کاوه مدنی، رییس موسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، در جریان هفته جهانی آب در استکهلم، جایزه آب استکهلم ۲۰۲۶ معروف به «نوبل آب» را از کارل گوستاو شانزدهم، پادشاه سوئد و حامی جایزه آب استکهلم، دریافت میکند.
مراسم رسمی اهدای جایزه چهارشنبه چهارم شهریور برگزار میشود و مدنی به دلیل فعالیتهایش در زمینه مدیریت منابع آب، سیاستگذاری و دیپلماسی آب، برای دریافت آن برگزیده شده است.
در این مراسم ویکتوریا، ولیعهد سوئد، نیز حضور خواهد داشت و نشستی با حضور مدنی و شماری از مقامها و چهرههای علمی بینالمللی برگزار میشود.
تشیلیدزی ماروالا، رییس دانشگاه سازمان ملل متحد و معاون دبیرکل سازمان ملل، جسیکا روسوال، کمیسر محیط زیست و تابآوری آبی اتحادیه اروپا، الن مونس، دبیرکل آکادمی سلطنتی علوم سوئد و لارس ترانویک، رییس کمیته جایزه آب استکهلم، از دیگر شرکتکنندگان این نشست هستند.
مدنی در این برنامه درباره فعالیتها و دستاوردهای خود در حوزه آب گفتوگو خواهد کرد.
این نشست یکی از برنامههای هفته جهانی آب استکهلم است و امکان شرکت آنلاین در آن نیز فراهم شده است.
جوانترین برنده جایزه آب استکهلم
نام مدنی ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ در مراسمی در مقر یونسکو در پاریس بهعنوان برنده جایزه آب استکهلم ۲۰۲۶ اعلام شد.
مدنی ۴۴ ساله، جوانترین دریافتکننده در تاریخ این جایزه و نخستین مقام سازمان ملل متحد است که جایزه آب استکهلم را دریافت میکند.
بر اساس اطلاعات دانشگاه سازمان ملل متحد، او همچنین نخستین «سیاستمدار سابق» در تاریخ این جایزه است که به این عنوان دست مییابد.
مدنی در دوره فعالیت در ایران، ریاست مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای سازمان حفاظت محیط زیست و کمیته ملی مذاکرات بینالمللی تغییرات اقلیمی را بر عهده داشت و هیات ایران را در نشستهایی از جمله کاپ۲۳ (COP23) هدایت کرد.
کمیته جایزه آب استکهلم، ۲۷ اسفند و هنگام معرفی مدنی بهعنوان برنده، اعلام کرد او بهدلیل «ترکیب منحصربهفردی از پژوهشهای پیشگامانه در مدیریت منابع آب با سیاستگذاری، دیپلماسی و ارتباطات جهانی، آن هم اغلب در شرایط خطر شخصی و پیچیدگیهای سیاسی» برای دریافت این جایزه انتخاب شده است.
از ایران تا دانشگاه سازمان ملل متحد
مدنی سال ۱۳۹۶ به ایران بازگشت و بهعنوان معاون سازمان حفاظت محیط زیست فعالیت کرد. او در این دوره بر اصلاح مدیریت منابع آب و سیاستهای محیط زیستی تمرکز داشت، اما پس از مواجهه با فشارهای امنیتی، بازداشت و بازجویی، سال ۱۳۹۷ ایران را ترک کرد.
او پس از خروج از ایران فعالیت دانشگاهی خود را ادامه داد و در دانشگاه ییل مشغول به کار شد.
مدنی از سال ۲۰۲۳ ریاست موسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد را بر عهده دارد و همزمان استاد پژوهشی موسسه کانتی-کرست (CUNY-CREST) در سیتی کالج نیویورک است.
بخشی از پژوهشهای مدنی بر نقش رفتار انسانی، منافع متعارض و محدودیتهای نهادی در مدیریت منابع آب و دلایل موفقیت یا شکست راهحلهای پیشنهادی در این حوزه متمرکز بوده است.
مدنی بهویژه با معرفی مفهوم «ورشکستگی آبی» شناخته میشود؛ وضعیتی که در آن کمبود آب دیگر بحرانی موقت نیست و برداشت و تخریب منابع آبی از توان طبیعی آنها برای بازیابی فراتر رفته است.
او در ژانویه ۲۰۲۶ در گزارشی هشدار داد جهان وارد دوره «ورشکستگی جهانی آب» شده و بسیاری از حوضههای آبریز و سفرههای زیرزمینی دیگر قادر نیستند به سطح تاریخی خود بازگردند.
مدنی سال ۱۳۶۰ در تهران متولد شد و پس از تحصیل در ایران، سوئد و آمریکا، در دانشگاههای آمریکا و بریتانیا، از جمله امپریال کالج لندن، تدریس کرد.
او همچنین در حوزه دیپلماسی بینالمللی محیط زیست فعالیت داشته و معاون دفتر مجمع محیط زیست سازمان ملل متحد بوده است.
جایزه آب استکهلم از سال ۱۹۹۱ به افراد و سازمانهایی اهدا میشود که دستاوردهای برجستهای در زمینه آب داشتهاند.
این جایزه بهدلیل اعتبار بینالمللی آن به «نوبل آب» شهرت دارد.
شرکت فرودگاههای دبی چهارشنبه چهارم شهریور اعلام کرد فرودگاه بینالمللی دبی (DXB) در سهماهه دوم سال ۱۳ میلیون مسافر را جابهجا کرد و مجموع شمار مسافران آن در شش ماه نخست سال به ۳۱.۵ میلیون نفر رسید. این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۴۶ میلیون نفر بود.
با وجود ادامه محدودیتهای حریم هوایی منطقه، شمار مسافران در سهماهه دوم بهتدریج افزایش یافت و از ۳.۵ میلیون نفر در آوریل به ۴.۵ میلیون نفر در مه و پنج میلیون نفر در ژوئن رسید.
تا پایان نیمه نخست سال ۲۰۲۶، نزدیک به ۵۰ شرکت هواپیمایی بینالمللی در فرودگاه دبی فعالیت داشتند و این فرودگاه به ۲۱۷ مقصد در ۹۹ کشور متصل بود.
مجموع پروازهای ورودی و خروجی نیز در نیمه نخست سال به ۱۵۰ هزار و ۶۰۰ مورد رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۲.۱ درصد کاهش نشان میدهد.
از این تعداد، ۶۲ هزار و ۵۰۰ پرواز در سهماهه دوم انجام شد.
حجم بار جابهجاشده نیز در نیمه نخست سال با کاهش ۲۸.۷ درصدی به ۷۵۱ هزار و ۳۴۰ تن رسید که ۳۵۱ هزار و ۷۱۶ تن آن مربوط به سهماهه دوم بود.
اختلال گسترده در پروازها پس از آغاز جنگ
جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی که نهم اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، صنعت هوانوردی را با اختلال گستردهای روبهرو کرد و باعث لغو، تغییر زمان و تغییر مسیر شمار زیادی از پروازها شد.
پیامدهای جنگ به منطقه خلیج فارس محدود نماند و افزایش شدید قیمت سوخت جت، شرکتهای هواپیمایی در سراسر جهان را تحت فشار گذاشت.
شبکه پروازی شرکتهای هواپیمایی خاورمیانه، از جمله برخی از بزرگترین شرکتهای جهان، به شدت تحت تاثیر جنگ قرار گرفت؛ هرچند این شرکتها به تدریج فعالیتهای خود را از سر گرفتهاند.
تیم کلارک، رییس شرکت هواپیمایی امارات، ماه گذشته گفت این شرکت با ۹۰ درصد ظرفیت خود پرواز میکند.
با وجود ازسرگیری تدریجی پروازها در خاورمیانه، شرکتهای بزرگی از جمله لوفتهانزا، بریتیش ایرویز و سنگاپور ایرلاینز همچنان محتاطانه عمل میکنند و تعلیق برخی مسیرهای خود در منطقه را تمدید کردهاند.
پیشبینی ۱۰۰ میلیون مسافر پیش از جنگ
شرکت فرودگاههای دبی اعلام کرد این فرودگاه با وجود اختلالهای ناشی از جنگ، عملکرد باثباتی داشته و همزمان با بازگشت ظرفیت پروازی، سرمایهگذاریها نیز ادامه یافته است.
پل گریفیث، مدیرعامل شرکت فرودگاههای دبی، گفت افزایش ظرفیت با بازگشت سریع تقاضا همراه شده است و مسافران ترانزیتی بینالمللی سهم قابل توجهی از ترافیک این فرودگاه دارند.
این شرکت افزود: «بازگشت پیوسته شرکتهای هواپیمایی بینالمللی، بهبود ارتباطات پروازی و افزایش ضریب اشغال صندلیها نشان میدهد تقاضا در بازارهای اصلی همچنان قوی است و در آستانه نیمه دوم سال، که معمولا دوره شلوغتری برای فرودگاه بینالمللی دبی است، اعتماد در حال افزایش است.»
شرکت فرودگاههای دبی انتظار دارد با بازگشت پروازها، افزایش مسافران ترانزیتی و کاهش هشدارهای مسافرتی در بازارهای اصلی، روند بهبود در نیمه دوم سال شتاب بگیرد.
شبکه ARN به نقل از گریفیث گزارش داد فرودگاه بینالمللی دبی اکنون قصد دارد شمار مسافران خود را تا پایان سال به ۷۰ میلیون نفر برساند.
پیش از آغاز جنگ ایران، شرکت فرودگاههای دبی شمار مسافران سال جاری را نزدیک به ۱۰۰ میلیون نفر پیشبینی کرده بود.
نتانیاهو در سخنرانی خود در مراسم سالانه شورای بنیامین گفت به ترامپ گفته است اسرائیل با یک «توافق خوب» مخالفتی ندارد، اما به نظر او دستیابی به توافق با حکومت کنونی ایران، امکانپذیر نیست.
او درباره گزینه دوم گفت: «ما از خود دفاع خواهیم کرد. اجازه نمیدهیم ایران به ما حمله کند و اگر حمله کند، ضربهای خواهد خورد که تصورش را هم نمیکند؛ بسیار شدیدتر از آنچه تاکنون متحمل شده است.»
نخستوزیر اسرائیل گفت گزینه سوم، تشدید محاصره جمهوری اسلامی است و افزود ترامپ روز گذشته با افزایش فشار بر کسانی که به حکومت ایران کمک میکنند، این مسیر را تقویت کرده است.
نتانیاهو توضیح داد اقدام ترامپ به معنای تشدید مستقیم محاصره ایران نبود، بلکه با افزایش فشار بر کسانی انجام شد که به حکومت جمهوری اسلامی کمک میکنند.
او حکومت ایران را «دیکتاتوری وحشتناک» توصیف کرد و این اقدام ترامپ را «بسیار مهم» خواند.
نتانیاهو و ترامپ ششم مرداد در کاخ سفید دیدار کردند. این نخستین دیدار حضوری دو طرف از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی در نهم اسفند ۱۴۰۴ و هشتمین دیدار آنها از زمان آغاز دور دوم ریاستجمهوری ترامپ بود.
ترامپ یک روز بعد با انتشار تصاویری از دیدار خود با نتانیاهو و اعضای مجلس نمایندگان آمریکا در کاخ سفید، این نشست را «افتخاری بزرگ» و «بسیار خوب» توصیف کرد و نوشت: «بدیهی است که درباره موضوعات مهم بسیاری گفتوگو شد.»
نخستوزیر اسرائیل در بخش دیگری از سخنانش گفت محوری که اسرائیل در جریان جنگ به آن ضربه زده، «هنوز از بین نرفته» است.
او افزود اسرائیل مصمم است تهدیدها از غزه، لبنان، سوریه و ایران را از میان بردارد و گفت اسرائیل اکنون در لبنان و سوریه «مناطق امنیتی» دارد.
نتانیاهو گفت: «چالش ایران هنوز پایان نیافته است و باید آن را به پایان برسانیم.»
او افزود اسرائیل همچنان با چالشهایی در غزه، لبنان و «جبهههای دیگر» نیز روبهرو است و مصمم است به آنها رسیدگی کند.
فرماندهان ارتش اسرائیل و نیروی هوایی آمریکا درباره وضعیت منطقه گفتوگو کردند
ارتش اسرائیل اعلام کرد ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش، به همراه عومر تیشلر، فرمانده نیروی هوایی اسرائیل، با کنت ویلسباخ، فرمانده نیروی هوایی آمریکا، دیدار کرد.
بر اساس اعلام ارتش اسرائیل، دو طرف در این دیدار ارزیابی خود از وضعیت منطقه را بررسی کردند و درباره درسهای بهدستآمده از نبرد مشترک و زمینههای همکاری در آینده گفتوگو کردند.
اسرائیل اعلام کرد این دیدار نشاندهنده اهمیت روابط راهبردی اسرائیل و آمریکا و همکاری نزدیک میان دو کشور است.
این دیدار در حالی انجام شد که همکاری نظامی آمریکا و اسرائیل پس از آغاز جنگ ایران و عملیات مشترک دو کشور علیه جمهوری اسلامی، به یکی از محورهای اصلی هماهنگیهای امنیتی ایالات متحده و اسرائیل تبدیل شده است.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه چهارم شهریور نوشت که واشینگتن پیشتر شماری از بانکهای عراقی را بهدلیل معامله با جمهوری اسلامی تحریم کرده، اما از اقداماتی که میتواند ضربه شدیدی به اقتصاد عراق وارد کند، خودداری کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هشدار داده هر کشوری که به جمهوری اسلامی امکان ادامه فعالیت اقتصادی بدهد با پیامدهای شدیدی روبهرو خواهد شد.
این هشدار میتواند متوجه مهمترین شرکای تجاری ایران، از جمله چین، امارات متحده عربی، ترکیه، هند، پاکستان و عمان، باشد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، سوم شهریور در شبکه ایکس نوشت اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی نشان میدهد فشار اقتصادی بر تهران «در حال اثرگذاری» است.
او دوم شهریور نیز هنگام اعلام «عملیات طرد اقتصادی» علیه جمهوری اسلامی گفت شرکای تجاری تهران نیز هدف تحریم قرار خواهند گرفت، هرچند نامی از کشورهای مشخصی نبرد.
ابزارهای اعمال فشار اقتصادی آمریکا بر عراق چیست؟
آمریکا از زمان حمله سال ۲۰۰۳ به عراق، عملا کنترل درآمدهای نفتی این کشور به دلار را عمدتا از طریق بانک فدرال رزرو نیویورک در اختیار داشته است؛ موضوعی که اهرم قابل توجهی به واشینگتن در برابر بغداد میدهد.
عراق بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار ذخایر خود را در آمریکا نگهداری میکند و برای تداوم دسترسی به درآمدهای نفتی و منابع مالی خود، وابستگی زیادی به همراهی واشینگتن دارد.
خبرگزاری رویترز اواخر سال ۲۰۲۴ از شبکهای برای قاچاق نفت کوره در عراق خبر داد که سالانه دستکم یک میلیارد دلار برای جمهوری اسلامی و گروههای نیابتیاش در عراق درآمد ایجاد میکرد.
آمریکا در سالهای اخیر شماری از بانکهای عراقی را تحریم کرده است. واشینگتن در اردیبهشتماه انتقال حدود ۵۰۰ میلیون دلار پول نقد به عراق را متوقف و بخشی از همکاریهای امنیتی را با بغداد تعلیق کرد تا دولت عراق را در ارتباط با شبهنظامیان مورد حمایت جمهوری اسلامی تحت فشار قرار دهد.
واشینگتن سوم بهمن ۱۴۰۴ نیز به سیاستمداران ارشد عراقی هشدار داد اگر گروههای مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی در دولت بعدی حضور داشته باشند، ممکن است تحریمهایی از جمله علیه درآمدهای نفتی عراق اعمال کند.
نیل کویلیام، پژوهشگر اندیشکده چتم هاوس، به رویترز گفت فشار آمریکا هزینه و خطر مبادلات اقتصادی با جمهوری اسلامی را افزایش داده و موسسات عراقی را به رعایت بیشتر مقررات مالی واداشته است، اما روابط اقتصادی ایران و عراق را قطع نکرده است.
او افزود چین و ترکیه اقتصادهای بزرگتری هستند و توان بیشتری برای تحمل فشار دارند، در حالی که آسیبپذیری عراق بیش از حجم تجارت با ایران، ناشی از وابستگی این کشور به دسترسی به ساختار مالی تحت رهبری آمریکاست.
روابط تجاری عراق و ایران چقدر گسترده است؟
بر اساس آمارهای رسمی، تجارت عراق و ایران در سال ۲۰۲۵ از ۱۰ میلیارد دلار فراتر رفت که بخش عمده آن مربوط به صادرات مواد غذایی و کالاهای مصرفی ایران به عراق بود.
این تجارت در سال ۲۰۲۶ پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی کاهش یافت؛ جنگی که خطرات امنیتی را افزایش داد، گذرگاههای مرزی را مختل کرد و هزینه حملونقل را بالا برد.
جمهوری اسلامی مدتهاست عراق را یکی از مسیرهای حیاتی اقتصادی خود میداند و از طریق شبهنظامیان قدرتمند شیعه و احزاب سیاسی مورد حمایتش، نفوذ قابل توجهی در عرصههای نظامی، سیاسی و اقتصادی این کشور دارد.
تهران همچنین از طریق صادرات به عراق، ارز خارجی به دست آورده و از نظام بانکی این کشور برای دور زدن تحریمهای آمریکا استفاده کرده است.
انرژی نیز بخش مهمی از این روابط است. مقامهای عراقی میگویند بغداد سالانه چهار تا پنج میلیارد دلار بابت واردات گاز از ایران برای تولید برق پرداخت میکند و هشدار دادهاند اقدامات تازه آمریکا میتواند این پرداختها را به خطر بیندازد.
فشار بیشتر آمریکا تا چه اندازه موثر خواهد بود؟
تام کیتینگ، مدیر مرکز امور مالی و امنیت در موسسه خدمات متحد سلطنتی بریتانیا، گفت عراق مدتهاست یکی از مسیرهای جمهوری اسلامی برای دور زدن تحریمها بوده است.
به گفته او، هرچه ارتباط تهران با نظام مالی بینالمللی محدودتر شود، مسیرهای موجود برای دور زدن تحریمها بیشتر مورد استفاده قرار میگیرند و نظام بانکی و بخش مالی غیررسمی عراق با چالشهای بیشتری روبهرو خواهند شد.
کیتینگ در عین حال استفاده از مشوقها را موثرتر از اقدامات تنبیهی دانست و گفت آمریکا میتواند، برای نمونه، به بانک مرکزی و دولت عراق کمک فنی ارائه دهد.
واشینگتن همزمان نگران پیامدهای فشار گسترده بر نظام مالی جهانی است.
بسنت در پاسخ به این پرسش که چرا از اعمال مجازات مستقیم علیه جمهوری اسلامی یا نام بردن از کشورهای هدف خودداری کرده است، گفت: «چرا باید بخواهم نظام مالی جهانی را منفجر کنم؟»
بر پایه گزارشهای منتشر شده در آسوشیتدپرس و فایننشالتایمز، عبدی سهشنبه سوم شهریور پس از دیدار با رییس دولت و اسعد الشیبانی، وزیر خارجه سوریه، در کاخ ریاستجمهوری دمشق، گفت روند ادغام تکمیل شده و این گروه دیگر به عنوان نیرویی مستقل فعالیت نخواهد کرد.
او گفت نیروهای دموکراتیک سوریه در یکی از دشوارترین دورههای تاریخ کشور مسئولیتی سنگین بر دوش داشتند و در نبرد با داعش موفق بودند، اما «شرایط تغییر کرده» و سوریه وارد مرحلهای شده است که باید بر صلح و مشارکت در ساخت کشور استوار باشد.
پایان یک دهه خودمختاری عملی
نیروهای دموکراتیک سوریه که شمار جنگجویانش حدود ۶۰ هزار نفر برآورد میشد، در جریان جنگ داخلی شکل گرفت و با پشتیبانی گسترده آمریکا به مهمترین شریک زمینی ائتلاف بینالمللی در نبرد با داعش تبدیل شد. این نیرو پس از عقبنشینی حکومت بشار اسد از بخشهایی از شمال شرق، قلمرویی خودگردان برپا کرد و در مقطعی حدود یکچهارم خاک سوریه، از جمله مناطق نفتخیز، را در اختیار داشت.
پس از سرنگونی اسد در ۱۸ آذر ۱۴۰۳، الشرع تلاش برای یکپارچه کردن گروههای مسلح و بازگرداندن نهادهای محلی به حاکمیت دمشق را آغاز کرد. مذاکرات اولیه با رهبران کرد به نتیجه نرسید و بیاعتمادی به دولت جدید مانع پیشرفت سریع توافق شد.
با این حال، توازن قوا در دی ۱۴۰۴ تغییر کرد. نیروهای دمشق بخش بزرگی از مناطق تحت کنترل این گروه را تصرف کردند و همزمان حمایت واشینگتن کاهش یافت. دو طرف سرانجام ۱۰ بهمن به توافقی جامع برای برقراری آتشبس و ادغام تدریجی نهادهای نظامی و غیرنظامی شمال شرق در دولت مرکزی دست یافتند.
الشرع در جریان همان مذاکرات با صدور فرمانی زبان کُردی را در کنار عربی رسمی اعلام کرد، نوروز را به عنوان تعطیلی ملی به رسمیت شناخت و تابعیت دهها هزار کُرد را که پس از سرشماری سال ۱۹۶۲ سلب شده بود، بازگرداند.
عبدی نیز گفت دمشق حق آموزش به زبان کُردی را تضمین کرده است.
با وجود این تضمینها، سرنوشت یگانهای رزمی زنان، جایگاه فرماندهان پیشین، نحوه اداره نهادهای محلی و سهم مناطق شمال شرق از درآمد نفت هنوز بهطور کامل روشن نیست.
تقویت دمشق، ادامه چالشها
انحلال این نیروی ۶۰ هزار نفره، مهمترین پیشرفت الشرع در مسیر تمرکز قدرت از زمان سقوط اسد به شمار میرود. بیشتر خاک سوریه اکنون زیر کنترل دولت مرکزی قرار دارد، اما استان دروزینشین سویدا در جنوب همچنان در اختیار گروههایی است که پس از خشونتهای فرقهای سال گذشته، با دمشق خصومت دارند.
این تحول همزمان با بهبود موقعیت خارجی دولت جدید رخ داده است. آمریکا دوم شهریور سوریه را از فهرست تروریسم خارج کرد؛ اقدامی که محدودیت مهمی را از مسیر سرمایهگذاری و بازسازی برداشت و نشانه گسترش روابط واشینگتن با الشرع بود.
در جبهه خارجی نیز دمشق و اسرائیل با میانجیگری آمریکا مذاکرات امنیتی را برای کاهش تنشها ادامه دادهاند. با این همه، حملات اسرائیل و رقابت این کشور با ترکیه بر سر حضور نظامی در سوریه نشان میدهد بازگشت اقتدار دولت مرکزی هنوز با موانع منطقهای روبهروست.
ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه، نقشه نظامی کشور را تغییر میدهد؛ اما دوام آن به این بستگی دارد که دمشق چگونه تعهداتش را درباره حقوق کردها، مشارکت سیاسی و تقسیم منابع اجرا کند.
