روزنامه واشینگتنپست بهنقل از منابع آگاه گزارش داد یک ارزیابی محرمانه جامعه اطلاعاتی آمریکا که به کاخ سفید ارائه شده، جمهوری اسلامی نه تنها میتواند ماهها در برابر محاصره دریایی دونالد ترامپ دوام بیاورد، بلکه همچنان زرادخانه قابلتوجهی از موشکها و پهپادهای خود را حفظ کرده است.
در گزارش اختصاصی واشینگتنپست بهنقل از این منابع که نام آنها اعلام نشده، آمده است:«یک تحلیل محرمانه سیا که این هفته به سیاستگذاران دولت آمریکا ارائه شد، به این نتیجه رسیده که جمهوری اسلامی میتواند پیش از آنکه با سختیهای شدیدتر اقتصادی مواجه شود، دستکم سه تا چهار ماه در برابر محاصره دریایی آمریکا دوام بیاورد؛ نتیجهای که ظاهرا پرسشهای تازهای درباره خوشبینی رییسجمهوری ایالات متحده نسبت به پایان جنگ ایجاد میکند.»
بهنوشته این روزنامه، این تحلیل جامعه اطلاعاتی آمریکا که ارزیابیهای محرمانهاش درباره ایران اغلب محتاطانهتر از اظهارات علنی دولت بوده، همچنین نشان داده تهران با وجود هفتهها بمباران سنگین آمریکا و اسرائیل، همچنان توانمندی قابلتوجهی را در حوزه موشکهای بالستیک حفظ کرده است.
سه مقام کنونی و یک مقام پیشین آمریکایی، در گفتوگو با واشینگتنپست کلیات این ارزیابی اطلاعاتی را تایید کردند.
یک مقام آمریکایی به واشینگتنپست گفت حکومت ایران حدود ۷۵ درصد از سامانههای پرتابگر متحرک پیش از جنگ و حدود ۷۰ درصد از ذخایر موشکی پیش از جنگ خود را حفظ کرده است.
این مقام افزود شواهدی وجود دارد که نشان میدهد حکومت ایران توانسته تقریبا تمام تأسیسات ذخیرهسازی زیرزمینی خود را بازیابی و دوباره فعال کند، برخی موشکهای آسیبدیده را تعمیر کند و حتی تعدادی موشک جدید را که هنگام آغاز جنگ تقریبا تکمیل شده بودند، مونتاژ کند.
ترامپ چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت در اظهاراتی در دفتر بیضی تصویر خوشبینانهتری از وضعیت ارائه کرد و درباره جمهوری اسلامی گفت: «موشکهایشان تقریبا نابود شده، احتمالا فقط ۱۸ یا ۱۹ درصد از توان موشکی آنها باقی مانده، که در مقایسه با قبل خیلی زیاد نیست.»
یک مقام ارشد اطلاعاتی آمریکا در پاسخ به درخواست اظهار نظر واشینگتنپست، بر تاثیر محاصره تاکید کرد و در بیانیهای به این روزنامه گفت: «محاصره رییسجمهوری در حال وارد کردن آسیب واقعی و فزاینده است. تجارت را قطع کرده، درآمدها را به حداقل رسانده و فروپاشی سیستماتیک اقتصادی را تسریع کرده است. نیروی مسلح جمهوری اسلامی بهشدت تضعیف شده، نیروی دریایی آن نابود شده و رهبرانش در مخفیگاه هستند.»
او افزود: «تنها چیزی که باقی مانده، تمایل رژیم به تحمیل رنج بر غیرنظامیان است؛ گرسنه نگه داشتن مردم خود برای طولانی کردن جنگی که آن را از پیش باخته است.»
ترامپ، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، و دیگر مقامها همواره جنگ را یک پیروزی قاطع نظامی برای آمریکا توصیف کردهاند، با وجود آنکه جمهوری اسلامی خواستههای واشینگتن مبنی بر توقف غنیسازی هستهای، تحویل ذخایر اورانیوم، بازگشایی تنگه هرمز و اقدامات دیگر را رد کرده است.
ترامپ چهارشنبه محاصره را «باورنکردنی» توصیف کرد و گفت: «نیروی دریایی فوقالعاده بوده. کاری که انجام دادند مثل یک دیوار فولادی است. هیچکس عبور نمیکند.»
او یک روز پیشتر نیز گفته بود اقتصاد ایران «در حال فروپاشی» است، پول ملی این کشور «بیارزش» شده و تهران «نمیتواند» حقوق نیروهایش را پرداخت کند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز در اواخر آوریل و در حمایت از رژیم تحریمی دولت که «خشم اقتصادی» نام گرفته، گفته بود پایانه اصلی نفتی ایران بهزودی به سقف ظرفیت خواهد رسید؛ اتفاقی که «آسیب دائمی به زیرساخت نفتی ایران» وارد میکند.
بهنوشته واشینگتنپست اما، جمهوری اسلامی با وجود از دست دادن رهبر و بسیاری دیگر از مقامهای ارشد خود و نیز بخش بزرگی از تجهیزات نظامیاش در جریان جنگ اخیر همچنان از خود تابآوری نشان داده است.
یک مقام آمریکایی به این روزنامه گفت تصور میکند توانایی جمهوری اسلامی برای تحمل فشار اقتصادی طولانیمدت حتی از برآورد سیا نیز بیشتر باشد.
او گفت: «رهبری حکومت رادیکالتر، مصممتر و بهطور فزایندهای مطمئنتر شده که میتواند بیشتر از اراده سیاسی آمریکا دوام بیاورد و همزمان به سرکوب داخلی برای مهار هرگونه مقاومت در داخل ایران ادامه دهد.»
او افزود: «در مقایسه، رژیمهای مشابهی را میبینید که سالها تحت تحریمهای سنگین و جنگهای صرفا هوایی دوام آوردهاند.»
از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند، جمهوری اسلامی عملا تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی انتقال نفت از خلیج فارس، را بسته است.
یک هفته پس از برقراری آتشبس در ۷ آوریل، ترامپ محاصرهای علیه جمهوری اسلامی اعمال کرد که شامل همه کشتیهای ورودی و خروجی از بندرهای جنوبی ایران میشد. این اقدام پس از شکست مذاکرات صلح در پاکستان انجام شد.
ترامپ آن زمان گفته بود: «فکر میکنم ایران در وضعیت بسیار بدی قرار دارد. فکر میکنم کاملا مستاصل شدهاند. برایم مهم نیست که به مذاکرات برگردند یا نه. اگر برنگردند هم برایم اهمیتی ندارد.»
ترامپ همچنین روز یکشنبه ماموریتی را با عنوان «پروژه آزادی» آغاز کرد که هدف آن کمک به عبور کشتیهای تجاری از تنگه، از جمله با اسکورت نیروی دریایی آمریکا بود؛ اما روز سهشنبه اعلام کرد این عملیات بهدلیل «پیشرفت عظیم» در مذاکرات صلح متوقف شده است.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی چهارشنبه تایید کرد که در حال بررسی پیشنهاد آمریکا برای پایان دادن به جنگ است و پاسخ خود را از طریق میانجیهای پاکستانی منتقل خواهد کرد.
اقتصاد ایران تحت تاثیر جنگ، تورم مزمن و سوءمدیریت اقتصادی، بهشدت آسیب دیده است.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت ایران روزانه نیم میلیارد دلار به دلیل این محاصره ضرر میکند.
او در بیانیهای گفت: «در جریان عملیات خشم حماسی، حکومت ایران از نظر نظامی درهم شکسته شد. اکنون نیز با عملیات خشم اقتصادی از نظر اقتصادی در حال خفه شدن است و به لطف محاصره موفق بندرهای ایران از سوی ارتش آمریکا، روزانه ۵۰۰ میلیون دلار ضرر میکند.»
او افزود: «در حالی که مذاکرهکنندگان برای دستیابی به توافق تلاش میکنند، رژیم ایران کاملا میداند که وضعیت فعلیاش قابل دوام نیست و رییسجمهوری ترامپ همه برگهای برنده را در اختیار دارد.»
با این حال واشینگتنپست نوشته که طبق برآورد سیا، ایران میتواند بین ۹۰ تا ۱۲۰ روز و شاید بیشتر، در برابر محاصره آمریکا دوام بیاورد.
این روزنامه بهنقل از یکی از منابع خود نوشت تهران بخشی از نفت خود را در نفتکشهایی ذخیره میکند که در غیر این صورت به دلیل محاصره خالی میماندند. همچنین ایران میزان استخراج در میادین نفتی خود را کاهش داده تا چاهها همچنان عملیاتی باقی بمانند.
او درباره وضعیت اقتصادی ایران گفت: «اوضاع به هیچوجه آنقدر بحرانی نیست که برخی ادعا میکنند.»
بهنوشته واشینگتنپست اگر تهران بتواند نفت را از مسیرهای زمینی قاچاق کند، این تحلیل سیا حتی ممکن است تابآوری اقتصادی ایران را دستکم گرفته باشد.
یکی از مقامهای آمریکایی به این روزنامه گفت کاروانهای کامیونی و ریلی نمیتوانند جای حجم عظیم حملونقل دریایی و مسیرهای آزاد کشتیرانی را بگیرند، اما میتوانند نوعی حاشیه امن اقتصادی ایجاد کنند.
او افزود: «این باور وجود دارد که آنها میتوانند بخشی از نفت را از طریق خطوط ریلی در آسیای مرکزی منتقل کنند.»
این ارزیابی محرمانه اطلاعاتی درباره توان تسلیحاتی جمهوری اسلامی نیز گفته است که ذخایر موشکها و پرتابگرهای متحرک ایران همچنان قابلتوجه است.
گفته میشود جمهوری اسلامی پیش از آغاز جنگ علاوه بر هزاران پهپاد، حدود ۲۵۰۰ موشک بالستیک در اختیار داشته است.
جمهوری اسلامی از این تسلیحات برای حملات تلافیجویانه علیه متحدان آمریکا در خلیج فارس و همچنین پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه استفاده کرده است.
یک تحقیق تصویری واشینگتنپست نشان داد حملات هوایی ایران دستکم به ۲۲۸ ساختمان یا تجهیزات در پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه آسیب زده یا آنها را نابود کرده است؛ سطحی از تخریب که بسیار فراتر از چیزی است که دولت آمریکا بهطور علنی اعلام کرده است.
یکی از مقامهای آمریکایی گفت جدول زمانی لازم برای آنکه جمهوری اسلامی دوباره بتواند موشکهای بالستیک را در مقیاس گسترده تولید کند، کوتاهتر شده است.
با این حال، تحلیلگران داخل و خارج دولت میگویند برای کنترل تردد در تنگه هرمز، پهپادهای ارزانقیمت اهمیت بیشتری از موشکها دارند.
یک مقام آمریکایی دیگر گفت برخلاف موشکهای میانبردی که مثلا میتوانند اسرائیل را هدف قرار دهند، این پهپادها را میتوان در انبارهای کوچک و تاسیسات بهراحتی قابل اختفا تولید کرد.
دنی سیترینوویچ، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی در تلآویو، گفت: «فقط کافی است یک پهپاد به یک کشتی برخورد کند تا دیگر هیچکس نفتکشها را بیمه نکند.»
اوایل آوریل، جامعه اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کرده بود که بیش از نیمی از پرتابگرهای موشکی جمهوری اسلامی همچنان سالم هستند و این کشور هزاران پهپاد انتحاری در زرادخانه خود دارد؛ موضوعی که واشینگتنپست و سیانان نیز آن را به نقل از افراد مطلع گزارش کرده بودند.
سیترینوویچ، رییس پیشین شاخه ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، گفت حتی اگر محاصره چندین ماه ادامه پیدا کند، رژیم ایران را وادار به تسلیم در برابر خواستههای واشنگتن نخواهد کرد.
او گفت: «مشکل اینجاست که آنها فکر نمیکنند لازم باشد تسلیم شوند.»
او افزود با وجود موفقیتهای نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران، نتیجه جنگ همچنان میتواند یک شکست راهبردی باشد.
سیترینوویچ چهارشنبه در شبکه ایکس نوشت: «جنگی که با فرض سرنگونی رژیم و نابودی توانمندیهای هستهای و موشکی بالستیک آن آغاز شد، ممکن است در نهایت رژیم ایران را قویتر از قبل باقی بگذارد؛ رژیمی که با کاهش تحریمها تقویت شده، همچنان توان موشکی قابلتوجهی دارد، به حمایت از نیروهای نیابتی خود ادامه میدهد و تقریبا با قطعیت غنیسازی اورانیوم را در خاک خود حفظ خواهد کرد.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
