نیویورکتایمز جزئیاتی از طرح پنتاگون برای کاهش هزینه مقابله با پرتابههای ارزانقیمت جمهوری اسلامی ارائه داد و نوشت استفاده از راکتهای هدایتشونده لیزری که هزینه هر فروند از آن حدود ۴۰ هزار دلار است جایگزین موشکهای پاتریوت میشود که هر فروند آن حدود چهار میلیون دلار ارزش دارد.
این رسانه در گزارشی که سهشنبه ۱۵ اردیبهشت منتشر شد، نوشت «سامانه پیشرفته سلاح دقیق کُشنده» قابلیت هدایت لیزری را به سلاحی اضافه میکند که نخستین بار در جنگ کُره استفاده شد. این سامانه به ارتش آمریکا امکان میدهد به شیوهای مقرونبهصرفهتر از گذشته با پهپادهای تهاجمی شاهد و موشکهای بالستیک میانبُرد که ارزشی بهمراتب کمتر از موشکهای پاتریوت دارند، مقابله کند.
در این گزارش تاکید شده است که استفاده از موشکهای چهار میلیون دلاری برای سرنگون کردن پهپادهای ۲۵ هزار دلاری، پنتاگون را به فکر یافتن گزینهای کمهزینهتر انداخت؛ گزینهای که بتوان آن را از هوا یا زمین شلیک کرد تا از پایگاههایی محافظت کند که سامانههای پاتریوت قادر به پوشش آنها نیستند.
به نوشته نیویورکتایمز، ارتش یک راکت کوچک هدایتشونده با لیزر را که برای شلیک از هواپیماها و بالگردها به سوی اهداف زمینی طراحی شده بود، با نیازهای جدید تطبیق داد.
«سامانه پیشرفته سلاح دقیق کُشنده» در دهه ۲۰۰۰ توسعه یافت تا با استفاده از یک کلاهک نسبتا کوچک، گروههایی از نیروهای دشمن و کامیونهای فاقد زره را منهدم کند.
وزارت امور خارجه ایالات متحده، جمعه ۱۱ اردیبهشت اعلام کرد که این سامانه را در قالب قراردادی ۸.۶ میلیارد دلاری به اسرائیل، قطر و امارات متحده عربی میفروشد.
نیویورکتایمز به نقل از شرکت «بیاِیایی سیستمز»، سازنده این سامانه نوشته است که ۱۰۰ هزار عدد از این سامانه به پنتاگون تحویل داده شده و این شرکت میتواند سالانه حدود ۲۰ هزار عدد از آن تولید کند.
این راکتها امکان هدف قرار دادن دقیق اهداف را با کلاهکی بسیار کوچکتر از هر بمب پرتابشونده از هواپیما فراهم میکند. نیروی دریایی آمریکا استفاده از این راکتها را در سال ۲۰۱۱ آغاز کرد.
در بهروزرسانی این راکتها چاشنی قدیمی آنها با گونه جدیدی جایگزین شده که سبب میشود کلاهک جنگی وقتی منفجر شود که چیزی را نزدیک خود تشخیص میدهد. این قابلیت سامانه لیزری دقیق کُشنده را به ابزاری ایدهآل برای منهدم کردن اهداف متحرکی مانند پهپادهای شاهد تبدیل میکند.
به گزارش نیویورکتایمز، تا سال ۲۰۲۵، نیروی هوایی آمریکا از این راکتها برای سرنگون کردن پهپادهای حوثیها بر فراز دریای سرخ استفاده میکرد.
این راکتها را میتوان از جنگندهها و بالگردها و همچنین از پرتابگرهای زمینی متحرک شلیک کرد. اسرائیل، قطر و امارات متحده عربی همگی هواپیماهایی در اختیار دارند که قادر به شلیک این راکت هستند.
این رسانه آمریکایی در گزارشی که عصر سهشنبه ۱۵ اردیبهشت منتشر شد، نوشت که ارسال این پیام به مقامهای ایران نشان میدهد کاخ سفید در تلاش برای «کاهش خطر تشدید احتمالی تنش» است، با این وجود، طرف مقابل در نخستین ساعات اجرای این عملیات، حملاتی علیه «کشتیهای نیروی دریایی آمریکا، شناورهای تجاری و امارات متحده عربی» پیاده کرد.
اکسیوس نوشت، هرچند مقامهای آمریکایی از جمله وزیر جنگ و رییس ستاد مشترک ارتش در اظهارات خود طی نخستین روز اجرای پروژه آزادی حملات جمهوری اسلامی را کماهمیت جلوه دادند و مدعی شدند آتشبس نقض نشده است، با این حال برخی مقامهای آمریکایی و اسرائیلی بر این باورند که اگر بنبست دیپلماتیک ادامه یابد، ممکن است رییسجمهوری ایالات متحده اواخر همین هفته دستور از سرگیری جنگ را صادر کند.
پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، سهشنبه در نشست رسانهای مشترک با رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا بهنوعی به این اطلاعرسانی خصوصی به مقامهای آمریکا درباره تحولات نظامی در تنگه هرمز اشاره کرد. او گفت: «آمریکا هم بهصورت علنی و هم بیسروصدا با ایرانیها در تماس است تا اجازه دهند این عملیات دفاعی به نمایندگی از جهان انجام شود.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بامداد دوشنبه ۱۴ اردیبهشت از طرحی به نام «پروژه آزادی» برای کمک به کشتیهای گرفتار در خلیج فارس خبر داد.
او در پیامی در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشال، اعلام کرد این طرح از صبح دوشنبه به وقت خاورمیانه آغاز خواهد شد. به گفته او، نیروهای آمریکا مامور شدهاند تا با «حداکثر تلاش» خروج امن کشتیها و خدمه آنها را تضمین کنند.
در نخستین روز این عملیات، جمهوری اسلامی حملاتی علیه کشتیهای نیروی دریایی آمریکا که از تنگه عبور میکردند، دیگر شناورهای تجاری در منطقه و اهدافی در امارات انجام داد.
وزارت دفاع امارات متحده عربی حوالی ۷ عصر دوشنبه ۱۴ فروردین در بیانیهای اعلام کرد که چهار موشک کروز را که از سوی ایران شلیک شده بود، شناسایی کرده است. بر اساس این بیانیه، سه موشک بر فراز آبهای سرزمینی امارات رهگیری و منهدم شدند و موشک چهارم نیز در دریا سقوط کرد.
در دومین روز از اجرای پروژه آزادی نیز امارات از دور دیگری از حملات موشکی و پهپادی از سوی ایران خبر داد و اعلام کرد که این حملات به آتشسوزی در یک منطقه نفتی در این کشور منجر شده است. حملات دوشنبه نیز سبب وارد آمدن خسارتهایی به منطقه صنایع نفتی فجیره شده بود.
وزارت امور خارجه این کشور، حملات سهشنبه را «تشدید جدی تنش» و «تهدیدی مستقیم برای امنیت کشور» خواند.
هگست: این سطح از درگیری قابل پیشبینی بود
با وجود ادامه حملات از سوی جمهوری اسلامی، مقامهای نظامی آمریکا در اظهارات خود این سطح از تنش را قابل پیشبینی میخوانند. کین در نشست خبری سهشنبه حملههای حکومت ایران در نخستین روز عملیات پروژه آزادی را «پایینتر از آستانه ازسرگیری عملیاتهای رزمی عمده» خواند.
هگست هم روی پابرجا ماندن آتشبس تاکید کرد و گفت «حدی از آشفتگی و نوسان» در آغاز این عملیات قابل پیشبینی بود.
با این حال، هم هگست و هم کین گفتند که ارتش آمریکا آماده است در صورتی که ترامپ دستور دهد، بهسرعت جنگ را از سر بگیرد.
اکسیوس نوشت که عملیات آمریکا در ۲۴ ساعت نخست در جریان انتقال نفت یا محمولههای باری از طریق تنگه هرمز تغییرات معناداری ایجاد نکرد. سنتکام نیز گزارش داد که دوشنبه دو کشتی با پرچم آمریکا از تنگه عبور کردند و سهشنبه هیچ کشتیای عبور نکرد.
با این حال هگست در نشست رسانهای مدعی شد «صدها کشتی دیگر در صف حرکت قرار دارند.»
شرکت آلمانی «هاپاگ-لوید» که از بزرگترین شرکتهای حملونقل کانتینری جهان، سهشنبه به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که ارزیابی این شرکت از ریسک تغییری نکرده و عبور از تنگه هرمز فعلا برای کشتیهای این شرکت امکانپذیر نیست.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، سهشنبه ۱۵ اردیبهشت در شبکههای اجتماعی نوشت که «نقض آتشبس» چهار هفتهای از سوی آمریکا و متحدانش، امنیت کشتیرانی و انتقال انرژی از این آبراه حیاتی را به خطر انداخته است.
او افزود: «میدانیم ادامه این وضعیت برای آمریکا غیرقابل تحمل است، در حالی که ما هنوز حتی شروع نکردهایم.»
درگیریها در خلیج فارس
ارتش آمریکا اعلام کرد ۱۴ اردیبهشت شش قایق تندروی ایرانی، بههمراه موشکهای کروز و پهپادها را منهدم کرده است. اقدامی که پس از اعزام ناوهای آمریکایی برای اسکورت نفتکشهای گرفتار در قالب طرحی موسوم به «پروژه آزادی» انجام شد.
عبور از تنگه هرمز که مسیر بخش قابل توجهی از تجارت جهانی نفت و کالاهاست، از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ عملا مختل شده و این وضعیت باعث افزایش قیمتها در بازارهای جهانی شده است.
در همین حال، چند کشتی تجاری از وقوع انفجار یا آتشسوزی در خلیج فارس خبر دادند و یک پایانه نفتی در امارات متحده عربی که میزبان یک پایگاه بزرگ نظامی آمریکاست، بر اثر حملات موشکی جمهوری اسلامی دچار حریق شد.
سپاه پاسداران با تهدید به استفاده از مین، پهپاد، موشک و قایقهای تندرو، عملا تنگه هرمز را بسته نگه داشته و آمریکا نیز در پاسخ، محاصره بنادر ایران را ادامه داده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت تحولات اخیر نشان میدهد که این بحران راهحل نظامی ندارد.
او افزود مذاکرات صلح با میانجیگری پاکستان در جریان است و به آمریکا و امارات درباره گرفتار شدن در «باتلاق» هشدار داد.
ارتش آمریکا اعلام کرد دو کشتی تجاری آمریکایی با حمایت ناوشکنهایش از تنگه عبور کردهاند، اما تهران این موضوع را رد کرد.
شرکت کشتیرانی مرسک اعلام کرد یکی از کشتیهای تحت پرچم آمریکا ۱۴ اردیبهشت با اسکورت نظامی، از خلیج فارس خارج شده است.
گزارشها درباره درگیریها متناقض است.
فرمانده نیروهای آمریکایی از انهدام قایقهای ایرانی خبر داد، در حالی که رسانهها در ایران این موضوع را رد کردند و گفتند هدف حمله، قایقهای تجاری بوده و پنج غیرنظامی کشته شدهاند.
تهران همچنین اعلام کرد به یک ناو آمریکایی که به تنگه هرمز نزدیک شده بود شلیک هشدار کرده و آن را وادار به عقبنشینی کرده است.
خبرگزاری رویترز نوشت که نتوانسته است بهطور مستقل این گزارشها را تایید کند.
حملات و اختلال در کشتیرانی
کره جنوبی اعلام کرد یکی از کشتیهایش در تنگه هرمز دچار انفجار و آتشسوزی در موتورخانه شده، اما کسی آسیب ندیده است.
هنوز مشخص نیست این حادثه ناشی از حمله بوده یا نه.
همزمان، سازمان امنیت دریایی بریتانیا از هدف قرار گرفتن دو کشتی در نزدیکی سواحل امارات خبر داد و شرکت نفتی ایدیاناوسی (ADNOC) نیز اعلام کرد یکی از نفتکشهای خالیاش هدف پهپادهای ایرانی قرار گرفته است.
گسترش تنش به سواحل امارات
جمهوری اسلامی نقشهای منتشر کرده است که نشان میدهد دامنه کنترل دریایی خود را فراتر از تنگه هرمز و به بخشهایی از سواحل امارات گسترش داده است.
پس از حملات پهپادی و موشکی به خاک امارات، از جمله آتشسوزی در بندر فجیره، ابوظبی این اقدامات را «تشدید جدی تنش» خواند و اعلام کرد حق پاسخگویی را برای خود محفوظ میداند.
این نقشه شامل فجیره و بندر خورفکان است؛ دو بندری که امارات از آنها برای دور زدن تنگه هرمز استفاده میکند.
کنترل این مسیرها میتواند بهمعنای محاصره تقریبا کامل دریایی امارات باشد.
صداوسیمای جمهوری اسلامی اعلام کرد حملات به امارات در پاسخ به «ماجراجویی نظامی آمریکا» انجام شده است.
انور قرقاش، مشاور ریاست امارات، گفت کشورش پیامهای حمایتی از متحدان دریافت کرده که نشان میدهد تهران مسئول تشدید بحران در خلیج فارس است.
بنبست در تلاشهای دیپلماتیک
جنگ در خاورمیانه هزاران کشته بر جا گذاشته و اقتصاد جهانی را دچار تلاطم کرده است.
آمریکا و حکومت ایران یک دور مذاکره مستقیم در اسلامآباد برگزار کردند، اما تلاشها برای ادامه گفتوگوها ناکام مانده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفته است هدف حملات آمریکا و اسرائیل، «حذف تهدیدهای فوری ناشی از برنامه هستهای و موشکی حکومت ایران و حمایت آن از گروههایی مانند حماس و حزبالله» بوده است.
رسانهها در ایران گزارش دادند واشینگتن پاسخ خود به پیشنهاد ۱۴ مادهای تهران را از طریق پاکستان منتقل کرده و جمهوری اسلامی در حال بررسی آن است.
این پیشنهاد شامل به تعویق انداختن مذاکرات هستهای تا پس از توافق بر سر پایان جنگ و امنیت کشتیرانی است.
ترامپ گفته این طرح را بررسی میکند اما احتمالا آن را رد خواهد کرد.
در همین حال مقامهای آمریکایی به رویترز گفتند ارزیابیهای اطلاعاتی جدید نشان میدهد برنامه هستهای جمهوری اسلامی در این جنگ آسیب محدودی دیده است.
واشینگتن خواستار حذف ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران است تا امکان دستیابی به سلاح هستهای از سوی حکومت از بین برود، اما تهران تاکید دارد برنامهاش صلحآمیز است و بهدنبال ساخت بمب نیست.
وزارت خارجه سوئد سهشنبه ۱۵ اردیبهشت اعلام کرد طرح تاسیس یک نهاد غیرنظامی برای جمعآوری اطلاعات خارجی، که نخست در قالب یک تحقیق عمومی مطرح شده بود، اکنون وارد مرحله اجرایی شده است.
خبرگزاری رویترز نوشت این پیشنهاد سال گذشته بهطور اولیه تایید شده بود و اکنون دولت تصمیم گرفته آن را پیش ببرد.
ماریا مالمِر استنرگارد، وزیر خارجه سوئد، در یک نشست خبری گفت: «همانطور که میدانید، ما با وضعیت امنیتی جدی روبهرو هستیم و هر روز با طیف گسترده و پیچیدهای از تهدیدها مواجهیم. این وضعیت نیازهای جدید و فزایندهای برای توانمندیهای ما ایجاد میکند.»
او افزود: «همچنین بهعنوان یک عضو ناتو، انتظارات تازهای از خود داریم و با توسعه ساختار اطلاعاتیمان، تلاش میکنیم آن را با ساختارهای موجود در ناتو و میان متحدانمان هماهنگتر کنیم.»
سوئد ۱۷ اسفند ۱۴۰۲ در واشینگتن، بهطور رسمی به ناتو پیوست.
واکنش به یک ناکامی اطلاعاتی
تصمیم برای ایجاد این نهاد در شرایطی اتخاذ شده که نهادهای اطلاعاتی سوئد، مانند بسیاری از کشورهای دیگر، نتوانستند تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین را پیشبینی کنند. موضوعی که در گزارشهای رسمی و از سوی برخی سیاستمداران مورد انتقاد قرار گرفت.
سرویس اطلاعات و امنیت نظامی سوئد (MUST) از جمله نهادهایی بود که بهدلیل ارزیابیهای نادرست، زیر فشار قرار گرفت.
این ناکامی، بحثهایی درباره ضرورت بازنگری در ساختار اطلاعاتی کشور را تقویت کرد.
جایگاه نهاد جدید در ساختار امنیتی
سازمان جدید قرار است در کنار نهادهای موجود فعالیت کند.
این نهادها شامل سرویس اطلاعات نظامی (MUST)، سرویس امنیتی سوئد (SAPO) که زیرمجموعه پلیس است، و سازمان رادیویی دفاع ملی (FRA) که مسئول جمعآوری اطلاعات سیگنالی است، میشوند.
به گفته مقامهای سوئدی، هدف از ایجاد این نهاد، تقویت ظرفیت تحلیل و جمعآوری اطلاعات خارجی و بهبود هماهنگی میان دستگاههای مختلف است، بدون آنکه جایگزین نهادهای موجود شود.
هزینه و زمانبندی اجرا
وزیر خارجه سوئد اعلام کرد هزینه راهاندازی این سازمان حدود ۲.۸ میلیارد کرون، معادل حدود ۳۰۲ میلیون دلار، برآورد شده است.
این منابع عمدتا از بودجه نیروهای مسلح تامین خواهد شد.
بر اساس برنامهریزی دولت، این سازمان قرار است از ابتدای سال آینده میلادی فعالیت خود را آغاز کند.
این اقدام در چارچوب تلاش گستردهتر سوئد برای تقویت ساختارهای امنیتی و اطلاعاتی، بهویژه پس از پیوستن به ناتو، ارزیابی میشود. تلاشی که هدف آن انطباق بیشتر با استانداردهای امنیتی متحدان غربی و پاسخ دادن موثرتر به تهدیدهای فزاینده در محیط بینالمللی است.
شورای سردبیری والاستریت ژورنال نوشت آتشبس در خلیج فارس شکسته شده و مقصر آن حکومت ایران است. رییسجمهوری ترامپ اکنون باید تصمیم بگیرد که چگونه قصد دارد تنگه هرمز را بازگشایی کند: آیا در مذاکرات آنچه را تهران میخواهد بدهد یا از نیروی نظامی آمریکا برای عبور کشتیها استفاده کند.
روز یکشنبه، ترامپ طرح «پروژه آزادی» را برای هدایت کشتیهای تجاری از تنگه اعلام کرد. این طرح که بهعنوان یک ماموریت انسانی برای کمک به کشتیها و خدمهای که بهاجبار در خلیج فارس گرفتار شدهاند معرفی شد، در عین حال یک اقدام تاکتیکی برای شکستن محاصره اعمالشده از سوی جمهوری اسلامی و بازگرداندن جریان انرژی نیز بود.
فرماندهی مرکزی آمریکا دوشنبه به کشتیها توصیه کرد از مسیری نزدیک عمان، دور از ایران، از هرمز عبور کنند و اعلام کرد که «یک منطقه امنیتی تقویتشده» ایجاد شده است.
سنتکام این کار را نه از طریق اسکورت مستقیم کشتیها، بلکه با ایجاد یک سپر دفاعی با استفاده از هواپیماها و ناوهای جنگی مستقر در نزدیکی تنگه هرمز انجام داد. ارتش آمریکا اعلام کرد که صبح دوشنبه دو کشتی تجاری با پرچم آمریکا از این مسیر عبور داده شدند و بعدا ناوشکنهای آمریکایی نیز به آنها پیوستند. دریادار برد کوپر گفت این اقدام نشان داد نیروهای آمریکایی یک «مسیر آزاد» ایجاد کردهاند، چرا که طی هفتههای گذشته مینها را پاکسازی کردهاند.
جمهوری اسلامی با تهدید و اقدام نظامی پاسخ داد. رسانههای حکومتی در ایران ابتدا مدعی شدند دو بار به یک ناو جنگی آمریکا حمله شده، اما پس از تکذیب سنتکام گفتند تنها شلیکهای هشداردهنده انجام شده است. با این حال، سپاه در هدف قرار دادن کشتیهای تجاری موفقتر بود؛ از جمله یک نفتکش خالی اماراتی با پهپاد هدف قرار گرفت و یک کشتی کره جنوبی در تنگه هرمز دچار انفجار و آتشسوزی شد.
ترامپ حمله به کشتی کرهای را تایید کرد و نوشت: «شاید وقت آن رسیده که کره جنوبی به این مأموریت بپیوندد.» دریادار کوپر گفت آمریکا موشکهای کروز و پهپادها را رهگیری کرده و شش قایق تهاجمی کوچک جمهوری اسلامی را منهدم کرده است. ترامپ از نابودی هفت قایق سخن گفت و افزود این قایقها «تنها چیزی است که برایشان باقی مانده.»
امارات متحده عربی اعلام کرد ۱۵ موشک شلیکشده از خاک ایران را رهگیری کرده است. گفته میشود این رهگیری با کمک سامانه گنبد آهنین اسرائیل صورت گرفته است اما این کشور نیز شاهد حمله پهپادی به منطقه صنعتی نفتی فجیره بود. فجیره در انتهای خط لولهای قرار دارد که امارات برای دور زدن هرمز و رساندن نفت به بازار از آن استفاده میکند.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال، پیامی که تهران در اینجا ارسال میکند این است که نمیتواند مهمترین اهرم باقیمانده خود در برابر آمریکا، یعنی محاصره صادرات نفت و فرآوردههای نفتی کشورهای خلیج فارس، را از دست بدهد. این ابزار، راهی است برای وارد کردن فشار بیشتر بر اقتصاد جهانی و وادار کردن ترامپ به پذیرش کنترل تهران بر تنگه هرمز و در نهایت غنیسازی هستهای. در عین حال، تهران نیاز فوری دارد که محاصره بندرهایش از سوی آمریکا پایان یابد.
دریادار کوپر گفت کشتیهای تجاری بیشتری «در راه» هستند تا تحت پوشش سپر آمریکا از تنگه هرمز بگذرند. این اقدام به متحدان آمریکا در خلیج فارس و مشتریان صادرات آنها کمک خواهد کرد. اما نیروی دریایی آمریکا ممکن است ناچار شود مستقیما کشتیها را اسکورت کند، زیرا حتی تعداد اندکی حمله از سوی جمهوری اسلامی میتواند رفتوآمد را کاهش دهد و هدف عملیات را ناکام بگذارد.
شورای سردبیری والاستریت ژورنال، در ادامه یادداشت خود تاکید کرده است که با این حال، دفاع صرف احتمالا کافی نخواهد بود. ترامپ به فاکسنیوز گفت اگر حکومت ایران به کشتیهای آمریکایی حمله کند «از روی زمین محو خواهد شد» و افزود تشدید درگیری موجه و ضروری است. امارات نیز نمیخواهد حملات اخیر تهران بدون پاسخ بماند و باید تشویق شود با نیروی هوایی قدرتمند خود وارد عمل شود.
بهنوشته این روزنامه اما در نهایت، آمریکا و اسرائیل باید رهبری این اقدام را بر عهده بگیرند. محاصره بندرهای ایران از سوی آمریکا موفق بوده و اگر هرمز باز شود، حکومت ایران از نظر تاکتیکی شکست خواهد خورد. آمریکا میتواند فراتر از انتظار برای کاهش تولید نفت پیش برود و در عین حال که هر دو طرف متضرر میشوند، ابتکار عمل را در دست بگیرد. باید به ترامپ برای نشان دادن ارادهای که دیگران نداشتند، اعتبار داد.
شورای سردبیری والاستریت ژورنال در پایان یادداشت خود نوشته است: «ترامپ برتری نظامی را در اختیار دارد و میتواند از آن برای باز کردن تنگه هرمز و کاهش زمان رسیدن به توقف تولید نفت استفاده کند. جمهوری اسلامی با شلیک اولین گلولهها به آتشبس پایان داده و این خود دلیلی کافی برای ترامپ است تا از زور استفاده کند و نگذارد این کشور بار دیگر بدون هزینه از اقدامات خود عبور کند.»
