اورشلیمپست در گزارشی نوشت واحد اطلاعات، برنامهنویسی، سایبری، ارتباطات و داده ارتش اسرائیل به نام «ماتسپن» در عملیات «طلوع شیران» دامنه کامل قابلیتهای دادهمحور خود را تا فاصله بیش از ۱۵۰۰ کیلومتری به درون خاک ایران گسترش داد و نقشی حیاتی در ضربه آغازین جنگ ۱۲ روزه ایفا کرد.
بهنوشته اورشلیمپست واحد اطلاعاتی و سایبری ارتش اسرائیل موسوم به «ماتسپن» (Matzpen) به معنای قطبنما در زمینه برنامهنویسی، دادهکاوی و ارتباطات نظامی فعالیت دارد و در رشته عملیات نظامی اسرائیل در دو سال گذشته از غزه تا ایران نقشی پررنگ ایفا کرده است.
اورشلیمپست در گزارش خود نقش واحد اطلاعاتی و سایبری ارتش اسرائیل را کلیدی خوانده و نوشته است که این واحد در گسترش توانمندیهای دادهمحور ارتش اسرائیل در عملیاتهای اخیر از غزه تا ایران اقدامات موثری انجام داده است.
بهنوشته این روزنامه، ماتسپن که زیرمجموعه اداره اطلاعات ارتش اسرائیل (آمان) است، در همکاری نزدیک با موساد و شاباک (سرویس امنیت داخلی اسرائیل) نرمافزارها و الگوریتمهایی طراحی کرده که اکنون در عملیاتهای فرامرزی از جمله جنگ اخیر با جمهوری اسلامی به کار گرفته شدهاند.
در جریان عملیات «طلوع شیران» در خرداد ماه ۱۴۰۴، ماتسپن توانست تمامی ظرفیتهای کلانداده خود را تا فاصله بیش از ۱۵۰۰ کیلومتری به درون خاک ایران گسترش دهد. این فناوری در همان «ضربه آغازین» جنگ که تهران را غافلگیر کرد، نقشی اساسی داشت و واکنش حکومت ایران را بهگفته منابع اسرائیلی بهطور قابلتوجهی کند کرد.
اگر تا پیش از این، رساندن نرمافزارها و سامانههای جدید به میدانهای نبرد نزدیک مانند غزه یا جنوب لبنان چالش محسوب میشد، بهکارگیری این زیرساخت در کشوری دوردست مانند ایران سطح کاملاً تازهای از توانایی فنی را نشان داد.
تحول در میدان نبرد دیجیتال
هرچند دادهها در جهان دیجیتال از مرزهای جغرافیایی فراتر میروند، اجرای موثر این عملیات مستلزم شبکههای فیزیکی، سرورهای رمزگذاریشده، و اتصال امن ماهوارهای بود. اسرائیل برای نخستین بار توانست جریان مداوم دادههای مکانی را از هزاران کیلومتر دورتر، شامل محل دقیق آخرین بمبارانها یا شلیک موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی، در زمان واقعی دریافت کند.
بهنوشته اورشلیمپست، ماتسپن دهها نرمافزار را همزمان توسعه میدهد تا توان تهاجمی و دفاعی ارتش را ارتقا دهد. فرایندی که در گذشته ممکن بود ماهها یا سالها طول بکشد، اکنون طی چند هفته انجام میشود. هدف، فراهم کردن محیطی کاربرپسند برای فرماندهان میدانی است تا بدون درگیری با پیچیدگی فنی، بتوانند بهسرعت تصمیم بگیرند.
یکپارچگی میان ارتش، موساد و شاباک
براساس این گزارش، برنامهنویسان ماتسپن میکوشند تا انتقال داده میان ارتش، موساد و شاباک به شکلی انجام شود که ماموران و فرماندهان عملاً متوجه مسائل فنی پشتصحنه نشوند. در این فرآیند اطلاعات جمعآوریشده از پهپادها، سنسورها و منابع اطلاعاتی مختلف، در ابردادههای ارتش ذخیره و بهصورت خودکار میان نهادها به اشتراک گذاشته میشود.
داده در خدمت تاکتیک
بهنوشته اورشلیمپست یکی از اهداف اصلی این نرمافزارها، بهروزرسانی مداوم موقعیت نیروهای دشمن و کاهش خطر آتش به خودی است. ماتسپن نقشهبرداری دیجیتال نیروهای خودی را تا حد چند متر دقیق کرده است. دادههای بهدستآمده از صدها پهپاد، سنسور و ماهواره در زمان واقعی پردازش و به تیمهای حمله منتقل میشود تا پاسخهای سریعتر و دقیقتری داده شود.
افزایش سرعت پاسخ به حملات راکتی حماس، حزبالله و تیمهای پرتاب موشک ایران سبب شده تا به گفته مقامهای اسرائیلی، بسیاری از گروههای دشمن از حمله مجدد خودداری کنند.
هوش مصنوعی در ارتش اسرائیل
ماتسپن همچنین نسخه نظامی مخصوص به خود از چت جیپیتی را توسعه داده که به افسران اجازه میدهد با فرمان صوتی و در لحظه با دادههای نظامی تعامل کنند. این چتبات با فرهنگ و واژگان ارتش اسرائیل تطبیق دارد و به فرماندهان اجازه میدهد در حین حرکت در میدان نبرد، به اطلاعات زنده دسترسی داشته باشند.
نقش ماهوارهها و سامانههای نقشهبرداری
اورشلیمپست در ادامه گزارش خود نوشته است که پلتفرمی بهنام MAPIT دادههای تصویری ماهوارهها و هواپیماهای شناسایی را با مدلهای سهبعدی ادغام میکند و آنها را در اختیار نیروهای زمینی میگذارد.
وزارت دفاع اسرائیل اعلام کرده که قادر است روزانه صدها هزار کیلومتر مربع از خاک ایران را پایش کند.
از دفاع فعال تا ردیابی بمبهای دستساز
طبق این گزارش، برنامههای ماتسپن اکنون مکان دقیق مینها و مواد منفجره را با دقت چند متری مشخص میکنند، امکانی که میتواند برای واحدهای زندگی حکم مرگ و زندگی داشته باشد.
در حوزه دفاع سایبری نیز ماتسپن زیرساختهایی را برای محافظت از سامانههای ارتش در برابر نفوذ خارجی فراهم میکند، هرچند تمرکز اصلی این واحد همچنان بر تقویت توان تهاجمی دیجیتال اسرائیل است.
به گفته منابع نظامی اسرائیل، ماموریتهای ماتسپن اکنون از جمعآوری اطلاعات تا هدایت حملات پهپادی و تحلیل رفتار دشمن را در بر میگیرد و در هر گام، دادههای عظیم و الگوریتمهای یادگیری ماشینی نقش محوری در آن دارند.
در حالی که ارتش اسرائیل بهتدریج در حال عبور از وضعیت جنگی به دوران پس از جنگ است، کارشناسان نظامی معتقدند که چالشهای آینده، ماتسپن را بیش از پیش در قلب تصمیمسازیهای امنیتی اسرائیل قرار خواهد داد.
سازمان حقوق بشر کارون گزارش داد که وضعیت جسمانی ناظم بریهی در سلول انفرادی وخیم اعلام شده است. مقامات زندان شیبان با اعمال فشار بر همبندیهای او، از آنان خواستهاند تا بریهی را متقاعد به شکستن اعتصاب غذایش کنند.
این سازمان یکشنبه چهارم آبان اعلام کرد که بر اساس گزارشهایی که دریافت کرده، این اقدام تنبیهی پس از آن صورت گرفت که بریهی در تاریخ چهارشنبه ۲۹ مهرماه در پیامی نسبت به کنار گذاشتهشدن زندانیان سیاسی عرب از طرحهای عفو عمومی اعتراض کرده و از نهادهای حقوق بشری درخواست کرده بود برای حمایت از این زندانیان اقدامی فوری انجام دهند.
سازمان حقوق بشر کارون شنبه سوم آبان نیز گزارش داده بود که نیروهای امنیتی زندان شیبان اهواز، هشت زندانی عقیدتی را که در اعتصاب غذا به سر میبرند، به سلولهای انفرادی منتقل کردهاند.
این زندانیان از دوشنبه ۲۸ مهر در اعتراض به «برخوردار نشدن از عفو، بخشودگی و مرخصی درمانی» اعتصاب غذا کردند.
بهگزارش سازمان حقوق بشر کارون، خلیل مروانی، علی باوی، خلیل خزرجی، یونس غرباوی، عباس حمادی، حسین سیلاوی، عبدالمجید هاشمی و علی بروایه جمعه دوم آبان به سلولهای انفرادی منتقل شدهاند.
کارون به نقل از «منابع مطلع» نوشت که انتقال این هشت زندانی با دستور مستقیم خسرو طرفی، رییس زندان شیبان، انجام شده و هدف آن، «اعمال فشار و تنبیه اعتصابکنندگان» است.
بر اساس این گزارش، سلولهای انفرادی این زندان به دلیل «شرایط بسیار نامناسب، غیربهداشتی و فقدان امکانات اولیه»، برای فشار بر زندانیان سیاسی و عقیدتی استفاده میشود.
کارون افزود که زندانیان عقیدتی و سیاسی در زندان شیبان سالها است که از عفو عمومی و حتی مرخصی درمانی محروم ماندهاند.
این در شرایطی است که بسیاری از این زندانیان با بیماریهای جدی و مزمن از جمله دیابت، نارسایی کلیه و کبد، مشکلات قلبیـعروقی، آسم، التهاب مفاصل، فتق، بیماریهای پوستی، مشکلات روانی و حتی نابینایی مواجه هستند.
پیش از این اعتصاب غذا و انتقال این هشت زندانی عقیدتی و سیاسی به سلول انفرادی، ناظم بریهی جمعه دوم آبان پس از دست زدن به اعتصاب غذا به سلول انفرادی در زندان شیبان اهواز منتقل شده بود.
ناظم بریهی، فعال مدنی اهل حمیدیه و متولد ۱۳۶۵، در ۱۹ شهریور ۱۳۸۴ همراه با شش فعال مدنی دیگر بازداشت شد. او پس از تحمل هفت ماه بازجویی و شکنجه، در دادگاه انقلاب به اتهامهای «اقدام علیه امنیت ملی»، «افساد فیالارض» و «محاربه با خدا» ابتدا به اعدام محکوم شد. این حکم در دیوان عالی کشور نقض و به حبس ابد کاهش یافت. با وجود گذشت بیش از ۲۰ سال از دوران محکومیت، او تاکنون از حق مرخصی محروم بوده است.
بریهی در پیام خود اعلام کرده که طی سالهای گذشته نهادهای امنیتی بارها وعده آزادی یا عفو او و دیگر زندانیان سیاسی عرب را دادهاند، اما در مرحله اجرا از تحقق این وعدهها جلوگیری کردهاند.
او همچنین با اشاره به وضعیت جسمی نامناسبش، از مشکلاتی چون قارچ پوستی، نارسایی کلیه، درد و التهاب مفاصل سخن گفته و تأکید کرده که به دلیل بیتوجهی مسئولان، چندین بار ناچار به اعتصاب غذا شده است.
بهگفته سازمان حقوق بشر کارون، هماکنون نگرانیها نسبت به وضعیت جسمانی او بهویژه با توجه به ادامه اعتصاب غذای خشک در شرایط سلول انفرادی افزایش یافته است. خانواده، فعالان حقوق بشر و گروههای مدنی نسبت به خطر جانی او هشدار داده و خواستار اقدام فوری نهادهای مسئول و توجه جامعه جهانی به وضعیت زندانیان سیاسی عرب در ایران شدهاند.
ویدیوهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد در این تجمع که یکشنبه چهارم آبان برگزار شد، حاضران شعارهایی از جمله «نه به اعدام» و «نه به اعدام قزلحصار» سردادند.
در هفتههای گذشته نیز شماری از خانوادههای زندانیان محکوم به اعدام همزمان با اعتصاب غذای زندانیان قزلحصار در اعتراض به صدور و اجرای گسترده احکام اعدام، مقابل این زندان و ساختمان مجلس در تهران دست به تجمع زده بودند.
آنها در تجمع ۲۷ مهرماه مقابل مجلس شعارهای «نه به اعدام» و «اعدام نکنید» سردادند و خواهان توقف احکام مجازات مرگ برای عزیزانشان شدند.
تلاش قوه قضاییه برای تخریب اعتصابکنندگان در قزلحصار
در پی اعتصاب غذای یکهفتهای صدها زندانی محبوس در زندان قزلحصار، قوه قضاییه جمهوری اسلامی با انتشار گزارشی در خبرگزاری میزان کوشید تا با معرفی یکی از زندانیان بهعنوان «لیدر اعتصاب»، چهره معترضان را تخریب کند و مشروعیت این حرکت اعتراضی را زیر سوال ببرد.
در این گزارش، نام و جزییات پرونده یکی از زندانیان به نام رامین حسنزاده امامقلی منتشر و او بهعنوان «محکوم به اعدام در پرونده مواد مخدر» معرفی شده است؛ اقدامی که به نوشته سایت حقوق بشری هرانا، در حکم تهدیدی مستقیم علیه جان او به شمار میرود.
در حالی که پس از هفت روز اعتصاب غذای جمعی، مسئولان قضایی در گفتوگو با زندانیان معترض وعده داده بودند اجرای اعدامها تا زمان بازنگری در قوانین متوقف میشود، انتشار گزارش تازه میزان نشان میدهد که رویکرد دستگاه قضایی بار دیگر به سمت برخوردهای انتقامجویانه رفته است.
هرانا در واکنش به این اقدام دستگاه قضایی نوشت: «قوه قضاییه در مواجهه با اعتراضات، بهجای پرداختن به مطالبات انسانی زندانیان و شرایط ناعادلانه دادرسی، بار دیگر از استراتژی تخریب چهرهها و تهدید معترضان به مجازات استفاده کرده است.»
هرانا افزود هدف از این اقدام «بیاعتبار کردن جنبشهای اعتراضی از درون و ایجاد ترس میان سایر زندانیان» است.
قزلحصار کرج یکی از مخوفترین زندانهای ایران است که بسیاری از احکام اعدام زندانیان با اتهامات مختلف در آن اجرا میشود.
هرانا ۱۷ مهرماه در گزارشی به مناسبت روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام خبر داد در یک سال گذشته (۱۹ مهر ۱۴۰۳ تا ۱۶ مهر ۱۴۰۴) دستکم هزار و ۵۳۷ نفر در ایران اعدام شدهاند.
در این گزارش آمده بود زندان قزلحصار با ۱۸۳ اعدام، بیشترین آمار اجرای احکام اعدام در یک سال گذشته را داشته است.
این رسانه یکشنبه چهار آبان گزارش داد بغداد نقشی کلیدی در عبور دمشق و تهران از وضعیت «سردی استراتژیک» میان طرفین بر عهده گرفته است.
در این فضای پیچیده، عراق میکوشد خود را بهعنوان میانجی پنهان و پشتصحنه برای بازسازی پلهای ارتباطی میان دو متحد سابق معرفی کند که مسیرشان از هم جدا شده است.
بهنوشته نیو ریجنن، مقامهای بغداد میگویند قصد دارند از موقعیت جغرافیایی عراق و روابط مستحکم خود با جمهوری اسلامی برای مهندسی نوع جدیدی از آشتی و نزدیکی میان تهران و دمشق استفاده کنند.
از زمان جنگ ۱۲ روزه موازنه قدرت در منطقه به آهستگی در حال تغییر بوده است.
این جنگ، شکنندگی نفوذ جمهوری اسلامی در سوریه و لبنان را آشکار کرد و تهران را واداشت تا در اولویتهای منطقهای خود بازنگری کند. همچنین باعث شد همپیمانیها در منطقه، بهویژه با تشدید فشارهای اقتصادی و سیاسی داخلی در ایران، بازتعریف شوند.
با روی کار آمدن دولت جدید سوریه و چهرههایی که پیشتر با تهران زاویه داشتند، جمهوری اسلامی با واقعیتی تازه روبهرو شده است که وادارش میکند نفوذ خود را محتاطانهتر و غیرمستقیمتر دنبال کند؛ بیآنکه در برابر رقبای داخلی یا دشمنان خارجی ضعیف جلوه کند.
سوریه در دوران زمامداری اسد، شاهد حضور گسترده نیروهای سپاه پاسداران در این کشور بود.
پیشتر دو نماینده سابق مجلس شورای اسلامی بهطور جداگانه تایید کرده بودند جمهوری اسلامی دستکم ۳۰میلیارد دلار برای حفظ اسد در قدرت هزینه کرده است.
دیپلماسی پنهان و دیدارهای سرزده
منابع سیاسی در بغداد به نیو ریجن گفتهاند طی ماههای اخیر مجموعهای از تحرکات دیپلماتیک بی سر و صدا میان عراق و سوریه در جریان بوده که با مشارکت غیرعلنی جمهوری اسلامی همراه است.
به گفته این منابع، هیاتهای رسمی عراقی شامل نمایندگانی از سازمان اطلاعات و وزارت امور خارجه، بهطور محرمانه به دمشق سفر و با مقامهای ارشد وزارت امور خارجه سوریه دیدار کردهاند.
محور این مذاکرات بازگشایی کانالهای ارتباطی میان تهران و دمشق عنوان شده است.
این جلسات که به شکل علنی اعلام نشدهاند، پس از چندین دور رایزنی میان سوریه و روسیه انجام برگزار شدند؛ مذاکراتی که اختلافات میان دمشق و تهران درباره آینده نقش نظامی و اقتصادی ایران در سوریه را آشکار کرد.
این منابع گفتند تهران از بغداد خواسته تا میانجی از سرگیری مذاکرات با دمشق شود تا بتواند حضور رسمی خود را در سوریه احیا و منافع دیرینه اقتصادی و نظامی خود را تضمین کند.
یک منبع آگاه گفت: «بغداد در این زمینه نقشی دوگانه ایفا میکند؛ از یکسو ارزیابی خود از رویکرد دولت سوریه به آشتی را در اختیار تهران میگذارد و از سوی دیگر به دمشق پیشنهادهای عملی ارائه میدهد تا در ازای کاهش مداخله مستقیم ایران، همکاری اقتصادی و امنیتی تدریجی برقرار شود.»
اقدامات متعادلکننده بغداد
خلیفه التمیمی، استاد علوم سیاسی، به نیو ریجن گفت عراق موقعیت منحصر به فردی برای میانجیگری میان تهران و دمشق دارد و در سالهای اخیر نشان داده که میتواند پروندههای حساس منطقهای را مدیریت کند.
تمیمی تاکید کرد تهران احتمالا در مقطع فعلی از انجام هر اقدام آشکاری خودداری میکند تا از واکنش جناحهای تندرو داخلیاش که همچنان نسبت به دولت جدید سوریه بدگماناند، جلوگیری کند.
با وجود تنشهای فعلی، او گفت باور دارد رکود سیاسی میان تهران و دمشق چندان پایدار نخواهد بود، زیرا منافع مشترک در نهایت بهاندازهای نیرومند هستند که یخ روابط را بشکنند.
ایندیپندنت عربی ۲۶ شهریور به نقل از منابع دیپلماتیک نوشت سوریه و اسرائیل در حال انجام مذاکرات پیشرفته برای امضای توافق امنیتی در روزهای آینده هستند که بر اساس آن دمشق متعهد میشود از حضور جمهوری اسلامی و گروههای وابسته به آن در خاک سوریه جلوگیری کند.
محمدرضا عارف، معاون اول پزشکیان، یکشنبه چهارم آبان در جلسه ستاد تنظیم بازار، انتقادها از وضعیت اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در ایران را کار «دشمن» خواند.
او گفت پس از جنگ ۱۲ روزه «تحلیلهای غلط و شیطنتآمیزی از خارج کشور» مطرح و در داخل کشور تکرار میشود.
عارف در واکنش به انتقادها از ناکامی دولت در رفع فقر و مشکلات معیشتی اقشار مختلف جامعه افزود نهادهای نظارتی و اقتصادی باید تلاش کنند «بهانه به دشمن ندهند» و «دل مردم را خالی نکنند».
معاون اول پزشکیان هشدار داد: «هیچ نیازی نیست مسئولان از طریق تریبونها درباره اختلافات صحبت کنند، زیرا در جلسات باید این اختلافات بررسی و حل شود.»
عارف همچنین گفت بخشهای رسانهای همه دستگاههای دولتی باید فعال شوند و «بهموقع» به افکار عمومی پاسخ دهند.
پیشتر در ۳۰ مهر، پزشکیان با انتقاد از سیاستهای اقتصادی کلان کشور مانند چاپ پول بدون پشتوانه اذعان کرد دولت «دارد تورم ایجاد میکند» و افزود: «ما روی طلا خوابیدهایم، اما مردم گرسنهاند.»
روزنامه جوان، وابسته به سپاه پاسداران، سوم آبان از این سخنان او انتقاد کرد و نوشت پزشکیان باید بهجای تکرار واژه گرسنگی، با سیاستهای اقتصادی و اجتماعی شکاف طبقاتی را کاهش دهد.
افزایش هزینههای زندگی، تورم شدید و کاهش قدرت خرید خانوارها، از جمله مشکلات اقتصادی هستند که با فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران بیش از پیش شدت گرفتهاند.
معاون اجرایی پزشکیان: شرایط جنگی است
محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی پزشکیان، چهارم آبان در سخنانی شرایط کنونی را «جنگی» خواند و گفت با توجه به تشدید تحریمها، باید اوضاع را «در شرایط موجود ارزیابی کرد، نه مانند شرایط عادی».
او در پاسخ به انتقاد نمایندگان مجلس درباره عملکرد تیم اقتصادی دولت افزود: «نمایندگان مجلس حق دارند از دولت انتقاد کنند، ولی شرایط طوری نیست که از وضعیت اداره امور کشور انتقاد کنیم.»
قائمپناه در واکنش به این دیدگاه که دولت پزشکیان «دولت زمان صلح» است، گفت: «اتفاقا من نمیدانم دولت زمان جنگ باید چه کار کند؟ در زمان جنگ کدام سوپرمارکت کالایش تمام شد؟ کدام کالای اساسی مردم کمبود شد؟ این نشان میدهد هم دولت زمان جنگ هستیم و هم دولت زمان صلح.»
اظهارات او و عارف در شرایطی مطرح میشود که انتقاد از وضعیت اقتصادی، تورم و فشار معیشتی در ماههای اخیر شدت گرفته و همزمان مقامهای جمهوری اسلامی بر لزوم حفظ «انسجام داخلی» در برابر آنچه «جنگ ترکیبی دشمن» میخوانند، تاکید دارند.
