
بر اساس گزارشها در روزهای اخیر دستکم ۱۱ دانشجوی دانشگاه تبریز بازداشت شدهاند.
همچنین گروهی از پزشکان، پرستاران، امدادگران و شهروندان داوطلب با انتشار بیانیهای، موجودیت «گروههای مردمی شیر و خورشید سرخ ایران» را اعلام کردند.
بر اساس این بیانیه که سهشنبه ۱۴ بهمن منتشر شد، این ابتکار با هدف نجات جان انسانها، کاهش رنج آسیبدیدگان، و تقویت تابآوری محلهمحور شکل گرفته است.
در این بیانیه آمده است: «ما در روزهایی سخن میگوییم که ایران زخمی است. مردم ایران بهخاطر از دست دادن دستکم ۳۰ هزار نفر از بهترین فرزندانشان، سوگوار و خشمگیناند. دهها هزار نفر دیگر دچار جراحات جسمی و آسیبهای عمیق روحی شدهاند.»
همچنین بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، غلامرضا دریکوند، کاردار سفارت جمهوری اسلامی در اتریش، با ترک محل ماموریت خود، از ادامه همکاری با حکومت ایران صرفنظر کرده است و در حال حاضر در سوئیس به سر میبرد.
منابع آگاه سهشنبه ۱۴ بهمن به ایراناینترنشنال گفتند وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی درباره دریکوند سکوت اختیار کرده است و کارکنان این وزارتخانه نیز بهدلیل هراس از نهادهای اطلاعاتی، یا درباره این دیپلمات سخنی نمیگویند یا اظهار بیاطلاعی میکنند.
او پیشتر در فاصله سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ سمت کاردار سفارت جمهوری اسلامی در جمهوری چک را بر عهده داشت.
اخبار مربوط به مذاکره ایران و آمریکا
وبسایت خبری واینت با اشاره به مذاکره آتی جمهوری اسلامی و آمریکا گزارش داد که در اسرائیل بر این باورند دونالد ترامپ عملا در حال تکمیل مشروعیت سیاسی است تا زمینه لازم برای مشروعیت اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی را فراهم کند.
بر اساس این گزارش، ارزیابی در اسرائیل این است که اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، ترامپ خواهد گفت که گفتوگوها را تا نهایت پیش برده و مقامهای جمهوری اسلامی سرسخت بودهاند و بنابراین چارهای جز «آموختن درس» از راه سخت باقی نمانده است.
این برداشت، به گفته واینت، از اعزام یک «ناوگان عظیم نظامی» به منطقه گرفته میشود که با هزینه دهها میلیارد دلار انجام شده است.
واینت نوشت ارزیابی غالب در اسرائیل این است که ترامپ میخواهد کانال مذاکرات را تا نهایت ادامه دهد، اما همزمان در صورتی که حکومت ایران شروط او را نپذیرد، مصمم به وارد کردن ضربه است و در همین راستا به تقویت توان نظامی آمریکا ادامه میدهد.
واینت نوشت بازه زمانی برای مذاکرات و گزینه نظامی روشن نیست، اما صحبت از هفتههاست، نه بیشتر.
همچنین روزنامه معاریو گزارش داد هرچند ایالات متحده و جمهوری اسلامی قرار است طی روزهای آینده در استانبول مذاکره کنند، اما اگر تهران در برابر خواستههای واشینگتن «بهطور کامل تسلیم نشود»، آمریکا دست به اقدام نظامی خواهد زد.
این روزنامه اسرائیلی سهشنبه ۱۴ بهمن نوشت رییسجمهوری ایالات متحده، «با چماقی بزرگ وارد صحنه شده» و آمریکاییها با توان نظامی چشمگیری پیرامون ایران آرایش گرفتهاند: اسکادرانهای هوایی، بمبافکنها، ناوهای هواپیمابر، ناوشکنها، زیردریاییها، سامانههای پدافندی و تجهیزات دیگر.
معاریو تحویل اورانیوم غنیشده، لغو کامل برنامه هستهای، توقف برنامه موشکهای بالستیک، و قطع تامین مالی و تسلیحاتی نیروهای نیابتی در یمن، عراق، سوریه، لبنان و غزه را بهعنوان شروط واشینگتن در مذاکرات با تهران مطرح کرد و افزود پرسش اصلی این است که آیا جمهوری اسلامی حاضر خواهد شد از اصول خود عقبنشینی کند و تسلیم کامل را بپذیرد یا نه.
فرانسه خواستار تمرکز مذاکرات آمریکا و تهران بر توقف سرکوب در ایران شد
ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، گفت مذاکرات واشینگتن و تهران باید در گام نخست بر پایان دادن به سرکوب معترضان متمرکز باشد و سپس به سایر پروندهها از جمله هستهای پرداخته شود. بارو گفت این اقدامات نباید بدون مجازات بماند و به همین دلیل فرانسه «تصمیمهای قاطعی» اتخاذ کرده است.
بارو اظهار داشت اگر حکومت ایران تصمیم گرفته پیشنهاد مذاکره ایالات متحده را بررسی کند، این «اتفاق خوبی» است، اما تاکید کرد: «نخستین تصمیمی که باید گرفته شود، بدون تردید، پایان دادن به این سرکوب خونین است؛ آزادی زندانیان، برقراری دوباره ارتباطات و بازگرداندن آزادی به مردم ایران.»
او افزود پس از آن میتوان به موضوعهای هستهای، موشکی و حمایت حکومت ایران از سازمانهای تروریستی در منطقه پرداخت؛ مسائلی که به گفته او «چالشهای امنیتی بزرگی برای منطقه و همچنین برای اروپا ایجاد میکنند».
وزیر خارجه فرانسه در واکنش به اظهارات عباس عراقچی درباره «مذاکره بر امور ممکن» گفت فرانسه قصد تفسیر و تاویل سخنان مقامهای ایرانی را ندارد، اما بار دیگر بر اولویت پایان سرکوب، خشونت دولتی و آنچه «جنایتهای جمعی» خواند، تاکید کرد.
بارو گفت این اقدامات «نباید بدون مجازات بماند» و به همین دلیل فرانسه هفته گذشته «تصمیمهای قاطعی» اتخاذ کرده است. او افزود حکومت ایران باید به «امتیازدهیهای اساسی» تن دهد و رویکرد خود را بهطور بنیادین نسبت به مردم ایران، کشورهای منطقه و اروپا تغییر دهد، زیرا رفتار آن طی سالهای گذشته مشکلات امنیتی عمدهای ایجاد کرده است.
در پاسخ به پرسش یک خبرنگار درباره نقش احتمالی رییسجمهوری آمریکا در تاثیرگذاری مثبت بر مذاکرات مرتبط با وضعیت داخلی ایران، بارو گفت: «صمیمانه امیدوارم چنین باشد، زیرا مردم ایران حق آزادی دارند، حق احترام دارند و حق دارند درباره آینده خودشان تصمیم بگیرند.»
از منظر هوایی، گزارش به حضور اف۳۵ها و هواپیماهای جنگ الکترونیک «ایاِی۱۸جی گراولر» بر عرشه لینکلن اشاره میکند؛ تجهیزاتی که برای نفوذ به عمق حریم هوایی ایران و اخلال در رادارها و ارتباطات کلیدیاند. تحلیلگران میگویند افزایش اف۳۵ها میتواند نشانه برنامهریزی برای عملیات در عمق بیشتر باشد.
در بُعد بازدارندگی، ناوشکن «دلبرت دیبلاک» پس از توقف در اسرائیل به دریای سرخ رفته و دو ناوشکن دیگر (بولکلی و روزولت) در شرق مدیترانهاند؛ تحرکاتی که نگرانی واشینگتن و تلآویو از تلافی ایران، حتی اگر اسرائیل مستقیماً درگیر نباشد، را بازتاب میدهد. به گفته کارشناسان، تقریبا تمام موشکهای بالستیک ایران برد لازم برای هدف قرار دادن اسرائیل یا پایگاههای آمریکا در منطقه را دارند و این زرادخانه کوتاهبرد «عمدتاً دستنخورده» باقی مانده است.
در سطح سیاسی، ترامپ گفته هدف «آرمادا» فشار برای بازگشت تهران به مذاکرات هستهای است و در عین حال مقامهای ایرانی نیز پیامهای دوگانه فرستادهاند؛ از آمادگی برای مذاکره تا آمادگی برای جنگ. واشینگتنپست تاکید میکند این آرایش نظامی، هرچند حمله را «تضمین» نمیکند، اما دامنه گزینهها و اهرم فشار آمریکا را بهطور معناداری افزایش داده است.
