تحلیل

دی‌ماه ۱۴۰۴ که خیابان‌های ایران صحنه‌ اعتراضات گسترده شد، هنوز هیچ‌کس نمی‌دانست ابعاد خشونتی که در حال وقوع است تا کجا پیش خواهد رفت.

کشتاری که ماه گذشته (دی ماه) سراسر ایران را درنوردید، خاطرات سال ۱۳۶۷ را برای ایرانیان زنده کرد. سالی که جمهوری اسلامی هزاران زندانی سیاسی را در سکوت حذف کرد، و برادرم، بیژن، نیز در میان آنان بود.

اسرائیل‌هیوم در آستانه سفر نخست‌وزیر اسرائیل به ایالات متحده، در شرایطی که مذاکرات آمریکا با جمهوری اسلامی به دومین دور وارد می‌شود، خطرناک‌ترین سناریو از منظر اسرائیل را دادن «طناب نجاتی» از سوی واشینگتن به تهران برای بازیابی توان نظامی خوانده است.

جمهوری اسلامی پس از سرکوب خونین اعتراضات داخلی و جنگ کوتاه‌مدت با آمریکا و اسرائیل، بار دیگر وارد مذاکره شده است؛ اما نیویورک‌تایمز می‌نویسد تهران با تکیه بر تجربه طولانی در فرسایشی‌کردن مذاکرات، امیدوار است ترامپ به‌دنبال یک پیروزی سریع باشد، نه جنگی پرهزینه.

به‌نوشته وای‌نت، گفت‌وگوهای دولت ترامپ با نمایندگان علی خامنه‌ای، در شرایطی که معترضان ایرانی به‌تازگی هدف قتل‌عام قرار گرفته‌اند، خشم و وحشت گسترده‌ای در داخل ایران ایجاد کرده و بیم تثبیت دوباره حاکمیت را افزایش داده است.

از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای در سال ۱۳۹۷ و کشتن قاسم سلیمانی، تا حملات نظامی به تاسیسات هسته‌ای در ایران، بازگشت تحریم‌های سازمان ملل و ازسرگیری مذاکرات در عمان؛ روابط تهران و واشینگتن در دو دولت دونالد ترامپ، هفت مقطع تعیین‌کننده داشته است.

جوامع، همچون افراد، حافظه دارند؛ حافظه‌ای که تنها از رویدادهای رسمی و ثبت‌شده شکل نگرفته، بلکه از تجربه‌های زیسته، احساسات سرکوب‌شده، سوگ‌های ناتمام و ترس‌های ماندگار نیز ساخته می‌شود.

روزنامه فیگارو در تحلیلی هم‌زمان با مذاکرات آمریکا و جمهوری اسلامی در عمان نوشت در حالی که واشینگتن خواسته‌های سخت‌گیرانه‌تری مطرح کرده و تهران نیز حاضر به عقب‌نشینی راهبردی نیست، این گفت‌وگوها از ابتدا با بدبینی و اختلاف همراه است و بعید است به توافقی پایدار منجر شود.

در حالی که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، برای گفت‌وگوهای دوجانبه با ایالات متحده در عمان به سر می‌برد، در محاسبات تهران، مذاکره اکنون نوید فرسایش تدریجی می‌دهد. در مقابل، جنگ، فرصتی هرچند پرریسک برای بازتنظیم موازنه فراهم می‌کند.

همزمان با بازگشت دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، به مسیر گفت‌وگو با جمهوری اسلامی، این پرسش مطرح است که چرا دولت آمریکا در مقطعی که تهران زیر فشار شدید داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی قرار دارد، بار دیگر دیپلماسی را جایگزین فشار حداکثری کرده است.

در آستانه مذاکرات تهران و واشینگتن در مسقط، هاآرتص گزارش داده است که تمرکز دولت ترامپ بر یک توافق محدود هسته‌ای، نگرانی اسرائیل را افزایش داده و این بیم را ایجاد کرده که چنین توافقی به تثبیت حکومت ایران پس از سرکوب اعتراضات داخلی بینجامد، نه تغییر رفتار یا ساختار قدرت در تهران.

انتشار گزارش‌هایی از اعدام‌های مخفیانه و مرگ‌های فراقضایی در روزهای اخیر و مشاهدات یکی از غسالان شاغل در یکی از آرامستان‌های استان تهران، خبر از تغییر فاز سرکوب در جمهوری اسلامی می‌دهد؛ انتقام سیستماتیک به جای مدیریت سرکوب و تبدیل بازداشتگاه‌ها از ابزار کنترل به میدان حذف.

در یادداشتی تحلیلی که روزنامه واشینگتن‌پست منتشر شده، مارک اِی. تیسن، ستون‌نویس این روزنامه، تصمیم پیش‌روی دونالد ترامپ درباره ایران را «انتخابی تاریخی» توصیف کرده که می‌تواند جایگاه او را در تاریخ آمریکا تعیین کند.

در زمستانی که خیابان‌های ایران به صحنه ایستادگی بدل شد و شمار کشته‌شدگان از هر موج اعتراضی پیشین فراتر رفت، ایران دیگر در حاشیه خبرها نماند.

هفت ماه پس از جنگ ۱۲ روزه، اظهارات جانشین قرارگاه امنیتی ثارالله درباره نمونه‌ای از خبرسازی در آن روزها، تصویری بزرگ‌تر از یک خطا را به ما نشان می‌دهد.

روزنامه معاریو گزارش داد با وجود گمانه‌زنی‌ها درباره مذاکرات تهران و واشینگتن، حتی در اسرائیل هم تصویر روشنی از هدف واقعی و نهایی کاخ سفید در قبال جمهوری اسلامی وجود ندارد.

از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به این‌سو، نشانه‌های فزاینده‌ای وجود دارد که ایالات متحده به یک جمع‌بندی راهبردی تازه درباره نظم امنیتی و سیاسی غرب آسیا رسیده است.

واشینگتن‌پست گزارش داده که آمریکا طی یک ماه گذشته ده‌ها فروند هواپیما و حدود ۱۲ ناو جنگی را در خاورمیانه و پیرامون ایران مستقر کرده؛ آرایشی که به گفته تحلیلگران، بیش از آنکه نمایشی باشد، نیروها را برای طیفی از گزینه‌های عملیاتی، از فشار دیپلماتیک تا اقدام نظامی، آماده می‌کند.