روزنامهنگار و مستندساز ایرانی-کانادایی
تهران با تعلیق گفتوگوها با واشینگتن در اعتراض به کارزار نظامی اسرائیل در لبنان، ریسک دیپلماسی پساجنگ را افزایش داده و اکنون این موضوع را در کانون محاسبات واشینگتن قرار داده است که آیا جمهوری اسلامی در حال تقویت اهرم فشار خود است یا در استفاده از این اهرمها زیادهروی میکند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه ۱۱ خرداد اعلام کرد اسرائیل و حزبالله پس از موجی از تماسها با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، و میانجیهای مرتبط با این گروه مورد حمایت ایران، توافق کردهاند حملات را متوقف کنند.
با این حال، چند ساعت پیش از آن، خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، خبر داده بود که تهران به دلیل ادامه عملیات نظامی اسرائیل علیه حزبالله در لبنان، گفتوگوها با واشینگتن را تعلیق کرد. این خبر حاوی تهدید هم بود؛ تسنیم نوشته بود که تهران در صورت ادامه این روند، جبهههای تازهای در این درگیری خواهد گشود.
این آشفتگی دیپلماتیک در حالی رخ میدهد که اسرائیل در حال پیادهسازی عمیقترین عملیات نظامی خود در بیش از دو دهه گذشته در لبنان است.
جمهوری اسلامی میگوید این عملیات، نقض آتشبس جاری با آمریکاست. در مقابل، منتقدان میگویند ایران با اصرار بر گنجاندن لبنان در گفتوگوهای آتشبس و سپس حمایت از حملات حزبالله که واکنش اسرائیل را در پی داشت، خود به شکلگیری این بحران کمک کرد.
تبدیل لبنان به اهرم فشار
از نگاه برخی تحلیلگران، اقدامات جمهوری اسلامی نشان میدهد حکومت ایران بر این باور است که با اهرم فشار بیشتری از آنچه بسیاری انتظار داشتند، از جنگ بیرون آمده است.
یاکوف کتز، روزنامهنگار اسرائیلی-آمریکایی و نویسنده کتاب «وقتی اسرائیل خواب بود»، به ایراناینترنشنال گفت: «نگرانم که ایرانیها به این دلیل این کارها را انجام میدهند که احساس میکنند دست بالا را دارند.»
کتز گفت تهران ممکن است ارزیابی کند که از این درگیری نسبتا سربلند بیرون آمده است؛ حکومت سقوط نکرده، چارچوب نیروی نظامی با وجود خسارتهای قابلتوجه همچنان پابرجاست، برنامه هستهای همچنان سر جایش است و واشینگتن نیز همچنان با آن مذاکره میکند.
از این منظر، حکومت ایران ممکن است گمان کند میتواند دامنه دیپلماسی را فراتر از برنامه هستهای خود گسترش دهد و ایالات متحده را به وارد کردن تحولات لبنان در محاسبات خود وادار کند. این دقیقا همان چیزی است که کتز را نگران میکند.
او گفت: «وصل شدن این دو موضوع به یکدیگر فاجعه است.»
کتز استدلال میکند اگر واشینگتن لبنان را بهعنوان بخشی از چارچوب مذاکرات بپذیرد، تهران میتواند هر بار که اختلافات دیپلماتیک آینده بروز میکند، از رویارویی حزبالله با اسرائیل بهعنوان اهرم فشار استفاده کند.
این نگرانی در حالی مطرح میشود که ترامپ در تلاش است میان دو هدف رقیب توازن برقرار کند: جلوگیری از یک جنگ منطقهای گستردهتر و در عین حال حفظ مسیر دیپلماتیک با تهران.
دوشنبه، رسانههای وابسته به ایران هشدار دادند که تهران میتواند فشار را به تنگه بابالمندب، یکی دیگر از مسیرهای حیاتی کشتیرانی جهانی، گسترش دهد؛ آن هم در حالی که تنشها در تنگه هرمز همچنان بالاست. این تهدیدها بار دیگر نگرانیها درباره عرضه جهانی انرژی و پیامدهای اقتصادی یک رویارویی منطقهای گستردهتر را زنده کرد.
بهای خطوط قرمز تهران
اریک مندل، بنیانگذار شبکه سیاسی و اطلاعاتی خاورمیانه، معتقد است بحران لبنان، تهدیدها علیه کشتیرانی دریایی و تعلیق گفتوگوها، همگی بخشی از یک راهبرد گستردهتر جمهوری اسلامی هستند.
او به ایراناینترنشنال گفت: «جمهوری اسلامی بهطور هماهنگ این راهبرد را دنبال میکند و مهمترین بخش آن، تلاش برای وقتکُشی است.»
مندل میگوید تهران میکوشد مذاکرات را طولانی کند و همزمان با افزایش فشار اقتصادی و ژئوپلیتیک بر واشینگتن، هزینه ادامه بنبست را برای آمریکا بالا ببرد.
به گفته او، تهران میخواهد بسنجد آیا دولت ترامپ توان تحمل یک رویارویی طولانیمدت را دارد یا فشار ناشی از افزایش قیمت نفت، اختلال در کشتیرانی و بیثباتی اقتصادی، سرانجام واشینگتن را به امتیازدهی وادار خواهد کرد.
مندل گفت: «فکر میکنم آنچه ایران در کل میخواهد، ایجاد یک رکود جهانی است. آنها از این وضعیت سود میبرند.»
دنی سیترینوویچ، از موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل و رییس پیشین شاخه ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، این وضعیت را تا حدی متفاوت میبیند. در حالی که کتز و مندل عمدتا رفتار تهران را از دریچه اهرم فشار و راهبرد میبینند، سیترینوویچ استدلال میکند که ایدئولوژی همچنان عاملی محوری است.
او میگوید برای جمهوری اسلامی، حزبالله، زرادخانه موشکی این گروه و برنامه غنیسازی برگهای چانهزنی نیستند که بتوان بهسادگی آنها را معامله کرد. بلکه این داراییها را ستونهای اصلی موجودیت خود میداند.
سیترینوویچ به ایراناینترنشنال گفت: «جمهوری اسلامی نمیتواند کنار بنشیند و واکنشی نشان ندهد. این بخشی از ذهنیت آنهاست.»
او میگوید از نگاه تهران، پاسخ ندادن به عملیات اسرائیل در لبنان، به معنای پشت کردن به تعهد راهبردی خود در قبال حزبالله و تضعیف اصولی است که حکومت آنها را برای بقای خود حیاتی میداند.
این تمایز ممکن است در زمانی که واشینگتن گام بعدی خود را میسنجد، اهمیتی تعیینکننده پیدا کند.
از نگاه کتز، ایران میکوشد با تبدیل لبنان به یک برگ چانهزنی، از تمایل ترامپ به دستیابی به توافق بهرهبرداری کند. از نگاه مندل، تهران بهعمد بحران را طولانی میکند تا فشار بر ایالات متحده را افزایش دهد. از نگاه سیترینوویچ، اقدامات ایران بیش از آنکه ناشی از محاسبات تاکتیکی باشد، ریشه در خطوط قرمز ایدئولوژیکی دارد که باور دارد نمیتواند از آنها دست بکشد.
آنچه هر سه بر سر آن توافق دارند این است که لبنان دیگر موضوعی حاشیهای نیست، بلکه به آزمونی محوری برای دیپلماسی شکننده میان واشینگتن و تهران تبدیل شده است.
اگر ترامپ اسرائیل را برای توقف عملیات تحت فشار بگذارد، تهران ممکن است آن را نشانه عقبنشینی واشینگتن در برابر فشارهای خود بداند. در مقابل، اگر چنین فشاری اعمال نشود، به نظر میرسد جمهوری اسلامی آماده است با استفاده از لبنان، هرمز و احتمالا جبهههای دیگر، این روایت را پیش ببرد که چارچوب آتشبس در عمل فروپاشیده است.
در هر صورت، به نظر میرسد تهران میکوشد همزمان با اثرگذاری بر مرحله بعدی مذاکرات، هزینههای دیپلماسی و رویارویی را برای طرفهای مقابل افزایش دهد.
این حملات بر شهرهای بزرگ از جمله کییف و دنیپرو، سومین شهر پرجمعیت اوکراین، متمرکز بود و پس از هشدارهای روسیه درباره حملات «نظاممند» به پایتخت این کشور انجام شد.
روسیه ماه گذشته در پی حمله پهپادی به یک خوابگاه در منطقه لوهانسک، از مناطق اشغالشده اوکراین، هشدار داد که حملات علیه کییف را تشدید میکند. کییف هدف قرار دادن این خوابگاه را رد کرده است.
حملات بامداد سهشنبه به کییف، سومین حمله سنگین به این شهر در کمتر از یک ماه بود.
تبادل آتش میان دو کشور و تشدید حملات از سوی روسیه در حالی ادامه دارد که مذاکرات میان آنها با میانجیگری آمریکا متوقف شده است. همزمان، پیشرویهای روسیه در میدان نبرد امسال کُند شده و کییف حملات خود به پالایشگاههای نفت روسیه را افزایش داده است.
زلنسکی خواستار ارسال تجهیزات پدافند هوایی شد
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، گفت روسیه در حمله شبانه ۷۳ موشک و بیش از ۶۰۰ پهپاد شلیک کرده است و از واشینگتن خواست برای جبران کاهش ذخایر کییف، رهگیرهای موشکی پاتریوت بیشتری ارسال کند.
زلنسکی در تلگرام نوشت: «این یک حمله گسترده و پیامی کاملا روشن از سوی روسیه بود: اگر اوکراین در برابر حملات موشکهای بالستیک و دیگر موشکها محافظت نشود، این حملات ادامه خواهد یافت.»
کرملین نیز گفت که «اقدامات تروریستی غیرانسانی» ارتش اوکراین «علیه غیرنظامیان» جنگ را به «پارادایمی تازه» وارد کرده است.
زلنسکی هفته گذشته در نامهای به دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و کنگره، خواستار سامانههای پدافند هوایی شد. مقامها گفتند تا روز دوشنبه پاسخی دریافت نکرده بود.
آندری سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، از شرکای این کشور خواست برای کمک به اوکراین و افزایش فشار بر روسیه «اقدامهای مشخص» انجام دهند و خواستار تحریمهای شدیدتر و حمایت نظامی بیشتر شد.
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «مسکو در میدان نبرد در حال شکست خوردن است. هیچ تعداد موشکی نمیتواند این را تغییر دهد. آنچه ما میتوانیم تغییر دهیم، توانایی روسیه برای ادامه ترور است.»
آمریکا اصلیترین تامینکننده خارجی تسلیحات برای اوکراین بوده است، اما کییف همچنین از طریق ابتکاری در چارچوب ناتو که متحدان اروپایی آن تامین مالی میکنند، موشکهای پاتریوت خریداری کرده است.
روسیه اسفندماه ۱۴۰۰ عملیات نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
نوعی آخرالزمان
جنگ مسکو دهها هزار اوکراینی را کشته، بخش بزرگی از جمعیت این کشور را مجبور به ترک خانههایشان کرده و و سبب ویرانی شهرها، شهرکها و روستاها شده است. روسیه در حال حاضر حدود یکپنجم خاک اوکراین را در کنترل دارد.
اوکراین نیز در جریان حملات به روسیه یا مناطق اشغالی تحت کنترل روسیه، اهداف غیرنظامی را هدف قرار داده است، هرچند در مقیاسی بسیار کوچکتر از آنچه روسیه هدف قرار داده است. هر دو طرف هدف قرار دادن غیرنظامیان را رد میکنند.
حملات بامداد سهشنبه به کییف شش کشته و بیش از ۸۰ زخمی بر جای گذاشت. مقامهای محلی دنیپرو نیز گفتند ۱۶ نفر، از جمله دو پسر خردسال، در طول شب کشته شدند. روسیه در طول روز سهشنبه نیز بار دیگر این شهر را هدف حمله قرار داد و دستکم دو نفر دیگر زخمی شدند.
در کییف، دستکم ۹ ساختمان بلند، یک مهدکودک، یک درمانگاه، دفترها و ساختمانهای اداری آسیب دیدند و به گفته شرکت برق دیتک، این حمله سبب قطع موقت برق ۱۴۰ هزار نفر از ساکنان شد.
در جریان این حملات بیش از ۴۰ هزار نفر به شبکه مترو کییف پناه بردند؛ رقمی که در سالهای اخیر بیسابقه بوده است.
به گفته مقامهای محلی خارکیف در شمالشرق اوکراین، یک کودک در میان ۱۴ نفری بود که در این حملات زخمی شدند.
موشکهای هایپرسونیک
نیروی هوایی اوکراین اعلام کرد در این حمله ۳۳ موشک بالستیک که رهگیریشان دشوار است و هشت موشک هایپرسونیک زیرکون به کار گرفته شد؛ رقمی که به نظر میرسد بیشترین تعداد استفاده همزمان از چنین موشکهایی در طول جنگ باشد.
به گفته مسکو، زیرکون هزار کیلومتر بُرد دارد و با سرعتی معادل ۹ برابر سرعت صوت حرکت میکند. یگانهای نیروی هوایی اوکراین ۴۰ موشک و ۶۰۲ پهپاد را سرنگون یا خنثی کردند، اما نام هیچ موشک زیرکونی در میان آنها ذکر نشده بود.
وزارت دفاع روسیه گفت با استفاده از تسلیحات دوربرد و دقیق، «حملهای گسترده» به تاسیسات صنایع دفاعی انجام داده و حملاتش به ۱۰ تاسیسات تولید نظامی در کییف اصابت کرده است.
لهستان، عضو ناتو، گفت پس از حملات روسیه به اوکراین، جنگندههای نظامی خود را برای حفاظت از حریم هواییاش به پرواز درآورد.
در ۲۴ ساعت گذشته مناطقی در روسیه نیز هدف حمله قرار گرفتند. مقامهای محلی در تلگرام گفتند پالایشگاه نفت ایلسکی در منطقه کراسنودار در جنوب روسیه پس از حمله پهپادی دچار آتشسوزی شد. ارتش اوکراین نیز این حمله را تایید کرد.
مقامهای محلی گفتند در منطقه بلگورود در مرز اوکراین، پسری ۱۱ ساله پس از برخورد یک پهپاد اوکراینی به خانهای زخمی شد.
خبرگزاریهای روسیه به نقل از وزارت دفاع این کشور گزارش دادند روسیه در طول شب ۱۴۸ پهپاد اوکراینی را سرنگون کرده است.
مجله آمریکایی فارین افرز در تحلیلی که سهشنبه ۱۲ خرداد منتشر شد نوشت حتی اگر تهران و واشینگتن به توافقی هم برسند، همچنان درگیر منازعهای گستردهتر خواهند ماند و به تبادل حملات لفظی و شاید حملات نظامی ادامه خواهند داد.
محمد آیتاللهیتبار، تحلیلگر مسائل ایران و دانشیار روابط بینالملل در دانشگاه تگزاس، در این مقاله نوشت تداوم منازعه تهران و واشینگتن دو علت اصلی دارد: نخست، پابرجا ماندن اختلافهای بنیادین میان دو طرف و بعید بودن حلوفصل آنها در آینده نزدیک.
در توضیح این دلیل آمده است: «واشینگتن همچنان از تهران میخواهد برنامه غنیسازی هستهای خود را بهطور کامل برچیند، همه اورانیوم غنیشده را تحویل دهد، به حمایت از متحدان منطقهای خود پایان دهد و تنگه هرمز را بازگشایی کند. با این حال، ایران بارها از چشمپوشی از غنیسازی خودداری کرده است. ایران میگوید احتمالا تنها پس از آن حاضر خواهد شد باقی خواستههای واشینگتن را بررسی کند که ایالات متحده کنترل حکومت ایران بر تنگه هرمز را به رسمیت بشناسد، خسارتهای جنگی ایران را جبران کند، به جنگ اسرائیل در لبنان پایان دهد و داراییهای مسدودشده ایران را آزاد کند.»
نویسنده دلیل دوم تداوم درگیری را «ترجیح منازعه بر دیپلماسی» از نگاه جمهوری اسلامی میداند و مینویسد تهران جنگ را ابزاری برای افزایش قدرت بینالمللی خود تلقی میکند؛ از جمله با حمله به کشورهای عربیِ میزبان پایگاههای نظامی آمریکا و ایجاد شکاف میان واشینگتن و شرکای آن در خلیج فارس.
در بخشی از این مقاله آمده است: «به نظر میرسد جنگ به تهران کمک میکند قدرت بینالمللی خود را افزایش دهد. ایران با حمله به کشورهای عربی میزبان پایگاههای آمریکایی موفق شده است میان مقامهای آمریکایی و شرکای آنها در خلیج فارس، که بهشدت خواهان یک توافق پایدار هستند، شکاف ایجاد کند. با بستن تنگه هرمز نیز مجموعهای از کشورهای سراسر جهان را وادار کرده است قدرتش را به رسمیت بشناسند و بر سر سرنوشت کشتیهای خود مذاکره کنند. در همین حال، توافقهای پیشین با ایالات متحده همواره از هم فروپاشیدهاند.»
نویسنده در پایان نتیجه گرفته است که راهبرد جمهوری اسلامی، بر خلاف آنچه اغلب تصور میشود، صرفا دوام آوردن در برابر حملات آمریکا و دنبال کردنِ راهبردهای حل مناقشه نیست، بلکه میخواهد شیوه برخورد ایالات متحده، متحدان آمریکا و در واقع جهان گستردهتر با تهران را بهطور بنیادین تغییر دهد و به «قطبی در یک نظم چندقطبی بدل شود».
فارین افرز، نشریه تخصصی اندیشکده «شورای روابط خارجی آمریکا» و از رسانههای اثرگذار در حوزه سیاست خارجی و روابط بینالملل در ایالات متحده است. این مجله گرچه رسانهای حزبی به شمار نمیرود، اما معمولا بازتابدهنده نگاه جریان اصلی و نخبگان سیاست خارجی آمریکا به تحولات جهانی است.
روبیو سهشنبه ۱۲ خرداد در جلسه با نمایندگان سنای آمریکا گفت: در حال حاضر، آنچه در گفتوگو با ایران مطرح شده این است که هرگونه رفع تحریم مشروط خواهد بود؛ یعنی باید در ازای اقدامی باشد که علت اصلی اعمال این تحریمها را برطرف کند، و آن برنامه هستهای ایران است.»
او که برای نخستین بار از آغاز جنگ ایران در یک جلسه علنی در کنگره آمریکا حاضر شده بود، گفت رفع تحریمها تنها زمانی در نظر گرفته خواهد شد که حکومت ایران بپذیرد فعالیتهای هستهای خود را کنار بگذارد.
او گفت: «ایران به دلیل برنامه هستهای و غنیسازی اورانیوم را تا سطح بالا تحریم شده است. اگر آنها بپذیرند این موارد را کنار بگذارند، رفع تحریمهایی در ارتباط با تعهد و پایبندی آنها به چنین توافقی وجود خواهد داشت.»
وزیر خارجه آمریکا در بخش دیگری از گفتوگو با نمایندگان، بازگشایی تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی را «شرط شماره یک در مذاکرات» خواند.
روبیو صبح سهشنبه به وقت شرق آمریکا در ارتباط با درخواست دولت از کنگره برای تصویب تغییرات در بودجه، شامل کاهش ۳۰ درصدی بودجه امور خارجی آمریکا و افزایش ۵۰ درصدی هزینههای نظامی در کمیته روابط خارجی سنا حاضر شد و به پرسشهای نمایندگان درباره جنگ ایران پاسخ داد. جمهوریخواهان همحزبی او در این جلسه نشانههایی از نگرانی درباره جنگ ایران بروز دادند و همزمان ابراز امیدواری کردند همکار سابقشان که پیشتر سناتور ایالت فلوریدا بود، راهبردی برای پایان دادن به مناقشه ایران تشریح کند.
«گفتوگوها همچنان ادامه دارد»
روبیو در بخشی از صحبتهایش به وضعیت نیروی هوایی جمهوری اسلامی پرداخت و گفت: «آنها همچنان تعداد زیادی پهپاد در اختیار دارند اما توان بازدارندگی متعارفشان بهطور قابل توجهی تضعیف شده است.»
او همچنین تاکید کرد که مذاکرات میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده همچنان ادامه دارد.
پیشتر خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه، به نقل از یک منبع آگاه نوشت که تبادل پیام بین جمهوری اسلامی و آمریکا برای آنچه دستیابی به یادداشت تفاهم اولیه بین تهران و واشینگتن خوانده میشود، دستکم چند روز است که متوقف شده است.
وزیر خارجه آمریکا گفت: «این احتمال وجود دارد که ایران پذیرفته باشد درباره بخشهایی از برنامه هستهای خود که پیشتر از طرح کردن آنها در مذاکرات خودداری میکرد، وارد گفتوگو شود.»
میزان مشارکت مجتبی خامنهای در امور کشوری
بخشی از صحبتهای روبیو به وضعیت مجتبی خامنهای، رهبر کنونی جمهوری اسلامی، اختصاص داشت. او گفت نشانههایی وجود دارد مبنی بر اینکه خامنهای پس از زخمی شدن در آغاز جنگ، «بهطور فزایندهای تا حدی درگیر امور است».
او گفت: «ما او را در انظار عمومی ندیدهایم و فکر میکنم با توجه به اتفاقی که برای چند مقام ارشد نظام افتاده، احتمالا به آنها توصیه نمیشود حضور علنی گسترده داشته باشند.»
روبیو گفت: «با این حال، فکر میکنم نشانههایی وجود دارد که او بهتدریج، دستکم تا حدی، در امور دخیل میشود، هرچند همه تماسهای او مکتوب و از طریق واسطهها بوده است.»
«رایدهندگان آمریکایی خواهان تغییر رژیم نیستند»
سناتور جین شاهین، یکی از سناتورهای ارشد از حزب دموکرات در کمیته روابط خارجی سنا، روبیو را بهدلیل خودداری از ارائه اطلاعات به کنگره درباره برنامههای دولت بهشدت مورد انتقاد قرار داد.
او گفت: «وقتی با رایدهندگان از حوزه انتخابیه خود صحبت میکنم، میبینم که خواهان گشایش اقتصادی در کشور هستند، نه تغییر رژیم در هاوانا، کاراکاس یا تهران.»
شاهین افزود: «در عوض، شما اطلاعیهای درباره اختیارات جنگی به کنگره فرستادید که در آن گفته شده ما درگیر مخاصمه فعال با ایران نیستیم؛ در حالی که آمریکا حملاتی را علیه ایران انجام میداد و ایران سفارتخانهها و پایگاههای آمریکا در سراسر خاورمیانه را بمباران میکرد. این مشورت نبود؛ تلاشی بود برای طفره رفتن از پاسخگویی به این کمیته و این کنگره درباره این جنگ.»
آمریکاییها در هفتههای گذشته نارضایتی فزایندهای از افزایش قیمت مواد خوراکی و بنزین ابراز کردهاند و جمهوریخواهان همحزبی ترامپ امیدوارند او بتواند پیش از انتخابات نوامبر، که تعیین خواهد کرد آیا این حزب اکثریت شکننده خود را در کنگره حفظ میکند یا نه، تنگه هرمز را بازگشایی کند و قیمت بنزین در آمریکا را پایین بیاورد.
ترامپ همچنین باید با چهرههای تندرو ضد جمهوری اسلامی در حزب خود روبهرو شود که با هرگونه امتیازدهی به تهران مخالفاند.
آیا توافقی برای پایان جنگ حاصل خواهد شد؟
ترامپ و حامیانش تاکید دارند که اگر این جنگ مانع دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای شود، ارزشش را داشته است. ترامپ همچنین تاکید دارد که قیمت بنزین در آمریکا کاهش خواهد یافت و این مناقشه با رسیدن به یک توافق خوب پایان خواهد یافت.
جمهوری اسلامی در هفتههای اخیر بر تحقق توافق موقتی اصرار دارد که به رفع تحریمها، آزادسازی میلیاردها دلار درآمد نفتی مسدود شده و پایان یافتن حملات اسرائیل به جنوب لبنان منجر شود، اما واشینگتن همزمان با ادامه مذاکرات، تحریمها را تشدید و بر ضرورت پایان یافتن برنامه هستهای و قطع دسترسی جمهوری اسلامی به اورانیوم با غنای بالا تاکید کرده است.
یکی از پرسشهای نمایندگان در جلسه با روبیو، جدول زمانی حصول توافق بود، اما وزیر خارجه مشخص نکرد چه زمانی ممکن است چنین توافقی حاصل شود. او گفت حکومت ایران قصد داشت توانمندیهای تسلیحات متعارف خود را بهعنوان «سپر»ی برای برنامه هستهایاش تقویت کند.
او همچنین در توضیح اینکه چرا ترامپ آغاز جنگ را ضروری میدانست، گفت: «کاری که آنها میخواستند انجام دهند تلاش برای ساختن یک سپر نظامی متعارف و پنهان شدن پشت آن بود.»
قانونگذاران، از جمله برخی جمهوریخواهان همحزب ترامپ، با ورود مناقشه ایران به چهارمین ماه خود، بیش از پیش درباره این درگیریها پرسشهایی مطرح کردهاند.
ماه گذشته، سنا به پیشبرد قطعنامهای درباره اختیارات جنگی رای داد که بر اساس آن، مناقشه ایران پایان مییابد مگر آنکه ترامپ مجوز کنگره را دریافت کند. چند روز بعد، رهبران مجلس نمایندگان هنگامی که به نظر میرسید قطعنامهای مشابه احتمالا تصویب خواهد شد، رایگیری درباره آن را ناگهان به تعویق انداختند.
تیراندازی نیروهای آمریکایی به قایقها در سواحل ونزوئلا که به کشته شدن بیش از ۲۰۰ نفر انجامیده است، موضوع مرگ صدها هزار کودک از زمان پایان ناگهانی برنامههای کمک خارجی آمریکا در سال گذشته و نیز شدت شیوع ابولا در آفریقا در پی کاهش شدید کمکهای خارجی آمریکا از دیگر موضوعات مورد بررسی در این جلسه بود.
روبیو گفت آمریکا همکاری خود را با ائتلاف جهانی واکسن، از سر خواهد گرفت. او گفت تصمیم برای ازسرگیری این همکاری چند هفته پیش گرفته شد. دولت ترامپ سال گذشته تامین مالی این ائتلاف جهانی را قطع کرد.
بر اساس بیانیه رهبری این گروه به ریاست قیس خزعلی که سهشنبه ۱۲ خرداد منتشر شد، عصائب اهل الحق در چارچوب سیاست «حصر سلاح در اختیار دولت» قصد دارد تحت فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق فعالیت کند.
در این بیانیه همچنین آمده است که یک کمیته مرکزی برای پیگیری روند اجرایی این تصمیم تشکیل شده است.
ماموریت این کمیته شامل سرشماری کامل نیروها، تهیه فهرستی از تمامی سلاحها و تجهیزات لجستیکی و همچنین تکمیل روند قطع ارتباط با حشد الشعبی و ادغام در ساختارهای امنیتی دولت عراق خواهد بود.
ریاست این کمیته به الحاج جواد الطليباوی، از فرماندهان ارشد عصائب اهل الحق، واگذار شده است.
در ماههای اخیر، آمریکا فشارها بر دولت عراق را برای محدود کردن نفوذ گروههای مسلح تحت حمایت جمهوری اسلامی در این کشور شدت بخشیده است.
۲۳ اردیبهشت، شاخون عبدالله، رییس فراکسیون حزب دموکرات کردستان عراق، در گفتوگوی اختصاصی با ایراناینترنشنال اعلام کرد علی الزیدی، نخستوزیر عراق، توصیههای واشینگتن را درباره دور نگه داشتن گروههای مسلح از دولت خود جدی گرفته است.
تاکید بر انحصار سلاح در دست دولت
عصائب اهل الحق در ادامه بیانیه خود اعلام کرد تصمیم اخیر این گروه در چارچوب «رهنمودهای مرجعیت شیعه» در عراق، مواضع سیاسی ائتلاف «چارچوب هماهنگی» و همچنین تعهدات پیشین خزعلی مبنی بر انحصار سلاح در دست دولت اتخاذ شده است.
عصائب اهل الحق که یکی از بانفوذترین گروههای وابسته به حشد شعبی به شمار میرود، از سوی آمریکا بهعنوان سازمانی «تروریستی» شناخته میشود.
حشد الشعبی ائتلافی از گروههای مسلح در عراق است که در سال ۲۰۱۴ برای مقابله با تهدیدهای داعش شکل گرفت.
جمهوری اسلامی در سالهای اخیر به تامین مالی و تسلیحاتی شبهنظامیان عراقی پرداخته و از این نیروها برای کشتار شهروندان در جریان اعتراضات دیماه در ایران استفاده کرده است.
گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در عراق همچنین از زمان آغاز جنگ اخیر در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حملاتی را علیه چند کشور منطقه انجام دادهاند.
تغییر بنیادین در چشمانداز امنیتی عراق؟
پایگاه خبری کردستان۲۴ نوشت تصمیم عصائب اهل الحق برای تغییر راهبرد خود و فاصله گرفتن از فعالیتهای شبهنظامی میتواند چشمانداز امنیتی عراق را «بهطور بنیادین» دگرگون کند.
بر اساس این گزارش، تحول اخیر در پی «همگرایی ناگهانی و فشرده نیروهای سیاسی در بغداد برای مهار بازیگران مسلح» خارج از چارچوب رسمی دولت انجام شده است.
عصائب اهل الحق دومین گروه مسلح عراقی است که بهصورت رسمی از تحویل سلاح و پایبندی به دولت عراق خبر میدهد.
پیشتر در ششم خرداد، گروه «سرايا السلام» وابسته به مقتدی صدر تصمیم مشابهی اتخاذ کرده بود.
این روزنامه در گزارشی که عصر سهشنبه ۱۲ خرداد منتشر شد، نوشت که این رویکرد آمریکا پس از انتشار یک ارزیابی اطلاعاتی تازه به اطلاع مقامهای عمان رسید و بخشی از آن عمومی شد. این ارزیابی اطلاعاتی نتیجه گرفته است که مسقط قصد دارد در دریافت عوارض از کشتیها در تنگه هرمز، با تهران همراه شود.
این رسانه نوشت که وزارت اطلاعرسانی عمان از اظهارنظر درباره فشار آمریکا برای قطع ارتباط با جمهوری اسلامی خودداری کرد. عبدالله الحراصی، وزیر اطلاعرسانی عمان، نیز به والاستریت ژورنال گفت: «عمان آماده است با ایالات متحده و همه شرکای مسئول برای تقویت ثبات، پیشگیری از اختلال و محافظت از منافع راهبردی مشترک همکاری کند.»
به گفته مقامهای عرب، مقامهای عمان از خصومت ناگهانی آمریکا شوکه شدهاند و در تلاشاند دریابند چگونه باید به آن پاسخ دهند.
این مقامها گفتند یکی از رویکردها، آغاز یک کارزار رسانهای است تا نشان داده شود عمان فعالانه برای حمایت از افزایش تردد دریایی از طریق تنگه هرمز تلاش میکند. به گفته یک مقام، این تلاش شامل همکاری با سازمان ملل برای متقاعد کردن ایران است تا به کشتیهای حامل مواد اولیه کود شیمیایی اجازه دهد بهعنوان اقدامی در قبال کشورهای آفریقایی درگیر بحران غذایی، با ایمنی عبور کنند.
نیویورکتایمز یکم خرداد، به نقل از مقامهای ایرانی و افراد آگاه، گزارش داده بود که جمهوری اسلامی در حال رایزنی با عمان برای مشارکت در ایجاد سامانهای است که دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را ممکن کند.
این مقامها گفتند عمان به جمهوری اسلامی اعلام کرده حاضر است از نفوذ خود نزد همسایگان در خلیج فارس، از جمله بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، و نیز نزد آمریکا استفاده کند تا این طرح را پیش ببرد، زیرا به مزایای اقتصادی بالقوه نظام دریافت هزینه پی برده است.
شبکه کان اسرائیل نیز هشتم خرداد گزارش داد که تلاشهای عمان و ایران برای ایجاد سازوکار مشترک مدیریت و دریافت عوارض در تنگه هرمز، باعث خشم آمریکا و کشورهای خلیج فارس شده است.
بیطرفیِ دردسرساز
والاستریت ژورنال نوشت که در آغاز جنگ ایران، مقامهای عمانی با شتاب کوشیدند یک کانال ارتباطی پشتپرده با تهران برقرار کنند؛ کانالی که به گفته مقامهای عرب، به کشورهای خلیج فارس کمک کرد مسیرهای پروازی را دوباره باز کنند.
اما اکنون با پایان جنگ و در حالی که آتشبسی شکننده میان طرفهای جنگ برقرار است، واشینگتن بهطور فزایندهای رویکرد عمان در قبال تهران را علیه خود خصمانه تلقی میکند و مقامهای این کشور را تحت فشار گذاشته است تا یک طرف را انتخاب کنند.
عمان که از آغاز جمهوری اسلامی در بزنگاههایی چون جنگ عراق و مساله هستهای نقش میانجی را میان تهران و غرب ایفا کرده است، پس از حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس و محدود کردن تردد در تنگه هرمز، اقدامات تهران را بهطور مستقیم و با نام بردن از ایران محکوم نکرد.
یک فرد آگاه از موضوع به والاستریت ژورنال گفت که خودداری از تقبیح حملات با سنت دیپلماتیک عمان همخوان است.
هنگامی که جنگ آغاز شد، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، به رسانههای عمانی گفته بود این درگیری منطقه را تضعیف میکند و پیشنهاد کرد کشورهای عربی خلیج فارس در روابط امنیتی خود با آمریکا بازنگری کنند.
به گفته مقامهای عرب و آمریکایی، از خاک عمان در آغاز جنگ برای تامین برخی پشتیبانیهای لجستیکی ارتش آمریکا استفاده شد. اما مقام آمریکایی گفت این کمک نظامی محدود بود.
خبرگزاری رسمی عمان ۱۴ اردیبهشت، ۵ روز پیش از آغاز آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی گزارش داد که یک ساختمان مسکونی در شمال این کشور هدف حمله هوایی قرار گرفت. در این خبر منشاء حمله روشن نشده بود.
افزون بر این، وزارت خارجه عمان، ۹ فروردین، یک روز پس از حمله به تاسیسات بندر صلاله در این کشور، اعلام کرد که هیچ طرفی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته و تحقیقات برای روشن شدن منشاء و انگیزه این حملات ادامه دارد. نیمه اول اسفند نیز حملاتی به عمان گزارش شده بود.
چهارشنبه گذشته، ترامپ در اظهارنظری که ظاهرا فیالبداهه بود، گفت اگر عمان با طرح ایران برای دریافت عوارض از کشتیرانی همراه شود، ممکن است دستور حملات هوایی به عمان را صادر کند. مسقط همواره هرگونه چنین قصدی را تکذیب کرده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز هفتم خرداد در شبکههای اجتماعی این سلطاننشین را تهدید کرد که اگر از کشتیها برای عبور از تنگه عوارض بگیرد، با تحریم روبهرو خواهد شد. او روز بعد به خبرنگاران گفت طلال الرحبی، سفیر عمان در واشینگتن، به او اطمینان داده است که این کشور خلیج فارس «هیچ برنامهای برای دریافت عوارض» ندارد.
این سخنان بسنت درست یک روز پس از سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، به مسقط و دیدار او با سلطان عمان بیان شد.
آیا آمریکا نسبت به عمان بیاعتماد شده است؟
مقامهای آمریکایی به والاستریت ژورنال گفتند که ریشه بیاعتمادی دولت ترامپ به مسقط به یک روز پیش از نخستین حملات هوایی آمریکا و اسرائیل بازمیگردد. در آن روز وزیر خارجه عمان در تلویزیون آمریکا ظاهر شد و گفت توافقی درباره مسائل هستهای برای جلوگیری از درگیری «در دسترس ماست، فقط اگر به دیپلماسی مجال لازم را بدهیم تا به آن برسد».
این مقامها گفتند هیچ توافقی تا آن اندازه نزدیک نبود و خاطرنشان کردند که ایران پیشنهاد جدیای برای محدود کردن فعالیت هستهای خود ارائه نکرده بود.
والاستریت ژورنال افزود از آن زمان، دولت ترامپ تلاش کرده است عمان را در هر روند دیپلماتیکی به حاشیه براند. هرچند به گفته مقامهای آمریکایی، با وجود اظهارنظر ترامپ در جلسه کابینه هفته گذشته، یک برنامه واقعی برای حمله به این کشور به دلیل حمایت آن از ایران وجود ندارد.
نگاه کشورهای عربی به روابط تهران-مسقط
به نقل از والاستریت ژورنال تعامل عمان با ایران نهتنها آمریکا، بلکه متحدان آمریکایی در منطقه، بهویژه امارات متحده عربی و عربستان سعودی، را نیز آزرده است. این کشورها همسایه خود را بیش از حد با جمهوری اسلامی همسو میدانند.
به گفته مقامهای عرب، مسقط با خودداری نظاممند از پیوستن به بیانیههای مشترک آمریکا و کشورهای منطقه در محکومیت حملات ایران، امارات متحده عربی و عربستان سعودی را خشمگین کرده است. وقتی پهپادهای ایرانی به بندرهای عمان اصابت کردند، عمان وقوع این رویداد را تایید کرد اما تهران را مسئول آن ندانست.
به گفته مقامهای عرب عمانیها استدلال کردهاند که خودداری این کشور از محکوم کردن مستقیم جمهوری اسلامی، از جمله در ارتباط با محاصره هرمز، و تبریک گفتن به مجتبی خامنهای به مناسبت انتصابش بهعنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی، با هدف کمک به پایان دادن به جنگ به سود همگان انجام شده است.
