به گزارش روزنامه تایمز، دولت بریتانیا در پی تصمیم اخیر اتحادیه اروپا برای قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروههای تروریستی، در حال آمادهسازی یک قانون جدید و «سرنوشتساز» است که امکان ممنوعکردن این نهاد نظامی–امنیتی را فراهم میکند.
بر اساس این گزارش، وزارت کشور بریتانیا تایید کرده است که پیشنویس قانونی برای تروریستی اعلام کردن نهادهای دولتی متخاصم، از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در دست تهیه است؛ هرچند این لایحه بهرغم نقش سپاه در سرکوب مرگبار اعتراضات اخیر در ایران، بهصورت فوری و خارج از روال عادی پارلمان بررسی نخواهد شد.
این تحولات پس از آن رخ میدهد که اتحادیه اروپا روز پنجشنبه سپاه پاسداران را در کنار گروههایی مانند القاعده، حماس و داعش در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد؛ اقدامی که با واکنش تند تهران همراه شد و وزیر امور خارجه حکومت ایران آن را «نمایشی» و «اشتباهی راهبردی» خواند.
به نوشته تایمز، سپاه پاسداران بهعنوان نیرویی شبیه «گارد پراتوری» عمل میکند که وفاداری مستقیم خود را به رهبر جمهوری اسلامی اعلام کرده و جدا از ارتش رسمی کشور فعالیت دارد. این نهاد طی سالهای اخیر نفوذ و قدرت اقتصادی گستردهای به دست آورده و بخشهای بزرگی از اقتصاد ایران را در اختیار گرفته است.
منابع دولتی به تایمز گفتهاند لایحه مورد نظر هنوز نهایی نشده، اما احتمالاً در سال جاری میلادی به پارلمان ارائه خواهد شد. وزارت کشور بریتانیا از ماه مه گذشته، همزمان با پذیرش توصیههای جاناتان هال، مشاور مستقل دولت در امور قانونگذاری ضدتروریسم، کار روی این قانون را آغاز کرده است؛ قانونی که به گفته مقامهای پیشین، امکان «اقداماتی بسیار قویتر علیه سازمانهای مورد حمایت دولتها مانند سپاه پاسداران» را فراهم میکند.
بر اساس این گزارش، حزب کارگر در دوران اپوزیسیون وعده ممنوعکردن سپاه پاسداران را داده بود، اما پس از دریافت مشاوره حقوقی، از استفاده از قوانین فعلی ضدتروریسم برای این کار صرفنظر کرد؛ زیرا این قوانین برای هدف قرار دادن نهادهایی که بازوی رسمی یک دولت محسوب میشوند، مناسب تشخیص داده نشدند. منتقدان نیز هشدار داده بودند که قوانین موجود میتواند به جرمانگاری کلی ارتباط با دولت ایران منجر شود.
قانون جدید، به نوشته تایمز، امکان اقداماتی هدفمندتر را فراهم خواهد کرد؛ از جمله اعطای اختیار به پلیس برای ضبط گذرنامه افراد مظنون به فعالیت برای سپاه پاسداران و انجام بازرسی و توقف بدون نیاز به ظن قبلی در «موقعیتها یا مناطق پرخطر»، مانند اطراف اماکن مرتبط با اهداف تهدید دولتی.
در عین حال، گزارش میافزاید که به دلیل پیچیدگیهای حقوقی و دیپلماتیکِ تروریستی اعلام کردن نهادهای دولتی، تدوین این قانون زمانبر بوده است. لرد بلانکت، وزیر کشور پیشین بریتانیا، خواستار تسریع این روند شده و گفته است این اقدام «مدتهاست که به تاخیر افتاده» است.
در صحنه سیاسی، پریتی پاتل، وزیر خارجه سایه، نیز از ممنوعیت فوری سپاه پاسداران حمایت کرده و سرکوب در ایران را «توهینی به بشریت» خوانده است. او از دولت خواسته با قاطعیت در کنار مردم ایران بایستد.
به نوشته تایمز، در داخل دولت بریتانیا همچنان اختلافنظرهایی درباره نحوه برخورد با سپاه پاسداران وجود دارد. گزارش میگوید برخی نهادها، از جمله سرویس اطلاعات خارجی بریتانیا (امآیسیکس) و وزارت خارجه، نگراناند که تروریستی اعلام کردن سپاه به قطع کانالهای دیپلماتیک حیاتی و اخراج دیپلماتهای بریتانیایی از تهران منجر شود. تاکنون لندن ترجیح داده با تحریمهای هدفمند، بیش از ۵۵۰ فرد و نهاد ایرانی — از جمله سپاه پاسداران — را تحت فشار قرار دهد.
در پایان، تایمز به فرود یک هواپیمای ویژه نیروی هوایی آمریکا موسوم به «ردیاب هستهای» در پایگاه «راف میلدنهال» در سافولک بریتانیا اشاره میکند؛ رخدادی که همزمان با افزایش تنشها با ایران اتفاق افتاده است. با این حال، به گفته منابع دفاعی، حضور این هواپیما لزوماً نشانه اقدام نظامی فوری نیست.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
