دفتر جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در اطلاعیهای خبر داد که سفر برنامهریزیشده او به ژنو برای آغاز مذاکرات اجرای تفاهم با جمهوری اسلامی لغو شده است؛ همزمان تهران درباره آغاز مذاکرات ابراز تردید کرده و حملات اسرائیل به لبنان نیز ادامه یافته است.
در همین رابطه رویترز هم نوشت که ونس سفر برنامهریزیشده خود به سوئیس را که قرار بود روز جمعه برای آغاز مذاکرات اجرای تفاهم ۱۴ مادهای میان واشینگتن و تهران انجام شود، لغو کرده است؛ اقدامی که بر ابهامها درباره آینده توافق موقت دو کشور افزوده است.
به گفته سخنگوی کاخ سفید، هیات آمریکایی آماده عزیمت به ژنو بود، اما به دلیل پیچیدگیهای لجستیکی مذاکرات، این سفر انجام نشد. او افزود برنامهریزی این گفتوگوها «هرگز ساده یا قابل پیشبینی نبوده است.»
این تحول در حالی رخ میدهد که مقامهای آمریکایی پیشتر از برگزاری مراسم رسمی امضای توافق در ژنو خبر داده بودند، اما وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی این مراسم را «غیرضروری» دانست و اعلام کرد با امضای تفاهمنامه از سوی رؤسای جمهوری دو کشور در روز چهارشنبه، نیازی به برگزاری مراسم جداگانه نیست.
از سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد که مذاکرهکنندگان ایرانی پیش از آغاز دور بعدی مذاکرات، خواهان مشاهده نشانههای عملی از اجرای تعهدات آمریکا هستند و هنوز سفر هیات ایرانی به ژنو نیز قطعی نشده است.
شبکه المیادین، وابسته به حزبالله لبنان، نیز خبر داده بود که سفر هیات ایرانی به دلیل ادامه حملات اسرائیل به جنوب لبنان لغو شده است.
رویترز مینویسد این رفتوآمدهای دیپلماتیک و اختلاف نظر درباره نحوه آغاز مذاکرات، تردیدها را درباره امکان دستیابی به آتشبسی پایدار در جنگی افزایش داده که طی نزدیک به چهار ماه گذشته دستکم هفت هزار کشته برجای گذاشته، قیمت انرژی را افزایش داده و بازارهای جهانی را تحت تاثیر قرار داده است.
در همین حال، اسرائیل که در مذاکرات صلح حضور نداشته و از تفاهم میان آمریکا و جمهوری اسلامی فاصله گرفته است، حملات خود علیه حزبالله در لبنان را ادامه داده است. بامداد پنجشنبه نیز حملات هوایی تازهای به لبنان انجام شد؛ موضوعی که به نوشته رویترز، پرسشهایی درباره دوام توافق ایجاد کرده است.
بر اساس تفاهمنامه، جنگ در لبنان باید به طور دائمی پایان یابد و تمامیت ارضی و حاکمیت این کشور تضمین شود، اما اسرائیل اعلام کرده قصد خروج از لبنان را ندارد و نقشه جدیدی از گسترش منطقه تحت کنترل خود منتشر کرده است.
رویترز همچنین گزارش داد که دونالد ترامپ در هفتههای اخیر بهطور علنی از ادامه عملیات اسرائیل در لبنان انتقاد کرده و این موضوع به یکی از بزرگترین اختلافات میان واشینگتن و تلآویو در دهههای اخیر تبدیل شده است. ترامپ گفته است انتظار دارد آتشبس در همه جبههها به طور کامل اجرا شود.
همزمان، انتقادها از تفاهمنامه در داخل آمریکا نیز ادامه دارد. شماری از جمهوریخواهان کنگره این پرسش را مطرح کردهاند که آیا دولت ترامپ برای پایان دادن به جنگ، امتیازهای بیش از اندازهای به جمهوری اسلامی داده است یا نه.
ترامپ پیش از آغاز مذاکرات گفته بود تنها در صورت «تسلیم بیقید و شرط» حکومت ایران به جنگ پایان خواهد داد، اما تفاهمنامه امضاشده شامل کاهش تحریمها، آزادسازی دهها میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران و صدور معافیتهایی برای صادرات نفت ایران است.
مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، نیز در پیامی مکتوب اعلام کرد ترامپ این توافق را «از سر استیصال» امضا کرده و هشدار داد مذاکرات آینده درباره برنامه هستهای ایران آسان نخواهد بود. او گفت اگر آمریکا «خواستههای بیش از حد» مطرح کند، تهران آن را نخواهد پذیرفت.
بر اساس مفاد تفاهمنامه، دو طرف ۶۰ روز فرصت دارند درباره آینده برنامه هستهای ایران به توافق نهایی برسند؛ مگر آنکه این مهلت با توافق طرفین تمدید شود. ایجاد صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران و ارائه مشوقهای اقتصادی نیز از دیگر بخشهای این توافق است.
ونس پیشتر گفته بود واشینگتن در مذاکرات آینده تلاش خواهد کرد برنامه موشکهای دوربرد جمهوری اسلامی را نیز محدود کند.
با این حال، رویترز یادآور میشود که ترامپ جنگ را با اهدافی چون نابودی برنامه هستهای ایران، جلوگیری دائمی از دستیابی تهران به سلاح هستهای، پایان دادن به توان موشکی و نفوذ منطقهای جمهوری اسلامی و حتی فراهم کردن زمینه تغییر حکومت آغاز کرده بود، اما هنگام امضای تفاهمنامه، هیچیک از این اهداف محقق نشده بود.
در متن تفاهمنامه، جمهوری اسلامی بار دیگر بر موضع دیرینه خود مبنی بر نساختن سلاح هستهای تاکید کرده و با رقیقسازی ذخایر اورانیوم با غنای بالا در داخل ایران و ادامه بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کرده، اما درخواست آمریکا برای خروج این مواد از خاک ایران را نپذیرفته است.
مقامهای آمریکایی همچنان ابراز امیدواری میکنند مذاکرات آینده به توافقی جامعتر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ منجر شود، اما منتقدان میگویند جمهوری اسلامی اکنون پس از مقاومت در برابر حملات آمریکا و اسرائیل، حفظ کنترل بر تنگه هرمز و دریافت امتیازهای اقتصادی، در موقعیت قویتری نسبت به پیش از آغاز جنگ قرار گرفته است.
تهران نیز اعلام کرده است که مدیریت تنگه هرمز را با همکاری عمان ادامه خواهد داد و پس از پایان دوره ۶۰ روزه مذاکرات، برای خدمات جدید دریایی ایجاد شده پس از جنگ از کشتیها عوارض دریافت خواهد کرد، هرچند در طول این دوره هیچ هزینهای از کشتیها دریافت نخواهد شد.
