دونالد ترامپ و شهباز شریف اعلام کردند که واشینگتن و تهران به توافقی برای پایان دادن به جنگ میان دو طرف دست یافتهاند؛ توافقی که قرار است روز جمعه در سوئیس به طور رسمی امضا شود و شامل بازگشایی تنگه هرمز، پایان محاصره دریایی ایران و آغاز مذاکرات درباره برنامه هستهای تهران باشد.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که ترامپ عصر یکشنبه ۲۴ خرداد در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون کامل شده است.» این پیام ساعاتی پس از آن منتشر شد که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، از دستیابی دو طرف به توافق خبر داد. پاکستان در ماههای گذشته نقش میانجی میان تهران و واشینگتن را بر عهده داشته است.
بر اساس اعلام نخستوزیر پاکستان، این توافق شامل «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان» است. او همچنین اعلام کرد که امضای رسمی توافق روز جمعه در سوئیس انجام خواهد شد.
ترامپ نیز اعلام کرد که بر اساس این توافق، تنگه هرمز که طی ماههای گذشته عملاً از سوی [حکومت] ایران بسته شده بود، بدون دریافت عوارض بازگشایی خواهد شد و محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا نیز پایان مییابد. او در پیامی نوشت: «کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید؛ بگذارید نفت جریان پیدا کند.»
جزئیات توافق؛ از هرمز تا برنامه هستهای
رویترز به نقل از چند منبع آگاه گزارش داد که پیشنویس توافق شامل بازگشایی تنگه هرمز، پایان محاصره دریایی آمریکا علیه ایران و تمدید آتشبس است. بر اساس این گزارش، موضوع برنامه هستهای جمهوری اسلامی در مرحله بعدی و طی یک دوره ۶۰ روزه مذاکرات جداگانه بررسی خواهد شد.
یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته است که آمریکا در چارچوب این توافق با آزادسازی ۲۵ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران موافقت خواهد کرد. در مقابل، [حکومت] ایران متعهد میشود به دنبال تولید یا دستیابی به سلاح هستهای نرود.
این مقام همچنین گفت که جمهوری اسلامی پذیرفته است تا زمان دستیابی به توافق نهایی، سطح کنونی فعالیتهای هستهای خود را حفظ کند؛ به این معنا که نه میزان غنیسازی اورانیوم را افزایش دهد و نه تاسیسات هستهای جدیدی ایجاد کند.
در مقابل، یک مقام آمریکایی به رویترز گفته است که هدف نهایی این روند، برچیدن کامل برنامه هستهای ایران، نابودی ذخایر اورانیوم با غنای بالا و انتقال آنها از کشور است.
با این حال، یک مقام ارشد ایرانی گفته است که بر اساس متن پیشنویس، جمهوری اسلامی اجازه خواهد داشت ذخایر اورانیوم غنیشده خود را در داخل کشور رقیق کند؛ موضوعی که نشان میدهد هنوز درباره جزئیات نهایی توافق اختلافنظرهایی وجود دارد.
رویترز همچنین گزارش داده است که مذاکرهکنندگان قطری صبح یکشنبه به تهران سفر کردند تا در روند نهاییسازی توافق مشارکت کنند.
توافق در سایه ادامه تنشها
به نوشته رویترز، توافق در حالی اعلام شد که همزمان حمله جدید اسرائیل به لبنان تنشها را افزایش داده است.
اسرائیل روز یکشنبه اعلام کرد که مواضع حزبالله در حومه جنوبی بیروت را هدف قرار داده است. این حمله با واکنش تند جمهوری اسلامی و حتی انتقاد ترامپ روبهرو شد.
محمدباقر قالیباف، از اعضای تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، در واکنش به این حمله در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که اقدام اسرائیل نشان میدهد آمریکا «اراده و توانایی اجرای تعهدات خود» را ندارد.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز آمریکا را مسئول این حمله دانست و هشدار داد که پاسخ ایران «قاطع» خواهد بود. فرماندهان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نیز اعلام کردند که «انگشت روی ماشه» دارند و آماده حمله به «قلب دشمن» هستند.
ترامپ اما در پیامی جداگانه نوشت: «حمله امروز صبح به بیروت نباید رخ میداد، بهویژه در روزی که تا این اندازه به توافق صلح با ایران نزدیک شدهایم.»
رویترز گزارش داد که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در هفتههای اخیر بر سر درخواست واشینگتن برای محدود کردن عملیات نظامی در لبنان با ترامپ اختلاف نظر داشته است. آمریکا معتقد است کاهش تنش در لبنان برای دستیابی به توافق با ایران ضروری است.
شبکه فاکسنیوز نیز به نقل از یک دیپلمات آگاه از مذاکرات گزارش داد که حملات اخیر اسرائیل روند نهاییسازی توافق را پیچیده کرده و تلاشی برای برهم زدن مذاکرات محسوب میشود. اسرائیل به این ادعا واکنشی نشان نداده است.
در همین حال، شبکه ۱۲ اسرائیل گزارش داد که ترامپ روز یکشنبه در تماس تلفنی با نتانیاهو، او را در جریان پیشرفت مذاکرات و توافق با جمهوری اسلامی قرار داده است.
جنگی که به مسالهای سیاسی برای ترامپ تبدیل شد
رویترز در گزارش خود یادآور شده است که از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران در ۹ اسفند، هزاران نفر، عمدتاً در ایران و لبنان، کشته شدهاند.
در این مدت حکومت ایران با حمله به اسرائیل و برخی کشورهای عربی میزبان پایگاههای آمریکا و همچنین محدود کردن عبور و مرور در تنگه هرمز، به عملیات نظامی پاسخ داده بود؛ اقداماتی که باعث افزایش شدید قیمت انرژی در بازارهای جهانی شد. آمریکا نیز در واکنش، بنادر ایران را تحت محاصره دریایی قرار داده بود.
به نوشته رویترز، ادامه جنگ به یک چالش سیاسی برای ترامپ و جمهوریخواهان تبدیل شده بود. نظرسنجیها نشان میداد افزایش قیمت سوخت و انرژی نارضایتی گستردهای در میان رایدهندگان آمریکایی ایجاد کرده و میتواند بر انتخابات میاندورهای کنگره که در ماه نوامبر برگزار میشود تاثیر بگذارد.
مخالفت تندروها در ایران
همزمان با انتشار خبر توافق، مخالفتها در میان بخشی از حامیان حکومت نیز ادامه یافت.
رویترز به نقل از ساکنان و رسانههای ایرانی گزارش داد که در تجمعهای حامیان حکومت در شامگاه شنبه، گروهی از نیروهای تندرو مخالفت خود را با توافق ابراز کردند.
یک شهروند مشهدی به این خبرگزاری گفت که برخی معترضان شعار «مرگ بر سازشکار» سر میدادند؛ شعاری که به گفته او ظاهراً عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و مسئول مذاکرات، را هدف قرار داده بود.
رویترز همچنین یادآور شد که اسرائیل اعلام کرده طرف این توافق نیست و همچنان بر حفظ آزادی عمل نظامی خود در لبنان تاکید دارد، در حالی که تهران آتشبس کامل در لبنان را یکی از شروط اصلی خود در مذاکرات مطرح کرده است.
