خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد هیچ مذاکرهای میان تهران و واشینگتن برای تمدید آتشبس ۶۰ روزه در جریان نیست، زیرا از دید حکومت ایران، توافق آتشبس تاریخ شروع مشخصی نداشته و در نتیجه، چیزی برای تمدید وجود ندارد.
این منبع چهارشنبه ۲۱ مرداد گفت: «صحبتی از تمدید در میان نیست، زیرا از نظر ایران هیچ دورهای آغاز نشده است که بتوان آن را تمدید کرد. ایالات متحده ۴۸ ساعت پس از دستیابی به توافق موقت، آن را نقض کرد و چند روز بعد نیز از آن خارج شد.»
او افزود یکی از موضوعهایی که از طریق میانجیها بررسی میشود، بازگشت آمریکا به توافق موقت و تعیین جدول زمانی برای اجرای تعهدات است، اما در این زمینه «مطلقا هیچ پیشرفتی» حاصل نشده است.
این اظهارات ساعاتی پس از آن مطرح شد که خبرگزاری آناتولی ترکیه به نقل از منابع دولتی پاکستان گزارش داد تهران و واشینگتن بر سر تمدید آتشبس ۶۰ روزه در چارچوب یادداشت تفاهم اسلامآباد توافق کردهاند.
تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشهای منطقهای پس از آن ادامه یافت.
۱۷ تیر، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و با اشاره به حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
طبق یادداشت تفاهم، برقراری آتشبس در لبنان و تضمین آزادی کشتیرانی در خلیج فارس از جمله شروطی بودند که باید پیش از ورود به مرحله بعدی مذاکرات بر سر پرونده هستهای و لغو تحریمهای جمهوری اسلامی تحقق مییافتند.
ادامه لفاظیهای مقامهای حکومت ایران
در روزهای اخیر، مقامهای جمهوری اسلامی بر شدت لفاظیهای تهدیدآمیز خود علیه آمریکا، اسرائیل و کشورهای منطقه افزودهاند.
علیرضا زاکانی، شهردار تهران، ۲۱ مرداد در مصاحبهای اعلام کرد انتصاب محسن رضایی به سمت دبیری شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، حامل «پیامی خاص» برای آمریکا است.
۲۰ مرداد، سیانان گزارش داد انتصاب شش چهره تندرو در سمتهای ارشد نظامی و امنیتی از سوی مجتبی خامنهای، از حرکت حکومت به سوی سیاست خارجی تهاجمیتر و تشدید فضای امنیتی در داخل ایران حکایت دارد.
رضایی ۲۰ مرداد در دیدار با سفیر چین در تهران تهدید کرد تا زمانی که آمریکا رفتار خود را تغییر ندهد و شروط جمهوری اسلامی را نپذیرد، تنگه هرمز بازگشایی نخواهد شد.
او اضافه کرد: «آمریکا باید جنگ را پایان دهد، پولهای مسدودشده ایران را بپردازد و جنگ در کل منطقه از جمله لبنان و غزه پایان یابد. شروط دیگر تهران نیز از طریق واسطهها به آنها منتقل شده است.»
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
بهدنبال گسترش دامنه تنشها و ورود حوثیهای یمن به درگیریهای منطقهای، دریای سرخ و تنگه بابالمندب نیز به کانون نگرانیهای امنیتی تبدیل شدهاند.
آژانس بینالمللی انرژی ۲۱ مرداد هشدار داد تشدید درگیریها و اختلال در کشتیرانی در تنگههای هرمز و بابالمندب، بازار جهانی نفت را در سهماهه سوم سال جاری میلادی با کسری روزانه ۱.۸ میلیون بشکه روبهرو خواهد کرد و ذخایر نفت با سرعتی بیش از دو برابر برآورد قبلی کاهش خواهد یافت.
این نهاد پیشبینی کرد کسری عرضه نفت در سال ۲۰۲۶ به بالاترین سطح در پنج سال گذشته برسد.
همزمان، افزایش قیمت سوخت به کاهش تقاضای جهانی انجامیده و انتظار میرود مصرف نفت در سال جاری روزانه ۱.۶ میلیون بشکه افت کند.
بلومبرگ در گزارشی که عصر سهشنبه ۲۰ مرداد منتشر شد، نوشت محمد آصف سهشنبه در یک نشست رسانهای به خبرنگار این رسانه گفت: «نشانههایی که در چند روز گذشته دیده میشود، حاکی از آن است که آمریکا و ایران به نوعی توافق برای برقراری صلح نزدیک شدهاند و تحولات به نفع صلح در حال شکلگیری است.»
همزمان، محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، برای دیدار با مقامهای جمهوری اسلامی به ایران سفر کرده است. او سهشنبه علاوه بر مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، با محسن پاکنژاد، وزیر نفت، اسکندر مومنی، وزیر کشور، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی دیدار کرد.
پیشتر الجزیره به نقل از سخنگوی وزارت امور خارجه قطر گزارش داده بود مذاکرات جمهوری اسلامی و عمان درباره بازگشایی تنگه هرمز به روی بخشی از ترددهای دریایی، به مرحله پیشرفتهای رسیده است.
سخنان وزیر دفاع پاکستان تازهترین مورد از مجموعه ارزیابیهای متناقض درباره سرنوشت این مذاکرات است. در روزهای گذشته، مقامهای جمهوری اسلامی از نزدیک بودن توافق سخن گفتهاند، اما در عین حال شروط گستردهای را برای بازگشایی تنگه مطرح کردهاند.
درخواستهای متقابل تهران و واشینگتن برای دریافت غرامت
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه ۱۹ مرداد موضع سختتری در برابر تهران در پیش گرفت و در واکنش به اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی به دریافت غرامت از آمریکا بهعنوان یکی از شروط بازگشت به مذاکرات، گفت جمهوری اسلامی باید به خانواده افرادی که به گفته او در حملات، جنگها و سرکوب اعتراضات داخلی کشته شدهاند، غرامت بپردازد.
عراقچی ۱۷ مرداد گفت بازگشایی تنگه هرمز به شروط دیگری، از جمله جبران یکبهیک موارد نقض تفاهمنامه اسلامآباد از جانب آمریکا، وابسته است.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، نیز همان روز نوشت تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا رفتار خود را «تصحیح» نکند، باز نخواهد شد.
او گفت این تغییر رفتار باید شامل خودداری از تهدید جمهوری اسلامی، پایان دائمی جنگ علیه حکومت ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق، لغو محاصره دریایی، خروج نیروهای دریایی و هوایی آمریکا از پیرامون ایران، پرداخت کامل خسارتهای دو جنگ، لغو تحریمها و آزادسازی بیقیدوشرط داراییهای مسدودشده ایران باشد.
مقامهای جمهوری اسلامی سهشنبه ۲۰ مرداد بار دیگر تاکید کردند توافق احتمالی با عمان به معنای بازگشایی تنگه هرمز نخواهد بود.
محمد مخبر، دستیار مجتبی خامنهای، در شبکه ایکس نوشت هر بار که دشمن تعهدات خود را نقض کند و بار دیگر به جنگ روی آورد، با شرایطی سختتر و استحکامی بیشتر از قبل روبهرو خواهد شد.
او افزود: «این بار هم تنبیه متجاوز ادامه دارد و تنگه هرمز باز نخواهد شد تا شرایط جمهوری اسلامی محقق شود. هرکس از تجربه گذشتگان عبرت نگیرد، خود موجب عبرت آیندگان خواهد بود.»
محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی، نیز سهشنبه در دیدار با سفیر چین گفت تا زمانی که آمریکا رفتار خود را تغییر ندهد و شروط جمهوری اسلامی را نپذیرد، تنگه هرمز باز نخواهد شد.
او افزود توافق احتمالی میان تهران و مسقط درباره عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز، موضوعی جدا از انسداد این آبراه است.
رضایی گفت: «آمریکا باید جنگ را پایان دهد، پولهای مسدودشده ایران را بپردازد و جنگ در کل منطقه، از جمله لبنان و غزه، پایان یابد.»
او افزود دیگر شروط تهران نیز از طریق واسطهها به طرف آمریکایی منتقل شده است. رضایی در بخش دیگری از سخنانش، توافق راهبردی جمهوری اسلامی و چین و عضویت دو کشور در پیمانهای شانگهای و بریکس را ظرفیتی برای گسترش روابط دو طرف خواند.
واکنش بازار نفت به اظهارات وزیر دفاع پاکستان
مطرحشدن شروط جمهوری اسلامی و پاسخ ترامپ، خوشبینی اولیه بازارها به دستیابی سریع به توافقی درباره تنگه هرمز را کاهش داده بود.
قراردادهای آتی نفت برنت عصر دوشنبه در نزدیکی ۸۷ دلار برای هر بشکه بسته شد؛ پس از آنکه قیمت این شاخص طی سه جلسه معاملاتی بیش از پنج درصد افزایش یافته بود. قیمت قراردادهای گاز طبیعی هلند و بریتانیا برای تحویل در نزدیکترین ماه نیز بیش از ۱۰ درصد افزایش یافت.
با این حال، پس از اظهارات وزیر دفاع پاکستان درباره نزدیک شدن آمریکا و جمهوری اسلامی به توافق، قیمت نفت افزایشهای پیشین خود را از دست داد. نفت خام برنت سهشنبه در معاملات بعدازظهر لندن اندکی کاهش یافت و در محدوده کمی بیش از ۸۷ دلار برای هر بشکه معامله شد.
پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. سرنوشت مذاکرات بر سر بازگشایی این آبراه، یکی از عوامل اصلی نوسان قیمت انرژی در بازارهای جهانی است.
ترامپ دوشنبه ۱۹ مرداد در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت مقامهای جمهوری اسلامی خواستار دریافت غرامت برای خسارتهای ناشی از جنگ پنج ماه گذشته شدهاند؛ جنگی که به گفته ترامپ با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای آغاز شد.
او افزود درخواست غرامت جمهوری اسلامی پیشتر در هیچیک از مذاکرات یا دیدارهای دو طرف مطرح نشده بود.
ترامپ نوشت: «اما ایده جالبی است؛ زیرا من نیز اکنون از ایران برای همه کسانی که با بمبهای کنار جادهای و در درگیریهای متعدد کشته یا بهشدت زخمی کرده است، غرامت میخواهم.»
او خانواده ملوانان کشتهشده در حمله به ناو آمریکایی «یواساس کول» و خانواده «هزاران فرد دیگری که در جنگ کشته شدهاند» را نیز در شمار کسانی قرار داد که به گفته او باید از ایران غرامت دریافت کنند. این حمله ناوشکن آمریکایی ۲۱ مهر ۱۳۷۹ هنگام سوختگیری در بندر عدن در یمن هدف یک حمله انتحاری قرار گرفت. در جریان این حمله ۱۷ ملوان آمریکایی کشته شدند. افبیآی مسئولیت این حمله را به القاعده نسبت داد.
ترامپ همچنین نوشت: «افزون بر این، باید به خانوادههای صدها هزار معترض بیگناهی که [حکومت] ایران طی ۵۰ سال گذشته کشته است، غرامت پرداخت شود؛ بدون آنکه از ۵۲ هزار نفری بگوییم که تنها در پنج ماه گذشته کشته شدهاند.»
رییسجمهوری آمریکا در این پست افزود به نمایندگان خود دستور داده است درخواست پرداخت غرامت از ایران را «با قاطعیت در تکتک مذاکرات آینده» مطرح کنند. این درخواست در هیچیک از مذاکرات پیشین با جمهوری اسلامی مطرح نشده بود.
ترامپ اندکی پس از انتشار این پست، آن را با پست دیگری تکمیل کرد. ا و نوشت: «همچنین، در ارتباط با مذاکرات ایران، این کشور باید بابت خسارتهای واردشده به مردم لبنان، سوریه، یمن، غزه و کشته شدن آنها مسئول شناخته شود.»
عراقچی شنبه ۱۷ مرداد در حاشیه نشست خبری مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، گفت بازگشایی تنگه هرمز به شروط دیگری، از جمله جبران یکبهیک موارد نقض تفاهمنامه اسلامآباد از سوی آمریکا سوی آمریکا، وابسته است. محمدباقر ذوالقدر نیز همان روز پرداخت کامل خسارتهای جنگ را یکی از شروط جمهوری اسلامی اعلام کرد.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز ۱۷ مرداد در پیامی نوشت تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا رفتار خود را «تصحیح» نکند باز نمیشود. او این تغییر رفتار را شامل خودداری از تهدید جمهوری اسلامی، پایان دائمی جنگ علیه حکومت ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق، لغو محاصره دریایی، خروج نیروهای دریایی و هوایی آمریکا از پیرامون ایران، پرداخت کامل خسارتهای دو جنگ، لغو تحریمها و آزادسازی بیقیدوشرط داراییهای مسدودشده ایران دانست.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، در نشست رسانهای دوشنبه ۱۹ مرداد گفت توافق احتمالی میان تهران و مسقط فقط مسیر تردد ایمن کشتیها را تعیین میکند و بهخودیخود به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست.
او گفت: «مادامی که محاصره دریایی آمریکا ادامه داشته باشد و مادامی که سایر نقضهای آمریکا تداوم داشته باشد، شرایط لازم برای اینکه بگوییم تنگه هرمز تبدیل به یک آبراه امن شده است، وجود نخواهد داشت.
او افزود آمریکا باید اقداماتش را «متوقف و جبران کند» تا درباره گامهای بعدی گفتوگو شود. این سخنان خوشبینی بازار به بازگشایی قریبالوقوع تنگه را کاهش داد و قیمت نفت بالا رفت. نفت خام برنت ابتدا سه درصد و در ادامه معاملات بیش از چهار درصد افزایش یافت.
مطرحشدن شروط جمهوری اسلامی، خوشبینی اولیه بازارها به دستیابی به توافقی درباره تنگه هرمز را کاهش داد. قیمت قراردادهای گاز طبیعی هلند و بریتانیا برای تحویل در نزدیکترین ماه نیز بیش از ۱۰ درصد افزایش یافت.
تردد نفتکشها در تنگه هرمز در پی افزایش حملات، خطر مینهای شناور و اختلال در سامانههای ناوبری بهشدت کاهش یافته است؛ وضعیتی که نهادهای دریایی میگویند ممکن است در روزهای آینده به حملهای تازه منجر شود.
گلفنیوز به نقل از «مرکز مشترک اطلاعات دریایی» گزارش داد احتمال وقوع یک حمله عمدی در تنگه هرمز طی روزهای آینده «بسیار بالا» ارزیابی شده است. از اول مارس تاکنون ۸۴ حادثه تاییدشده در این آبراه ثبت شده که تازهترین مورد، حمله ۱۷ مرداد به یک نفتکش است.
بر اساس این گزارش، تردد نفتکشها در هر دو جهت تنگه هرمز به اعداد تکرقمی رسیده است. از ۱۵ تا ۱۷ مرداد تنها ۴۰ مورد عبور کشتی با هماهنگی آمریکا ثبت شد؛ در حالی که در سال ۲۰۲۵ بهطور میانگین روزانه حدود ۱۳۸ کشتی از این آبراه عبور میکردند. ۱۷ مرداد نیز فقط هشت کشتی باری و دو نفتکش از تنگه گذشتند.
گلفنیوز نوشت یکی از شناورهای شرکت ملی نفت ابوظبی، ادنوک، بامداد ۱۷ مرداد در تنگه هرمز هدف قرار گرفت. در این حمله کسی آسیب ندید و آتش ایجادشده مهار شد. نفتکش نیز سفر خود را ادامه داد و سالم به فجیره بازگشت. «عملیات تجارت دریایی بریتانیا» این رویداد را حمله به یک نفتکش ناشناس ثبت کرده است.
مرکز مشترک اطلاعات دریایی اعلام کرد سپاه پاسداران با استفاده از پهپادها و تجهیزات نظارتی، کشتیهای تجاری عبوری را رصد میکند و از طریق بیسیم با آنها تماس میگیرد. اصابت پرتابهها و وقوع انفجار در نزدیکی مسیرهای ورودی جنوبی تنگه، در محدوده لیما، خصب و کمزار عمان، نیز ادامه داشته است.
خطر مینهای شناور یا ثبتنشده در خطوط کشتیرانی و اختلال در سیگنالهای موقعیتیابی و ناوبری از دیگر تهدیدهای گزارششدهاند. این اختلالات در تنگه هرمز، دریای عمان و خلیج فارس ادامه دارد و عبور ایمن کشتیها را دشوارتر کرده است.
در همین حال، ارتش آمریکا حضور خود را در دریای عمان افزایش داده است. بر اساس اعلام فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، تا ۱۸ مرداد مسیر ۵۳ کشتی تجاری تغییر داده شده، دو شناور از ادامه فعالیت بازمانده و دو کشتی برای بررسی رعایت مقررات بازرسی شدهاند. از شناورها نیز خواسته شده است به تماسهای نظامی پاسخ دهند و جز در موارد ضروری، سامانه شناسایی خودکار خود را روشن نگه دارند.
ارزیابی مرکز مشترک اطلاعات دریایی، سطح تهدید در تنگه هرمز را «شدید» و در دریای عمان، خلیج عدن، بابالمندب و جنوب دریای سرخ «قابل توجه» توصیف کرده است. فعالیت حوثیها و خطر دزدی دریایی نیز فشار بر مسیرهای جایگزین کشتیرانی را افزایش داده است.
این مرکز پیشبینی کرد تردد تجاری در تنگه هرمز دستکم طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت آینده محدود بماند. به گفته این نهاد، کشتیها باید خود را برای ادامه نظارت سپاه، افزایش تماسهای رادیویی، احتمال بازرسی و حضور گسترده نیروی دریایی آمریکا آماده کنند.
ترامپ یکشنبه ۱۸ مرداد در یک گفتوگوی تلفنی به اکسیوس گفت: «اکنون صرفا ایران را زیر نظر داریم؛ با آن تورم عظیم و این واقعیت که پولی ندارد.»
او تاکید کرد حکومت ایران از نظر اقتصادی «در وضعیت بسیار بدی» قرار دارد و حتی پول کافی برای پرداخت به نیروهایش ندارد. به گفته ترامپ، محاصره دریایی آمریکا بحران اقتصادی حکومت ایران را تشدید کرده است.
رییسجمهوری آمریکا در عین حال گفت با کاهش قیمت نفت به کمی بیش از ۷۵ دلار بهازای هر بشکه، مصرفکنندگان آمریکایی فشار ناشی از جنگ را کمتر احساس میکنند. او درباره کشمکش با جمهوری اسلامی افزود: «همهچیز درست خواهد شد. همیشه درست میشود. مثل یک بازی شطرنج است.»
اکسیوس همچنین به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت ترامپ یک هفته پیش به ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران تمایل داشت، اما مشاورانش او را متقاعد کردند که فعلا از شدت تنش بکاهد.
یکی از این مقامها بهطور ناشناس به این رسانه گفت ادامه جنگ به حکومت ایران امکان میداد از روبهرو شدن با پیامدهای جنگ، خسارتهای واردشده به زیرساختها و بحران عمیق اقتصادی طفره برود. به گفته او، هنگامی که جمهوری اسلامی درگیر جنگ نیست، ناچار میشود با واقعیتی تلخ و بدون راهحل عملی روبهرو شود.
این مقام افزود هر شب حدود هشت میلیون بشکه نفت، با هماهنگی ارتش آمریکا، از مسیر جنوبی تنگه هرمز از خلیج فارس خارج میشود و واشینگتن تا زمان دستیابی به توافق تلاش خواهد کرد حجم بیشتری نفت از این مسیر عبور کند.
با این حال، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، شنبه ۱۷ مرداد به فاکسنیوز گفت تنشها هنوز پایان نیافته است. او افزود آمریکا در «میانه بازی» قرار دارد و برای دستیابی به نتیجه مطلوب از مجموعهای از ابزارهای دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی استفاده میکند.
گره بازگشایی تنگه هرمز
در همین حال، مذاکرات بر سر ساز و کار رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز همچنان بدون نتیجه نهایی ادامه دارد. اکسیوس گزارش داد ایران، عمان و آمریکا درباره توافقی برای تنظیم تردد در این آبراه مذاکره کردهاند، اما اعلام آن چند روز است به تعویق افتاده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، یکشنبه گفت مذاکرات با عمان بر سر تعیین یک مسیر دریایی تازه در تنگه هرمز به «مرحله پایانی» رسیده است، اما تاکید کرد دستیابی به این توافق بهمعنای بازگشایی تنگه نیست.
خبرگزاری مهر به نقل از عراقچی گزارش داد توافق با عمان مسیرهای تازهای را تعیین میکند که پس از اجرای شروط تهران از سوی آمریکا و بازگشایی تنگه، کشتیها از آن استفاده خواهند کرد.
عراقچی گفت تهران و واشینگتن اکنون مذاکره نمیکنند، اما از طریق واسطهها پیامهایی ردوبدل میکنند. او افزود تا زمانی که آمریکا موارد نقض یادداشت تفاهم موقت ماه ژوئن را متوقف و جبران نکند، از نظر تهران امکان آغاز دوباره مذاکرات وجود ندارد.
در حالی که آمریکا میگوید در مذاکرات جاری مشارکت دارد، اما جمهوری اسلامی تاکید میکند هیچ مذاکرهای با واشینگتن در جریان نیست و توافق احتمالی تنها میان تهران و مسقط منعقد خواهد شد.
گزارشهای غیررسمی درباره مفاد توافق پیشنهادی از این حکایت دارد که جمهوری اسلامی در قیاس با وضعیت تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ در نهم اسفند، کنترل بیشتری بر رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز بهدست خواهد آورد. میانجیگران قطری و پاکستانی انتظار داشتند این توافق چهارشنبه ۱۴ مرداد اعلام شود، اما از آن زمان چشمانداز نهایی شدن آن کمرنگتر شده است.
شش شرط جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه
عراقچی در اظهار نظر یکشنبه خود گفت بازگشایی تنگه هرمز به اجرای شروط دیگری، از جمله پرداخت غرامت از سوی آمریکا بابت حملات به ایران، وابسته است.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، شنبه ۱۷ مرداد، شش شرط تهران را برای بازگشایی این آبراه اعلام کرد.
بر اساس این شروط، آمریکا باید از «تهدید ایران و توهین به مقدسات مردم ایران» خودداری کند، جنگ علیه ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق را برای همیشه پایان دهد و محاصره دریایی را لغو کند.
ذوالقدر همچنین خواستار خروج نیروهای دریایی و هوایی آمریکا از مناطق پیرامون ایران، لغو تحریمها و آزادسازی بیقیدوشرط داراییهای مسدودشده ایران شد. دیگر مطالبه مورد اشاره در پیام مکتوب ذوالقدر، پرداخت کامل خسارتهای ناشی از دو جنگی بود که او «تجاوزکارانه و تحمیلی» خواند.
مواضع مقامهای جمهوری اسلامی در روزهای اخیر از اختلاف بر سر ضرورت و شرایط توافق با آمریکا حکایت دارد. مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفتند یک جناح به رهبری مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، از احتمال فروپاشی اقتصادی نگران است و دستیابی به توافق با واشینگتن را ضروری میداند. به گفته آنها، جناح دیگری به رهبری احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران، با هرگونه امتیازدهی مخالفت میکند.
پزشکیان ۱۷ مرداد گفت اکنون «بهترین زمان برای توافق» است و جمهوری اسلامی به همان اندازه که طرف مقابل برای دستیابی به توافق پیش برود، حرکت خواهد کرد. او افزود جنگ نمیتواند برای همیشه ادامه یابد و باید سرانجام در نقطهای پایان داده شود.
در مقابل، صادق آملی لاریجانی، رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام، یکشنبه اعلام کرد جمهوری اسلامی «به هیچ قیمتی» از تنگه هرمز عقبنشینی نخواهد کرد و این آبراه به شرایط پیشین بازنخواهد گشت.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، نیز تنگه هرمز را «جغرافیای نبرد» خواند و گفت راهبرد سپاه حفظ کنترل آن تا زمان پذیرش همه شروط جمهوری اسلامی از سوی آمریکا است.
حمله حوثیها به پالایشگاه جازان
در شرایطی که مذاکرات بر سر تنگه هرمز ادامه دارد، حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی نیز حملات خود را در منطقه افزایش دادهاند. این گروه یکشنبه ۱۸ مرداد اعلام کرد پالایشگاه جازان متعلق به شرکت آرامکوی عربستان سعودی را با پهپاد هدف قرار داده است.
وزارت انرژی عربستان سعودی وقوع آتشسوزی در پالایشگاه را تایید کرد، اما گفت آتش مهار شده و کسی آسیب ندیده است. این وزارتخانه علت حادثه را اعلام نکرد. پالایشگاه جازان در جنوبغربی عربستان سعودی روزانه حدود ۴۰۰ هزار بشکه نفت خام را فرآوری میکند.
حوثیها ماه گذشته در واکنش به آنچه محاصره خود در یمن از سوی عربستان سعودی خواندند، علیه این کشور در دریای سرخ محاصره دریایی اعلام کردند. ریاض این اتهام را رد کرده است.
حمله به جازان، دو روز پس از امضای پیمان دفاعی عربستان سعودی با ترکیه و پاکستان صورت گرفت. ریاض این پیمان را در واکنش به افزایش بیثباتی منطقهای ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران امضا کرد.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، گفت این پیمان علیه ایران یا کشور دیگری تشکیل نشده و تعهدی کلی برای حمایت از امنیت اعضا است. به گفته او، کشورهای عضو در صورت وقوع حمله، درباره میزان، نوع و قالب حمایت از طریق رایزنی تصمیم خواهند گرفت.
روزنامه والاستریت ژورنال یکشنبه ۱۸ مرداد نوشت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در هفتههای اخیر در گفتوگوهای خصوصی با دستیاران ارشد خود این احتمال را مطرح کرده است که در صورت بازگشایی کامل تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی، حتی بدون توافق هستهای از جنگ خارج شود.
به نوشته این روزنامه، با دشوار شدن دستیابی به توافق هستهای، کاخ سفید تمرکز بیشتری بر بازگشایی تنگه هرمز گذاشته و ترامپ در پی زمینهسازی برای اعلام پیروزی بوده است.
این مسیر ۱۷ مرداد با مطرح شدن سختترین شروط جمهوری اسلامی تاکنون برای بازگشایی تنگه هرمز دشوارتر شد.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، ۱۷ مرداد در پیامی نوشت تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا رفتار خود را «تصحیح» نکند باز نمیشود.
او این تغییر رفتار را شامل خودداری از تهدید جمهوری اسلامی، پایان دائمی جنگ علیه حکومت ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق، لغو محاصره دریایی، خروج نیروهای دریایی و هوایی آمریکا از پیرامون ایران، پرداخت کامل خسارتهای دو جنگ، لغو تحریمها و آزادسازی بیقیدوشرط داراییهای مسدودشده ایران دانست.
نیویورک تایمز ۱۷ مرداد نوشت شروط ذوالقدر برای بازگشایی تنگه هرمز، امیدها به توافق با عمان برای ازسرگیری تجارت و کاهش قیمت جهانی انرژی را کاهش داده است.
حسین علیزاده، تحلیلگر مسائل بینالملل، به ایراناینترنشنال گفت شرطهای مطرحشده برای توافق بر سر تنگه هرمز بهگونهای تنظیم شدهاند که تحقق آنها دشوار یا ناممکن باشد و ممکن است با هدفِ گرفتن امتیاز بیشتر در مذاکرات یا در چارچوب رقابتهای داخلی جمهوری اسلامی مطرح شده باشند.
والاستریت ژورنال نوشت این تحولات گزینههای ترامپ برای خروج از جنگ را محدودتر کرده و نشان میدهد تهران برای یک درگیری طولانی و فرسایشی آماده است.
تمرکز کاخ سفید بر بازگشایی تنگه هرمز
مونا یعقوبیان، مدیر برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، گفت: «خواستههای سختگیرانه اخیر جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز، یافتن راهی آبرومندانه برای خروج ترامپ از این درگیری را بهطور فزایندهای دشوار میکند.»
گرگوری برو، کارشناس مسائل ایران در موسسه مشاورهای اوراسیا گروپ، گفت تهران معتقد است ترامپ خواهان خروج از جنگ است و بر بازگشایی تنگه هرمز تمرکز دارد و به همین دلیل بر سر شرایط بازگشایی این آبراه در مذاکرات سختگیری میکند.
کاخ سفید از آغاز مذاکرات دیپلماتیک در فروردین تاکید کرده است جمهوری اسلامی نباید به سلاح هستهای دست یابد، اما دشواری مذاکرات هستهای باعث شد در هفتههای اخیر تمرکز بیشتری بر بازگشایی تنگه بگذارد.
حملات پراکنده موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی در این آبراه، حرکت کشتیهای تجاری را کاهش داده و بازارهای جهانی نفت را متلاطم کرده است؛ وضعیتی که والاستریت ژورنال آن را اهرمی قدرتمند برای تهران توصیف کرد.
ترامپ در هفتههای اخیر بارها اعلام کرده تنگه هرمز کاملا باز شده است، اما به نوشته این روزنامه، در عمل هنوز چنین نشده است.
تلاش ترامپ برای اعلام پیروزی و اختلاف بر سر شرایط بازگشایی تنگه هرمز
کمتر از سه ماه مانده به انتخابات میاندورهای آمریکا و در حالی که قیمت بنزین همچنان بهطور قابل توجهی بالاتر از پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ است، ترامپ به دنبال راهی است تا به افکار عمومی آمریکا بگوید جنگ را برده است.
رییسجمهوری آمریکا در روزهای اخیر گفته بود برای انجام بزرگترین حمله نظامی از زمان جنگ جهانی دوم آماده بوده، اما متحدان واشینگتن او را منصرف کردهاند. او همچنین دستیابی به توافق را «قریبالوقوع» توصیف کرده بود، هرچند هنوز توافقی حاصل نشده است.
ترامپ ۱۶ مرداد نیز در تروث سوشال مطلبی با عنوان «ترامپ جنگ ایران را برد» منتشر کرد و حتی بدون دستیابی به توافق هستهای، از پیروزی در جنگ سخن گفت.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز گفت واشینگتن به فشار بر جمهوری اسلامی برای ایجاد تغییرات بلندمدت در روابط دو طرف ادامه خواهد داد.
یک مقام کاخ سفید گفت آمریکا همه اهداف نظامی خود علیه جمهوری اسلامی را محقق کرده و تمرکز کنونی ترامپ بر تضمین جریان انرژی جهانی از تنگه هرمز است. به گفته او، در صورت ادامه حملات به کشتیها، گزینههای نظامی همچنان روی میز خواهند ماند.
احتمال پایان جنگ بدون توافق هستهای
مقامهای آمریکایی گفتند ترامپ معتقد است تهران احتمالا تا پایان دوره ریاستجمهوری او قادر به احیای فعالیتهای هستهای خود نخواهد بود، زیرا آمریکا سال گذشته سه مرکز اصلی هستهای جمهوری اسلامی را نابود کرده است.
ترامپ همچنین گفته توان اطلاعاتی آمریکا احتمالا تلاش تهران برای بازسازی این مراکز یا ساخت مخفیانه سلاح هستهای را شناسایی خواهد کرد و تهدید حملات دوباره میتواند بازدارندگی ایجاد کند.
به گفته مقامهای آمریکایی، اگر برنامه هستهای جمهوری اسلامی مهار و تردد در تنگه از سر گرفته شود، احتمال دارد ترامپ آتشبس کنونی را برای مدتی نامحدود تمدید کند و در صورت بازگشایی کامل این آبراه، محاصره نظامی بنادر ایران را نیز لغو کند.
جمهوری اسلامی علاوه بر میلیاردها دلار غرامت جنگی، خواستار آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران در سراسر جهان شده است.
ترامپ گفته اجازه نخواهد داد پول مالیاتدهندگان آمریکایی به جمهوری اسلامی پرداخت شود. با این حال، والاستریت ژورنال نوشت دستیابی به توافق بدون آزادسازی دستکم بخشی از داراییهای مسدودشده ایران بعید است.
دو طرف همچنین بر سر معافیتهای تحریمی برای فروش نفت ایران اختلاف دارند. آمریکا خرداد سال جاری در چارچوب توافق موقت صلح با جمهوری اسلامی با این معافیتها موافقت کرد، اما پس از فروپاشی آتشبس و حمله به کشتیها در تنگه هرمز، تحریمهای نفتی را دوباره برقرار کرد.
والاستریت ژورنال نوشت اظهارات اخیر ترامپ نشان میدهد او همچنان به دنبال راهی برای خروج از جنگ است، اما اختلافها بر سر تنگه هرمز، غرامت، تحریمها و حضور نظامی آمریکا در منطقه این مسیر را دشوار کرده است.
