روزنامه واشینگتنپست بر اساس تحلیل تصاویر ماهوارهای گزارش داد که چین در حال بازسازی سریع شبکهای از تاسیساتی مخفی است که برای تولید اجزای کلاهکهای هستهای به کار میرود و همزمان عملیات گسترش زرادخانه هستهای را سریعتر از هر کشور دیگری پیش میبرد.
این روزنامه یکشنبه هفتم دی در گزارشی تفصیلی بر پایه نقل قولهایی از کارشناسان و ارزیابی اسناد رسمی نوشت که این تغییرات، تلاشهای پکن برای افزایش توان واکنش سریع در برابر هرگونه حمله را تشدید کرده و سطح مخاطره رویارویی هستهای بهطور چشمگیری افزایش داده است.
واشینگتنپست درباره جزئیات توسعه تاسیسات مخفی مورد اشاره نوشت: «این ساختوسازها شامل ارتقاهای عمده در تاسیساتی است که گمان میرود وظیفه طراحی و تولید «پیت»های پلوتونیومی را بر عهده دارند که هستههای مرکزی کلاهک هستهای به شمار میروند. گسترش کارخانههایی که مواد منفجره قوی مورد استفاده برای آغاز واکنش هستهای را تولید میکنند نیز بخش دیگری از ساختوسازهاست.»
در بخشی از این گزارش آمده است: «تحلیلگران میگویند بعید است چین در آینده قابل پیشبینی بتواند با زرادخانه هستهای آمریکا که حدود ۳۷۰۰ کلاهک برآورد میشود، برابری کند. اما به گفته آنان، تغییرات گستردهای که پکن تقریبا در تمام بخشهای برنامه تسلیحات هستهای خود اعمال کرده، نشان میدهد با وجود ادعای مقامهای چین در رد هرگونه تنش نظامی، ارتش چین در حال آماده شدن برای یک رقابت تسلیحاتی تمامعیار است.»
تصاویر ماهوارهای و تحلیلهای کارشناسی شرکت «شبکه هستهای باز» (ONN) مستقر در وین و «مرکز پژوهش، آموزش و اطلاعات در حوزه راستیآزمایی» (VERTIC) مستقر در لندن که بهطور اختصاصی در اختیار روزنامه واشینگتنپست قرار گرفته، نشان میدهد پکن فعالیت در سایتهای کلیدی مرتبط با تولید کلاهکهای هستهای را بهشدت افزایش داده است.
رنی بابیارْز، مدیر طرح مشترک این دو موسسه در تحلیل سایتهای کلیدی چین را بر عهده داشته میگوید: «سطح تغییراتی که از حدود سال ۲۰۱۹ تاکنون شاهد آن هستیم، احتمالا گستردهتر از هر چیزی است که تا به حال دیدهایم.»
پیتهای پلوتونیومی چه هستند؟
به گزارش واشینگتنپست کلاهکهای هستهای که گمان میرود در چین در حال ساخت هستند، هستهای از مواد شکافپذیر -بهطور معمول پلوتونیوم با درجه تسلیحاتی- هستند که «پیت» نام دارد و مواد منفجره بسیار قوی آن را احاطه میکند.
هنگام انفجار، این مواد منفجره با فشرده کردن هسته شکافپذیر، زنجیرهای از واکنشها را آغاز میکنند که آزادسازی انرژی عظیمی را در قالب انفجار هستهای به دنبال دارد.
احتمالا چین در حال تولید پیتها و اجزای مواد منفجره قوی در چندین تاسیسات مجزاست که از حدود سال ۲۰۲۰ همزمان با سایتهای آزمایشی و میدانهای سیلوی موشکی گسترش یافتهاند.
بر اساس تحلیل بابیارز، تاسیسات منطقهای کوهستانی از استان سیچوان چین که قرار است برای تولید پیتهای مواد شکافپذیر استفاده شود، طی پنج سال گذشته دستخوش تغییرات گستردهای شدهاند.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد حصارهای امنیتی جدید بیش از دو برابر مساحت حفاظتشده این سایت را افزایش دادهاند و همزمان گسترش و ساختوساز در دستکم ۱۰ نقطه، از جمله در نزدیکی تاسیسات اصلی که گمان میرود پیتها در آن تولید میشوند، انجام شده است.
هفته گذشته خبرگزاری رویترز بر اساس پیشنویس گزارشی از پنتاگون درباره افزایش جاهطلبیهای نظامی پکن گزارش داد که چین احتمالا بیش از ۱۰۰ موشک بالستیک قارهپیما را در سه سیلوی موشکی جدید خود مستقر کرده است، به گفتوگوهای کنترل تسلیحات هم تمایلی ندارد.
رویترز همچنین نوشت که چین زرادخانه تسلیحاتی خود را سریعتر از هر قدرت هستهایِ دیگری گسترش داده و نوسازی میکند و میدانهای سیلویی مورد اشاره تازهترین مورد از مجموعهای از سایتهای سیلویی احداث شده به دست چین است.
گسترش سریع تاسیسات تولید تسلیحات در چین در حالی ادامه دارد که طبق گزارش اخیر پنتاگون تولید کلاهکهای هستهای آمریکا از سال ۲۰۲۴ کندتر شده و مجموع آن در محدودهای کمتر از ۶۰۰ عدد قرار دارد، هرچند انتظار میرود تا پایان دهه از هزار عدد فراتر رود.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بهتازگی هنگام صحبت درباره برنامهها برای ازسرگیری آزمایشهای هستهای گفت چین میتواند ظرف پنج سال به توان هستهای ایالات متحده برسد.
سفارت چین در واشینگتن در واکنش به گزارش درز یافته از پنتاگون، اعلام کرد که این کشور «راهبرد هستهای دفاعیاش را حفظ کرده، نیروهای هستهای خود را در حداقل سطح لازم برای امنیت ملی نگه داشته و به تعهد خود مبنی بر توقف آزمایشهای هستهای پایبند است.»
چین در ماههای گذشته بارها بر پایبندی به «راهبرد هستهای دفاع از خود» و دنبال کردن سیاست «عدم استفاده نخست» تاکید کرده است.
ترامپ در نیمه پاییز اعلام کرد که ایالات متحده باید آزمایشهای هستهای خود را از سر بگیرد اما هنوز روشن نیست این اقدام چهطور انجام خواهد شد.
جو بایدن، رییسجمهوری پیشین ایالات متحده، و ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوریاش کوشیدند چین و روسیه را وارد مذاکراتی برای جایگزینی پیمان «نیواستارت» با یک معاهده سهجانبه کنترل تسلیحات هستهای راهبردی کنند.
پیمان «نیو استارت»، توافقی که سال ۲۰۱۰ میان ایالات متحده و روسیه امضا شد، سقف استقرار کلاهکهای هستهای راهبردی دو کشور را به ۱۵۵۰ کلاهک و شمار سامانههای پرتاب را به ۷۰۰ واحد محدود میکند.
این پیمان آخرین چارچوب رسمیِ باقیمانده برای کنترل تسلیحات هستهای میان دو قدرت هستهای بزرگ است و اواخر فوریه ۲۰۲۶ منقضی میشود. انقضای آن میتواند خطر رقابت تسلیحاتی جدید را افزایش دهد.
روزنامه حریت در گزارشی کوتاه که صبح دوشنبه هشتم دی منتشر شد، از وقوع عملیاتی علیه سازمان تروریستی داعش در ساعات اولیه روز دوشنبه خبر داد و به نقل از استانداری یالوا نوشت که این عملیات که با محاصره گروههایی مظنون به عضویت در داعش آغاز شد، تاکنون هفت زخمی به دنبال داشته است.
در این بیانیه آمده که یگانهای عملیات ویژه از استان بورسا با هدف پشتیبانی عملیاتی به منطقه محل درگیری رسیدهاند.
بر اساس گزارشها، هفت مامور پلیس زخمیشده بلافاصله به بیمارستان منتقل شدند و بر اساس ارزیابیهای اولیه پزشکی، جان آنها در خطر نیست.
روزنامه جمهوریت عملیات هشتم دی را «نفسگیر» توصیف کرد که با «تیراندازی شدید میان نیروهای امنیتی و نیروهای تروریستی» همراه بود. به نقل از این رسانه، افراد مظنون به عضویت در داعش در واکنش به هشدار تسلیم نیروهای شعبه مبارزه با تروریسم ایالت یالوا، شروع به تیراندازی کردند.
به نقل از استانداری یالوا اقدامات امنیتی و عملیات در محل حادثه با مشارکت نیروهای کمکی، بهصورت کنترلشده ادامه دارد.
این عملیات سه روز پس از اعلام بازداشت ۱۱۵ رخ داد که به گفته دادستانی استانبول مظنون به عضویت در داعشاند و قصد داشتند به جشنهای کریسمس و سال نوی میلادی در ترکیه حمله کنند.
بر اساس اطلاعیه دادستانی استانبول که پنجشنبه چهارم دی در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شد، پلیس استانبول به اطلاعاتی دست یافته بود که نشان میداد اعضای داعش قصد دارند بهطور ویژه حملاتی را علیه غیرمسلمانان در ترکیه انجام دهند.
نام گروه داعش که از سوی ایالات متحده، اتحادیه اروپا و بسیاری دیگر از کشورهای جهان بهعنوان یک گروه تروریستی شناخته میشود، مدتی است در خبرها تکرار میشود.
وزارت کشور سوریه پنجشنبه چهارم دی از بازداشت طه الزعبی، چهره ارشد فرماندهی داعش، طی عملیاتی هدفمند در حومه دمشق خبر داد و اعلام کرد در جریان یک عملیات امنیتی دیگر، ابوعمر شداد، یکی دیگر از فرماندهان برجسته داعش را کشته است.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، ۲۷ آذر اعلام کرد که نیروهای این کشور در همکاری با ارتش اردن در عملیاتی به نام «چشم شاهین»، بیش از ۷۰ موضع داعش در سوریه را هدف قرار دادند.
دیدهبان حقوق بشر سوریه اعلام کرد در این حملات دستکم پنج عضو داعش در استان دیرالزور در شرق سوریه کشته شدند.
ساعاتی بعد دونالد ترامپ، ريیسجمهوری آمریکا، اعلام کرد که به دستور مستقیم او، ارتش این کشور حملهای «قدرتمند و مرگبار» علیه نیروهای داعش در شمالغرب نیجریه انجام داده است. او گفت که این حمله در پاسخ به کشتار گسترده مسیحیان صورت گرفته است.
نام داعش در جریان حمله تروریستی به مراسم یهودی حانوکا در ساحل بوندای اسرائیل نیز در صدر اخبار جهان قرار گرفت. نوید و ساجد اکرم، دو متهم این حمله، پرچمهای داعش به همراه داشتند. افزون بر این، پلیس استرالیا به ویدیوهایی در تلفن همراه نوید اکرم، تنها متهم زنده این حملات دست یافته است که در آن درباره تعلق خاطر خود به ایدئولوژی داعش توضیح میدهد.
عبدالمالک حوثی، رهبر این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی، یکشنبه هفتم دی، با انتشار بیانیهای گفت: «از آنجا که حضور اسرائیل در سومالیلند زمینهساز تجاوز به یمن و سومالی و تهدیدی برای امنیت منطقه است، یک هدف برای نیروهای نظامی ما محسوب میشود.»
او به رسمیت شناختن سومالیلند از سوی اسرائیل را «یک موضع خصمانه» خواند که علاوه بر سومالی، کشورهای آفریقایی اطراف آن، یمن، دریای سرخ و کشورهای دوسویانی دریا را نشانه میگیرد.»
سومالیلند که دههها به دنبال به رسمیت شناخته شدن از سوی جامعه جهانی بود، موقعیتی راهبردی در خلیج عدن دارد. اسرائیل جمعه این منطقه جدا شده از سومالی را به عنوان یک کشور به رسمیت شناخت.
حوثیهای یمن از یک ماه پس از حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل و آغاز حملات اسرائیل به غزه، حملات خود را علیه اسرائیل و کشتی های عبوری از نزدیکی یمن آغاز کرد. اسرائیل هم در مقابل بارها مواضع این گروه در یمن را هدف گرفت.
شورای امنیت سازمان ملل متحد پس از به رسمیت شناخته شدن سومالیلند از سوی اسرائیل، قرار است یک جلسه اضطراری تشکیل دهد. این نشست بعدازظهر دوشنبه هشتم دی به درخواست سومالی برگزار میشود.
وبسایت هاآرتص در گزارشی نوشت، موقعیت جغرافیایی مطلوب سومالیلند در نزدیکی حوثیهای یمن، و خبرهایی مبنی بر مذاکره برای انتقال جمعیت از غزه، احتمالا اسرائیل را به سوی بهرسمیتشناختنِ استقلالِ این منطقه سوق داده است.
بیش از ۲۰ کشور ، که اغلب از منطقه خاورمیانه و آفریقا هستند، و همچنین سازمان همکاری اسلامی شنبه ششم دی در بیانیهای مشترک، به رسمیت شناختن سومالیلند از سوی اسرائیل را «ضربه به صلح و امنیت منطقه» خواندند.
این کشورها در بیانیه خود هر گونه ارتباط احتمالی بین این اقدام اسرائیل و هرگونه تلاش برای اخراج اجباری مردم فلسطین از سرزمینشان را مردود اعلام کردند.
سومالیلند کجاست؟
سومالیلند منطقهای در شمال شاخ آفریقاست که در سال ۱۹۹۱ پس از فروپاشی دولت مرکزی سومالی، بهطور یکجانبه اعلام استقلال کرد.
با این حال، سومالیلند تاکنون از سوی جامعه جهانی بهعنوان یک کشور مستقل به رسمیت شناخته نشده و از نظر حقوق بینالملل همچنان بخشی از سومالی محسوب میشود.
این منطقه دارای دولت محلی، پارلمان، نیروهای امنیتی، نظام انتخاباتی و پول ملی (شیلینگ سومالیلند) است و در مقایسه با بسیاری از مناطق سومالی، امنیت و ثبات بیشتری دارد.
پایتخت سومالیلند شهر هرگيسا است و بندر بربره در ساحل دریای سرخ یکی از مهمترین داراییهای راهبردی آن به شمار میرود.
این بندر در سالهای اخیر توجه کشورها و شرکتهای خارجی، بهویژه امارات متحده عربی و اتیوپی، را جلب کرده است.
از نظر تاریخی، سومالیلند پیشتر مستعمره بریتانیا بود و در سال ۱۹۶۰ برای مدت کوتاهی مستقل و سپس با سومالی ایتالیایی متحد شد.
رهبران سومالیلند معتقدند فروپاشی این اتحاد و تجربه خشونتهای گسترده در دهههای بعد، مبنای مشروعیت ادعای استقلال آنهاست.
با وجود ثبات نسبی داخلی، سومالیلند با چالشهایی جدی از جمله فقدان وجاهت بینالمللی، محدودیت در دسترسی به نظام مالی جهانی، فقر، بیکاری و مناقشههای ارضی روبهروست.
سال ۲۰۲۵ برای کودکان در بخشی از جهان سالی مملو از تغییر قوانین، تلاشها برای ایجاد امنیت دیجیتال و چند تحول اساسی بود و موج تازهای از مقررات برای «امنیت کودک در فضای دیجیتال» شکل گرفت: از دستورالعملهای اتحادیه اروپا برای حفاظت از خردسالان در چارچوب قانون خدمات دیجیتال تا فشار نهاد ناظر بریتانیا برای سنسنجی و محدودسازی دسترسی کودکان به محتوای پورنوگرافی.
فرانسه از آغاز سال تحصیلی ۲۰۲۵ با اعمال محدودیت در استفاده از تلفن همراه در مدارس، اعلام کرد تمرکز و سلامت روان دانشآموزان و حق برخورداری از آموزش موثر بر حق دسترسی آزاد آنها به اینترنت ارجح است.
در ایران و افغانستان اما وضعیت برای کودکان بدتر شد. در افغانستان محرومیت گسترده دختران از آموزش ادامه یافت و یونیسف از افزایش شمار دختران محروم از تحصیل خبر داد.
در ایران نیز آغاز سال تحصیلی با انتشار گزارشهایی از مرگ چندین دانشآموز در مدارس و محرومیت فعالین صنفی معلمان همراه بود.
کنار هم گذاشتن این روندها پرسشی اساسی به میان میآورد: آیا سال ۲۰۲۵ جهان را برای کودکان امنتر کرد یا تنها شکل خطرات همواره موجود را تغییر داد؟ آیا مرز میان سرنوشت کودکان به واسطه جغرافیای محل زندگی بلندتر از پیش نشده است؟
آغاز جنگ اروپا با «طراحی اعتیادآور» پلتفرمها
در اتحادیه اروپا، ۲۰۲۵ نه تنها سال برخورد با محتوا، بلکه سال ورود جدی به قلب «طراحی» شبکههای اجتماعی بود. کمیسیون اروپا در ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۵ دستورالعملهای حفاظت از خردسالان را ذیل قانون خدمات دیجیتال منتشر کرد. تمرکز این شیوهنامهها بر پیشگیری از سازوکارهایی بودند که کودکان را به سمت اعتیاد، قلدری آنلاین و محتوای آسیبزا یا تماسهای پرخطر سوق میداد.
براساس این رویکرد، یک پست، یک مطلب، یا یک ویدیو نمیتواند به تنهایی منجر به هیچکدام از خطرات احتمالی شود؛ بلکه آنچه آسیبهای جدی را به دنبال دارد «معماری پلتفرم»هاست. از این رو براساس قانون، حریم خصوصی پیشفرض برای کودکان تعریف شد و شیوههایی برای گزارشدهی موثر و مسیرهای روشن برای محافظت از خردسالان شکل گرفت.
برای مثال پیش از این یک نوجوان ۱۳ ساله اگر به ویدویی پیرامون لاغری و رژیم غذایی برمیخورد، الگوریتم به طور پیشفرض محتواهای حساستری به او نشان میداد که میتوانست منجر به اضطراب یا وسواس شود. دستورالعمل حفاظت از خردسالان تلاش میکند مانع چنین الگویی شود.
لندن و کانبرا: «ایمنی کودک» از شعار به تکلیف حقوقی تبدیل شد
بریتانیا نیز گامهای مشابهی برداشت و پا را از توصیههای رایج قبلی فراتر گذاشت. آفکام در تابستان ۲۰۲۵ با انتشار قوانین حفاظت از کودکان و ضربالاجلهای مشخص از همه سرویسهایی که در معرض استفاده کودکان بودند خواست با شناسایی خطرات محتمل، آنها را ثبت و کاهش دهند.
استرالیا با محدودیت استفاده از شبکههای اجتماعی برای افراد زیر ۱۶ سال، شاید از همه سختگیرانهتر عمل کرد. بر اساس این قانون اگر کودک زیر ۱۶ سالهای در این کشور در شبکههای اجتماعی حضور پیدا کند این کودک یا والدین او نیستند که متهم خواهند بود بلکه این شرکتها و پلتفرمها هستند که باید پاسخگو باشند.
به نظر میرسد جهان صنعتی به این نتیجه رسید که با توصیهنامهها نمیتوان از کودکان محافظت کرد. الزامآور کردن «وظیفه مراقبت» از کودکان نیز از بریتانیا، تا اروپا و استرالیا مستلزم سه گام اساسی بود: ارزیابی ریسک، طراحی ایمن و سنجش سن.
قوانین جدید در مدارس اروپا به قصد مراقبت از کودکان
سالها استفاده از تلفن همراه در مدرسه با حواشی فراوانی همراه بود. دولتهای اروپایی در سال ۲۰۲۵ با هدف حفاظت از کودکان در برابر «صنعت توجه» و آسیبهای شبکههای اجتماعی، تصمیم گرفت یک مقطع خاموشی در روز ایجاد کند. فرانسه، لوکزامبورگ، فنلاند و بلژیک با اعمال محدودیتهای جدی تصمیم گرفتند ساز و کار اعلانهای پیدر پی و رقابت بیپایان در «دیده شدن» را از عرصهی مدارس، به ویژه در دبستانها حذف کنند.
تحولات تنها به مدارس و فضای دیجیتال محدود نبود
قوانین به آرامی حوزههای دیگری را هم هدف قرار دادند که کودکی امروز در آن شکل میگیرد: سلامت روان، بدن و بازار.
مصرف ویپهای یکبار مصرف در سالهای گذشته تصویر متفاوتی از مدارس بریتانیا ساخته بود. ممنوعیت فروش این محصول با هدف حذف آن از محوطه مدارس و مهار موج نزدیکی نوجوانان به «نیکوتین» اعلام شد. تصمیم مشابهی که پیشتر در ماه ابتدای سال ۲۰۲۵ در بلژیک هم ابلاغ شده بود.
اینجا هدف مستقیم بازار، تجارت و صنعت تبلیغات بودند و قانونگذاران تلاش میکردند کودکان را از موج سهمگین آنها در امان نگه دارند. اگرچه تمام این تلاشها ثمربخش نبود.
بریتانیا اجرای محدودیتهای جدی، از جمله منع پخش تبلیغات خوراکیهای مضر پیش از ۹ شب را تا ژانویه ۲۰۲۶ به تعویق انداخت. اما قانون نظام سلامت روان ۲۰۲۵ بریتانیا بازنویسی مهمی در چارچوب حقوقی برخورد با سلامت روان رقم زد که تاثیر قابل توجهی در حقوق افراد به ویژه نوجوانان در درمان و مداخلات اجباری داشت.
آیا کودکان نقشی در تغییر قوانین داشتند؟
آفکام در بریتانیا در متن سیاستگذاریها در حوزه امنیت دیجیتال تاکید کرده که علاوه بر کارشناسان، به نظرات کودکان نیز گوش داده و گزارش مستقلی از دیدگاههای کودکان در خصوص پیشنهادات آنها منتشر کرده است. اتحادیه اروپا نیز از برگزاری گروههای گفتگوی اروپایی و ملی با کودکان و نوجوانان خبر داده بود. استرالیا هم نکات مشابهی مطرح کرده است.
حامد فرمند، فعال حقوق کودکان، پیماننامه حقوق کودک را معیار اصلی برای سنجش همه قوانین جدید میداند و معتقد است «شنیده و به رسمیت شناخته شدن صدای کودکان» باید سرلوحه قانونگذاری پیرامون قوانین محافظتی کودکان باشد.
او در این رابطه به ایراناینترنشنال گفت: «نظریه تفسیری شماره ۱۲ پیمان نامه حقوق کودک، جزو معدود مواردی است که تقریبا به طور کامل بر مبنای نظر کودکان تنظیم شده است. در جایی از این نظریه در رابطه با کودکان خیابانی، اولین مطالبه کودکان تامین سرپناه نبود. آنها به وضوح گفتند خیابان را امن کنید. ایجاد امنیت خیابان وظیفهی جامعه، دولت و به طور کلی بزرگسالان بود. ما از عهده آن برنیامدیم پس سراغ قوانین دیگر و ایجاد محدودیتهای دیگر رفتیم».
فرمند با اشاره به حق دسترسی کودکان به اطلاعات و حق پرسشگری، نگرانیهایی پیرامون تضمین این حقوق مطرح کرد و گفت:«محدودیتها و ممنوعیتهایی که در تلاش برای حفظ امنیت کودکان اعمال میشوند معمولا همیشه امکان دور زدن دارند. آنچه معمولا نادیده گرفته میشود سایر حقوق است. یعنی برخی از حقوق در مسیر ناتوانی دولت و جامعه برای تامین برخی دیگر پایمال میشود.»
برخی منتقدان محدودیت استفاده از تلفن همراه در فرانسه بر این باورند که چند ساعت محرومیت و بعد رها کردن کودکان در همان فضای ناامن بعد از مدرسه راه چاره نیست و باید ریشههای این ساز و کار ناامن را شناسایی و درمان کرد.
حامد فرمند در این رابطه گفت: «ریشههای کودک آزاری، گاهی به عدم ناتوانی دولت و جامعه در دسترسپذیر کردن منابع مورد نیاز خانوادهها بازمیگردد. گاهی ریشهها در ناامنی اقتصادی هستند و گاهی در یک ترومای جمعی، مانند بومیان کانادا که نسل به نسل بازتولید میشوند و نقض حقوق کودکان را به دنبال دارند.»
کودکان ایران و افغانستان، داستانی سرتاپا متفاوت
زمانی که قانونگذاران اروپایی در تلاش بودند فضای دیجیتال را برای کودکان امنتر کنند، فضای واقعی جامعه ایران، از مدرسه تا خیابان شاهد ناامنی چشمگیری بود. مرگ در مدارس به تنهایی در تیتر اخبار جای گرفتند؛ جایی که نه یک چالش آنلاین بلکه خشونت نظاممند در سایه عدم نظارت، منجر به مرگ چند دانشآموز در فضای مدرسه به واسطه تنبیه شد.
در حالی که مقامهای وزارت آموزش و پرورش تمرکز خود را بر تصفیه فعالان معلمان گذاشته بودند اخباری از خودکشی کودکان مخابره میشد و درست در زمانی که مقامات مسئول نسبت به این فجایع شانه خالی میکردند خبر مرگ معلمی در تلاش برای نجات دانشآموزش در همدان نیز منتشر شد.
تناقض پررنگتر آنجا بود که همزمان با موج جهانی حساسیت نسبت به محتوای جنسی برای کودکان، در ایران پلتفرمهای دارای مجوز فعال در حوزه واسطهگری ازدواج، با حمایت دولت و صدا و سیمای حکومتی امکان دسترسی کودکان ۱۳ ساله را برای ازدواج فراهم میکردند.
وضعیت در افغانستان به مراتب بحرانیتر بود. در حالی که در ایران نرخ بازماندگی از تحصیل به نزدیک یک میلیون کودک رسید یونیسف این رقم را برای افغانستان دستکم ۳.۷ میلیون اعلام کرد. تداوم محرومیت از تحصیل دختران منجر شد که ۶۰ درصد این رقم متعلق به کودکان دختر افغانستانی باشد.
بانک جهانی در شاخص فقر یادگیری به عدد نگران کننده ۳۶ درصد در کودکان دانش آموز سالهای اولیه دبستان اشاره کرد. جایی که بسیاری از کودکان با گذشت سه سال از تحصیل در مقطع ابتدایی از خواندن و درک مطلب ناتوان بودند. این نرخ با توجه به دادههای بانک جهانی در افغانستان بیش از ۹۳ درصد بود.
زیست در سیارههای متفاوت؟
یک معلم و فعال حقوق کودکان در ایران که به شرط ناشناس ماندن با ایراناینترنشنال گفتوگو کرد، با اشاره به مقایسه تغییر و تحولات در قوانین کودکان در اروپا و ایران گفت: «نمیتوانیم بگوییم این مقایسهها درست نیست، چرا که به هر حال همیشه به الگوهایی برای بهبود وضعیت احتیاج داریم. حتی دستگاه ایدئولوژیک آموزشی در ایران هم وقتی میخواهد از یک ایده دفاع کند از کاربست آن در غرب به عنوان الگو اشاره میکند.»
این فعال حقوق کودکان پیرامون امنیت در فضای دیجیتال به ایراناینترنشنال گفت: «این بحث به تمامی در ایران شبیه شوخی است. اگر در اروپا ذیل قوانین مشخص دستوراتی برای محدودیتهای روی برخی شبکههای اجتماعی اعمال میشود چند نکته را در مورد ایران نباید فراموش کرد.»
این فعال در ادامه گفت: «به خاطر فیلترینگ، دسترسی کودکان و نوجوانان به فضاهای عمومی برای بازی یا فعالیتهای گروهی بسیار محدود است. این به طور مستقیم بچهها را به زمین اینترنت و شبکههای اجتماعی هل میدهد. حالا اگر کودکان با یک آیپی فرانسه وارد شبکههای اجتماعی شوند احتمالا با قوانین سختگیرانه فرانسه رو به رو میشوند و اگر با آیپی فیلیپین وارد شوند طور دیگری.»
او در ادامه با اشاره به بحرانهای زیربنایی در حوزه امنیت میگوید: «اگر فقط به حوزه امنیت دیجیتال بپردازیم، در ایران حتی در پلتفرمهایی مانند روبیکا و ایتا که در پشت پرده به تمامی دولتی هستند و نظارت امنیتی کاملی هم بر آنها اعمال میشود، کودکان بارها سواستفاده و قلدری را تجربه کردهاند.»
این فعال حقوق کودکان در ادامه به ایران اینترنشنال گفت: «با وجود همه اینها، برگ برنده جامعه ایران، به ویژه بعد از جنبش زن زندگی آزادی، پیشگامی جامعه در تلاش برای بازیابی خود و اتکا به خود برای یافتن راههای متفاوت است. فجایع زیادی رخ داده اما دستاوردهایی هم بوده. به نقش کودکان در اعتراضات سالهای گذشته نگاه کنید. به تغییری که ایجاد کردند، ما امروز به عنوان کسانی که سعی میکنیم مراقب کودکان باشیم چندان نگران دسترسی آنها به محتوای پورنوگرافی نیستیم. حکومت در ایران تصویر وحشتناکتری ایجاد کرده که همیشه مقابل چشمانشان است. آنها اگر از سد فیلترینگ بگذرند چیزهای بهتری هم پیدا میکنند. موضوع اصلی ما و احتمالا همه در جهان اول باید امنیت فیزیکی در فضای واقعی باشد.»
آینده جهان برای کودکان: مسیرها و سرنوشتهای جداگانه
در جهانی که فضای دیجیتال به بخش لاینفک زندگی مردم تبدیل شده، شاهد تلاش برخی کشورهای توسعهیافته برای حفاظت از کودکان هستیم.
در سمت دیگر دنیا، در کشورهایی مانند ایران و افغانستان، اگر بحرانهای بنیادین اقتصاد، امنیت و حق آموزش ادامه پیدا کنند، موضوع «امنیت دیجیتال» عمل محلی از اعراب نخواهد داشت؛ جایی که کودکان در مدرسه، خیابان و خانواده با آسیبهای بسیار بزرگ روبهرو میشوند، در جهان اینترنت هم تجربهای جز سانسور و مواجهه با موج اطلاعات نادرست نخواهند داشت.
نباید فراموش کرد که احتمالا بسیاری از کودکان از فلسطین تا اوکراین و سودان، حتی نگران «امنیت فیزیکی» فضای مدرسه هم نیستند. زنده ماندن در شرایط جنگی بر امنیت مدرسه و فضای دیجیتال اولویت دارد.
به نظر میرسد جهانی که در آن کودکان با سه سرنوشت مجزا و قابل انتظار رو به رو هستند، در آینده جهان امنتری شکل نخواهند داد؛ چرا که همین کودکان در آینده میتوانند سیاستمدارانی باشند که جنگهای بعدی را رقم خواهند زد.
این در حالی است که برخی ابزارهای حداقلی و دستورالعملهای لازم برای بهبود زندگی و امنیت کودکان، از جمله در پیماننامه حقوق کودک وجود دارد. اما تلاش برای «همسرنوشتی» تمام کودکان در جهان هنوز در دستور کار قانونگذاران و دولتها نیست.
