مجید ذکریایی، فرمانده یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری ایران، اعلام کرد در هشتماهه نخست سال ۱۴۰۴، حدود ۴۶ هزار هکتار از اراضی ملی، جنگلی و مرتعی کشور در اثر آتشسوزی آسیب دیده است.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، چهارشنبه پنجم آذر به نقل از ذکریایی نوشت از ابتدای سال جاری تا پایان آبانماه، دو هزار و ۳۱۰ فقره آتشسوزی در عرصههای ملی، جنگلی و مرتعی کشور رخ داده که در مجموع، حدود ۴۵ هزار و ۸۰۹ هکتار را در بر گرفته است.
این مقام سازمان منابع طبیعی ضمن مقایسه آمارها با بازه زمانی مشابه در سال گذشته گفت شمار حریقها ۱۲ درصد افزایش و وسعت مناطق آسیبدیده حدود دو درصد کاهش یافته است.
او «تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، خشکی عرصههای طبیعی، برخی بیاحتیاطیهای گردشگران و شبمانی» را از مهمترین عوامل وقوع آتشسوزی در این مناطق برشمرد و افزود ۹۵ درصد آتشسوزیها از «خطاهای انسانی» ناشی میشود.
به گفته ذکریایی، استان فارس با حدود ۱۲ هزار و ۸۴۰ هکتار اراضی سوخته، بیشترین وسعت آتشسوزی را در میان استانهای کشور به خود اختصاص داده است.
پس از آن، استانهای کردستان با حدود چهار هزار و ۸۷۰ هکتار، کرمانشاه با چهار هزار و ۷۳۰ هکتار، کهگیلویه و بویراحمد با چهار هزار و ۲۴۰ هکتار، آذربایجان غربی با بیش از سه هزار و ۲۰۰ هکتار و آذربایجان شرقی با نزدیک به دو هزار و ۹۰۰ هکتار در رتبههای بعدی قرار دارند.
بسیاری از شهروندان و کاربران شبکههای اجتماعی در روزهای اخیر از مقامهای جمهوری اسلامی بهدلیل سهلانگاری، تعلل و بیتفاوتی در قبال نابودی منابع طبیعی کشور، از جمله جنگلهای هیرکانی، انتقاد کردهاند.
خرابکاری عمدی، بیتفاوتی حاکمیت یا سهلانگاری گردشگران؟
در روزهای اخیر، مقامهای جمهوری اسلامی کوشیدهاند با کمرنگ جلوه دادن نقش ضعف زیرساختها و کمبود تجهیزات، بیتوجهی حکومت به مسائل زیستمحیطی و تعلل در مهار آتشسوزی جنگلها را نادیده بگیرند و بار دیگر، همچون موارد متعدد گذشته، مسئولیت را متوجه مردم کنند.
رسول اشرفیپور، معاون امور سازمان جنگلها و منابع طبیعی کشور، «عامل انسانی» را دلیل اصلی حریق جنگلها برشمرد و از «گردشگران» خواست به «مسئولیتهای اجتماعی» توجه بیشتری داشته باشند.
او اضافه کرد: «جنگلهای شمال کشور بهدلیل شرایط سکون و گرمایی هوا در برخی روزهای نیمه دوم سال شرایط بالقوه آتشسوزی را پیدا میکنند که این امر در اثر بیملاحظگی انسانها میتواند به شرایط بالفعل تبدیل شود که نمونه آن را در آتشسوزی جنگلهای الیت، کلاردشت، نور و گلوگاه مازندران و آزادشهر شاهد بودیم.»
روزنامه حکومتی فرهیختگان، وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی، نیز آتشسوزی گسترده در جنگلهای الیت مازندران را به «عامل انسانی» نسبت داد و به نقل از «منابع آگاه» نوشت تاکنون حدود ۲۰ نفر بهدلیل احتمال دست داشتن در این حریق بازداشت شدهاند.
این روزنامه افزود این حادثه «بهخاطر خشکی ناشی از کمبارشی رخ نداده است و این گمانه پررنگ میشود که پای یک خرابکاری و آتشسوزی عمدی در میان است».
فرضیه عمدی بودن آتشسوزی الیت همچنین از سوی هادی کیادلیری، معاون آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیط زیست، مطرح شد.
او در عین حال بهصورت تلویحی اذعان کرد این آتشسوزی در ابتدا از سوی مسئولان جدی گرفته نشده است: «زمانی که متوجه شدیم امکان گسترش آتش وجود دارد، تلفنی درخواست بالگرد کردیم اما چون سطح آتش هنوز کم بود، هماهنگی برای اعزام بالگرد سخت انجام شد.»
کیادلیری صعبالعبور بودن منطقه، دشواری دسترسی و کمبود شدید نیرو و تجهیزات محیطبانی را از دلایل طولانی شدن عملیات اطفای حریق در منطقه الیت دانست و افزود: «حتی اگر بالگرد برای اطفا به منطقه میرفت، آتش ادامه پیدا میکرد، چون اول ما باید جنس آتش را بشناسیم. کمیته مدیریت بحران در منطقه حضور داشتند ولی آشنایی کامل درباره جنس آتش نداشتند.»
سرکوب بهجای پاسخ؛ واکنش تراز جمهوری اسلامی به انتقادات
پس از انتشار مطالبی در انتقاد از نحوه مدیریت و مقابله با آتشسوزیهای اخیر، صفحه اینستاگرام حامد تیزرویان، فعال محیط زیست، از دسترس خارج شد.
تیزرویان در مطالب خود به ناکارآمدی نهادهای مسئول و کمتوجهی ساختار مدیریتی به مهار آتشسوزیهای جنگلی اشاره کرده بود.
ابوالفضل جغتایی، دیگر فعال محیط زیست، با انتشار یک استوری در اینستاگرام خود، از تیزرویان حمایت کرد.
جغتایی نوشت: «مطمئن بودم هنوز این جریان تمام نشده، به سراغ تک تک بچهها خواهند آمد. ببینید چطور کسانی که در فرستادن یک هواپیما ۱۷ روز تعلل کردند، اینطور در سرکوب عاشقان محیط زیست فعال هستند و سرعت عمل دارند.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
