بلومبرگ به نقل از مقام‌های غربی گزارش داد جمهوری اسلامی با وجود ماه‌ها حملات آمریکا و اسرائیل، بخشی از کارخانه‌های تولید موشک و پهپاد خود را حفظ کرده و همچنان توانایی تولید تسلیحات و بازسازی ذخایر خود را دارد.
بر اساس این گزارش، یکی از مقام‌های غربی گفت ایران همچنان ذخایر قابل توجهی از موشکهای بالستیک و برخی تسلیحات ضدکشتی در اختیار دارد و قادر است به‌سرعت بر این ذخایر بیفزاید. او افزود روسیه نیز در حال تامین موشک برای حکومت ایران است. وزارت دفاع روسیه به درخواست بلومبرگ برای اظهارنظر پاسخ نداد.
بلومبرگ نوشت این ارزیابی با اظهارات مقام‌های دولت آمریکا درباره میزان آسیب واردشده به توان نظامی جمهوری اسلامی متفاوت است. دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، پیش‌تر گفته بود ارتش ایران «کاملا نابود شده» و پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، نیز اعلام کرده بود واشینگتن «ظرفیت صنعتی نظامی» و «پایگاه صنعتی دفاعی» ایران را نابود کرده است.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، ارزیابی مطرح‌شده درباره حفظ توان نظامی حکومت ایران را رد کرد و گفت عملیات آمریکا موشکهای بالستیک، تاسیسات تولیدی و نیروی دریایی جمهوری اسلامی را هدف قرار داده و «سپر متعارف» حکومت ایران را نابود کرده‌اند.
بر اساس تحلیل بلومبرگ اکونومیکس از داده‌های عمومی، جمهوری اسلامی از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه بیش از چهار هزار موشک کروز شاهد و دست‌کم دو هزار موشک بالستیک شلیک کرده است. ارزیابی‌های اطلاعاتی غرب در ماه ژوئن نیز نشان می‌داد ایران حدود سه‌چهارم مهمات پیش از جنگ خود را حفظ کرده است.
بلومبرگ افزود مقام‌های غربی معتقدند جمهوری اسلامی همچنان توان کافی برای حملات تلافی‌جویانه در صورت ازسرگیری حملات هوایی آمریکا را دارد و ممکن است بیش از پیش به جنگ نامتقارن و استفاده از تسلیحات ضدکشتی روی آورد.
دونالد ترامپ از توافق با روسیه برای عرضه فوری گازوئیل به بازارهای آمریکا و جهان با هدف کاهش قیمت سوخت در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای خبر داد. تحلیلگران می‌گویند این توافق احتمالا به کاهش چشمگیر و پایدار قیمت‌ها منجر نخواهد شد.
به گزارش رویترز، رییس‌جمهوری آمریکا جمعه ۱۷ مهر ماه اعلام کرد در گفت‌وگویی «بسیار موفق» با ولادیمیر پوتین توافق کرده است که روسیه فورا بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل به بازارهای آمریکا و جهان عرضه کند.
به گفته ترامپ، روسیه در ماه نوامبر ۵۰۰ هزار تن دیگر و بلافاصله پس از آن یک میلیون تن گازوئیل عرضه خواهد کرد. محموله‌های بیشتر نیز بسته به وضعیت پالایشگاه‌های روسیه، که در حملات اوکراین آسیب دیده‌اند، در راه خواهد بود.
وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز جمعه مجوزی عمومی صادر کرد که واردات گازوئیل روسیه را تا هفتم آوریل [۱۸ فروردین ۱۴۰۶] مجاز می‌کند. کریل دمیتریف، فرستاده پوتین، نیز پس از تماس دو رییس‌جمهوری، همکاری مسکو و واشینگتن در زمینه گازوئیل و انرژی را ستود.
این توافق در حالی صورت می‌گیرد که آمریکا پیش‌تر شرکت‌های انرژی روسیه را به دلیل جنگ تمام‌عیار این کشور علیه اوکراین، که از سال ۲۰۲۲ آغاز شد، تحریم کرده بود.
افزایش قیمت سوخت بر فضای انتخابات سایه انداخته است
قیمت گازوئیل، سوخت مورد استفاده در کشاورزی، گرمایش خانه‌ها و حمل‌ونقل جاده‌ای، در آمریکا به نزدیکی بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است. بر اساس آمار انجمن خودروی آمریکا، میانگین قیمت این سوخت روز پنج‌شنبه به ۶.۲۸ دلار در هر گالن رسید.
به نوشته رویترز، قیمت گازوئیل از ۲۸ فوریه، برابر با ۹ اسفند ۱۴۰۴، زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با حکومت ایران، ۷۰ درصد افزایش یافته است. جنگ‌های ایران و اوکراین عرضه جهانی سوخت را با کمبود شدید روبه‌رو کرده‌اند و افزایش قیمت گازوئیل می‌تواند به تورم دامن بزند.
این وضعیت در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر [۱۲ آبان] رخ داده است؛ انتخاباتی که ترکیب حزبی و کنترل کنگره را تعیین خواهد کرد. ترامپ گفت کاهش قیمت‌ها برای آمریکایی‌ها، به‌ویژه کشاورزان، دامداران و رانندگان کامیون، بالاترین اولویت اوست.
قیمت‌ها با وجود دو اقدام اخیر دولت برای افزایش عرضه بالا رفته‌اند: فشار بر متحدان برای آزادسازی ذخایر اضطراری و گسترش دسترسی به گازوئیل قرمزرنگ معاف از مالیات که معمولا در ماشین‌آلات کشاورزی استفاده می‌شود.
بازار واکنش نشان داد، اما تحلیلگران محتاط مانده‌اند
پس از انتشار خبر توافق، قیمت قراردادهای آتی گازوئیل آمریکا بیش از ۴.۸ درصد کاهش یافت و به ۴.۶۴ دلار در هر گالن رسید. با این حال، تحلیلگران درباره تاثیر پایدار این توافق بر قیمت سوخت تردید دارند.
محموله فوری ۳۰۰ هزار تنی معادل حدود ۲.۲۵ میلیون بشکه گازوئیل است. برای مقایسه، آمریکا روزانه حدود ۱.۵ میلیون بشکه گازوئیل صادر می‌کند.
روری جانستون، پژوهشگر بازار نفت و بنیان‌گذار «کامودیتی کانتکست»، اهمیت توافق را ناچیز توصیف کرد و گفت روسیه در شرایطی که پالایشگاه‌هایش هدف حمله نباشند، معمولا گازوئیل بسیار بیشتری صادر می‌کند.
جیم میچل، تحلیلگر شرکت مشاوره وود مکنزی، نیز گفت این توافق راه‌حل مشکل نیست، اما منبع عرضه دیگری به بازاری اضافه می‌کند که با کمبود شدید روبه‌روست.
زلنسکی از توافق انتقاد کرد
ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، در واکنش به تصمیم ترامپ گفت: «هدیه دادن به پوتین نه صلح به همراه خواهد آورد و نه منفعتی برای جهان متمدن.»
او در شبکه ایکس نوشت روسیه این گازوئیل را با «وحشت‌آفرینی و پیمان‌شکنی بیشتر» جبران خواهد کرد.
کاخ سفید افزایش تولید داخلی را بررسی می‌کند
هم‌زمان، سه منبع در صنعت انرژی به رویترز گفتند ترامپ قرار است در روزهای آینده به شماری از روسای دستگاه‌های دولتی دستور دهد راه‌هایی برای مهار قیمت گازوئیل پیدا کنند.
به گفته این منابع، دستور احتمالی که ممکن است در قالب یادداشت ریاست‌جمهوری صادر شود، مقام‌ها را به بررسی راه‌های عبور از مقررات محلی و ایالتیِ مانع تولید انرژی و استفاده از «قانون تولید دفاعی» برای افزایش تولید نفت و سوخت ملزم خواهد کرد.
این قانون، مصوب دوران جنگ سرد، به رییس‌جمهوری اجازه می‌دهد برای توسعه تولید داخلی مواد حیاتی، وام یا تضمین وام با پشتوانه دولت فراهم کند و شرکت‌ها را به اولویت دادن به قراردادهای دولتی برای تامین کالاهای ضروری وادارد.
کاخ سفید در حال بررسی استفاده از این قانون برای افزایش ظرفیت پالایش است. مدیران پالایشگاه‌ها ماه گذشته میلادی به مقام‌های دولت گفته‌اند بهتر است منابع فدرال صرف افزایش بهره‌وری و توسعه تاسیسات موجود شود؛ زیرا ساخت پالایشگاه جدید هزینه بیشتری دارد و تکمیل آن سال‌ها زمان می‌برد.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، اعلام کرد جنگ ایران «به‌زودی» به هر شکل ممکن پایان خواهد یافت. هم‌زمان، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، از رایزنی واشینگتن با ترکیه و پاکستان برای بستن مسیرهای زمینی ایران خبر داد.
ترامپ جمعه ۱۷ مهر در مراسم بزرگداشت روز کلمبوس در کاخ سفید گفت جنگ ایران به‌زودی پایان می‌یابد و آمریکا می‌تواند به شیوه‌های مختلف به آن خاتمه دهد.
او افزود اگر جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای دست می‌یافت، ممکن بود پس از حمله به اسرائیل و دیگر مناطق خاورمیانه، کشورهای اروپایی و حتی شهرهایی مانند لس‌آنجلس و سن‌دیگو در آمریکا را هدف قرار دهد.
به‌گفته ترامپ، جمهوری اسلامی پیش از حمله بمب‌افکن‌های بی۲ آمریکا، تنها دو تا سه هفته با دستیابی به سلاح هسته‌ای فاصله داشت.
در جریان جنگ ۱۲ روزه، تاسیسات هسته‌ای نطنز، فردو و اصفهان هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند.
در روزهای اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره سرنوشت مذاکرات تهران و واشینگتن و حتی احتمال ازسرگیری درگیری‌ها بالا گرفته است.
با این حال، مقام‌های جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده‌اند در شرایط کنونی درباره پرونده هسته‌ای مذاکره نخواهند کرد.
تاکید ترامپ بر ادامه محاصره دریایی
رییس‌جمهوری آمریکا در بخش دیگری از سخنان خود بر ادامه محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران تاکید کرد و گفت نیروی دریایی ایالات متحده «به کسی اجازه عبور نمی‌دهد».
ترامپ افزود آمریکا روز گذشته ۲۸ میلیون بشکه نفت را از مسیر تنگه هرمز منتقل کرده است؛ رقمی که به گفته او، از هر زمان دیگری، حتی پیش از آغاز جنگ، بیشتر بوده است.
ترامپ با تکرار مواضع پیشین خود تاکید کرد جمهوری اسلامی دیگر نیروی دریایی، نیروی هوایی و تجهیزات پدافند هوایی در اختیار ندارد.
تنگه هرمز آبراهی باریک میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یک‌پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کرد.
هرچند جمهوری اسلامی کوشیده است با حمله به کشتی‌های تجاری در این گذرگاه راهبردی، بازارهای جهانی انرژی را تحت تاثیر قرار دهد، آمارها از احیای تدریجی صادرات نفت منطقه حکایت دارند.
سپاه پاسداران جمعه ۱۷ مهر با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «کشتی غول پیکر حامل گاز ال پی جی به نام اِن‌وی سان‌شاین متعلق به شرکت نات‌ویت که قصد عبور از مسیر غیرقانونی جنوب تنگه هرمز را داشت مورد اصابت قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی گسترده در قسمت موتورخانه و سامانه رانش گردید.»
در بیانیه سپاه در عین حال هشدار داده شده است از این پس «برخورد با شناورهای متخلف محدود به تنگه هرمز نخواهد بود و هر شناوری از معبر غیر مجاز عبور کند در سراسر منطقه تحت تعقیب قرار می‌گیرد و تنبیه آن قطعی خواهد بود.»
با این حال وائل صوان، مدیرعامل شرکت شل، ۱۴ مهر اعلام کرد جریان نفت از خاورمیانه به حدود ۸۰ درصد سطح پیش از آغاز جنگ ایران بازگشته است.
رایزنی واشینگتن با ترکیه و پاکستان برای محاصره زمینی ایران
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، ۱۷ مهر در گفت‌وگو با شبکه نیوزمکس اعلام کرد دولت ترامپ کارزار «فشار حداکثری» علیه جمهوری اسلامی را به کارزار «انزوای کامل» تبدیل کرده است.
به گفته او، این سیاست به محدودیت‌های مالی منحصر نمی‌شود و مسیرهای ارتباط دریایی، هوایی و زمینی ایران با جهان خارج را نیز در بر می‌گیرد.
بسنت افزود امارات متحده عربی و عمان در اجرای کارزار «انزوای کامل» با واشینگتن همکاری می‌کنند و کاخ سفید در حال مذاکره با پاکستان و ترکیه برای مسدود کردن مسیرهای زمینی ایران است.
او همچنین خبر داد واشینگتن احتمالا در روزهای آینده حدود یک میلیارد دلار از دارایی‌های رمزارزی مرتبط با جمهوری اسلامی را مصادره خواهد کرد.
آمریکا در هفته‌های اخیر به‌دنبال محدود کردن شریان‌های مالی حکومت ایران بوده است. محاصره دریایی، جلوگیری از صادرات نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای جابه‌جایی درآمدهای نفتی، از جمله محورهای این کارزار است.
جمهوری اسلامی سال‌هاست با استفاده از ابزارهایی مانند ارزهای دیجیتال، در پی ایجاد راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌های بین‌المللی بوده است.
با تشدید محدودیت‌های مالی و تجاری، یافتن مسیرهای جایگزین جهت ادامه مبادلات خارجی، برای حکومت ایران اهمیتی دوچندان پیدا کرده است.
در مقابل، وزارت خزانه‌داری آمریکا با اعمال تحریم‌های متعدد کوشیده است امکان استفاده تهران از رمزارزها را کاهش دهد.
بسنت: نیروهای سپاه دیگر نمی‌توانند برای دیدار معشوقههایشان به پاریس بروند
وزیر خزانه‌داری آمریکا در ادامه اعلام کرد محدودیت‌های اخیر پروازی با هدف جلوگیری از سفرهای خارجی مقام‌های جمهوری اسلامی و افراد نزدیک به حکومت اعمال شده‌اند.
بسنت با انتقاد از سفرهای خارجی مقام‌های حکومت ایران گفت اعضای سپاه پاسداران دیگر نمی‌توانند برای دیدن «جراح پلاستیک خود در لندن، معشوقههایشان در پاریس و پول‌هایشان در ژنو» به خارج از کشور سفر کنند.
او اضافه کرد: «اگر جمهوری اسلامی را دوست دارند، حالا همان‌جا گیر افتاده‌اند و می‌توانند از آن لذت ببرند.»
بسنت تاکید کرد اقدامات واشینگتن علیه جمهوری اسلامی بی‌سابقه بوده و نگرانی و آشفتگی گسترده‌ای در میان اعضای سپاه پاسداران ایجاد کرده است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا ۱۷ شهریور نام ۳۵ شرکت و یک فرد مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را به فهرست تحریم‌های خود افزود. این فهرست شامل ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و هشت شرکت مستقر در خارج از ایران است.
به‌دنبال تحریم‌های تازه وزارت خزانه‌داری آمریکا، شماری از پروازهای بین‌المللی از ایران به مقصدهایی از جمله امارات متحده عربی، جمهوری آذربایجان و گرجستان لغو شده‌اند.
واکنش محسن رضایی به سخنان روبیو
در همین حال اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، درباره حمله خشایارشا به آتن، واکنش شماری از مقام‌های جمهوری اسلامی را برانگیخته است.
روبیو ۱۵ مهر در جریان سفر به یونان گفت سپاهیان خشایارشا در سال ۴۸۰ پیش از میلاد مسیح به آتن حمله کردند، نیایشگاه‌های شهر را به آتش کشیدند و آکروپولیس را با خاک یکسان کردند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، ۱۷ مهر با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، بدون نام بردن از روبیو، او را به ارائه «روایتی از جنگ تمدنی» متهم کرد.
رضایی نوشت: «بهتر است [مقام‌های آمریکا] بخش مهم دیگری از تاریخ را هم بخوانند: جایی که امپراتور روم در برابر شاپور اول ساسانی زانو زد. کسی که پای تاریخ را به میان می‌کشد، باید برای تکرارش هم آماده باشد.»
جمهوری اسلامی که در دهه‌های گذشته بارها با نمادهای ملی و میراث ایران پیش از اسلام مخالفت کرده است، در جریان جنگ ۱۲ روزه و زیر حملات اسرائیل، رویکرد متفاوتی در پیش گرفت.
از آن زمان، مقام‌ها و حامیان حکومت بارها برای برانگیختن احساسات میهن‌دوستانه و توجیه مواضع خود، به تاریخ ایران باستان و نمادهای ملی استناد کرده‌اند.
دانشمندان می‌گویند جاناتان، لاک‌پشت غول‌پیکر آلدابرا، احتمالا طول عمر استثنایی خود را مدیون ویژگی‌های ژنتیکی و جوان ماندن برخی سازوکارهای سلولی است. این لاک‌پشت ۱۹۴ ساله مسن‌ترین جانور خشکی‌زی جهان به شمار می‌رود.
به‌گزارش خبرگزاری رویترز، لاک‌پشت‌های این گونه می‌توانند بیش از یک قرن عمر کنند، اما جاناتان از این مرز بسیار فراتر رفته است.
او سال ۱۸۸۲، زمانی که کاملا بالغ بود، احتمالا از آلدابرا یا جزایر گرانیتی سیشل به جزیره سنت هلنا در جنوب اقیانوس اطلس منتقل شد و اکنون در محوطه اقامتگاه فرماندار این جزیره زندگی می‌کند.
تعیین سن لاک‌پشت‌های غول‌پیکر دشوار است، زیرا اسناد تاریخی دقیقی درباره آنها وجود ندارد.
سن لاک‌پشت‌های جوان را می‌توان با بررسی حلقه‌های رشد روی لاکشان تخمین زد، اما این روش برای تعیین سن نمونه‌های بالغ چندان کارآمد نیست.
سرنخ‌های ژنتیکی طول عمر
پژوهشگران برای یافتن راز عمر طولانی جاناتان، ژنوم او را توالی‌یابی کردند و اپی‌ژنومش را نیز مورد بررسی قرار دادند.
اپی‌ژنوم مجموعه‌ای از نشانگرهای شیمیایی است که فعالیت ژن‌ها را تنظیم می‌کنند. نتایج این پژوهش ۱۵ مهر در نشریه علمی «ساینس ادونسز» منتشر شد.
بنجامین وایسویل، از نویسندگان اصلی پژوهش، گفت هرچند گزارش‌هایی از عمر طولانی دیگر لاک‌پشت‌های آلدابرا وجود دارد، شواهد مستند درباره سن جاناتان بیشتر از سایر نمونه‌ها است.
او افزود در ژنوم جاناتان تغییراتی در مسیرهای زیستی مرتبط با طول عمر شناسایی شده است؛ از جمله ترمیم دی‌ان‌ای، عملکرد میتوکندری، تنظیم انسولین و فعالیت تلومرها.
میتوکندری‌ها بخش‌هایی از سلول هستند که در تولید انرژی نقش دارند. انسولین به تنظیم قند خون کمک می‌کند و تلومرها پوشش‌های محافظ انتهای کروموزوم‌ها هستند که با فرایند پیری ارتباط دارند.
پژوهشگران همچنین ۲۸۷ ژن را با گونه‌های ژنتیکی ویژه جاناتان شناسایی کردند. برخی از این گونه‌ها با ترمیم دی‌ان‌ای و مهار تومورها مرتبط هستند.
جاناتان علاوه بر این، نسخه‌های اضافی از ژنی دارد که پروتئینی برای شناسایی و از میان بردن سلول‌های پیر و سرطانی تولید می‌کند.
نشانه‌های جوانی در سازوکارهای سلولی
دانشمندان اپی‌ژنوم جاناتان را با چهار لاک‌پشت دیگر آلدابرا، از نمونه‌های جوان تا سالخورده، مقایسه کردند.
برای نمونه‌برداری، وانمود کردند می‌خواهند به او غذا بدهند. وقتی جاناتان شروع به گاز گرفتن هوا کرد، دهانش را باز نگه داشتند و از زیر زبانش نمونه گرفتند.
مقام‌های سنت هلنا به‌دلیل خطر عفونت، گرفتن نمونه خون از این لاک‌پشت را محدود کرده‌اند.
وایسویل برای توضیح نتایج، ژنوم را به کتاب آشپزی و اپی‌ژنوم را به یادداشت‌های حاشیه صفحات آن تشبیه کرد؛ یادداشت‌هایی که با گذشت زمان خواندن‌شان دشوارتر می‌شود.
او توضیح داد که میزان این آشفتگی با شاخصی به نام «آنتروپی متیلاسیون» سنجیده می‌شود که نشان‌دهنده میزان بی‌نظمی در یک فرایند زیست‌شیمیایی است.
بررسی‌ها حاکی از آن است که در بیشتر بخش‌های اپی‌ژنوم جاناتان نشانه‌های پیری دیده می‌شود.
با این حال، در بخش‌هایی از دی‌ان‌ای که روشن یا خاموش شدن ژن‌های مرتبط با طول عمر را کنترل می‌کنند، میزان این آشفتگی از همه لاک‌پشت‌های بررسی‌شده، جز یک نمونه پنج‌ساله، کمتر بود.
با وجود این یافته‌ها، پژوهشگران تاکید کردند بررسی تنها یک لاک‌پشت بسیار سالخورده نمی‌تواند ثابت کند این ویژگی‌ها علت عمر طولانی او هستند یا در سایر لاک‌پشت‌های کهنسال نیز دیده می‌شوند.
شرایط زندگی هم احتمالا موثر بوده است. جاناتان در جزیره‌ای گرمسیری زندگی می‌کند و دام‌پزشکان بر رژیم غذایی مناسب او نظارت دارند.
یافته‌های پژوهش همچنین با برخی مطالعات درباره انسان‌های بسیار سالخورده همخوانی دارد.
وایسویل به پژوهشی درباره زنی ۱۱۷ ساله اشاره کرد که نشان می‌داد میتوکندری‌های او عملکردی غیرمعمول و کارآمد دارند؛ شباهتی که می‌تواند از وجود سازوکارهای مشترک پیری در گونه‌های مختلف حکایت کند.
غول مهربان و اشتهای سیری‌ناپذیر
جو هالینز، دام‌پزشک قدیمی جاناتان و از نویسندگان پژوهش، گفت این لاک‌پشت در جوانی به شیطنت‌هایی مانند واژگون کردن صندلی‌ها معروف بود.
جاناتان اکنون در اثر آب‌مروارید تقریبا نابیناست، اما همچنان اشتهای فراوانی دارد.
هالینز افزود جاناتان با شنیدن صدای او سرش را بلند می‌کند و گردنش را دراز می‌کند؛ نه لزوما از سر محبت، بلکه چون می‌داند وقت غذا رسیده است. او جاناتان را «غول مهربان» می‌نامد.
به گفته این پژوهشگر، کتاب رکوردهای جهانی گینس در سال ۲۰۲۶، به پاس طول عمر استثنایی جاناتان، او را در جمع چهره‌های نمادین رکوردهای جهانی قرار داد.
این لاک‌پشت نزد ساکنان سنت هلنا محبوب است و دو جنگ جهانی و ظهور و سقوط امپراتوری‌ها را پشت سر گذاشته است.
هالینز او را نمادی از «تاب‌آوری، طول عمر و استقامت» توصیف می‌کند؛ موجودی که در میانه دگرگونی‌های بزرگ تاریخ، همچنان به زندگی ادامه داده است.
تهران با بهره‌برداری از اعتراضات دانش‌آموزان دبیرستانی فرانسه، پاریس را به سرکوب متهم کرده است؛ اقدامی که هدف آن منحرف کردن توجه‌ها از نحوه برخورد جمهوری اسلامی با جوانان ایرانی و استفاده از ادبیات حقوق بشری علیه یکی از منتقدان غربی خود است.
جمهوری اسلامی سه‌شنبه ۱۴ مهر پی‌یر کوشار، سفیر فرانسه در تهران، را در اعتراض به سرکوب تظاهرات دانش‌آموزان دبیرستانی در این کشور احضار کرد. روز بعد، پاریس نیز سفیر جمهوری اسلامی را احضار کرد و مقام‌های حکومت ایران را به انتشار اطلاعات نادرست از طریق حساب‌های رسمی وزارت امور خارجه متهم ساخت.
این رویارویی دیپلماتیک نشان می‌دهد جمهوری اسلامی چگونه زبان حقوق بشر را به خدمت می‌گیرد، در حالی که همین حقوق را در داخل کشور از شهروندان خود دریغ می‌کند. این تقابل همچنین نزاعی بر سر معنای اعتراض و این پرسش است که چه کسی می‌تواند مدعی دفاع از حق اعتراض باشد.
تهران تلاش می‌کند خود را در جایگاه مدعی و اتهام‌زننده قرار دهد و توجه‌ها را از عملکرد دستگاه امنیتی خود به سوی دولتی منحرف کند که سرکوب در ایران را محکوم کرده است.
در عرصه بین‌المللی، تهران می‌کوشد اعتبار انتقادهای اروپایی را تضعیف کند. در داخل کشور نیز این مناقشه دیپلماتیک به حامیان حکومت اطمینان می‌دهد که دولت‌های غربی نیز با مخالفت و نارضایتی شهروندانشان روبه‌رو هستند.
هیچ‌یک از این دو هدف مستلزم همبستگی واقعی با دانش‌آموزان معترض نیست. برای تحقق هر دو، کافی است تصاویر و مطالبات دانش‌آموزان در خدمت دفاع از جمهوری اسلامی بازتعریف و استفاده شوند.
از جلیقه‌زردهای فرانسه تا اعتراضات دانش‌آموزی
این شیوه سابقه دارد.
در جریان جنبش جلیقه‌زردها در فرانسه، علی خامنه‌ای، دیکتاتور کشته‌شده ایران، خشونت پلیس فرانسه را محکوم کرد و هم‌زمان گروه کوچکی از هواداران جمهوری اسلامی مقابل سفارت فرانسه در تهران تجمع کردند.
برخی از تجمع‌کنندگان جلیقه زرد پوشیده بودند و شمع‌ها و تصاویر معترضان زخمی فرانسوی را مقابل سفارت قرار دادند.
پلاکاردهای آنها خشونت پلیس را محکوم می‌کرد، اما هم‌زمان حامل پیامی آشکارا ایدئولوژیک بود: «ای کاش مردم فرانسه یک امام خمینی داشتند!»
در بیانیه‌ای که در این تجمع خوانده شد، به میزبانی فرانسه از روح‌الله خمینی در نوفل‌لوشاتو در حدود ۴۰ سال پیش اشاره و دولت امانوئل مکرون حکومتی ظالم و مستبد توصیف شد.
در همان زمان، مقام‌های جمهوری اسلامی اعتراضات بازنشستگان، کارگران، معلمان و دانشجویان را در ایران سرکوب می‌کردند.
آن زمان نیز، مانند امروز، این تاکتیک به تهران اجازه می‌داد در پاسخ به انتقادها از سرکوب داخلی، منتقدان خود را به دورویی متهم کند.
در چنین وضعیتی، حقوق بشر به جای آنکه مجموعه‌ای از تعهدات حکومت‌ها در برابر شهروندان باشد، به عرصه‌ای برای رقابت و امتیازگیری دیپلماتیک تبدیل می‌شود.
گزارش‌های سازمان ملل درباره جنایت علیه بشریت در ایران
البته عملکرد فرانسه نیز باید به‌طور مستقل و بر اساس واقعیت‌های موجود بررسی شود.
آسیب‌دیدن معترضان، به‌ویژه افراد زیر سن قانونی، مستلزم تحقیقات مستقل و پاسخ‌گویی مسئولان است.
اما شواهد مربوط به ایران نیز گسترده و قابل توجه است.
در اسفند ۱۴۰۲، هیات مستقل بین‌المللی حقیقت‌یاب سازمان ملل متحد به این نتیجه رسید که موارد نقض حقوق بشر در جریان سرکوب جنبش «زن، زندگی، آزادی» شامل جنایت علیه بشریت بوده است.
یافته‌های این هیات مواردی از قتل، حبس، شکنجه، تجاوز و دیگر اشکال خشونت جنسی، آزار و تعقیب و ناپدیدسازی قهری را در بر می‌گرفت.
این هیات همچنین نقش نهادهای حکومتی و نیروهای امنیتی را در این خشونت‌ها مستند کرد؛ یافته‌هایی که تلاش برای معرفی این اقدامات به‌عنوان مجموعه‌ای از تخلفات پراکنده و استثنایی را زیر سوال می‌برد.
همین هیات در ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ گزارش داد که مقام‌های جمهوری اسلامی در جریان سرکوب اعتراضات دی ماه سال گذشته نیز مرتکب جنایت علیه بشریت شده‌اند.
نسل زد و شکست پروژه تربیت ایدئولوژیک
نسل زد در جنبش «زن، زندگی، آزادی» که پس از جان‌باختن مهسا ژینا امینی در شهریور ۱۴۰۱ شکل گرفت، نقشی تعیین‌کننده ایفا کرد.
دختران دانش‌آموزی که روسری‌های خود را برداشتند، نوجوانانی که اقتدار روحانیت را به چالش کشیدند و زنان جوانی که خواستار اختیار بر بدن خود شدند، محدودیت‌های چند دهه آموزش ایدئولوژیک را آشکار کردند.
حکومت تلاش کرده بود وفاداری به خود را در نسل‌های جدید بازتولید کند، اما بسیاری از جوانان در عوض بر حق تعیین شیوه زندگی خود تاکید کردند.
جوانان ایرانی در اعتراضاتی که از اواخر سال ۲۰۲۵ آغاز شد نیز بار دیگر به میدان آمدند و نسل دیگری را که تمام عمر خود را زیر حاکمیت جمهوری اسلامی گذرانده بود، در برابر حکومت قرار دادند.
رد هنجارهای تحمیلی از سوی این نسل، این فرض را به چالش می‌کشد که کنترل سیاسی لزوما به پذیرش ایدئولوژیک منجر می‌شود.
استفاده از کودکان در ساختارهای امنیتی
پاسخ مقام‌های جمهوری اسلامی ترکیبی از سرکوب و ادامه جذب نیرو در ساختارهای وفادار به حکومت بوده است.
بسیج، تحت فرماندهی سپاه پاسداران، شبکه‌ای برای اعمال انضباط ایدئولوژیک و بسیج امنیتی فراهم می‌کند.
سازمان دیده‌بان حقوق بشر و عفو بین‌الملل گزارش داده‌اند که در جریان یک کارزار جذب نیرو از سوی سپاه پاسداران، کودکان از ۱۲سالگی پذیرفته می‌شوند.
عفو بین‌الملل همچنین حضور کودکان مسلح در ایست‌های بازرسی و گشت‌زنی‌ها را مستند کرده است.
این موضوع فراتر از شعارهای میهن‌پرستانه است؛ چنین اقداماتی کودکان را به‌طور مستقیم در معرض خطر قرار می‌دهد.
حکومت در حالی مدعی حمایت از جوانان در خارج از کشور است که در داخل، کودکان را وارد ساختار نظامی خود می‌کند.
جدایی از ایدئولوژی رسمی؛ مقاومت در زندگی روزمره
با این حال، نمی‌توان جوانان ایرانی را به‌سادگی به دو گروه تقسیم کرد: کسانی که در خدمت حکومت هستند و کسانی که با آن مقابله می‌کنند.
بسیاری از جوانان صرفا می‌خواهند زندگی خود را جدا از ایران رسمی و حکومتی بسازند.
مقاومت آنان تنها به شرکت در اعتراضات محدود نمی‌شود؛ بلکه در انتخاب پوشش، عشق‌ورزیدن، رقصیدن، گوش‌دادن به موسیقی، پرورش دوستی‌ها و حفظ بخش‌هایی از زندگی شخصی دور از کنترل مقام‌ها نیز نمود پیدا می‌کند.
این وضعیت نوعی پدیده را شکل داده است که می‌توان آن را «جدایی‌طلبی سکولار» نامید؛ تلاشی برای محافظت از زندگی خصوصی در برابر سلطه ایدئولوژیک حکومت.
در محافل اجتماعی، فرهنگی و عاطفی و در فضاهای جشن و شادی، جامعه دیگری در حال شکل‌گیری است؛ جامعه‌ای شکننده که البته دسترسی به آن بسته به امکانات اقتصادی و پیشینه اجتماعی افراد متفاوت است.
خود شادی می‌تواند به ابزاری برای ابراز استقلال و اختیار فردی تبدیل شود.
در حکومتی که شهادت را ستایش می‌کند و شهروندان را به خبرچینی علیه یکدیگر تشویق می‌کند، حتی اقدامات ساده‌ای مانند لذت‌بردن از زندگی و جست‌وجوی خوشبختی معنایی سیاسی پیدا می‌کنند.
تهران ادعا می‌کند که از طرف دانش‌آموزان دبیرستانی فرانسه سخن می‌گوید اما بهتر است پیش از هر چیز به صدای جوانان ایرانی گوش دهد؛ جوانانی که آرزو دارند زندگی خود را آن‌گونه که می‌خواهند بسازند.
پیام‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال از گسترش آموزش نظامی به بسیجی‌ها، طلبه‌ها و دیگر حامیان جمهوری اسلامی و همچنین تلاش برای ارعاب و کنترل دانش‌آموزان و پرورش نسلی جدید از نیروهای وفادار، حکایت دارد.
برخی شهروندان می‌گویند افراد پس از پایان دوره‌های آموزشی، اجازه یافته‌اند سلاح‌ها را با خود ببرند و در خانه یا محل دلخواه نگهداری کنند.
این روایت‌ها هم‌زمان با سازمان‌دهی گردان‌های تازه بسیج و افزایش حضور نیروهای مسلح در خیابان‌ها و مدارس مطرح شده‌اند.
یک مخاطب گزارش داده است سلاح‌هایی که سپاه پاسداران برای آموزش در اختیار شرکت‌کنندگان گذاشته بود، پس از پایان دوره به خانه‌ها یا مکان‌های مورد نظر این افراد منتقل شده‌اند.
شهروند دیگری نیز گفته همسایه‌اش که طلبه است، پس از گذراندن آموزش، چند قبضه سلاح به خانه برده و در محلی نگهداری کرده است.
بنا بر این پیام‌ها، سازوکار روشنی برای بازپس‌گیری سلاح‌ها وجود نداشته است.
این روایت‌ها نگرانی درباره نحوه ثبت، نگهداری و نظارت بر سلاح‌هایی را افزایش می‌دهند که به‌گفته مخاطبان، از محل آموزش خارج شده‌اند.
محور اصلی این نگرانی، گسترش دسترسی به سلاح در میان افرادی خارج از نیروهای رسمی و حرفه‌ای و انتقال آن به مکان‌هایی خارج از مراکز نظامی است؛ وضعیتی که در صورت نبود نظارت و پاسخ‌گویی روشن، می‌تواند خطر استفاده خارج از ضابطه از سلاح را بیش از پیش افزایش دهد.
آموزش نظامی در میدان‌های تهران و سازمان‌دهی هزار گردان
این پیام‌ها در شرایطی به ایران‌اینترنشنال رسیده‌اند که آموزش نظامی حامیان حکومت از مراکز نظامی به فضاهای عمومی شهرها گسترش یافته است.
در روزهای اخیر، دومین مرکز آموزش نظامی و امدادی پویش «جان‌فدا» در میدان هفت‌تیر، در مرکز تهران، افتتاح شد.
راه‌اندازی این مرکز در ادامه افتتاح نخستین پایگاه این طرح در میدان امام حسین تهران صورت گرفت.
ایران‌اینترنشنال پیش‌تر در گزارشی درباره ایجاد پایگاه‌های آموزش نظامی در میدان‌های تهران نوشته بود علی کوثری، معاون آموزش سازمان بسیج، اعلام کرده است دست‌کم ۱۴ پایگاه آموزش نظامی «جان‌فدا» در میدان‌های پایتخت راه‌اندازی خواهد شد.
به‌گفته او، بسیج هزار گردان را برای آموزش آماده کرده و مجوز تشکیل هزار تا دو هزار گردان دیگر را نیز گرفته است.
کوثری آموزش کار با کلاشنیکف و سلاح کمری برونینگ، آشنایی با تیربار، ریزپرنده‌ها و سلاح‌های دوش‌پرتاب، دفاع شهری و امداد و نجات را از محتوای این دوره‌ها برشمرد.
پیش از آن و در ۲۲ شهریور نیز ایران‌اینترنشنال اعلام آمادگی قرارگاه «جان‌فدای ایران» برای آموزش و سازمان‌دهی هزار گردان مقاومت ملی را گزارش کرده بود.
اعلام تشکیل این گردان‌ها و تاکید بر ادامه فعالیت آنها پس از جنگ، پرسش‌هایی درباره ایجاد لایه‌ای تازه و ماندگار از نیروهای وفادار به حکومت و نقش احتمالی آنها در مواجهه با خیزش‌های آینده مطرح می‌کند.
لایه‌ای تازه از نیروهای وفادار پس از اعتراضات دی‌ماه
گسترش این برنامه‌ها پس از اعتراضات میلیونی دی‌ماه ۱۴۰۴ و انتشار گزارش‌ها و اظهاراتی در ماه‌های بعد درباره از دست رفتن کنترل حکومت بر برخی شهرها رخ می‌دهد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اوایل دی ماه در گفت‌وگو با جواد موگویی در برنامه «ماجرای جنگ-۲» گفت حکومت برای اعتراضات ۱۸ دی ماه آمادگی نداشت.
در این گفت‌وگو، مجری با اشاره به کشته شدن هزاران نفر و «سقوط» برخی شهرها از جمله مشهد در چند ساعت و تایید صحبت‌های دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، در این‌باره، این وضعیت را یک غافلگیری راهبردی توصیف کرد.
سازمان‌دهی گردان‌های تازه را می‌توان تلاشی برای افزودن لایه‌ای موازی از نیروهای وفادار و آموزش‌دیده به ظرفیت نظامی و امنیتی حکومت دانست؛ لایه‌ای که وابستگی جمهوری اسلامی را تنها به نیروهای رسمی محدود نمی‌کند.
این روند، تجربه گسترش بسیج پس از انقلاب ۱۳۵۷ را یادآوری می‌کند.
بسیج در آذر ۱۳۵۸، پیش از آغاز جنگ ایران و عراق، تشکیل شد و در جنگ هشت‌ساله به یکی از مجاری اصلی جذب و اعزام نیرو تبدیل شد.
این نهاد اما در سال‌های بعد، نقشی کلیدی در کنترل اجتماعی و سرکوب اعتراضات داخلی پیدا کرد.
ایران‌اینترنشنال در گزارشی درباره ساختار و نقش بسیج در سرکوب داخلی نوشته بود این سازمان، با شبکه‌ای گسترده در محله‌ها، دانشگاه‌ها، مدارس و ادارات، هم در سازمان‌دهی ایدئولوژیک حامیان حکومت و هم در کنترل و سرکوب مخالفان نقش دارد.
گزارش‌های حقوق بشری و اسناد تحریمی نیز نقش مستقیم بسیج در سرکوب اعتراضات، از جمله در سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۸، را ثبت کرده‌اند.
از استقرار یگان ویژه در خیابان‌ها تا آموزش اسلحه در مدارس
هم‌زمان با گسترش آموزش‌های نظامی، مخاطبان ایران‌اینترنشنال از استقرار نیروهای یگان ویژه در نقاط مختلف تهران خبر می‌دهند؛ روایت‌هایی که از افزایش حضور امنیتی در فضاهای عمومی حکایت دارند.
این فضای نظامی به مدارس نیز رسیده است. پیام‌های دریافتی از آموزش اجباری کار با اسلحه به دانش‌آموزان و حضور ماموران مسلح در محیط آموزشی خبر می‌دهند.
در یک نمونه، مخاطبی درباره مدرسه «هجرت» در سمنان گزارش داده است ماموران مسلح، تفنگ را به سمت دانش‌آموزانی گرفته‌اند که از ترس گریه می‌کردند.
مدارس به یکی از عرصه‌های تازه گسترش این برنامه‌ها تبدیل شده‌اند.
ایران‌اینترنشنال پیش‌تر گزارش داده بود هم‌زمان با بازگشت میلیون‌ها دانش‌آموز به کلاس‌ها، حضور بسیج در دبستان‌ها پررنگ شده و برنامه‌های آموزشی با پیام‌های نظامی و ایدئولوژیک همراه شده‌اند.
هم‌زمان با گزارش‌هایی درباره حضور مسلحانه و آموزش کار با اسلحه در مدارس، ویدیوها و روایت‌هایی از حضور نیروهای مسلح در مدارس اسلامشهر و شهر اندیشه و خودروهای نظامی در یک هنرستان تهران منتشر شد.
ایران‌اینترنشنال همچنین ۹ مهر در گزارشی درباره فشار بر دانش‌آموزان برای عضویت در بسیج، پیام‌هایی منتشر کرد که از اجبار به عضویت، شرکت در برنامه‌های حکومتی و تهدید به کسر نمره یا برخورد انضباطی حکایت داشتند.
مدارس؛ میان ارعاب و پرورش نیروهای وفادار
حضور امنیتی و تلاش برای کنترل دانش‌آموزان سابقه دارد و در جریان خیزش «زن، زندگی، آزادی» و اعتراضات دی‌ماه نیز مورد توجه قرار گرفته بود.
در خیزش مهسا، مدارس، به‌ویژه مدارس دخترانه، از صحنه‌های برجسته همبستگی با اعتراضات بودند.
ویدیوهای منتشرشده، دانش‌آموزانی را نشان می‌دادند که حجاب اجباری را کنار می‌گذاشتند، شعارهای ضدحکومتی سر می‌دادند و تصاویر رهبران جمهوری اسلامی را از دیوارها پایین می‌آوردند.
این روند در جریان انقلاب ملی ایرانیان شکل جسورانه‌تری گرفت و دانش‌آموزانی از سراسر کشور، تصاویری از خود با عکس محمدرضا شاه و شاهزاده رضا پهلوی و نصب پرچم شیر و خورشید در مدارس منتشر کردند.
شهرام خلدی، تاریخ‌پژوه، پیش‌تر در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال، افزایش توجه حکومت به مدارس را به این تجربه مرتبط دانسته و گفته بود اعتراضات سراسری دی‌ماه نیز بار دیگر به حکومت یادآوری کرد که از نگاه آن، مدارس باید کنترل شوند.
جمهوری اسلامی می‌داند نسلی که دهه‌ها بعد از انقلاب ۵۷ به دنیا آمده، به آن وفادار نیست.
از این منظر، حضور مسلحانه در مدارس و گسترش برنامه‌های بسیج را می‌توان دو بخش از یک رویکرد دانست: ارعاب و کنترل دانش‌آموزان از یک سو، و جذب و پرورش نسلی از نیروهای وفادار از سوی دیگر.
