سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن با صدور بیانیهای، اظهارات اخیر رییس سرویس اطلاعات داخلی بریتانیا (امآی۵) درباره نقش حکومت ایران در «طرحهای مرگبار» را رد کرد و این ادعاها را بخشی از «تحریف مستمر» برای «تخریب روابط» تهران و لندن دانست.
بهدنبال سخنرانی اخیر کِن مککالوم، رئیس سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا (امآی۵)، که از «افزایش تهدیدهای جمهوری اسلامی ایران علیه امنیت بریتانیا» سخن گفته بود، سفارت ایران در لندن جمعه ۲۵ مهر در بیانیهای رسمی، این اظهارات را «بیپایه، غیرمسئولانه و مغایر با واقعیت» توصیف کرد.
در بیانیه سفارت حکومت ایران در لندن آمده است که جمهوری اسلامی «تمامی اتهامات بیاساس درباره دخالت در طرحهای مرگبار یا اقدامات فرامرزی» را رد میکند. سفارت این ادعاها را «تحریفی با هدف تخریب روابط تهران و لندن» دانسته است.
در ادامه بیانیه تاکید شده که ایران «هیچ نقشی در اقدامات خشونتآمیز یا آزار افراد در بریتانیا و سایر کشورها ندارد» و این اتهامات «بدون ارائه مدارک معتبر» مطرح شدهاند.
سفارت جمهوری اسلامی در پایان از دولت بریتانیا خواسته است «بهجای تکرار اتهامات، رویکردی مسئولانه و سازنده» در پیش گیرد.
کِن مککالوم، رئیس سازمان امآی۵، پنجشنبه ۲۴ مهر در سخنرانی سالانه خود در مقر این سازمان در لندن، از افزایش تهدیدهای ناشی از دولتهای متخاصم مانند روسیه، چین و جمهوری اسلامی ایران سخن گفت. او تاکید کرد که امآی۵ تاکنون بیش از ۲۰ طرح بالقوه مرگبار مرتبط با جمهوری اسلامی را شناسایی و خنثی کرده است.
مککالوم همچنین گفت ایران «بهشدت در تلاش است تا صدای منتقدان خود را در سراسر جهان خاموش کند» و به نمونههایی اشاره کرد از جمله دخالت ایران در طرحهای ضدیهودی در استرالیا و خنثی شدن یک سوءقصد نافرجام در هلند. او افزود: «امآی۵ با حجمی از تهدیدها از سوی تروریستها و دولتهای متخاصم مواجه است که در تاریخ این سازمان بیسابقه است.»
در سالهای اخیر، مقامهای بریتانیایی بارها ایران، روسیه و چین را به فعالیتهای جاسوسی، خرابکاری سایبری و تهدید مخالفان در خاک بریتانیا متهم کردهاند؛ اتهاماتی که هر سه کشور آن را رد کردهاند.
بیانیه تازه سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن، تازهترین واکنش تهران به مجموعه اتهامات امنیتی دولت بریتانیاست. در حالی که لندن مدعی است حکومت ایران در تلاش برای اجرای طرحهای خشونتآمیز در خاک بریتانیا و اروپا است، تهران میگوید این اظهارات بخشی از «جنگ روانی و تبلیغاتی غرب» علیه جمهوری اسلامی است.
با این حال، ناظران میگویند افزایش تنشهای امنیتی و دیپلماتیک میان لندن و تهران در ماههای اخیر نشانهای از سردتر شدن روابط دو کشور است؛ روابطی که از زمان افشای طرحهای ترور منتقدان جمهوری اسلامی در اروپا وارد مرحلهای بحرانی شده است.
عراقچی جمعه ۲۵ مهر در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که در نشست اخیر وزرای جنبش عدم تعهد در کامپالا، پایتخت اوگاندا، بیش از ۱۲۰ کشور «در به رسمیت شناختن واقعیتهای مربوط به ایران» با تهران همراه شدند.
او تاکید کرد که ایران، به عنوان عضو پیمان منع گسترش تسلیحات هستهای، «از این پس تنها به حقوق و تعهدات خود در چارچوب همین پیمان پایبند خواهد بود» و همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز صرفاً بر اساس توافق پادمانها و «قانون مصوب مجلس شورای اسلامی» انجام میشود.
عراقچی همچنین بازگرداندن تحریمها از طریق سازوکار موسوم به «مکانیسم ماشه» را اقدامی غیرقانونی خواند که به گفته او «توسط چند دولت منزوی دنبال میشود». او هشدار داد کشورهایی که «بر تحریف واقعیت پافشاری میکنند، در مسیر انزوا گام برمیدارند.»
عراقچی همچنین نوشت: «حقوق حاکمیتی ایران قابل مذاکره نیست و تحت فشار سیاسی قرار نمیگیرد.»
رسانههای حکومتی در ایران نیز به نقل از کاظم غریبآبادی، معاون عراقچی، نوشتند که شنبه ۲۶ مهر، «ایران، روسیه و چین به صورت مشترک نامهای به دبیرکل سازمان ملل و رئیس شورای امنیت خواهند داد و پایان رسمی قطعنامه ۲۲۳۱ را برجسته میکنند.»
اعلام آمادگی روسیه برای کمک به حلوفصل برنامه هستهای جمهوری اسلامی
وزارت امور خارجه روسیه جمعه در بیانیهای بر ضرورت دستیابی به راهحل سیاسی و دیپلماتیک برای برنامه هستهای جمهوری اسلامی تاکید کرد.
وزارت خارجه روسیه اعلام کرد که همکاری با جمهوری اسلامی پس از انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل، بر اساس قوانین روسیه و تعهدات بینالمللی خواهد بود.
در این بیانیه از تمامی طرفهای درگیر خواسته شد «تلاشهای خود را معطوف به یافتن راهحلهای لازم برای جلوگیری از تشدید بیکنترل تنشها کنند.»
در این بیانیه آمده است: «آمادهایم در این تلاش به هر نحو ممکن کمک کنیم.»
وزارت امور خارجه روسیه در بیانیه خود همچنین گفت که پس از انقضای قطعنامه ۲۲۳۱، برنامه هستهای جمهوری اسلامی باید طبق معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) بررسی شود.
این وزارتخانه افزود که کشورهای غربی پیشنهاد مشترک روسیه و چین برای تمدید جنبههای فنی این قطعنامه به مدت شش ماه را رد کردهاند و آن را نشاندهنده «ناتوانی در مذاکره و اتکا به روشهای غیرقانونی و زورگویی» نامید.
پیش از این، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، پنجشنبه ۲۴ مهر با پوتین دیدار کرد.
او گفت که پیامی از علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را به پوتین تحویل داده است. محتوای این نامه تاکنون فاش نشده است.
ارسال پیام از سوی خامنهای به پوتین پس از آن صورت گرفت که پوتین هفته گذشته اعلام کرد اسرائیل از او خواسته این پیام را به جمهوری اسلامی منتقل کند که اورشلیم خواهان تشدید درگیری با تهران نیست.
بیانیه وزارت امور خارجه روسیه در آستانه انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد صادر شد.
پیش از آن هم وزارت امور خارجه روسیه پنجشنبه ۱۰ مهر با انتشار بیانیهای اعلام کرد معاهده جامع راهبردی میان مسکو و تهران که در دیماه ۱۴۰۳ در کاخ کرملین بهوسیله پوتین و پزشکیان امضا شد، بهطور رسمی لازمالاجرا شده است.
روسیه در حالی از آغاز اجرای معاهده جامع راهبردی با جمهوری اسلامی خبر داد که با وجود مخالفت این کشور و چین، در پی فعال شدن مکانیسم ماشه از سوی بریتانیا، فرانسه و آلمان، همه تحریمهای سازمان ملل متحد علیه تهران بازگشته است.
بریتانیا، فرانسه و آلمان ششم شهریور، روند ۳۰ روزه بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی را آغاز کردند که این روند پس از طی مراحلی از جمله تلاش متحدان جمهوری اسلامی برای تصویب قطعنامه و تعویق در بازگشت تحریمها، به اعمال دوباره تحریمها علیه حکومت ایران انجامید.
در این ارتباط، با پایان مهلت پیشبینیشده در قطعنامه شورای امنیت، از ششم مهر همه تحریمهای پیشین این نهاد علیه تهران دوباره برقرار شدند.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ۱۸ مهر در بیانیهای مشترک بار دیگر تاکید کردند فعالسازی مکانیسم ماشه «اقدامی درست» است و از همه کشورها خواستند به این تحریمها پایبند باشند.
در روزهای گذشته آمریکا، شماری از کشورهای اروپایی و ترکیه در چارچوب این مکانیسم، تحریمهایی را علیه دهها فرد و نهاد ایرانی اعمال کردند.
جمهوری اسلامی از زمان فعالسازی مکانیسم ماشه، مشروعیت تحریمها را رد کرده است.
رضا شهبازی شنبه ۲۶ مهر در واکنش به گزارشهای بینالمللی مبنی بر احتمال فعال شدن آتشفشان تفتان، اعلام کرد تاکنون هیچ نشانهای از «فعالیت غیرمعمول یا غیرطبیعی» در گسلهای پیرامون این آتشفشان مشاهده نشده است.
به گفته او، در زمینه خروج گاز و بخارات نیز «نشانهای از رفتار غیرطبیعی یا غیرمعمول» گزارش نشده است.
شهبازی در مورد تغییر شکل و بههمخوردگی شکل عمومی مخروط آتشفشان نیز گفت اگر در شیب یا بدنه کوه آتشفشان، تغییراتی مانند بالا یا پایین رفتن زمین یا خم شدن سطح دیده شود، یعنی درون کوه، ماگما (سنگِ مذاب) در حال حرکت یا فعال شدن است.
نشریه نامههای پژوهشی ژئوفیزیک، ۲۳ مهر در گزارشی با استناد به دادههای ماهوارهای گزارش داد منطقهای در نزدیکی قله آتشفشان تفتان در فاصله زمانی ۱۰ ماهه بین تیر ۱۴۰۲ تا اردیبهشت ۱۴۰۳، حدود ٩ سانتیمتر بالا آمده است.
این نشریه احتمال داد این برآمدگی، نشاندهنده تجمع فشار گاز «در عمق حدود ۴۶۰–۶۳۰ متری» زمین باشد.
خبرگزاری تسنیم در همین ارتباط نوشت نخستین نشانهها از تغییرات اخیر را محمدحسین محمدنیا، دانشجوی ایرانی، تحت راهنمایی پابلو گونزالس، متخصص آتشفشان در شورای ملی تحقیقات اسپانیا، در سال ۲۰۲۳ شناسایی کرد.
علی سلاجقه، رییس سازمان محیط زیست، خرداد سال گذشته گفته بود آتشفشانهای این کوه «فعال شده» است و گوگرد از آن خارج میشود اما «خطری مناطق اطراف را تهدید نمیکند».
همان زمان گزارشهایی از تشدید فعالیت آتشفشان تفتان در سیستان و بلوچستان و ویدیوهایی از خروج دود و غبار از دهانه این کوه منتشر شد.
هشدار درباره وضعیت تفتان
گزارش جدید نشریه تخصصی ژئوفیزیک نشان میدهد تفتان فعالتر از آن چیزی است که پیشتر ارزیابی میشد.
این نشریه از نیاز فوری به «بازنگری در ریسکهای آتشفشانی» در منطقه مکران خبر داد.
گونزالس بهعنوان نویسنده اصلی این گزارش، در گفتوگویی با نشریه لایو ساینس، گفت آتشفشانها زمانی منقرضشده محسوب میشوند که از حدود ۱۱ هزار و ۷۰۰ سال قبل فوران نکرده باشند.
او افزود: «این فشار گاز که باعث بالا آمدن سطح زمین در آن منطقه شده است، سرانجام باید به نوعی آزاد شود؛ یا خشونتآمیز یا آرامتر.»
با وجود این، به گفته گونزالس، دلیلی برای ترس از فوران فوری وجود ندارد اما لازم است تفتان با دقت بیشتری تحت نظر باشد.
شهبازی با اشاره به این هشدارها درباره تغییرات زمین در نزدیکی قله تفتان گفت: «باید بررسی کنیم که این تغییر شکل تا چه اندازه واقعی و قابل استناد است و آیا بهراستی به دفرمیشن [تغییر شکل] مخروط آتشفشان مربوط میشود یا نه.»
معاون سازمان زمینشناسی و اکتشافات اشاره کرد که تفتان، دماوند، بزمان، سبلان و سهند در فهرست آتشفشانهای نیمهفعال قرار دارند.
او احتمال فعالیت آنها را به دلیل فقدان تغییرات چشمگیر سایر مولفهها، «اندک» خواند اما تاکید کرد: «نباید نسبت به این گزارشها بیتوجه بود و کاملا احساس امنیت کرد.»
شهبازی همچنین خواهان تقویت شبکه پایش آتشفشانها در ایران شد.
آتشفشان تفتان با ارتفاع حدود چهار هزار متر، یکی از بلندترین قلههای جنوب شرقی ایران است که در منطقهای کوهستانی از استان سیستان و بلوچستان و در نزدیکی مرز پاکستان قرار دارد.
او همچنین هشدار داد که جمهوری اسلامی باید از روند آتشبس در غزه دور نگه داشته شود.
سناتور ارنست گفت:«هشداری روشن باید داده شود. حکومت ایران باید از اسرائیل فاصله بگیرد و پرداخت پول به حماس را متوقف کند.»
در حالیکه گفتوگوهای فشرده برای تثبیت آتشبس میان اسرائیل و حماس با میانجیگری آمریکا، مصر و قطر ادامه دارد، سناتور جونی ارنست تاکید کرد که هرگونه توافق برای برقراری آرامش در اسرائیل تنها زمانی موفق خواهد بود که تمامی گروگانها، زنده یا درگذشته، به خانوادههایشان بازگردانده شوند و عاملان این جنایات پاسخگو باشند.
او بهایراناینترنشنال گفت: «ما میدانیم که این آتشبس برای ثبات و موفقیت اسرائیل حیاتی است. من امیدوارم بتوانیم مسیر را تا پایان پیش ببریم، اما همه طرفها باید مسئول اعمال خود باشند. گروگانها باید به خانههایشان برگردند، و هیچ استثنایی وجود ندارد.»
سناتور جونی ارنست افزود: «ما باید شاهد بازگشت گروگانها به خانههایشان باشیم و اطمینان یابیم که آتشبس واقعی، بر پایه عدالت و مسئولیتپذیری استوار شده است.»
پیشرفتهای آتشبس و نقاط تنش
با وجود توقف نسبی درگیریها، هر دو طرف یکدیگر را به نقض آتشبس متهم کردهاند. ارتش اسرائیل مدعی است نیروهای حماس در برخی مناطق جنوبی غزه اقدام به شلیک پراکنده کردهاند، در حالیکه مقامات در غزه میگویند حملات هوایی اسرائیل همچنان بهطور موردی ادامه دارد.
از سوی دیگر، مسئله بازگرداندن اجساد گروگانهای اسرائیلی که در جریان درگیریها کشته شدند، به یکی از حساسترین موضوعات مذاکرات بدل شده است.
طبق گزارشها، تنها بخشی از اجساد با نظارت صلیب سرخ تحویل داده شده و اسرائیل خواستار بازگرداندن تمامی قربانیان است. مقامات حماس میگویند برخی از اجساد در تونلها و مناطق ویرانشده باقی مانده و شرایط امنیتی مانع انتقال آنهاست.
با وجود این چالشها، نمایندگان آمریکا، مصر و قطر همچنان در تلاشاند تا مسیر اجرای کامل آتشبس و مبادلهی نهایی را هموار کنند.
نقش و نفوذ جمهوری اسلامی؛ محور اختلاف واشینگتن و متحدان منطقهای
مواضع سناتور جونی ارنست در قبال جمهوری اسلامی بازتابدهنده نگاه بخش قابلتوجهی از سناتورهای جمهوریخواه و برخی مقامات دولت پیشین آمریکا در این زمینه است که نقش جمهوری اسلامی را در بیثباتی منطقهای محوری میدانند.
به باور آنان، حمایت مالی و تسلیحاتی حکومت ایران از گروههای مسلح مانند حماس و حزبالله لبنان، بزرگترین مانع در مسیر هرگونه توافق پایدار است.
اما در سوی دیگر، تحلیلگران نزدیک به جریانهای دیپلماتیک واشنگتن هشدار میدهند که فشار بیش از حد بر جمهوری اسلامی، بدون باز گذاشتن مسیر گفتوگو، ممکن است تهران را به تخریب روند آتشبس سوق دهد.
برخی منابع در اندیشکدههای آمریکایی از جمله «چتم هاوس» و «استیمسون سنتر» گفتهاند که در صورت دوام آتشبس، حکومت ایران احتمالاً خواهد کوشید از فضای جدید برای تقویت جایگاه خود در مذاکرات غیرمستقیم با غرب بهره گیرد.
اظهارات ترامپ درباره پیوستن عربستان به توافق ابراهیم
از سوی دیگر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در گفتوگویی تازه با رسانههای آمریکایی بار دیگر از احتمال پیوستن عربستان سعودی به توافق ابراهیم سخن گفت.
او تاکید کرد که ریاض «بهزودی به این پیمان خواهد پیوست».
ترامپ افزود: «من امیدوارم عربستان وارد این فرآیند شود و وقتی عربستان وارد شود، دیگران هم خواهند آمد.»
ترامپ گفت که در روزهای اخیر تماسهایی با مقامات سعودی داشته و آنها «علاقهمندی خود را برای حضور در توافق اعلام کردهاند».
به گفته او، پیوستن عربستان میتواند نقشی تعیینکننده در تثبیت روابط دیپلماتیک میان اسرائیل و جهان عرب ایفا کند و «دروازه صلح گستردهتری را در خاورمیانه باز کند».
در همین حال، گزارشها از مذاکرات میان واشنگتن و ریاض برای دستیابی به یک توافق دفاعی حکایت دارد. این توافق میتواند شامل همکاریهای نظامی و اطلاعاتی گسترده، تضمینهای امنیتی برای عربستان، و تعهد آمریکا به واکنش در برابر هرگونه تهدید خارجی باشد.
چنین توافقی، در صورت نهاییشدن، میتواند همزمان با پیوستن رسمی عربستان به توافق ابراهیم اعلام شود.
کارشناسان مسائل خاورمیانه میگویند ورود عربستان به توافق ابراهیم نقطه عطفی در موازنه قدرت منطقهای خواهد بود و احتمالاً فشار دیپلماتیک و امنیتی بر جمهوری اسلامی و گروههای نیابتیاش را افزایش میدهد.
با این حال، برخی تحلیلگران هشدار دادهاند که بدون پیشرفت واقعی در مسئله فلسطین و تعیین وضعیت غزه، پیوستن عربستان بیش از آنکه تغییر بنیادینی در منطقه ایجاد کند، جنبه نمادین خواهد داشت.
چشمانداز پیشرو
با وجود نشانههایی از ثبات نسبی، روند آتشبس همچنان شکننده است. بازگرداندن اجساد گروگانها و توقف کامل درگیریها دو پیششرط حیاتی برای تداوم آن بهشمار میروند.
همزمان، نقش جمهوری اسلامی در حمایت از گروههای مسلح و واکنش اسرائیل به هرگونه تهدید احتمالی از جانب این کشور میتواند آینده سیاسی و امنیتی منطقه را تعیین کند.
