دادههای اولیه نشان میدهند تردد شناورهای تجاری در تنگه هرمز سهشنبه شش فروند بود؛ این رقم دوشنبه ۹ فروند و میانگین ۱۰ روز گذشته حدود ۱۲ فروند بوده است. همزمان با کاهش تردد در تنگه هرمز، سئول اعلام کرد هنوز درباره نحوه مشارکت در امنیت این آبراه تصمیم نگرفته است.
بر اساس دادههای اولیه کپلر، شرکت رهگیری کشتیها، که ساعت ۰۵:۳۰ بامداد چهارشنبه ۱۸ شهریور به وقت تهران ثبت شده، از شش شناور عبوری، پنج فروند وارد تنگه هرمز شدند و یک فروند از آن خارج شده است. این شناورها شامل یک کشتی پاناماکس و یک نفتکش متوسط بودند.
این آمار ممکن است تغییر کند، زیرا برخی کشتیها معمولا هنگام عبور از این مسیر فرستندههای موقعیتیاب خود را خاموش میکنند.
همزمان و در پی تشدید درگیریها میان آمریکا و جمهوری اسلامی، قیمت نفت برنت ۱۸ شهریور از ۹۹ دلار در هر بشکه عبور کرد و به بالاترین سطح خود در حدود هفت هفته گذشته رسید.
در تنگه بابالمندب، دیگر گلوگاه مهم دریایی خاورمیانه، سهشنبه ۲۵ شناور تجاری تردد کردند که ۱۱ فروند وارد و ۱۴ فروند خارج شدند.
میانگین تردد در این تنگه طی ۱۰ روز گذشته حدود ۲۷ فروند بود.
در میان شناورهای عبوری، دو نفتکش سوئزمکس، هشت نفتکش افرامکس و یک نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام بودند.
تشدید درگیریها در منطقه
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهای آمریکا سهشنبه پنج نفتکش حامل نفت خام ایران را منهدم کردند و ویدیویی از حملات منتشر کرد.
سنتکام گفت این حملات در پاسخ به اقدام سپاه پاسداران انجام شد که طی دو روز پیش از آن، دو بار یک ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا را با موشکهای بالستیک هدف قرار داده بود.
آمریکا اعلام کرد در این حملات کسی آسیب ندیده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در سفر به کلمبیا گفت ایران همچنان تلاش میکند کشتیهای نیروی دریایی ایالات متحده را هدف قرار دهد و «هر بار که چنین کاری کنند یا برای آن تلاش کنند، نفتکش از دست خواهند داد».
بر اساس بیانیه سپاه پاسداران که رسانههای حکومتی منتشر کردند، جمهوری اسلامی با موشکهای بالستیک به پایگاه مورد استفاده نیروهای آمریکا در نزدیکی الازرق اردن حمله کرده است.
رسانههای حکومتی در ایران ویدیویی منتشر کردند که به گفته آنها، پرتاب موشکها به سوی اردن را نشان میدهند.
در حالی که جمهوری اسلامی میگوید موشکها خسارات سنگینی وارد کردهاند، اردن اعلام کرد پدافند هوایی این کشور ۱۸ موشک از ۲۰ موشک ایرانی را رهگیری کرده و دو موشک دیگر در مناطق غیرمسکونی سقوط کردهاند.
به گفته مقامهای اردنی، این حمله تلفاتی نداشته است.
از سوی دیگر حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی نیز چهار شهر در جنوب عربستان سعودی را هدف قرار دادند. مقامهای عربستان سعودی از زخمی شدن ۷۳ نفر و آتشسوزی در تاسیسات نفتی خبر دادند.
سئول گزینههای مشارکت در امنیت تنگه هرمز را بررسی میکند
لی جائهمیونگ، رییسجمهوری کره جنوبی، که در فرانسه به سر میبرد، ۱۷ شهریور در نشست خبری مشترک با امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، گفت دو کشور توافق کردهاند برای احیای سریع آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و ثبات زنجیرههای تامین جهانی، هماهنگی نزدیک خود را ادامه دهند.
تنگه هرمز برای تامین انرژی کره جنوبی اهمیت ویژهای دارد؛ این کشور سال گذشته برای ۶۱ درصد واردات نفت خام و ۵۴ درصد واردات نفتای خود به این آبراه متکی بود.
وی سونگلاک، مشاور امنیت ملی کره جنوبی، پس از نشست سران دو کشور گفت گفتوگوها بر چگونگی مشارکت سئول در تلاشهای بینالمللی برای امنیت دریایی تنگه هرمز متمرکز بوده، نه اعزام نیرو.
او تاکید کرد: «ما هنوز در مرحله بررسی هستیم و هیچ تصمیمی گرفته نشده است.»
به گفته سونگلاک، جمهوری اسلامی پس از انتشار گزارشهایی درباره نقش احتمالی کره جنوبی در تامین امنیت تنگه هرمز، از طریق مجاری دیپلماتیک خواستار توضیح شده است.
او همچنین ارتباط بررسی گزینههای مشارکت با گفتوگوهای سرمایهگذاری با آمریکا را رد کرد.
وزارت دفاع کره جنوبی سهشنبه اعلام کرد یک تیم ارزیابی را برای بررسی شرایط امنیتی منطقه به امارات متحده عربی فرستاده است.
این وزارتخانه تاکید کرد ماموریت این تیم صرفا برای جمعآوری اطلاعات است و به معنای تصمیم قبلی برای اعزام نیرو نیست.
خبرگزاری یونهاپ گزارش داد این تیم شرایط لازم را برای عملیات احتمالی هواپیماهای گشت دریایی پی-۸ در پایگاه هوایی الظفره امارات متحده عربی بررسی میکند، اما وزارت دفاع کره جنوبی اعلام کرد نمیتواند موضوعات مربوط به استقرار و عملیات نیروها را تایید کند.
هرگونه اعزام نظامی به تایید پارلمان کره جنوبی نیاز دارد. رسانههای این کشور گزارش دادهاند که این موضوع ممکن است در نشست ۲۶ شهریور شورای امنیت ملی بررسی شود؛ هرچند سونگلاک گفت هنوز درباره گزینه مشخصی تصمیمگیری نشده است.
دفتر ریاستجمهوری کره جنوبی نیز گزارشها را درباره تعیین ضربالاجل از سوی آمریکا برای اعزام تجهیزات به تنگه هرمز رد کرد.
سئول هفته گذشته اعلام کرده بود گزینههای مختلف، از جمله اقدامات نظامی را برای کمک به تامین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز بررسی میکند.
این اعلام پس از آن صورت گرفت که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۲۵ مرداد دستور داد رزمایشهای مشترک آمریکا و کره جنوبی کاهش یابد؛ اقدامی که به گفته او تا حدی به خودداری سئول از کمک به واشینگتن در درگیری با ایران مربوط بود.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، این هفته هشدار داد هرگونه مشارکت نظامی کره جنوبی در عملیات خلیج فارس یا تنگه هرمز، حمایت از «تجاوز» آمریکا تلقی خواهد شد و پیامدهای جدی به دنبال خواهد داشت.
حتی تهدیدهای اخیر تهران برای مقابله با این حملات نیز عملی نشده و بیاثر مانده است؛ موضوعی که اعتراض حامیان حکومت را هم برانگیخته است.
ارتش اسرائیل روز سوم سپتامبر اعلام کرد بر این ارتفاعات «کنترل عملیاتی» یافته است؛ تعبیری که نشان میدهد این تپه هنوز بهطور کامل تصرف نشده، اما در آستانه سقوط است. حزبالله این ادعا را نه کاملا تایید کرد و نه رد؛ رسانههای نزدیک به حکومت ایران نیز ادعاهای متناقضی مطرح کردند و آن را همزمان درست و نادرست خواندند.
در سوی دیگر، حملات تلآویو و بمباران این منطقه نهتنها متوقف نشده، بلکه شدت یافته است. اکنون پرسش این است که آیا فشار حامیان، حکومت را به واکنش نظامی وادار خواهد کرد و این تپه آتش جنگ تازهای را در منطقه خواهد افروخت؟
«همه جبههها» تا کجا؟
متن تفاهمنامهای که میان تهران و واشنگتن امضا شد، از دغدغه جمهوری اسلامی برای لبنان نشان داشت، چرا که حکومت حاضر شد تا امنیت ایران را به امنیت این منطقه گره بزند. بند اول تفاهم نامه صراحتا میگفت: آمریکا، جمهوری اسلامی و متحدان آنها «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان» را اعلام میکنند و متعهد میشوند «تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان را تضمین کنند».
این عبارت از همان ابتدا محل نزاع طرفین بود. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان و میزبان مذاکرات، «همه جبههها از جمله لبنان» را بخشی از توافق اعلام کرد، اما بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ساعاتی بعد آن را رد کرد.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، گنجاندن لبنان را دستاورد جمهوری اسلامی خوانده است: «ما جبهه مقاومت و لبنان را در بند اول تفاهمنامه آوردیم.» اما هم او بارها لبنان را یکی از بندهای نقضشده تفاهمنامه شمرده، بیآنکه تهران جز یک بار اقدام قابلتوجهی در برابر آن انجام داده باشد.
مجتبی امانی، سفیر پیشین جمهوری اسلامی در بیروت، معادله بازدارندگی را چنین توصیف میکند: «از زمانی که پاسخ نظامی دادیم، تلاش میکنند این معادله را به هم بزنند؛ معادلهای که باعث شده اسرائیل و نتانیاهو جرئت حمله به بیروت و ضاحیه را نداشته باشند.»
ولی جنوب لبنان عملا به جایی بدل شده که اسرائیل در آن منطقه امن خود را میسازد و تهران تنها نظارهگر است. شرایط برای تهران هم دشوار است چرا که در خیابانهای مختلف ایران گفته میشود «جنوب ایران» نیز به «جنوب لبنان» تبدیل شده است.
شکاف میان ادعا و اقدام جمهوری اسلامی، دقیقا همان زمین مانوری است که اسرائیل در آن پیشروی میکند.
در حالی که سند تفاهمنامه بر پایان جنگ در «همه جبههها» تاکید دارد، خط قرمز عملی تهران تاکنون از محدوده ضاحیه در بیروت فراتر نرفته است.
در آن سو، تلآویو با استناد به «امنیت وجودی»، شرط عقبنشینی را خلع سلاح کامل حزبالله دانسته و تحرکات خود از قلعه شقیف تا علیالطاهر را در همین چارچوب توجیه میکند؛ تهران اما در برابر این روند، جز هشدارهای محرمانه و غیرعلنی، موضعی موثر اتخاذ نکرده است.
اسرائیل چه میخواهد؟
علیالطاهر ارتفاعی راهبردی با حدود ۶۰۰ متر ارتفاع از سطح دریاست که در نزدیکی شهر نبطیه و حدود ۱۵ کیلومتری مرز اسرائیل قرار دارد.
بنا بر گزارش منابع امنیتی لبنانی و ادعاهای اسرائیل، حزبالله در دل این ارتفاعات شبکهای زیرزمینی شامل مرکز فرماندهی و انبارهای تسلیحاتی ایجاد کرده بود؛ موضعی که مناطق مرزی جنوب لبنان را به عمق کوهستانی اقلیمالتفاح در شمال پیوند میدهد.
این تپه، بر اساس روایت ارتش اسرائیل، یکی از گرههای اصلی یگان بدر حزبالله بود؛ یگانی که گفته میشود با تکیه بر این زیرساختها، در نبردی که تهران آن را «جنگ رمضان» نامید، در حملات موشکی به اسرائیل نقش داشت.
ایهاب حماده، نماینده حزبالله در مجلس لبنان، میپرسد: «چگونه دشمن اسرائیلی میتواند ادعا کند تپه را کنترل میکند، در حالی که همچنان بیوقفه آن را بمباران میکند؟»
او میافزاید اسرائیل هیچ تصویری از تصرف منتشر نکرده و میکوشد تپه را «آخرین سنگر» نشان دهد تا نتانیاهو با آن کارت انتخاباتی بسازد. اما خبرنگار جمهوری اسلامی در گزارشی درباره این تپه میگوید که منطقه مدتهاست از دست رفته و سربازان سپاه در آنجا وضعیتی عاشورایی را از سر گذراندهاند.
این روایتهای متضاد، خود گویای وضعیت مبهم منطقهاند. نیکلاس بلنفورد، پژوهشگر شورای آتلانتیک، میگوید اگر اسرائیل میخواست علیالطاهر را نگه دارد، ناچار بود ارتفاعات شمال و شمالشرقی آن را هم بگیرد؛ و به گمان او تلآویو ترجیح میدهد تاسیسات را منفجر کند و به زمین قابل دفاعتر عقب بنشیند. گزارش شبکه کان نیز همین ارزیابی را تقویت میکند و آن را صریحا به پایانیافتن عملیات علیالطاهر گره میزند.
اگر چنین باشد، هدف نخست تلآویو را باید انهدام تاسیسات این تپه دانست تا بتواند در منطقه امنیتی خود راحتتر مستقر شود. اما سرنوشت این خواسته به واکنش حزبالله و جمهوری اسلامی هم بستگی دارد، چرا که با سقوط تپه راه اشغال نبطیه نیز باز میشود.
با این حال، به نظر میرسد نبرد فعلا بر سر صرفا تصرف تپه نیست، بر سر قطع پیوند خط مقدم با عقبه عملیاتی است. منابع نظامی لبنانی به ارمنیوز گفتهاند حزبالله بخشی از تسلیحات و سامانههای پدافندی خود را پیشاپیش به نوار کوهستانی اقلیمالتفاح، الریحان، عرمتی، ملیتا و جبل صافی منتقل کرده و مرحله بعدی حملات احتمالا همین مناطق خواهد بود.
اگر اهداف اسرائیل در لبنان از خنثیسازی یک موضع مشخص به تثبیت «منطقه امنیتی»، کنترل مسیرهای دسترسی و جلوگیری دائمی از بازسازی توان حزبالله گسترش یابد، این تحول میتواند پیامدهایی فراتر از جبهه لبنان داشته باشد.
در چنین چارچوبی، فشار بر حزبالله بخشی از راهبرد وسیعتر اسرائیل برای محدود کردن ظرفیتهای منطقهای جمهوری اسلامی خواهد بود؛ راهبردی که بنیامین نتانیاهو نیز با تاکید بر اینکه «کار اسرائیل با جمهوری اسلامی هنوز تمام نشده است» به آن اشاره کرده است.
آیا تهران ریسک نبرد را خواهد پذیرفت؟
بنا بر گزارش رویترز، تهران از طریق عمان به آمریکا هشدار داده بود که در صورت حمله گسترده به علیالطاهر واکنش شدید نشان خواهد داد؛ دو مقام منطقهای به این خبرگزاری گفتند «بیش از ۱۲ عضو سپاه پاسداران» در منطقه حضور دارند. یک مقام کاخ سفید پاسخ داد این ادعا «دقیق نیست» و روزنامه معاریو نیز نوشت ارزیابی ارتش اسرائیل آن است که هیچ نیروی سپاه در علیالطاهر نیست. به نظر میرسد هر دو طرف عامدانه میکوشند وضعیت را مبهم نگه دارند.
در دل همین ابهام، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، شامگاه یکشنبه در صدا و سیما برای نخستین بار تلویحا پذیرفت: «اسرائیل بنا بر دلایلی که بعدها عرض خواهیم کرد توانسته جاهایی را بگیرد.»
او در همان گفتوگو از اعلام قریبالوقوع یک «محدوده ممنوعه» در خارج از تنگه هرمز خبر داد. یعنی در شرایطی که تهران شکست جنوب لبنان را نیمبند پذیرفته است، تشدید تنش را به خلیج فارس برده، نه به لبنان.
در تحلیل رفتار تهران، منطقی دوگانه به چشم میخورد: پرهیز از تشدید مواجهه مستقیم با اسرائیل و همزمان تمرکز توان بر حفظ امنیت پیرامونی در مرزهای جنوبی، بدون گشودن جبههای جدید.
در این میان، تنگه هرمز اهرمی مستقیم و مستقل از توان متحدان آسیبدیده ارائه میدهد؛ ابزاری که شدتش قابل کنترل بوده و فشار را به صورت غیرمستقیم متوجه واشینگتن میسازد.
اما این تنگه به خاطر اقدامات آمریکا در محاصره دریایی و حمله به نفتکشها آسیبپذیر به نظر میرسد. همچنین آسیب پذیری آن به واسطه از دست رفتن کنترل انصارالله یمن بر تنگه بابالمندب ممکن است بیشتر نیز بشود.
با این حال، تهران زیر انباشتِ فشارهای چندلایه قرار دارد: فشارهای خردکننده اقتصادی، محاصره دریایی و نارضایتیهای روزافزون اجتماعی. همزمان، افت توان میدانی و از دست رفتن مواضع حزبالله و حوثیها، انزوای راهبردی جمهوری اسلامی را پررنگتر کرده است.
چنانچه این روند محاسبات تهران را به نقطه غیرقابل تحمل بودن هزینهها برساند، احتمال چرخش از انفعال به سوی خروج از لکنت و عملیاتیکردن سیاستهای تهاجمیِ اعلامی افزایش خواهد یافت و حکومت تنش را راهی برای کنترل موقعیت خواهد دانست.
شامگاه سهشنبه ۱۷ شهریور آمریکا اعلام کرد در پی حملات ناموفق موشکی جمهوری اسلامی به دو ناو جنگی این کشور در خلیج فارس، پنج نفتکش مرتبط با سپاه پاسداران را منهدم کرده است. پس از آن، سپاه پاسداران نیز اعلام کرد که حملاتی موشکی به یک پایگاه آمریکا در اردن انجام داده است.
در اولین واکنش به این درگیریها، قراردادهای آتی نفت خام برنت در نخستین دقایق بامداد چهارشنبه ۱.۵۷ دلار، معادل ۱.۶ درصد، افزایش یافت و به ۹۹.۴۹ دلار در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با ۱.۶۰ دلار، معادل ۱.۷۲ درصد، افزایش، به ۹۴.۶۳ دلار در هر بشکه رسید.
قیمت نفت خام برنت از اوایل ماه اوت تاکنون حدود ۲۵ درصد افزایش یافته است زیرا امیدها به دستیابی به راهحلی دائمی برای جنگ ششماهه کاهش یافته و درگیریها بار دیگر شدت گرفتهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه ۱۶ شهریور در شبکههای اجتماعی نوشت که با پیروزی آمریکا در جنگ ایران، بهای نفت بهشدت کاهش خواهد یافت و قیمت بنزین ابتدا به سه دلار و در نهایت به کمتر از دو دلار در هر گالن میرسد.
در مقابل، محمد باقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی نیز دوشنبه ۱۶ شهریور در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «زنجیره تولید نفت و گاز در این منطقه گسترده، در دسترس و آسیبپذیر است. شرکتهای نفت و گاز آمریکایی در سراسر این آبها و تاسیسات نیز به همان اندازه در معرض خطرند.»
او افزود: «به داراییهای ما حمله کنید، هدف حمله قرار میگیرید. ما پیشتر این را ثابت کردهایم؛ از پایگاههایی بپرسید که دیگر قابل استفاده نیستند.»
دان استروین، رییس مشترک بخش تحقیقات جهانی کالاها در گلدمن ساکس، سهشنبه به شبکه سیانبیسی گفت تشدید درگیری میان آمریکا و حکومت ایران که اکنون وارد هفتمین ماه خود شده است، همزمان با افزایش حملات به کشتیرانی، خطر جهش قیمت نفت به بالای ۱۲۰ دلار در هر بشکه را افزایش داده است.
استروین گفت تشدید تنشها در روزهای اخیر، احتمال تحقق سناریویی صعودیتر را افزایش داده است؛ سناریویی که در آن صادرات طی ماههای آینده بهبود پیدا نمیکند.
او گفت: «تحولات چند روز گذشته نشان میدهد احتمال آن سناریو صعودی جایگزین، که در آن صادرات در چند ماه آینده عملا راکد میماند و قیمت برنت از ۱۲۰ دلار فراتر میرود، قطعا در حال افزایش است زیرا شاهد تشدید و گسترش حملات به کشتیرانی هستیم.»
با این حال او ابراز امیدواری کرد که صادرات نفت از خلیج فارس بهتدریج احیا شود، زیرا تولیدکنندگان، از جمله از طریق استفاده از مسیرهای جایگزین کشتیرانی و در نهایت افزایش ظرفیت خطوط لوله، خود را با اختلالات موجود تطبیق میدهند.
روزنامه نیویورکتایمز یکشنبه ۱۵ شهریور گزارش داد میانگین عبور روزانه نفت از تنگه هرمز در هفت روز منتهی به ۱۲ شهریور، با وجود حفاظت ارتش آمریکا، ۶۰ درصد کمتر از پیش از جنگ بود.
یوجین گولز، استاد دانشگاه نوتردام، به این روزنامه گفت: «حکومت ایران نمیتواند تنگه را کاملا ببندد و آمریکا نیز نمیتواند آن را کاملا باز کند.»
پیشنویس قطعنامهای که آسوشیتدپرس آن را مشاهده کرده و رویترز نیز پیشتر درباره آن گزارش داده بود، از رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، میخواهد: «این قطعنامه و قطعنامههایی را که پیشتر تصویب شدهاند مطابق با مقررات مربوطه در اساسنامه آژانس بینالمللی انرژی اتمی، به تمامی اعضای آژانس و همچنین شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل متحد ارسال کند.»
این قطعنامه همچنین «بر حمایت خود از یک راهحل دیپلماتیک برای چالشهای ناشی از برنامه هستهای ایران و پیامدهای آن برای صلح و ثبات منطقهای تأکید میکند؛ راهحلی که به توافقی منجر شود که تمامی نگرانیهای بینالمللی مرتبط با فعالیتهای هستهای ایران را برطرف کند، و همه طرفها را تشویق میکند بهطور سازنده در دیپلماسی مشارکت کنند.»
ایران بر اساس تعهداتی که بخشی از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) است، از نظر حقوقی موظف است تمامی مواد و فعالیتهای هستهای خود را اعلام کند و به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه دهد تایید کنند که هیچیک از این فعالیتها از برنامههای صلحآمیز منحرف نشدهاند.
بهنوشته آسوشیتدپرس این اقدام دیپلماتیک از خرداد ۱۴۰۴ در دست بررسی بوده است. در آن زمان یک روز پیش از آنکه آمریکا و اسرائیل حملات خود علیه تاسیسات هستهای ایران را آغاز کنند، شورای حکام آژانس برای نخستین بار در ۲۰ سال گذشته رسما جمهوری اسلامی را ناقض تعهدات منع اشاعه خود دانست.
ارجاع احتمالی پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل، مسئولیت رسیدگی به موضوع را به مرجعی بالاتر منتقل میکند که قادر است اقدامات الزامآور حقوقی بیشتری، از جمله تحریم یا مسدود کردن داراییها، اعمال کند.
آسوشیتدپرس در گزارش خود با اشاره به احتمال وتو هر قطعنامهای در شورای امنیت سازمان ملل از سوی روسیه و چین افزود حتی در صورتی که شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی پرونده هستهای ایران را به شورای امنیت بفرستد، احتمال اندکی وجود دارد که این شورا برای اقدامات تنبیهی مشخصی تصمیم بگیرد.
این خبرگزاری بهنقل از دیپلماتها نوشت که پیشنویس قطعنامه آمریکا و سه کشور اروپایی هنوز بهطور رسمی به شورای حکام ارائه نشده است و مذاکره درباره آن همچنان ادامه دارد و ممکن است که متن آن تغییر کند.
پس از ارائه رسمی، این قطعنامه در نشست هفته آینده شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین به رأی گذاشته خواهد شد.
بهگفته یک دیپلمات ارشد غربی که به شرط ناشناس ماندن سخن گفت، ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل به تعویق افتاده بود تا فرصتی برای آخرین تلاش دیپلماتیک فراهم شود.
این مقام گفت اکنون شورای حکام آژانس باید مطابق ماموریت خود عمل کند، زیرا ایران نهتنها همکاری نکرده، بلکه دیگر حتی ارتباطی نیز بین آژانس بینالمللی انرژی اتمی و تهران وجود ندارد.
از زمانی که اسرائیل و آمریکا در جریان جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ تاسیسات هستهای ایران را هدف قرار دادند، جمهوری اسلامی به بازرسان آژانس اجازه دسترسی به سایتهای هستهای آسیبدیده در آن حملات را نداده است. این در حالی است که تهران طبق پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای از نظر قانونی موظف به همکاری با نهاد ناظر هستهای سازمان ملل است.
آژانس همچنین از زمان بمبارانهای خرداد سال گذشته نتوانسته وضعیت ذخیره اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی جمهوری اسلامی را راستیآزمایی کند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارش محرمانه روز سهشنبه خود که آسوشیتدپرس آن را مشاهده کرده، هشدار داد که ادامه خودداری حکومت ایران از دادن اجازه دسترسی بازرسان آژانس به سایتهای هستهای و راستیآزمایی مواد هستهای، یک «خطر اشاعه» ایجاد میکند که باید «با نهایت فوریت مورد رسیدگی قرار گیرد.»
بر اساس اعلام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران ذخیرهای شامل ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد در اختیار دارد؛ سطحی که تنها یک گام فنی کوتاه با غنای ۹۰ درصدی مورد نیاز برای سطح تسلیحاتی فاصله دارد.
گروسی سال گذشته در مصاحبهای با آسوشیتدپرس هشدار داد که اگر حکومت ایران تصمیم بگیرد برنامه خود را تسلیحاتی کند، این ذخیره میتواند امکان ساخت تا ۱۰ بمب هستهای را برای این کشور فراهم کند. او در عین حال تأکید کرد که این به معنای آن نیست که حکومت ایران چنین سلاحی در اختیار دارد.
آژانس همچنین در گزارش محرمانه روز سهشنبه خود اعلام کرد در تحقیقات طولانیمدتش درباره آثار اورانیوم کشفشده از سوی بازرسان در چندین سایت اعلامنشده در ایران هیچ پیشرفتی حاصل نشده است.
مقامهای غربی گمان میکنند این آثار اورانیوم ممکن است شواهد بیشتری ارائه دهد مبنی بر اینکه ایران تا سال ۲۰۰۳ یک برنامه مخفی تسلیحات هستهای داشته است.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) در بیانیهای اعلام کرد که نیروهای آمریکایی سهشنبه ۱۷ شهریور پنج نفتکش حامل نفت خام ایران را منهدم کردند. بهگفته سنتکام این اقدام پس از آن صورت گرفت که سپاه پاسداران طی دو روز گذشته، دو بار یک ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا را با موشکهای بالستیک هدف قرار داد.
سنتکام در بیانیه خود تاکید کرد در حملات موشکی جمهوری اسلامی آسیبی به ناو جنگی آمریکا و سرنشینان آن وارد نشده است و این ناو به گشتزنی در آبهای منطقه ادامه میدهد.
بر اساس این بیانیه، نیروهای سنتکام در واکنش به جدیدترین حملات ناموفق جمهوری اسلامی، «کاویز»، «چارمینار»، «هورایزن ۱» و «ریسکو» نفتکشهای حامل نفت خام متعلق به سپاه پاسداران را در دریای عمان و همچنین نفتکش «دریا» را در نزدیکی جزیره خارک منهدم کردند.
سنتکام اضافه کرد نیروهای آمریکایی پیش از هدف قرار دادن این شناورها، به خدمه آنها دستور ترک کشتیها را دادند و سپس این شناورها را از کار انداختند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، شنبه ۱۴ شهریور نیز با انتشار بیانیهای اعلام کرده بود که پس از هدف قرار گرفتن دو ناو جنگی آمریکا از سوی جمهوری اسلامی، سه نفتکش سپاه پاسداران را منهدم کرده است.
براساس این بیانیه پس از آنکه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز شنبه موشکهای بالستیک به سوی دو ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا که در آبهای منطقه گشتزنی میکردند شلیک کرد، نیروهای سنتکام سه نفتکش حامل نفت خام ایران را هدف قرار دادند.
بهگفته سنتکام یک ناو هواپیمابر آمریکایی و یک ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده با موفقیت از چندین حمله بدون تحریک قبلی سپاه گریختند و هیچیک از نیروهای آمریکایی آسیب ندیدند.
سنتکام در بیانیه خود افزود پس از حملات ناموفق جمهوری اسلامی، سنتکام نفتکشهای استارک ۱ (M/T Stark 1) را در نزدیکی جاسک، نفتکش داونی (M/T Downy) را در نزدیکی سواحل جزیره خارک را بهطور دائمی از کار انداخت.
بهگفته سنتکام، نیروهای آمریکایی همچنین پس از آنکه به خدمه دستور دادند نفتکش خالی کایلو (M/T Kylo) ، که با نام نوکسن (Noxen) نیز شناخته میشود را ترک کنند، چندین نقطه حیاتی این شناور را در دریای عمان هدف قرار دادند و آن را بهطور کامل منهدم کردند.
سنتکام در بیانیه خود گفت: «حکومت ایران از این نفتکشها بهعنوان بخشی از یک شبکه چند میلیارد دلاری پنهان برای تامین مالی سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی آن در منطقه استفاده کرده است.»
در این بیانیه تاکید شده است: «ایران هیچ امکانی برای دفاع از این شناورها ندارد.»
در همین حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز شامگاه سهشنبه ۱۷ شهریور اعلام کرد: «هر بار که حکومت ایران تلاش کند به کشتیهای نیروی دریایی ایالات متحده حمله کند، ما نفتکشهای آنها را هدف قرار خواهیم داد.»
به گزارش خبرگزاری رویترز، روبیو در جریان سفر به کلمبیا به خبرنگاران گفت: «حکومت ایران همچنان تلاش میکند تا به کشتیهای نیروی دریایی ایالات متحده حمله کند و هر بار که این کار را انجام میدهند یا سعی میکنند این کار را انجام دهند، نفتکشها را از دست خواهند داد.»
شلیک موشکهای خوشهای به سوی اردن
در همین و در پی حملات آمریکا به نفتکشها، رسانهها در ایران خبر دادند که سپاه پاسداران با موشکهای خوشهای خیبرشکن، اردن را هدف قرار داده است.
کانال تلگرامی موسوم به «سپاه سایبری سپاه پاسداران» بهنقل از یک مقام جمهوری اسلامی نوشت: «سپاه پاسداران دقایقی پیش از موشکهای خیبرشکن استفاده کرد.»
پس از این حملات، روابط عمومی سپاه پاسداران با انتشار بیانیهای اعلام کرد آشیانه تعمیر و نگهداری، آمادهسازی و محل استقرار جنگندههای اف-۱۵، اف-۱۶ و اف-۳۵ را در پایگاه آمریکایی الازرق اردن هدف قرار داده است.
در سوی مقابل، ارتش اردن اعلام کرد که ۲۰ موشک بالستیک بهسوی این کشور شلیک شده است و پدافند هوایی اردن ۱۸ موشک را رهگیری و منهدم کرده و دو موشک نیز در مناطقی خالی از جمعیت فرود آمده است.
ارتش اردن تاکید کرد که حملات موشکی شامگاه سهشنبه جمهوری اسلامی هیچ تلفات جانی بر جای نگذاشته است.
رسانههای منطقه نیز از رهگیری موشکهای شلیکشده از خاک ایران به سوی اردن خبر دادند اما گزارشی از خسارات احتمالی این حملات منتشر نکردند.
شبکه خبری الحدث گزارش داد که پدافند هوایی اردن با موجی از موشکهای پرتاب شده از سوی جمهوری اسلامی مقابله کرد.
الحدث همچنین گفت مواردی از رهگیری شمار زیادی از موشکهای جمهوری اسلامی را در جنوب سوریه ثبت کرده است.
این شبکه خبری بهنقل از خبرنگار خود نوشت تاکنون گزارشی از تلفات جانی یا خسارتهای مادی این حملات منتشر نشده است.
شبکه اسکاینیوز عربی نیز گزارش داد که پدافند هوایی اردن موشکهایی را در آسمان برخی مناطق این کشور رهگیری کرد.
تلویزیون دولتی سوریه گزارش داد که پدافند هوایی این کشور موشکهایی را که از سوی ایران شلیک شده بودند، بر فراز شهر مرزی اربد در اردن رهگیری کرده است.
ساعتی پیش از این حملات، نیروی دریایی سپاه در هشداری فوری تهدید کرد که تمامی نفتکشها در محدود اسکلههای کویت و بحرین را مورد حمله قرار خواهد داد. سپاه از خدمه این نفتکشها هم در لنگرگاهها و هم در اسکلهها خواسته است که این شناورها را هرچه زودتر تخلیه کنند.
در بیانیه سپاه که با عنوان هشدار فوری در رسانههای حکومتی منتشر شده، با اشاره به هدف قرار دادن چند فروند از نفتکشهای ایران از سوی ارتش آمریکا، به تمامی خدمه نفتکشها در محدود اسکله های کویت و بحرین اخطار داده شده است که شناور خود را چه در لنگر گاه و چه در اسکلهها سریعا ترک کنند چرا که مورد هدف قرار خواهند گرفت.
همزمان و در ادامه تهدیدهای مقامهای جمهوری اسلامی، علی عظمایی، فرمانده نیروی دریایی سپاه با بازنشر پستی از مجید موسوی، فرمانده هوافضای سپاه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دریا را برای دشمن به جهنم تبدیل میکنیم.»
فرمانده هوافضای سپاه نیز در شبکه ایکس نوشت: «با تعرض دشمن به نفتکش های ایران، دومینویی از پیامدهای زنجیره ای شروع خواهد شد که کسی جز ایران نمیتواند متوقفش کند.»
در بیانیه سپاه که با عنوان هشدار فوری در رسانههای حکومتی منتشر شده، با اشاره به هدف قرار دادن چند فروند از نفتکشهای ایران از سوی ارتش آمریکا، به تمامی خدمه نفتکشها در محدود اسکله های کویت و بحرین اخطار داده شده است که شناور خود را چه در لنگر گاه و چه در اسکلهها سریعا ترک کنند چرا که مورد هدف قرار خواهند گرفت.
این هشدار پس از آن داده شد که گزارشهایی از دور جدید حملات آمریکا به نفتکشهای ایران در سواحل جنوبی ایران منتشر شد.
شبکه خبری سیانان بهنقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد ایالات متحده چندین نفتکش ایرانی را در نزدیکی جزیره خارک در تنگه هرمز هدف قرار داد.
یکی از این مقامها گفت نیروهای آمریکایی در واکنش به تلاشها برای انجام حملات موشکی علیه یک ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا، نفتکشهای ایرانی مرتبط با سپاه پاسداران را هدف قرار دادند.
سیانان نوشت: «این حملات در شرایطی انجام شده که آمریکا در چارچوب راهبرد خود در جنگ، تمرکز بیشتری بر هدف قرار دادن یا از کار انداختن اهداف در اطراف تنگه هرمز گذاشته است، عملیات اسکورت کشتیهای تجاری را در این آبراه مهم انجام میدهد و محاصره دریایی بنادر ایران را حفظ کرده است؛ اقداماتی که بخشی از فشار همهجانبه برای افزایش فشار اقتصادی بر رهبران جمهوری اسلامی محسوب میشود.»
رسانههای ایران نیز شامگاه سهشنبه ۱۷ شهریور گزارش دادند صدای انفجارهایی در محدوده جزیره خارک و شهرستان جاسک به گوش رسیده است.
استانداری هرمزگان اعلام کرده است که اصابتی در محدوده شهرستان جاسک رخ نداده و صداهای شنیدهشده مرتبط با درگیریها در دریا بوده است.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از خبرنگار خود در جزیره خارک نوشت صدای انفجارها از محدوده خلیج فارس به گوش رسیده است، اما نشانهای از دود و آتش مشاهده نمیشود.
به گزارش این رسانه حکومتی، حدود ساعت ۲۱:۴۵ سهشنبه صدای انفجار در شهرستان جاسک شنیده شد.
بهگفته منابع محلی، صدا از سمت دریا و نزدیکی منطقه سنگ سیاه به گوش رسیده و انفجار در دو مرحله و با فاصله کوتاه رخ داده است.
خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، نیز گزارش داد صدای چند انفجار در نقاطی از جزیره خارک شنیده شد.
مهر بر اساس بررسیهای میدانی خبرنگار خود نوشت صداها از محدوده لنگرگاه خارک به گوش رسیده است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، دیگر رسانه وابسته به سپاه، یک نفتکش کوچک ایرانی در چهار مایلی جزیره خارک هدف حمله موشکی ارتش ایالات متحده قرار گرفت.
تسنیم افزود این نفتکش در محدوده لنگرگاه خارک مورد اصابت «پرتابه» نیروهای آمریکایی قرار گرفت.
منابع محلی به تسنیم گفتند این حمله تلفات جانی نداشته و کارکنان نفتکش در حال تخلیه آن هستند.
در سوی دیگر، شبکه آی۲۴نیوز به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد ایالات متحده در حال حمله به نفتکشهای ایرانی است.
این شبکه جزییات بیشتری درباره تعداد نفتکشها، محل حملات یا خسارتهای احتمالی منتشر نکرد.
سابقه حملات اخیر آمریکا به اهدافی در ایران
در روزهای اخیر تنشها میان جمهوری اسلامی و آمریکا شدت گرفته است. سنتکام ۱۴ شهریور اعلام کرد پس از شلیک موشکهای بالستیک سپاه پاسداران به سوی دو ناو جنگی آمریکا، ارتش ایالات متحده سه نفتکش ایران را هدف قرار داد.
شامگاه ۱۰ شهریور نیز نیروهای آمریکا موجی از حملات را علیه مواضع سپاه پاسداران در ایران انجام دادند.
بنا بر اعلام سنتکام، در این حملات مواضع پدافند هوایی، سامانههای راداری، تجهیزات و تاسیسات دریایی، قابلیتهای مینگذاری و مراکز ارتباطی سپاه هدف قرار گرفتند.
تهدید مقامهای جمهوری اسلامی به حملات تلافیجویانه
علی عبداللهی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، شامگاه ۱۷ شهریور در شبکه اجتماعی ایکس نوشت ارتش آمریکا به نفتکشهای ایران اخطار تخلیه داده است تا آنها را هدف قرار دهد.
او تهدید کرد: «هرگونه تعرض به نفتکشهای ایران موجب هدف قرار گرفتن پایگاههای آمریکا در منطقه توسط نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران خواهد شد.»
در موضعی جداگانه، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا گفت: «در صورت هرگونه تعرض به کشتیهای ایرانی، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی پایگاهها و منافع آمریکا در منطقه را بهشدت هدف قرار خواهند داد.»
۱۶ شهریور نیز محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، شرکتهای انرژی ایالات متحده در منطقه را به حمله تهدید کرده بود.
