عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، به اظهارات ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، درباره لبنان واکنش نشان داد و او را به ترویج جنگ و خشونت متهم کرد.
عراقچی در پیامی در شبکه ایکس با اشاره به سخنان بنگویر نوشت این اظهارات از سوی یک مقام ارشد دولت اسرائیل مطرح شده و نشاندهنده تهدیدی فراتر از لبنان است.
او همچنین دولت اسرائیل را «فرقه مرگپرست و نسلکش» و «تهدیدی برای بشریت» خواند و گفت تنها هدف آنها ادامه جنگ است.
بنگویر پیشتر در واکنش به نقض آتشبس و حملات اخیر حزبالله، گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی، گفت «تمام لبنان باید بسوزد» و خواستار تشدید حملات اسرائیل به لبنان شد.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، خواستار ادامه بسته ماندن تنگه هرمز تا زمان توقف حملات اسرائیل و عقبنشینی کامل این کشور از خاک لبنان شد.
این رسانه همچنین خواستار لغو همه مذاکرات آتی شد و نوشت ادامه حملات اسرائیل به لبنان و باقی ماندن نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان، به معنای نقض بند نخست تفاهمنامه میان جمهوری اسلامی و آمریکا است.
این خبرگزاری افزود اگر جمهوری اسلامی پیش از اجرای تعهدات آمریکا و توقف حملات اسرائیل، تنگه هرمز را باز کند، بخشی از اهرمهای فشار خود را از دست خواهد داد.
تسنیم همچنین گزارشهای منتشرشده درباره باز بودن تنگه هرمز را «غیرقابل قبول» خواند و نوشت این موضوع با وعدههای مقامهای دولتی و تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی همخوانی ندارد.
احمد علمالهدی، امام جمعه مشهد، درباره تفاهمنامه جمهوری اسلامی و آمریکا گفت پزشکیان با اجازه مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، این توافق را پذیرفته و کسی حق رویارویی با دولت و وزیران را ندارد.
او در خطبههای نماز جمعه مشهد گفت برخی شعارها و عبارات مطرحشده علیه مقامهای دولتی در تجمعهای اخیر قابل قبول نیست. او افزود برخورد با وزیران دولت جمهوری اسلامی به معنای با نظام است و با موضع رهبر جمهوری اسلامی در تضاداست.
علمالهدی در عین حال گفت از نظر او، پیام مجتبی خامنهای نشان میدهد این تفاهمنامه دارای اشکال است و خود رهبر جمهوری اسلامی نیز «نظر دیگری» درباره آن داشته است.
او همچنین گفت «جنگ تمام شده، اما مبارزه تمام نشده است» و جمهوری اسلامی به هیچ قیمت و مصلحتی شعار «مرگ بر آمریکا» را کنار نخواهد گذاشت.
سیانان به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد دولت دونالد ترامپ به جمهوری اسلامی اطلاع داده است که اسرائیل قصد تشدید حملات خود در لبنان را ندارد.
این منبع گفت آمریکا این پیام را در چارچوب تلاشها برای ازسرگیری گفتوگوهای هستهای با جمهوری اسلامی منتقل کرده است. به گفته او، پس از حملات اخیر اسرائیل به لبنان، به تهران اعلام شده است که اسرائیل با ادامه نیافتن تنشها موافقت کرده و اکنون این حزبالله است که باید حملات خود را متوقف کند.
بر اساس گزارش سیانان، جمهوری اسلامی خواستار دریافت تضمین درباره پایان درگیریها در لبنان پیش از برگزاری مذاکرات برنامهریزیشده در سوئیس با جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، و دیگر مقامهای ارشد آمریکایی شده است.
سیانان همچنین نوشت سفر برنامهریزیشده جیدی ونس برای شرکت در این مذاکرات به تعویق افتاده است و هنوز مشخص نیست پیام آمریکا به جمهوری اسلامی برای ازسرگیری گفتوگوها کافی خواهد بود یا نه.
محمداسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، جمعه ۲۹ خرداد در جمع خبرنگاران گفت گفتوگوهای برنامهریزیشده میان آمریکا و جمهوری اسلامی در سوئیس به دلیل فرارسیدن ماه محرم به تعویق افتاده است.
او گفت این مذاکرات پس از پایان ماه محرم از سر گرفته خواهد شد، اما تلاشهای دیپلماتیک برای پیشبرد روند اجرای تفاهمنامه در دوره ۶۰ روزه تعیینشده ادامه خواهد داشت.
دار همچنین گفت پاکستان در صورت دریافت دعوت، آماده مشارکت در نشستها و رایزنیهای دیپلماتیک آینده مرتبط با این روند است.
وزیر خارجه پاکستان در بخش دیگری از سخنانش گفت در مراسم تشییع علی خامنهای شرکت خواهد کرد.
سایمون گس، سفیر سابق بریتانیا در تهران، هشدار داد دستیابی به یک توافق هستهای جدید با جمهوری اسلامی در شرایط کنونی بهمراتب دشوارتر از زمان برجام خواهد بود، زیرا سطح بیاعتمادی میان طرفهای مذاکره افزایش یافته و دامنه اختلافات نیز گستردهتر شده است.
گس که در گفتوگوهای هستهای سال ۲۰۱۵ بهعنوان مذاکرهکننده ارشد بریتانیا حضور داشت، جمعه ۲۹ خرداد در یادداشتی در روزنامه فایننشالتایمز، به مقایسه روند مذاکرات برجام با گفتوگوهای آینده در چارچوب یادداشت تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن پرداخت.
آمریکا و حکومت ایران ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم ۲۸ خرداد به امضای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رسید.
بر اساس این سند، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است؛ مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
گس در یادداشت خود نوشت: «۶۰ روز زمان کافی نخواهد بود. مذاکرات برجام ۲۰ ماه به طول انجامید. اکنون نیز به زمان نیاز است، زیرا مسائل مطرحشده فنی و پیچیده هستند و در فضایی آکنده از بیاعتمادی دنبال میشوند.»
به گفته این دیپلمات پیشین، موضوع مذاکرات صرفا به توقف غنیسازی یا تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم محدود نمیشود، بلکه مسائلی همچون نحوه و زمانبندی بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و سازوکارهای نظارتی نیز باید بهدقت مورد توافق قرار گیرند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پیشتر بر لزوم نقشآفرینی این نهاد در هرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن تاکید کرد و هشدار داد توافقی که فاقد سازوکار موثر راستیآزمایی باشد، در عمل «توهمی از توافق» خواهد بود.
جمهوری اسلامی با برچیدن برنامه هستهای خود موافقت نمیکند
گس در ادامه یادداشت خود نوشت مذاکرات پیشرو تنها به چالشهای فنی محدود نخواهد بود، بلکه با مباحث سیاسی دشواری نیز در داخل کشورهای طرف مذاکره همراه خواهد شد.
به گفته او، مذاکرهکنندگان ناچار خواهند بود هرگونه امتیازدهی را برای افکار عمومی و نهادهای سیاسی کشور خود توجیه کنند.
این مقام سابق بریتانیایی با اشاره به تحولات داخلی جمهوری اسلامی افزود فضای سیاسی در تهران نسبت به دوران مذاکرات برجام «سختتر» شده است؛ نهادهای امنیتی، بهویژه سپاه پاسداران، نفوذ بیشتری پیدا کردهاند و بسیاری از افراد وابسته به این نهاد معتقدند درگیریها دیر یا زود از سر گرفته خواهد شد و مذاکرات چیزی جز ادامه همان رویارویی از مسیری متفاوت نیست.
گس تاکید کرد جمهوری اسلامی ممکن است با اعمال «محدودیتهای معنادار و زماندار» بر برنامه هستهای خود موافقت کند، اما حاضر نخواهد شد به حذف کامل این برنامه تن دهد.
به گفته او، تهران همچنین تجربه کشورهایی مانند لیبی و اوکراین را که از برنامه هستهای خود صرفنظر کردند، زیر نظر داشته و این موضوع بر محاسبات جمهوری اسلامی تاثیرگذار بوده است.
۲۸ خرداد، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در پیامی مکتوب اعلام کرد با وجود آنکه «نظر دیگری» نسبت به تفاهم اخیر با ایالات متحده داشته، با تعهد پزشکیان در خصوص «پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت»، با آن موافقت کرده است.
سایه بیاعتمادی بر مذاکرات
گس در ادامه یادداشت خود نوشت جمهوری اسلامی در موضوع رفع تحریمها دیگر حاضر به پذیرش توافقی مشابه برجام نخواهد بود، زیرا از نگاه تهران، وعده لغو تحریمها در چارچوب آن توافق هرگز بهطور کامل و موثر محقق نشد.
او افزود در مذاکرات آتی، امتیازهای هستهای جمهوری اسلامی تنها در صورتی قابل تحقق خواهد بود که با اقدامات «متقابل و فوری» طرف مقابل همراه شود؛ اقداماتی که از دید تهران پایدار و ملموس باشند و لغو آنها برای دولتهای آینده آمریکا دشوار باشد.
به گفته سفیر پیشین بریتانیا در تهران، یادداشت تفاهم اخیر از دقت کافی برخوردار نیست؛ به گونهای که هر طرف میتواند آن را به نفع خود تفسیر و طرف مقابل را به سوءنیت متهم سازد.
او هشدار داد این مساله بهویژه در شرایطی مشکلساز است که هیچیک از دو طرف باور ندارد طرف مقابل بتواند به تعهدات بلندمدت خود پایبند بماند.
پیشتر وزارت خارجه سوئیس اعلام کرد مذاکرات تهران و واشینگتن که قرار بود ۲۹ خرداد در این کشور برگزار شود، انجام نخواهد شد.
یک سخنگوی کاخ سفید نیز از انصراف جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، از سفر برنامهریزیشده خود به سوئیس برای دیدار با مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی خبر داد.
دلیل این تصمیم «پیچیدگیهای لجستیکی و هماهنگیهای مربوط به مذاکرات» عنوان شده است.
گس در ادامه تاکید کرد مذاکرات جدید در مقایسه با زمان برجام با پیچیدگیهای بیشتری روبهرو خواهد بود، زیرا شمار بیشتری از بازیگران خواهان مشارکت و اثرگذاری در روند آن هستند.
بر اساس این یادداشت، تهران اکنون تنگه هرمز را یکی از عناصر اصلی راهبرد بازدارندگی منطقهای خود میداند؛ اهرمی که بر منافع حیاتی کشورهای خلیج فارس و حتی فراتر از آن تاثیر میگذارد.
گس افزود بسیاری از کشورها نیز نسبت به اتکا به آمریکا برای حفاظت از منافع خود اطمینان کامل ندارند و در این میان، اسرائیل ممکن است توافقی را که آن را «فاجعهبار» میداند، نابود کند.
با این حال، گس معتقد است امضای یادداشت تفاهم اخیر نشان میدهد نه تهران و نه واشینگتن تمایلی به بازگشت به یک جنگ تمامعیار ندارند.
در پی انتشار متن تفاهمنامه تهران و واشینگتن، انتقادها از دولت دونالد ترامپ در میان جمهوریخواهان شدت گرفته است. شماری از سناتورها و چهرههای سرشناس محافظهکار این تفاهمنامه را امتیازدهی به جمهوری اسلامی و عقبنشینی از دستاوردهای نظامی آمریکا توصیف کردهاند.
