در حالی که تهران و واشینگتن خود را برای آغاز دور تازهای از مذاکرات هستهای در عمان آماده میکنند، پرسشها درباره دامنه گفتوگوها و وضعیت سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان همچنان بیپاسخ مانده است.
بر اساس گزارشها جمهوری اسلامی و ایالات متحده قرار است جمعه ۱۷ بهمن در مسقط، پایتخت عمان، گفتوگوهای خود را آغاز کنند. این مذاکرات نخستین تماس رسمی دو طرف پس از وقفهای چندماهه است؛ وقفهای که در پی جنگ ۱۲روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی در خردادماه شکل گرفت.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پنجشنبه ۱۶ بهمن در شبکه ایکس با قدردانی از نقش دولت عمان نوشت که هماهنگیهای لازم برای این گفتوگوها انجام شده است. مقامهای آمریکایی نیز برگزاری این مذاکرات را تایید کردند.
عمان پیشتر نیز میزبان گفتوگوهای غیرمستقیم عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، و استیو ویتکاف، نماینده آمریکا در امور خاورمیانه، بوده است.
تمرکز بر پرونده هستهای
بر اساس گزارش نیویورکتایمز تمرکز اصلی مذاکرات عمان بر برنامه هستهای تهران است، اما همزمان گفتوگوها درباره برنامه موشکی و گروههای شبهنظامی وابسته به جمهوری اسلامی نیز بهصورت موازی در دستور کار قرار میگیرد.
با این حال، عراقچی بارها تاکید کرده است که جمهوری اسلامی حاضر نیست درباره برنامه موشکی خود مذاکره کند.
در بیانیهای که به امضای ۴۸ نفر از وکلای پایه یک دادگستری رسیده، آمده که آنان «در انجام وظایف وکالتی خویش در دفاع از حقوق مردم، لحظهای درنگ» نخواهند کرد و «هرچه مردم، در تنگنای بیشتری قرار گیرند، وکلا نیز در احقاق حقوق آنان، مصممتر خواهند بود.»
این بیانیه میافزاید: «ما جمعی از وکلای دادگستری، ضمن هشدار جدی نسبت به تعدد و تداوم نقض حقوق متهمان و بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، تاکید میکنیم که استمرار این رویهها، نهاد قانون را بیاعتبار، و آخرین مظاهر حاکمیت قانون را نیز نابود خواهد کرد. لذا مطالبه روشن ما، قانونمندی، تضمین علنی و عملی حقوق دفاعی و پایبندی کامل به اصول دادرسی منصفانه است؛ امری که تحقق آن، شرط بنیادین صیانت از عدالت و پیشگیری از تکرار فجایع انسانی و حقوقی خواهد بود.»
آنان تاکید کردند: «حقوق متهمان و بازداشتشدگان، از جمله حق دفاع، حق دسترسی به وکیل، حق اطلاع از اتهام و محتوای پرونده، حق صیانت از حریم خصوصی و رعایت کرامت انسانی، حق آگاهی خانواده از مرجع رسیدگی و محل نگهداری و حصول اطمینان از سلامتی فرد بازداشتشده، حقوقی ذاتی، آمره و بدیهیاند.»
حسن آقاخانی، محمدحسین آقاسی، مسعود احمدیان، امین عادل احمدیان، شهلا اروجی، حسن اسدی زیدآبادی، بابک اسلامی فارسانی، آستاره انصاری، محمود بهزادیراد، پرتو برهانپور، بابک پاکنیا، میلاد پناهی پور، هوشنگ پوربابایی، سیدحسین تاج، مهدخت دامغانپور، پیام درفشان، سعیده حسینزاده، مریم خجسته، غلامرضا خیرالدین، فاطمه خورسند و محمود طراوتروی از جمله امضاکنندگان این بیانیه هستند.
موارد نقض حقوق بازداشتشدگان
امضاکنندگان در بیانیه خود به مواردی از نقض حقوق معترضان بازداشتشده پرداختهاند.
بر اساس این بیانیه، در جریان بازداشتهای گسترده اخیر، موارد متعددی از سلب کامل حق دفاع وکیل مستقل در دادسرا به بهانه تبصره ماده ۴۸ و نقض حق انتخاب و حضور وکیل در برخی دادگاهها، دادرسیهای شتابزده، گزارشهای یکسان ضابطین و تفهیم اتهامهای مشابه که حتی بعضا منجر به صدور آرای یکسان و پراشتباه در شعب دادسرا و دادگاه شده است، هدایت پروندهها به شعب معدود و خاص، جلسات دادرسی چنددقیقهای، محدودیت اطلاعرسانی و پاسخگویی به خانوادهها، صورت گرفته است.
همچنین محدودیت مراجعه خانوادهها به مرجع رسیدگی، پخش اعترافات تلویزیونی غیرقانونی، محدودیت و یا ممنوعیت غیرقانونی در اخذ وکالت از بازداشتشدگان، صدور قرارهای بازداشتِ نامتناسب با محتوای پرونده یا قرارهای منجر به بازداشت، محدودیت تماس و ملاقات و عدم اجرای قرار وثیقه به بهانههای مختلف، ازدحام شدید جمعیت زندانها، از دیگر موارد است.
آنان تاکید کردند که «شیوع بیماری و عدم رسیدگی شایسته به وضعیت سلامتی و درمانی زندانیان دیده شده است و روایتهایی از اعمال برخوردهای خشن، اخذ اقرار تحت فشار و نگهداری بازداشتشدگان در سلول انفرادی، به کرات شنیده شده است.»
همزمان با این بیانیه، علی مجتهدزاده، وکیل در ایران، در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به بازداشت «تعداد زیادی وکیل دادگستری»، نوشت خبری از وضعیتشان در دست نیست.
او اضافه کرد: «حداقل توقع از مسئولان کانونهای وکلای دادگستری و اسکودا این است که بنا به وظیفه، پیگیر وضعیت همکارانمان باشند و گزارش اقداماتشان را به جامعه وکلا ارائه دهند و در غیر اینصورت اساسا چه نیازی به وجود این تشکیلات؟؟؟»
سینا یوسفی، وکیل، دوشنبه ۱۳ بهمن خبر داده بود که بیش از ۴۰ نفر از وکلای دادگستری عضو کانون وکلای دادگستری آذربایجان شرقی در هفتههای اخیر به اداره حفاظت اطلاعات دادگستری استان احضار شدهاند.
به نوشته او، «این احضارها عمدتا در ارتباط با فعالیتها و مواضع برخی از این وکلا در حمایت از حقوق معترضان و پیگیری پروندههای مرتبط با اعتراضات صورت گرفته است.»
یوسفی اشاره کرده بود که برای تعدادی از این وکلا پرونده قضایی تشکیل شده و اتهاماتی از جمله «تبلیغ علیه نظام» و «نشر اکاذیب» به آنها تفهیم شده است.
او که از سابقه اجرایی و امنیتی برخوردار است، پنجشنبه ۱۶ بهمن به ایراناینترنشنال گفت آموزش مقابله با اعتراضات شهری «به صورت منسجم» در جمهوری اسلامی به اجرا درآمده؛ از سازماندهی نیروهای غیررسمی در قالب دستههای موتورسوار و پیادهِ مسلح گرفته تا نشانهگذاری و شناسایی اماکن مرتفع و مشرف به نقاط حساس برای استقرار تکتیراندازها.
این مقام پیشین وزارت کشور که عضویت در سپاه پاسداران را نیز در کارنامه دارد، به شرط فاش نشدن هویتش با ایراناینترنشنال گفتوگو کرد.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پنجم بهمن در بیانیهای اعلام کرد بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی ایرانیان به دستور علی خامنهای، دیکتاتور تهران، کشته شدهاند.
قتلعام سازمانیافته معترضان و مشارکت مستقیم سپاه پاسداران، بسیج و نیروهای نیابتی در آن، بیش از هر زمان دیگری مشروعیت جمهوری اسلامی را در سطح داخلی و بینالمللی به چالش کشیده است.
ویدیوهای منتشر شده و روایتهای شهروندان از شلیک مستقیم گلوله جنگی، به رگبار بستن معترضان از ساختمانهای مرتفع، استفاده از سلاحهای ساچمهای، بهکارگیری تکتیراندازها، یورش به بیمارستانها و زدن تیر خلاص به مجروحان در جریان انقلاب ملی ایرانیان حکایت دارد.
«آموزشهای نظری ایدئولوژیک و آمادهسازی روانی برای کشتن»
مقام پیشین وزارت کشور در ادامه سخنان خود به ایراناینترنشنال گفت اقدامات جمهوری اسلامی در جریان اعتراضات اخیر نشان میدهد سرکوبها نه واکنشی مقطعی، بلکه حاصل «آمادهسازی ساختاری و عملیاتی طولانیمدت» بوده است.
او به برگزاری «آموزشهای نظری ایدئولوژیک» و «آمادهسازی روانی برای کشتن» و زدن تیر خلاص به معترضان اشاره کرد و افزود در مواردی، اراذل و اوباش نیز برای ایفای نقش «لیدر» در تجمعات آموزش دیدهاند.
به گفته او، اراذل و اوباش با هدف «شناسایی افراد و هدایت یا منحرفسازی جریانهای خیابانی» از سوی حکومت به کار گرفته شدهاند.
استفاده جمهوری اسلامی از اراذل و اوباش برای سرکوب اعتراضات مردمی دارای سابقه است و در گذشته نیز گزارشهای متعددی در این خصوص منتشر شده است.
در روزهای اخیر، انتشار ویدیوهایی از برنامه توهینآمیز شبکه افق صداوسیما و سخنرانی چهرههای نزدیک به حاکمیت که در آن کشتار معترضان با روایتهای دینی توجیه میشود، به موجی از خشم در میان ایرانیان دامن زده است.
بسیاری از کاربران این اقدامات را «تقدیس خشونت»، نقض کرامت انسانی و بخشی از سازوکار سرکوب جمهوری اسلامی دانستند.
او ۱۰ بهمن در استانبول گفت «توانمندیهای دفاعی و قدرت موشکی» ایران «به هیچ وجه موضوع مذاکره یا مصالحه نخواهند بود».
عراقچی افزود گفتوگو «در سایه تهدید» از نظر تهران مذاکره محسوب نمیشود.
دونالد ترامپ، رییس جمهوری آمریکا، در هفتههای اخیر ضمن تشدید تحریمها علیه تهران، بار دیگر مساله برنامه هستهای جمهوری اسلامی را به کانون سیاست خارجی خود بازگردانده است.
در عین حال، اختلافها بر سر دامنه و محتوای توافق همچنان ادامه دارد. ویتکاف پیشتر در یک مصاحبه تلویزیونی گفته بود غنیسازی ۳.۶۷ درصدی میتواند مبنایی برای توافق باشد؛ سطحی که در توافق برجام تعیین شده بود و آمریکا در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپآن را غیر قابلقبول دانست و بهطور یکجانبه از آن خارج شد.
واشینگتنپست اما در گزارشی نوشت در مقطع کنونی بازگشت احتمالی به این سطح از غنیسازی با وجود تاکید ترامپ بر توقف کامل غنیسازی اورانیوم از سوی تهران، مورد پرسش است.
جمهوری اسلامی طی دههها تاکید کرده است برنامه هستهایاش ماهیتی صلحآمیز دارد، اما غنیسازی اورانیوم تا سطح ۶۰ درصد نگرانی کشورهای غربی را تشدید کرده است. ایران تنها کشوری است که بدون برخورداری از سلاح هستهای، اورانیوم را تا چنین سطحی غنیسازی میکند.
بر اساس آخرین گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ذخایر اورانیوم ایران به حدود ۹ هزار و ۸۷۰ کیلوگرم رسیده که بخشی از آن تا ۶۰ درصد غنی شده است. در توافق برجام، این سقف ۳۰۰ کیلوگرم و سطح غنیسازی ۳.۶۷ درصد تعیین شده بود.
بازگشت دیپلماسی در سایه بزرگترین کشتار معاصر ایران
در آستانه مذاکرات عمان، مارک ای. تیسن، تحلیلگر محافظهکار، در یادداشتی در واشینگتنپست نوشت ترامپ به معترضان در ایران وعده داد که «کمک در راه است» و به مقامات جمهوری اسلامی هشدار داد در صورتی که مانند گذشته دست به سرکوب بزند، با برخورد ایالات متحده روبهرو خواهند شد. اکنون با وجود کشته شدن هزاران معترض، بیعملی آمریکا اعتبار این تهدیدها و جایگاه جهانی واشینگتن را تضعیف کرده است.
تیسن تاکید کرد هر توافق هستهای در شرایط کنونی، با کاهش تحریمها در عمل به حکومت ایران پاداش میدهد و به آن فرصت بازسازی میبخشد، در حالی که جمهوری اسلامی به گفته او در ضعیفترین موقعیت خود از ۱۳۵۷ قرار دارد.
براساس بیانیه شورای سردبیری ایراناینترنشنال در سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان، دستکم ۳۶ هزار و ۵۰۰ شهروند ایرانی عمدتا در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، به دست نیروهای سپاه پاسداران و بسیج، کشته شدند. کشتاری که با دستور مستقیم شخص علی خامنهای، دیکتاتور تهران انجام شد.
برنامه موشکی و گروههای نیابتی
به گزارش نیویورکتایمز و شبکه آی۲۴، هرچند مذاکرات عمان عمدتا بر برنامه هستهای متمرکز است، اما موضوع برنامه موشکی جمهوری اسلامی و فعالیت گروههای مسلح مورد حمایت تهران نیز بهصورت موازی مطرح خواهد شد.
این در حالی است که تهران هشدار داده است گسترش رسمی دستورکار گفتوگوها میتواند به ترک مذاکرات منجر شود.
ترامپ هشتم بهمن همزمان با افزایش حضور نظامی ایالات متحده در منطقه، هشدار داد اگر جمهوری اسلامی به توافق نرسد، حمله بعدی «بسیار بدتر» از عملیات «چکش نیمهشب» خواهد بود. همزمان، رسانههای اسرائیلی گزارش دادند مقامهای این کشور احتمال دستیابی به توافق را ناچیز میدانند و کابینه سیاسی-امنیتی اسرائیل در حال بررسی سناریوهای پیش رو است.
