پیمان «نیو استارت» که سقف تعداد کلاهکها و سامانههای پرتاب هستهای راهبردی آمریکا و روسیه را تعیین میکند، کمتر از یک هفته دیگر (۱۶ بهمن) منقضی میشود. با پایان این پیمان، برای نخستین بار از سال ۱۹۷۲ هیچ محدودیت الزامآوری بر زرادخانههای هستهای دوربرد دو کشور باقی نخواهد ماند.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۰ بهمن گزارش داد در آستانه انقضای تنها توافق باقیمانده کنترل تسلیحات هستهای میان آمریکا و روسیه، تحلیلها نشان میدهد اگر توافقی در لحظات پایانی حاصل نشود، دو کشور برای نخستین بار از زمان خاتمه جنگ سرد، وارد یک رقابت هستهای بدون محدودیت خواهند شد.
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، پیشنهاد کرده است دو طرف بهطور موقت و برای یک سال دیگر به سقف فعلی موشکها و کلاهکها پایبند بمانند تا زمان بیشتری برای مذاکره درباره توافق بعدی فراهم شود.
دونالد ترامپ، همتای آمریکایی او، تاکنون پاسخی رسمی به این پیشنهاد نداده است.
ترامپ گفته است اگر این پیمان منقضی شود، باید آن را با توافقی «بهتر» جایگزین کرد.
به باور تحلیلگران، فروپاشی نظام کنترل تسلیحات میتواند هر دو طرف را وادار کند بر اساس بدترین سناریوها درباره توان نظامی طرف مقابل تصمیمگیری کنند.
این روند ممکن است خطر بیثباتی و سوءبرداشتهای مرگبار را افزایش دهد.
کارشناسان معتقدند نبود چارچوبهای شفاف و تبادل اطلاعات، احتمال تشدید تنش و رقابت پرهزینه تسلیحاتی را بالا میبرد.
در آمریکا، دیدگاهها درباره پذیرش پیشنهاد پوتین دوپاره است. برخی مقامهای پیشین و مدافعان کنترل تسلیحات هشدار میدهند آغاز یک رقابت جدید، هزینههای هنگفتی بر واشینگتن تحمیل میکند و به افزایش امنیت منجر نخواهد شد.
در مقابل، گروهی از سیاستمداران و کارشناسان امنیتی میگویند ایالات متحده باید برای بازدارندگی همزمان در برابر روسیه و چین، بر تعداد کلاهکهای مستقر خود بیفزاید.
در این میان، رشد سریع زرادخانه هستهای چین که خارج از هرگونه توافق محدودکننده قرار دارد، معادلات را پیچیدهتر کرده است.
پکن اعلام کرده پیوستن به مذاکرات خلع سلاح با دو قدرتی که هنوز زرادخانههای بسیار بزرگتری دارند، غیرمنطقی است.
رویترز در ادامه نوشت پایان قرارداد «نیو استارت» میتواند بیش از پنج دهه تلاش برای مهار رقابت هستهای میان قدرتهای بزرگ را عملا به نقطه آخر برساند.
این وضعیت همزمان با تداوم جنگ اوکراین و تنشهای ژئوپولیتیک، خطر ورود جهان به مرحلهای تازه از ناامنی راهبردی را افزایش میدهد.
بر اساس گزارش گاردین که جمعه ۱۰ بهمن منتشر شد، بعید است بریتانیا در حمله احتمالی آمریکا به ایران با واشینگتن همراه شود، اما در صورت اقدام تلافیجویانه جمهوری اسلامی، ممکن است برای کمک به کشورهای خلیج فارس وارد عمل شود.
جمهوری اسلامی بهدنبال حمله آمریکا به تاسیسات هستهای اصفهان، فردو و نطنز در جریان جنگ ۱۲ روزه، به پایگاه العدید در قطر حمله کرد.
گفته شد که این حمله موشکی در دوم تیرماه، تنها خساراتی جزئی به تجهیزات و سازههای پایگاه وارد کرد.
از سوی دیگر نیویورکتایمز گزارش داد دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در روزهای اخیر با مجموعهای گستردهتر از گزینههای نظامی علیه حکومت ایران روبهرو شده است. گزینههایی فراتر از طرحهایی که او پیش از این و در بحبوحه اعتراضات سراسری در ایران بررسی میکرد.
به گفته چند مقام آمریکایی، این سناریوها از وارد آوردن آسیب بیشتر به تاسیسات هستهای و موشکی ایران تا تضعیف یا حتی کنار زدن رهبر جمهوری اسلامی را در بر میگیرند.
این مقامها که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، به نیویورکتایمز گفتهاند گزینههای جدید حتی احتمال اجرای یورش نیروهای ویژه آمریکا به برخی سایتها در داخل ایران را شامل میشود؛ آن هم در شرایطی که اعتراضات اخیر، دستکم در مقطع کنونی، با سرکوب شدید مهار شده است.
بریتانیا و سپاه پاسداران
روزنامه تایمز گزارش داد دولت بریتانیا در پی تصمیم اخیر اتحادیه اروپا برای قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروههای تروریستی، در حال آمادهسازی یک قانونی جدید و «سرنوشتساز» است که امکان ممنوعیت این نهاد نظامی-امنیتی را فراهم میکند.
بر اساس این گزارش، وزارت کشور بریتانیا تایید کرده است پیشنویس قانونی برای تروریستی اعلام کردن نهادهای دولتی متخاصم، از جمله سپاه پاسداران، در دست تهیه است؛ هرچند این لایحه بهرغم نقش سپاه پاسداران در سرکوب مرگبار اعتراضات اخیر در ایران، بهصورت فوری و خارج از روال عادی پارلمان، بررسی نخواهد شد.
این تحولات پس از آن رخ داد که اتحادیه اروپا ۹ بهمنماه سپاه پاسداران را در کنار گروههایی مانند القاعده، حماس و داعش، در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد. اقدامی که با واکنش تند تهران همراه شد و وزیر امور خارجه حکومت ایران آن را «نمایشی» و «اشتباهی راهبردی» خواند.
هشدار وزیر جنگ ایالات متحده به تهران
در خبری دیگر در ارتباط با تحولات مرتبط با ایران، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، به جمهوری اسلامی هشدار داد اگر به تلاش برای توسعه تسلیحات هستهای ادامه دهد، ارتش ایالات متحده آماده است هر آنچه را رییسجمهوری این کشور انتظار دارد، انجام دهد.
در حالی که نیروی نظامی بزرگی از ایالات متحده در منطقه خاورمیانه مستقر شده است، ترامپ در نشست نهم بهمن کابینه این کشور از هگست خواست درباره این وضعیت اظهار نظر کند.
هگست در اظهارات هشدارآمیز خود درباره ایران، به حمله اخیر نیروهای نظامی آمریکا برای بازداشت نیکولاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا، اشاره کرد.
او گفت: «آنها همه گزینهها برای رسیدن به یک توافق را دارند. آنها نباید به دنبال تواناییهای هستهای باشند. و ما آمادهایم هر آنچه را رییسجمهوری از وزارت جنگ انتظار دارد انجام دهیم. همانگونه که در مورد ونزوئلا کردیم.»
بر اساس دادههای وبسایت کاندوئیت، تا پیش از ۳۰ دی، تعداد اتصالهای روزانه از ایران کمتر از هشت هزار بود.
از این تاریخ، همزمان با تشدید محدودیتهای اینترنتی، نمودار اتصالها بهطور ناگهانی صعودی شد و در دوم بهمن از مرز یک میلیون و ۵۰۰ هزار اتصال عبور کرد.
تنها دو روز بعد، این رقم به بیش از چهار میلیون رسید و در نهایت، به حدود ۲۹ میلیون و ۵۰۰ هزار اتصال روزانه افزایش یافت.
بر پایه همین دادهها، اگرچه کاربرانی از کشورهایی مانند روسیه، ترکمنستان، میانمار و اوکراین نیز از این سرویس استفاده کردهاند، اما بیش از ۹۹ درصد کل اتصالهای ثبتشده به کاربران داخل ایران اختصاص دارد.
دادههای کاندوئیت همچنین نشان میدهد تعداد «ایستگاههای فعال روزانه» که از سوی کاربران برای عبور ترافیک اینترنت راهاندازی میشود، در همین بازه زمانی رشد چشمگیری داشته است.
شمار این ایستگاهها از حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار در دیماه، به بیش از ۴۵۰ هزار ایستگاه در بهمنماه رسیده و ایران با ۳۰۰ هزار ایستگاه، در صدر کشورهای استفادهکننده از این زیرساخت قرار گرفته است.
کارزار موفق کاربران ایرانی در خارج کشور
تحلیل آمارهای کاندوئیت حاکی از آن است که کاربران ایرانی صرفا به استفاده از فیلترشکنهای تجاری بسنده نکردهاند، بلکه با مشارکت کاربران داخل و خارج از کشور، شبکهای توزیعشده و غیرمتمرکز برای حفظ ارتباط شکل گرفته است.
این شبکه برخلاف ابزارهای تجاری، نقطه شکست واحد ندارد و قطع آن برای حکومت دشوارتر است.
این دادهها در مجموع نشان میدهد سیاست «محاصره دیجیتال» جمهوری اسلامی نه تنها به انسداد کامل جریان اطلاعات نینجامیده، بلکه باعث شکلگیری شبکهای مقاومتر و گستردهتر برای ارتباط ایرانیان با جهان خارج شده است.
به گفته ناظران، این شبکه خود به شاخصی عینی از شدت بحران سیاسی و اجتماعی کنونی در ایران تبدیل شده است.
ارسال کدهای واتساپ و تلگرام
رسانههای ایران ۹ بهمن، از فعال شدن امکان ارسال کدهای ورود و ثبتنام تلگرام و واتساپ از طریق پیامک پس از حدود سه هفته اختلال خبر دادند.
این محدودیت، دسترسی به حسابها بهخصوص در صورت تغییر دستگاه یا ساخت حساب جدید را با مشکل جدی مواجه کرده بود و دریافت کد تایید ورود به پلتفرمهایی مثل تلگرام، واتساپ و ایکس عملا امکانپذیر نبود.
بر اساس این گزارش که پنجشنبه ۹ بهمن منتشر شد، هدف از سفر مقامهای اسرائیلی به واشینگتن، تبادل اطلاعاتی درباره اهداف احتمالی کارزار نظامی در ایران بوده است.
در سوی دیگر، عربستان سعودی بهشدت نگران احتمال وقوع یک جنگ منطقهای است و میکوشد با ایفای نقش میانجی، در مسیر رسیدن به یک راهحل دیپلماتیک گام بردارد.
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره حمله احتمالی ایالات متحده به جمهوری اسلامی و گستره و اهداف آن بالا گرفته است.
خبرگزاری رویترز ۹ بهمن گزارش داد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با هدف تقویت روحیه معترضان در ایران، در حال بررسی مجموعهای از گزینهها علیه جمهوری اسلامی است که از آن جمله میتوان به انجام حملات هدفمند به نیروهای امنیتی و رهبران حکومت اشاره کرد.
افزایش تنشها نگرانی برخی کشورهای منطقه را به دنبال داشته است.
وزارت دفاع ترکیه ۹ بهمن اعلام کرد نیروهای مسلح این کشور برای مقابله با پیامدهای حمله احتمالی ایالات متحده به ایران آماده هستند.
جزییات سفر مقامهای اسرائیل و عربستان سعودی
اکسیوس در ادامه به نقل از دو مقام آمریکایی نوشت شلومی بیندر، رییس اداره اطلاعات نظامی اسرائیل، هفتم و هشتم بهمن با مقامهای ارشد پنتاگون، سازمان سیا و کاخ سفید دیدار کرد.
بر اساس این گزارش، دولت ترامپ خواستار ارائه «اطلاعات مشخصی» درباره ایران شده بود و بیندر به همین منظور به واشینگتن سفر کرد.
همچنین خالد بن سلمان، وزیر دفاع و برادر کوچکتر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، ۹ و ۱۰ بهمن در آمریکا حضور خواهد داشت و قرار است با مقامهای این کشور دیدار کند.
اکسیوس در گزارش خود خالد بن سلمان را «نزدیکترین فرد مورد اعتماد» ولیعهد عربستان سعودی خواند.
ریاض در روزهای اخیر در تلاش برای کاهش تنشها، پیامهایی را میان واشینگتن و تهران رد و بدل کرده است.
محمد بن سلمان هفتم بهمن در تماس با مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، اعلام کرد عربستان سعودی اجازه نخواهد داد آمریکا از حریم هوایی این کشور برای حمله به ایران استفاده کند.
یک مقام آمریکایی در مصاحبه با اکسیوس، با اشاره به تقویت حضور نظامی این کشور در خاورمیانه گفت: «دستور فعلی این است که آمادهسازی انجام شود، اما به نظر میرسد رییسجمهور [ترامپ] در روزهای آینده بار دیگر به نقطه تصمیمگیری درباره ایران خواهد رسید.»
هشتم بهمن، ترامپ هشدار داد اگر جمهوری اسلامی حاضر به مذاکره و دستیابی به توافق نباشد، حمله بعدی به ایران «بسیار بدتر» از عملیات «چکش نیمهشب» در جنگ ۱۲ روزه خواهد بود.
مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم ۹ بهمن در مطلبی تحلیلی نوشت مقامهای ارشد امنیتی اسرائیل معتقدند ترامپ در مقطع کنونی فرصتی کمسابقه برای تغییر حکومت ایران در اختیار دارد.
مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم پنجشنبه ۹ بهمن در مطلبی تحلیلی نوشت به باور این مقامها، اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه این امکان را داشت که رهبری جمهوری اسلامی، از جمله علی خامنهای، دیکتاتور تهران، و پسرش مجتبی خامنهای، را هدف قرار دهد؛ اما این فرصت از دست رفت.
به گفته منابع امنیتی اسرائیل، اگر در بحران کنونی نیز تغییری در راس قدرت جمهوری اسلامی رخ ندهد، تهدید راهبردی تهران علیه اسرائیل، بهویژه در حوزه هستهای و موشکی، همچنان پابرجا خواهد ماند.
بر اساس این تحلیل، در صورت باقی ماندن ساختار فعلی قدرت در ایران، اسرائیل ناچار خواهد شد هر چند ماه یکبار وارد دور تازهای از تقابل نظامی شود تا روند بازسازی برنامه هستهای و افزایش تولید موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی را به تعویق بیندازد.
سیانان پیشتر گزارش داد پس از بینتیجه ماندن گفتوگوهای مقدماتی واشینگتن و تهران درباره محدودسازی برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی، ترامپ در حال بررسی گزینه حملهای گسترده به حکومت ایران است.
تفاهم نانوشته آمریکا و اسرائیل
یک منبع سیاسی ارشد در اورشلیم گفت اسرائیل از دست رفتن فرصت را غیرقابل پذیرش میداند و در صورت اقدام نکردن واشینگتن، ممکن است خود برای حذف رهبر جمهوری اسلامی دست به عمل بزند.
بر اساس این گزارش، اسرائیل و آمریکا به تفاهمی نانوشته رسیدهاند تا در صورت تشدید تنشها، زیرساختهای نفت و گاز ایران را هدف قرار ندهند، زیرا هرچند بخش انرژی منبع اصلی تامین مالی جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران به شمار میرود، اما آسیب جدی به آن میتواند هر دولت انتقالی احتمالی در آینده را با بحران اقتصادی عمیق مواجه کند.
در بخش دیگری از این گزارش به موضوع «گزینه جایگزین» برای رهبری آینده ایران پرداخته شده است.
به نوشته مرکز اورشلیم، نام شاهزاده رضا پهلوی در محافل واشینگتن بهعنوان چهرهای نمادین برای دوران گذار مطرح است.
شاهزاده رضا پهلوی پیشتر در مصاحبه با یک شبکه آلمانی گفت قصد دارد برای کمک به تغییر در ایران به کشور بازگردد، اما بهدنبال تصدی هیچ مقام رسمیای نیست و هدفش «خدمت به مردم ایران» است.
بر اساس تحلیل مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم، ارزیابی نهادهای اطلاعاتی غربی این است که ترامپ شاهزاده رضا پهلوی را نه بهعنوان حاکم آینده، بلکه بهعنوان یک چهره نمادین برای جلب حمایت بینالمللی و کمک به شکلگیری چارچوب انتقال قدرت در نظر دارد.
سناریوهای رهبری انتقالی
طبق تحلیل مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم، دولت آمریکا در حال بررسی سناریوهایی برای ایجاد یک رهبری انتقالی گستردهتر متشکل از چهرههای اپوزیسیون خارج از کشور، تکنوکراتهای پیشین و برخی عناصر جداشده از ساختار فعلی حکومت ایران است.
با این حال، برخی منابع امنیتی اسرائیل هشدار میدهند فروپاشی حکومت بدون وجود رهبری منسجم میتواند به بیثباتی امنیتی، گسترش سلاحها، مشکلات در کنترل تاسیسات هستهای، و افزایش شکافهای قومی و منطقهای منجر شود.
