زن ایرانی در کنار یک نقاشی دیواری در خیابانی در تهران قدم میزند
دونالد ترامپ ابراز امیدواری کرد جنگ با ایران بهزودی پایان یابد. همزمان تهران در حال بررسی پیشنهاد صلح ارائه شده از سوی واشینگتن است که به گفته منابع آگاه، پایان رسمی جنگ را رقم میزند.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت در گزارشی نوشت: «اما برخی از مهمترین خواستههای آمریکا، از جمله توقف برنامه هستهای در ایران و بازگشایی تنگه هرمز، همچنان حلنشده باقی میماند.»
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد تهران پاسخ خود را به این پیشنهاد ارائه خواهد کرد.
همزمان، ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، این طرح را بیشتر شبیه «فهرست خواستههای آمریکا» توصیف کرد تا «یک واقعیت».
رییسجمهوری آمریکا ۱۶ اردیبهشت در دفتر بیضی کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «آنها میخواهند توافق کنند. در ۲۴ ساعت گذشته گفتوگوهای بسیار خوبی داشتیم و احتمال زیادی وجود دارد که به توافق برسیم.»
ترامپ بعدتر افزود: «این موضوع خیلی زود تمام خواهد شد.»
اختلافها همچنان پابرجاست
ترامپ از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ بارها از احتمال دستیابی به توافق سخن گفته، اما تاکنون نتیجهای حاصل نشده است.
دو طرف همچنان بر سر موضوعات حساسی اختلاف دارند؛ از جمله برنامه هستهای جمهوری اسلامی و کنترل تنگه هرمز که پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکرد.
رویترز نوشت که یک منبع پاکستانی و یک منبع دیگر که در جریان روند میانجیگری قرار دارند، گفتند دو طرف به توافق بر سر یک یادداشت تفاهم یکصفحهای نزدیک شدهاند. توافقی که پایان رسمی جنگ را اعلام میکند.
به گفته این منابع، در صورت نهایی شدن این تفاهم، مذاکرات برای بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز، لغو تحریمهای آمریکا علیه حکومت ایران و تعیین محدودیتهایی برای برنامه هستهای تهران، آغاز خواهد شد.
یک مقام ارشد پاکستانی دیگر که در مذاکرات دخیل است، به رویترز گفت مذاکرهکنندگان نسبت به دستیابی به توافق امیدوارند، هر چند همچنان اختلافهایی باقی است.
او که نخواست نامش فاش شود، گفت: «اولویت ما این است که پایان دائمی جنگ اعلام شود و بقیه مسائل بعد از بازگشت به مذاکرات مستقیم، حلوفصل شود.»
واکنش قالیباف و ادامه جنگ روایتها
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، که در مذاکرات اسلامآباد ریاست هیات جمهوری اسلامی را بر عهده داشت، گزارشهای مربوط به نزدیک بودن توافق را تمسخر کرد و در شبکههای اجتماعی به زبان انگلیسی نوشت: «عملیات "رفقا به من اعتماد کنید" Trust Me) Bro) شکست خورد.»
او این گزارشها را بخشی از فضاسازی آمریکا پس از «ناکامی در بازگشایی تنگه هرمز» توصیف کرد.
گزارشها درباره احتمال دستیابی به توافق، ۱۶ اردیبهشت باعث سقوط قیمت جهانی نفت به پایینترین سطح در دو هفته گذشته شد.
بهای نفت برنت در مقطعی حدود ۱۱ درصد کاهش یافت و به حدود ۹۸ دلار در هر بشکه رسید، هرچند بعدتر دوباره از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد.
بازارهای سهام جهانی نیز صعود کردند و بازده اوراق قرضه کاهش یافت. اتفاقی که ناشی از خوشبینی سرمایهگذاران نسبت به پایان جنگ و کاهش اختلال در عرضه انرژی بود.
تاکاماسا ایکدا، مدیر ارشد سرمایهگذاری در شرکت جیسیآی (GCI Asset Management)، گفت: «جزییات پیشنهادهای صلح آمریکا و ایران محدود است، اما بازارها انتظار دارند درگیری نظامی بیشتری رخ ندهد.»
توقف ماموریت دریایی آمریکا
ترامپ ۱۵ اردیبهشت ماموریت دریایی آمریکا (پروژه آزادی) برای بازگشایی تنگه هرمز را که تنها دو روز از آغاز آن گذشته بود، متوقف کرد و دلیل آن را پیشرفت مذاکرات صلح دانست.
شبکه انبیسی به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد این تغییر موضع ناگهانی پس از آن رخ داد که عربستان سعودی استفاده ارتش آمریکا را از یکی از پایگاههای خود برای این عملیات، متوقف کرد.
بر اساس این گزارش، مقامهای سعودی از اعلام ناگهانی ترامپ درباره همراهی کشتیها در تنگه هرمز غافلگیر و خشمگین شدند و به واشینگتن اطلاع دادند اجازه استفاده از پایگاههای هوایی یا حریم هوایی عربستان سعودی برای این عملیات را نخواهند داد.
رویترز نوشت که کاخ سفید بلافاصله به درخواستها برای اظهارنظر درباره این گزارش پاسخ نداد.
ابهام درباره خواستههای اصلی واشینگتن
منابع آگاه گفتند مذاکرات آمریکا با جمهوری اسلامی از سوی استیو ویتکاف، نماینده ترامپ، و جرد کوشنر، داماد او، هدایت میشود.
به گفته این منابع، در صورت توافق اولیه، دو طرف وارد یک دوره ۳۰ روزه مذاکرات فشرده برای دستیابی به توافق نهایی خواهند شد.
با این حال، در متن یادداشت تفاهم اولیه اشارهای به برخی خواستههای کلیدی آمریکا نشده است؛ از جمله محدودیت برنامه موشکی جمهوری اسلامی و پایان حمایت حکومت ایران از گروههای نیابتی در خاورمیانه.
موضوعاتی که تهران پیشتر آنها را رد کرده بود.
همچنین اشارهای به ذخایر بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی در ایران نشده است.
بر اساس این گزارش، قرار است ترامپ در روزهای ۲۴ و ۲۵ اردیبهشت به چین سفر کند. این نخستین سفر یک رییسجمهوری آمریکا به چین در حدود یک دهه گذشته خواهد بود. این دیدار که ابتدا برای ۱۱ فروردین برنامهریزی شده بود، به دلیل جنگ آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران به تعویق افتاد.
گلفنیوز مینویسد هرچند دو طرف به دنبال تثبیت روابط هستند، اما نشانههای فزایندهای وجود دارد که چین همزمان در حال توسعه ابزارهای فشار اقتصادی خود علیه واشینگتن است. با این حال، این نشست همچنان اهمیت دارد، زیرا میتواند رقابت ژئوپلیتیکی میان دو کشور را «کمتنشتر» کند؛ بهویژه در شرایطی که «جنگ ایران» باعث شوکهای انرژی در سطح جهانی و تشدید بیثباتی در نظم بینالمللی شده است.
این گزارش میگوید چین پیش از سفر ترامپ، با تصویب مقررات تازه برای تقویت برتری صنعتی خود، پیام روشنی به واشینگتن ارسال کرده است. این مقررات شرکتهای خارجیای را هدف قرار میدهد که از محدودیتهای صادراتی آمریکا علیه چین پیروی میکنند یا زنجیرههای تامین خود را از چین خارج میسازند.
به نوشته گلفنیوز، پکن در ماههای اخیر یک چارچوب حقوقی و اقتصادی جدید ایجاد کرده که به آن امکان میدهد شرکتها و کشورهایی را که به منافع چین آسیب میزنند، مجازات کند. این مجازاتها میتواند شامل ممنوعیت سفر، محدودیت سرمایهگذاری و حتی توقیف داراییها باشد.
چین همچنین قوانینی علیه آنچه «صلاحیت فراسرزمینی غیرموجه» آمریکا مینامد تصویب کرده است؛ قوانینی که میتوانند به اخراج یا قرار گرفتن شرکتها در فهرست سیاه منجر شوند.
این اقدامات در حالی انجام میشود که دولت ترامپ تهدید کرده به دلیل آنچه «حمایت چین از ایران» نامیده، تحریمهای اقتصادی جدیدی علیه پکن اعمال خواهد کرد. به نوشته گزارش، چین میخواهد نشان دهد که در برابر فشار آمریکا تسلیم نخواهد شد و بهطور قاطع پاسخ خواهد داد.
گلفنیوز در ادامه به تشدید فشارهای آمریکا بر روابط اقتصادی چین و ایران اشاره میکند. بر اساس این گزارش، وزارت خزانهداری آمریکا در ۴ اردیبهشت یکی از بزرگترین پالایشگاههای خصوصی چین را با هدف قطع درآمدهای نفتی تهران و مختل کردن شبکههای دور زدن تحریمها هدف تحریم قرار داد.
همچنین اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هشدار داده است که اگر چین به حمایت از جریان درآمدی جمهوری اسلامی ادامه دهد، بانکهای چینی نیز ممکن است با تحریمهای ثانویه روبهرو شوند.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که وابستگی اقتصادی متقابل میان آمریکا و چین اکنون بیش از گذشته بهعنوان یک «آسیبپذیری راهبردی» دیده میشود؛ موضوعی که بهویژه در بستر بحران ایران میتواند به ابزار فشار ژئوپلیتیکی تبدیل شود.
بر این اساس، هر دو کشور تلاش برای تامین امنیت زنجیرههای حیاتی تامین در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، عناصر نادر خاکی و زیرساختهای انرژی را سرعت بخشیدهاند. آمریکا همچنان متحدان خود را برای کاهش وابستگی به فناوری و تولید چین تحت فشار قرار میدهد، در حالی که پکن نیز به سمت تقویت خودکفایی صنعتی حرکت کرده است.
گلفنیوز این روند را نشانه گذار از مدل جهانیسازی مبتنی بر کارایی اقتصادی به مدلی میداند که بر امنیت اقتصادی، تابآوری و همسویی ژئوپلیتیکی تمرکز دارد.
این گزارش همچنین تاکید میکند تعرفههایی که ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود علیه چین اعمال کرد، به کاهش تدریجی تجارت میان دو اقتصاد بزرگ جهان و تسریع روند «جدایی اقتصادی» میان واشینگتن و پکن کمک کرده است؛ روندی که اکنون پسزمینه اصلی نشست پیشروی دو رهبر را شکل میدهد.
به نوشته گزارش، هر دو طرف اکنون بیش از آنکه به دنبال حل اختلافات بنیادین باشند، تلاش میکنند رقابت ژئوپلیتیکی خود را «مدیریت» کنند تا از تبدیل آن به بحرانی گستردهتر جلوگیری شود؛ بحرانی که میتواند بر ثبات مالی، امنیت غذایی و انرژی و فناوریهای نوظهور مانند هوش مصنوعی تاثیر بگذارد.
گلفنیوز در پایان نتیجهگیری میکند که نشست ترامپ و شی احتمالاً به یک تحول اساسی در روابط دو کشور منجر نخواهد شد، اما همچنان مکانیزمی مهم برای حفظ حداقلی از ثبات در روابطی فزاینده رقابتی و شکننده به شمار میرود؛ روابطی که «جنگ ایران» نیز به پیچیدگیهای آن افزوده است.
بر اساس این گزارش، اطلاعاتی که به اسرائیل رسیده نشان میدهد جمهوری اسلامی خواستار گنجاندن بندی در توافق با واشینگتن شده که بر اساس آن هرگونه آتشبس یا تفاهم، تمام جبهههای منطقهای را در بر بگیرد. به نوشته واینت، آمریکا نیز با این بند موافقت کرده؛ موضوعی که برای اسرائیل «چندان مطلوب» توصیف نشده است.
نبیه بری، رییس پارلمان لبنان، نیز در گفتوگو با الجزیره این موضوع را تایید کرده و گفته عباس عراقچی، وزیر خارجه حکومت ایران، به او اطلاع داده است که «لبنان بخشی از هر توافق آتشبس خواهد بود.»
در پی این تحولات، کابینه امنیتی اسرائیل قرار است درباره پیامدهای تفاهمات در حال شکلگیری میان تهران و واشینگتن، بهویژه در ارتباط با لبنان، تشکیل جلسه دهد.
واینت مینویسد ارتش اسرائیل در جبهه شمالی با وضعیتی پیچیده روبهروست؛ زیرا حزبالله همچنان به سوی نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان شلیک میکند و ارتش اسرائیل همچنان تلفات میدهد، در حالی که آزادی عمل نظامی اسرائیل محدودتر شده است.
بر اساس این گزارش، نیروی هوایی اسرائیل برای هفتهها حملهای به بیروت انجام نداده و عملیاتهای ترور هدفمند نیز متوقف شدهاند. حتی نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، که در طول جنگ بارها از سوی وزیر دفاع اسرائیل تهدید شده بود، اکنون به گفته گزارش «نوعی مصونیت تحت حمایت ایران» پیدا کرده است.
مقامهای ارتش اسرائیل گفتهاند تا زمانی که توافقی برای خلع سلاح حزبالله حاصل نشود - حتی اگر این روند بهصورت مرحلهای اجرا شود - نیروهای اسرائیلی در خطوط دفاعی فعلی خود باقی خواهند ماند. به گفته این مقامها، هدف جلوگیری از بازسازی توان حزبالله و ممانعت از بازگشت حملات موشکی ضدتانک به شمال اسرائیل است.
در همین حال، ایال زمیر، رییس ستاد ارتش اسرائیل، در بازدید از منطقه خیام در جنوب لبنان، که بهرغم اعلام آتشبس همچنان صحنه درگیری توصیف شده، گفت اسرائیل «فرصتی تاریخی برای تغییر واقعیت منطقهای» در اختیار دارد.
او همچنین با اشاره به [حکومت] ایران گفت: «ما همچنان مجموعهای از اهداف آماده حمله در ایران داریم» و افزود ارتش اسرائیل در «آمادهباش کامل» برای بازگشت به عملیات گستردهتر علیه جمهوری اسلامی قرار دارد؛ عملیاتی که به گفته او میتواند «دستاوردها را عمیقتر و رژیم را ضعیفتر کند.»
زمیر در جریان این بازدید وارد تونلی از حزبالله شد که به گفته ارتش اسرائیل در عمق حدود ۲۵ متری زیر یک فروشگاه لباس کودکان در یک محله غیرنظامی کشف شده بود. او این موضوع را «مدرکی دیگر» از استفاده حزبالله از غیرنظامیان بهعنوان «سپر انسانی» توصیف کرد.
رییس ستاد ارتش اسرائیل همچنین گفت از زمان آغاز عملیات «غرش شیر» بیش از دو هزار نیروی حزبالله کشته شدهاند و به نیروهای اسرائیلی دستور داده است «بدون محدودیت» به شناسایی و نابودی دشمن ادامه دهند.
واینت مینویسد با وجود آنکه ارتش اسرائیل میگوید ماموریت اصلی خود، یعنی جلوگیری از حمله نیروهای رضوان و متوقف کردن آتش ضدتانک علیه شهرکهای شمالی را محقق کرده، اما اکنون مساله اصلی، تعیین وضعیت «روز پس از جنگ» است.
بر اساس این گزارش، نیروهای اسرائیلی در امتداد «خط زرد» مستقر هستند، اما هنوز مشخص نیست چه زمانی عقبنشینی خواهند کرد. فرماندهان اسرائیلی هشدار دادهاند بازگشت ساکنان لبنانی به روستاهایی که تخلیه و پاکسازی شدهاند، میتواند دستاوردهای امنیتی اسرائیل را از بین ببرد.
در بخش دیگری از گزارش، واینت به غزه نیز پرداخته و نوشته است بندی که جبههها را در توافق آمریکا و [حکومت] ایران به هم مرتبط میکند، ممکن است اسرائیل را از ازسرگیری جنگ گسترده در غزه بازدارد؛ آن هم در شرایطی که حماس همچنان از خلع سلاح خودداری میکند.
به گفته مقامهای ارشد ارتش اسرائیل، اکنون که دیگر گروگان اسرائیلی در غزه باقی نمانده، اسرائیل باید با استفاده از قدرت آتش و عملیات زمینی برای خلع سلاح حماس و فروپاشی حکومت آن در نوار غزه اقدام کند.
این مقامها همچنین گفتهاند محدود شدن درگیری در لبنان باعث شده نیروهایی برای عملیات در غزه آزاد شوند و اسرائیل بتواند «کار را تمام کند.»
با این حال، مقامهای نظامی اسرائیل اذعان کردهاند که فرسودگی نیروهای ذخیره، نیاز به حفظ آمادگی در لبنان و احتمال تشدید تنش در کرانه باختری، در کنار ضرورت جلب موافقت کاخ سفید، از جمله محدودیتهای مهم پیش روی هرگونه عملیات گسترده جدید است.
پایگاه خبری اکسیوس چهارشنبه ۱۶ فروردین در گزارشی نوشت بر اساس اعلام رسمی شرکت هواپیماسازی برزیلی امبرائر، نیروی هوایی امارات متحده عربی ۱۰ فروند هواپیمای ترابری نظامی سی-۳۹۰ خریداری میکند و گزینه خرید ۱۰ فروند دیگر نیز در آینده در نظر گرفته شده است.
خبر امضای این قرارداد که ارزش مالی آن منتشر نشده، همزمان با برگزاری کنفرانس «ساخت در امارات متحده عربی ۲۰۲۶» اعلام شد.
امارات متحده عربی نخستین کشور خاورمیانه است که این مدل هواپیمای ترابری نظامی را خریداری میکند. برزیل، مجارستان، لیتوانی و هلند از دیگر خریداران این هواپیما هستند.
هواپیمای سی-۳۹۰ میلنیوم
هواپیمای سی-۳۹۰ میلنیوم یک هواپیمای ترابری چندمنظوره است که برای ماموریتهای لجستیکی، امدادی و نظامی طراحی شده است؛ با موتور جت، ساخت شرکت برزیلی امبرائر که میتواند تا ۲۶ تن بار حمل کند.
این هواپیما توان جابهجایی ۸۰ سرباز، ۶۶ چترباز یا تجهیزات سنگین نظامی مانند خودروهای زرهی و بالگرد را دارد. سی-۳۹۰ میلنیوم با دو موتور توربوفن به حداکثر سرعت حدود ۹۸۰ کیلومتر در ساعت میرسد که آن را به یکی از سریعترین هواپیماهای ترابری نظامی در کلاس خود تبدیل کرده است.
هواپیمای سی-۳۹۰ میلنیوم برای عملیات در شرایط سخت طراحی شده و توانایی نشستوبرخاست در باندهای کوتاه و نیمهآماده را دارد.
برد عملیاتی آن با بار ۲۳ تنی، حدود دو هزار و ۸۰۰ کیلومتر و برد انتقالی آن بدون بار تا بیش از شش هزار و ۲۰۰ کیلومتر اعلام شده است. سی-۳۹۰ میلنیوم علاوه بر ماموریتهای لجستیکی و نظامی، برای انتقال مجروحان، امدادرسانی، سوخترسانی هوایی و عملیات آتشنشانی هوایی نیز قابل استفاده است.
گنبد آهنین در امارات متحده عربی
اکسیوس شش اردیبهشت نیز به نقل از مقامهای اسرائیلی و آمریکایی گزارش داد اسرائیل در آغاز جنگ با جمهوری اسلامی، یک سامانه پدافندی گنبد آهنین به همراه دهها نیروی نظامی برای راهاندازی آن به امارات متحده عربی اعزام کرده است.
این نخستین بار بود که اسرائیل سامانه کامل گنبد آهنین را به کشوری دیگر منتقل میکرد و امارات متحده عربی نیز نخستین کشور خارج از اسرائیل و آمریکا بود که از این سامانه استفاده کرد.
مقامهای اسرائیلی گفتند سامانه گنبد آهنین موفق شده دهها موشک جمهوری اسلامی را رهگیری کند. وزارت دفاع امارات متحده عربی پیشتر اعلام کرده بود جمهوری اسلامی بیش از ۵۵۰ موشک و بیش از دو هزار و ۲۰۰ پهپاد به سمت این کشور شلیک کرده است.
امارات متحده هدف بیشترین حملات جمهوری اسلامی
امارات متحده عربی در حالی اقدام به خرید و تامین تجهیزات نظامی میکند که از آغاز جنگ در ایران، بارها با موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی هدف قرار گرفته است.
در پی آخرین دور حملات جمهوری اسلامی به بندر فجیره، وزارت دفاع امارات متحده عربی اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور دوشنبه ۱۲ موشک بالستیک، سه موشک کروز و چهار پهپاد پرتابشده از سوی ایران را رهگیری کردهاند که در نتیجه آن سه نفر زخمی شدند.
صفحه نخست روزنامه «وطن امروز»، نزدیک به جبهه پایداری نیز سهشنبه ۱۵ اردیبهشت با تیتر «امارات منفجره» نوشت همزمان با «تنشآفرینی آمریکا در تنگه هرمز»، چند کشتی و تاسیسات در بندر فجیره هدف قرار گرفتهاند.
