سایمون گس، سفیر سابق بریتانیا در تهران، هشدار داد دستیابی به یک توافق هستهای جدید با جمهوری اسلامی در شرایط کنونی بهمراتب دشوارتر از زمان برجام خواهد بود، زیرا سطح بیاعتمادی میان طرفهای مذاکره افزایش یافته و دامنه اختلافات نیز گستردهتر شده است.
گس که در گفتوگوهای هستهای سال ۲۰۱۵ بهعنوان مذاکرهکننده ارشد بریتانیا حضور داشت، جمعه ۲۹ خرداد در یادداشتی در روزنامه فایننشالتایمز، به مقایسه روند مذاکرات برجام با گفتوگوهای آینده در چارچوب یادداشت تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن پرداخت.
آمریکا و حکومت ایران ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم ۲۸ خرداد به امضای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رسید.
بر اساس این سند، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است؛ مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
گس در یادداشت خود نوشت: «۶۰ روز زمان کافی نخواهد بود. مذاکرات برجام ۲۰ ماه به طول انجامید. اکنون نیز به زمان نیاز است، زیرا مسائل مطرحشده فنی و پیچیده هستند و در فضایی آکنده از بیاعتمادی دنبال میشوند.»
به گفته این دیپلمات پیشین، موضوع مذاکرات صرفا به توقف غنیسازی یا تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم محدود نمیشود، بلکه مسائلی همچون نحوه و زمانبندی بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و سازوکارهای نظارتی نیز باید بهدقت مورد توافق قرار گیرند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پیشتر بر لزوم نقشآفرینی این نهاد در هرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن تاکید کرد و هشدار داد توافقی که فاقد سازوکار موثر راستیآزمایی باشد، در عمل «توهمی از توافق» خواهد بود.
جمهوری اسلامی با برچیدن برنامه هستهای خود موافقت نمیکند
گس در ادامه یادداشت خود نوشت مذاکرات پیشرو تنها به چالشهای فنی محدود نخواهد بود، بلکه با مباحث سیاسی دشواری نیز در داخل کشورهای طرف مذاکره همراه خواهد شد.
به گفته او، مذاکرهکنندگان ناچار خواهند بود هرگونه امتیازدهی را برای افکار عمومی و نهادهای سیاسی کشور خود توجیه کنند.
این مقام سابق بریتانیایی با اشاره به تحولات داخلی جمهوری اسلامی افزود فضای سیاسی در تهران نسبت به دوران مذاکرات برجام «سختتر» شده است؛ نهادهای امنیتی، بهویژه سپاه پاسداران، نفوذ بیشتری پیدا کردهاند و بسیاری از افراد وابسته به این نهاد معتقدند درگیریها دیر یا زود از سر گرفته خواهد شد و مذاکرات چیزی جز ادامه همان رویارویی از مسیری متفاوت نیست.
گس تاکید کرد جمهوری اسلامی ممکن است با اعمال «محدودیتهای معنادار و زماندار» بر برنامه هستهای خود موافقت کند، اما حاضر نخواهد شد به حذف کامل این برنامه تن دهد.
به گفته او، تهران همچنین تجربه کشورهایی مانند لیبی و اوکراین را که از برنامه هستهای خود صرفنظر کردند، زیر نظر داشته و این موضوع بر محاسبات جمهوری اسلامی تاثیرگذار بوده است.
۲۸ خرداد، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در پیامی مکتوب اعلام کرد با وجود آنکه «نظر دیگری» نسبت به تفاهم اخیر با ایالات متحده داشته، با تعهد پزشکیان در خصوص «پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت»، با آن موافقت کرده است.
سایه بیاعتمادی بر مذاکرات
گس در ادامه یادداشت خود نوشت جمهوری اسلامی در موضوع رفع تحریمها دیگر حاضر به پذیرش توافقی مشابه برجام نخواهد بود، زیرا از نگاه تهران، وعده لغو تحریمها در چارچوب آن توافق هرگز بهطور کامل و موثر محقق نشد.
او افزود در مذاکرات آتی، امتیازهای هستهای جمهوری اسلامی تنها در صورتی قابل تحقق خواهد بود که با اقدامات «متقابل و فوری» طرف مقابل همراه شود؛ اقداماتی که از دید تهران پایدار و ملموس باشند و لغو آنها برای دولتهای آینده آمریکا دشوار باشد.
به گفته سفیر پیشین بریتانیا در تهران، یادداشت تفاهم اخیر از دقت کافی برخوردار نیست؛ به گونهای که هر طرف میتواند آن را به نفع خود تفسیر و طرف مقابل را به سوءنیت متهم سازد.
او هشدار داد این مساله بهویژه در شرایطی مشکلساز است که هیچیک از دو طرف باور ندارد طرف مقابل بتواند به تعهدات بلندمدت خود پایبند بماند.
پیشتر وزارت خارجه سوئیس اعلام کرد مذاکرات تهران و واشینگتن که قرار بود ۲۹ خرداد در این کشور برگزار شود، انجام نخواهد شد.
یک سخنگوی کاخ سفید نیز از انصراف جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، از سفر برنامهریزیشده خود به سوئیس برای دیدار با مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی خبر داد.
دلیل این تصمیم «پیچیدگیهای لجستیکی و هماهنگیهای مربوط به مذاکرات» عنوان شده است.
بازیگران بیشتر و پیچیدگیهای فراتر از برجام
گس در ادامه تاکید کرد مذاکرات جدید در مقایسه با زمان برجام با پیچیدگیهای بیشتری روبهرو خواهد بود، زیرا شمار بیشتری از بازیگران خواهان مشارکت و اثرگذاری در روند آن هستند.
بر اساس این یادداشت، تهران اکنون تنگه هرمز را یکی از عناصر اصلی راهبرد بازدارندگی منطقهای خود میداند؛ اهرمی که بر منافع حیاتی کشورهای خلیج فارس و حتی فراتر از آن تاثیر میگذارد.
گس افزود بسیاری از کشورها نیز نسبت به اتکا به آمریکا برای حفاظت از منافع خود اطمینان کامل ندارند و در این میان، اسرائیل ممکن است توافقی را که آن را «فاجعهبار» میداند، نابود کند.
با این حال، گس معتقد است امضای یادداشت تفاهم اخیر نشان میدهد نه تهران و نه واشینگتن تمایلی به بازگشت به یک جنگ تمامعیار ندارند.
در پی انتشار متن تفاهمنامه تهران و واشینگتن، انتقادها از دولت دونالد ترامپ در میان جمهوریخواهان شدت گرفته است. شماری از سناتورها و چهرههای سرشناس محافظهکار این تفاهمنامه را امتیازدهی به جمهوری اسلامی و عقبنشینی از دستاوردهای نظامی آمریکا توصیف کردهاند.
بارو جمعه ۲۹ خرداد در مصاحبه با رسانه «فرانساینو» گفت پاریس تا زمانی که از مفاد توافق نهایی با حکومت ایران رضایت نداشته باشد، با لغو تحریمهای سازمان ملل علیه تهران موافقت نخواهد کرد.
او هشدار داد اگر مذاکرات آتی تهران و واشینگتن به برنامه موشکی و گروههای نیابتی جمهوری اسلامی نپردازد، ثبات در منطقه برقرار نخواهد شد.
بارو افزود: «در ازای امتیازات بزرگی که از ایران خواسته خواهد شد، لغو تحریمها مطرح است؛ تحریمهایی که در سازمان ملل متحد وضع شدهاند... همانطور که ۱۰ سال پیش نیز چنین بود، برای لغو این تحریمها فرانسه باید موافقت خود را اعلام کند.»
وزیر خارجه فرانسه تاکید کرد: «هدف ما گرفتن امتیازات عمده از رژیم ایران و تغییر بنیادین در رفتار آن است.»
فرانسه بهعنوان یکی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل، از حق وتو برخوردار است.
آمریکا و حکومت ایران ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم بامداد ۲۸ خرداد به امضای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رسید.
بر اساس این سند، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است؛ مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
رهبران اروپایی پیشتر در نشست گروه هفت به ترامپ هشدار دادند یک توافق «موقت و سطحی» ممکن است به تثبیت برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی منجر شود.
این در حالی است که فرانسه، بریتانیا و آلمان میکوشند جایگاه خود را در مذاکرات آینده درباره پرونده هستهای جمهوری اسلامی بازیابند.
خبرگزاری رویترز ۲۶ خرداد نوشت دو موضوعی که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از آنها بهعنوان دلایل آغاز جنگ نام میبردند، یعنی حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی و برنامه موشکی تهران، ظاهرا در دستور کار مذاکرات آینده قرار ندارند.
مقامهای جمهوری اسلامی بارها اعلام کردهاند درباره برنامه موشکی خود مذاکره نخواهند کرد.
آنها همچنین تاکید کردهاند توافق اخیر با واشینگتن به معنای تغییر سیاستهای منطقهای حکومت ایران نیست و حمایت از حزبالله و «محور مقاومت» همچنان ادامه خواهد داشت.
«محور مقاومت» عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
بارو: کشتار مردم ایران در اعتراضات دیماه را فراموش نکردهایم
وزیر امور خارجه فرانسه در ادامه مصاحبه خود اعلام کرد جهان نباید کشتار مردم ایران در جریان اعتراضات دیماه را فراموش کند.
بارو گفت: «ما کشتارهای ژانویه [دیماه] را فراموش نکردهایم؛ زمانی که خشونت حکومتی بهطور کورکورانه معترضان مسالمتجو را هدف قرار داد.»
او اضافه کرد: «مردم ایران بزرگترین قربانی این جنگ هستند؛ از یک سو گرفتار سرکوب و از سوی دیگر گرفتار بمباران بودهاند.»
بر پایه بیانیه شورای سردبیری ایراناینترنشنال، بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی به دستور علی خامنهای، دیکتاتور پیشین ایران، کشته شدند.
وزیر خارجه فرانسه همچنین بر لزوم پایان درگیریها در لبنان تاکید کرد و از آمریکا خواست برای عملی شدن این موضوع بر اسرائیل فشار وارد آورد.
رسانههای لبنانی ۲۹ خرداد گزارش دادند حملات اسرائیل به جنوب این کشور دستکم ۱۸ کشته بر جای گذاشت. در سوی دیگر، ارتش اسرائیل از کشته شدن ۴ نیروی خود در حمله حزبالله خبر داد.
خبرگزاری رویترز جمعه ۲۹ خرداد گزارش داد این اعلام پس از آن صورت گرفت که یک سخنگوی کاخ سفید از انصراف جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، از سفر برنامهریزیشده خود به سوئیس برای دیدار با مذاکرهکنندگان ایرانی خبر داد.
کاخ سفید پیشتر دلیل این تصمیم ونس را پیچیدگیهای لجستیکی و هماهنگیهای مربوط به مذاکرات عنوان کرده بود.
ونس قرار بود ۲۹ خرداد با مذاکرهکنندگان ایرانی دیدار کند تا گفتوگوهایی را درباره اجرای مفاد یادداشت تفاهم میان آمریکا و جمهوری اسلامی با هدف پایان دادن به جنگ آغاز کند.
این مذاکرات قرار بود در پی امضای یادداشت تفاهمی برگزار شود که ۲۷ خرداد از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، امضا شد و چارچوب اولیه گفتوگوهای بعدی میان واشینگتن و تهران را تعیین کرده است.
جمهوری اسلامی و مساله حزبالله لبنان
همزمان، وبسایت اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد موضع تهران درباره نقض آتشبس در لبنان از سوی اسرائیل، ممکن است یکی از دلایل برگزار نشدن مذاکرات برنامهریزیشده جمعه باشد.
اکسیوس نوشت کاخ سفید بهطور رسمی دلیل به تعویق افتادن سفر ونس را «ملاحظات لجستیکی» عنوان کرده، اما نشانههایی وجود دارد که وضعیت شکننده آتشبس در لبنان نیز در این تصمیم نقش داشته است.
اکسیوس همچنین نوشت ساعاتی پیش از اعلام لغو سفر ونس، درگیریهای شدیدی میان ارتش اسرائیل و حزبالله در جنوب لبنان رخ داد. موضوعی که میتواند بر فضای مذاکرات برنامهریزیشده میان تهران و واشینگتن تاثیر گذاشته باشد.
از سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۲۸ خرداد در مطلبی نوشت در شرایط ادامه حملات اسرائیل در جنوب لبنان، «شروع مذاکرات برای سایر موضوعات» اشتباه است و به نظر میرسد علت «عدم تمایل» تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی برای برگزاری جلسه ۲۹ خرداد در ژنو همین موضوع باشد.
تسنیم افزود اگر یادداشت تفاهم اجرا نشود، گزینههایی از جمله تعلیق یا لغو مذاکرات بعدی، ایجاد دوباره «تنگناهای جدی» در تنگه هرمز و حتی پاسخ موشکی به اسرائیل روی میز جمهوری اسلامی خواهد بود.
شبکه المیادین، نزدیک به حزبالله لبنان، نیز پیشتر گزارش داده بود سفر هیات ایرانی به دلیل ادامه حملات اسرائیل به جنوب لبنان لغو شده است.
در همین حال، ونس ۲۸ خرداد گفت برنامهریزی برای این مذاکرات هنوز نهایی نشده و مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی ممکن است در هماهنگیهای فنی مربوط به سفر خود با چالشهایی مواجه باشند.
برگزار نشدن این مذاکرات، ابهامهایی را درباره مرحله بعدی گفتوگوهایی ایجاد کرده است که قرار بود نشست برگناشتوک نخستین گام آن باشد.
هنوز مشخص نیست برگزار نشدن این نشست به معنای توقف روند دیپلماتیک میان آمریکا و جمهوری اسلامی است یا طرفها در حال بررسی زمان و مکان دیگری برای ادامه گفتوگوها هستند.
مقامهای دو طرف تاکنون درباره زمان احتمالی برگزاری نشست جایگزین اظهار نظر نکردهاند.
