وبسایت اکسیوس بهنقل از مقامهای آمریکایی و اسرائیلی گزارش داد پس از دستیابی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به تفاهماتی با سوریه و اسرائیل، آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهزودی مواد هستهای ذخیرهشده در یک سایت مخفی در سوریه را از این کشور خارج خواهد کرد.
بهنوشته اکسیوس دولت ترامپ و آژانس بینالمللی انرژی اتمی با شتاب برای رسیدن به یک توافق دیپلماتیک تلاش کردند تا این مواد را ایمن کنند و مانع از تشدید تنشی شوند که میتوانست اسرائیل، سوریه و احتمالا حتی ترکیه را بر سر این سایت حساس درگیر کند.
مقامهای آمریکایی میگویند این ماجرا موید رویکرد دونالد ترامپ در قبال سوریه است و نشان میدهد که ایالات متحده چگونه از روابط نزدیک خود با دولت جدید سوریه برای خنثی کردن یک بحران بالقوه استفاده کرده است.
بهنوشته اکسیوس این روند پرتنش و پشتپرده که تاکنون محرمانه نگه داشته شده و پیش از این گزارش نشده بود، ترکیبی از تهدید و دیپلماسی بر سر این سایت محرمانه بود و ماهها ادامه داشت تا اینکه چند هفته پیش به راهحلی منتهی شد.
حکومت بشار اسد یک برنامه مخفی هستهای ایجاد کرده بود که محور آن را راکتور مخفی الکبر تشکیل میداد.
پس از آنکه اسرائیل در سال ۲۰۰۷ این راکتور را بمباران کرد، بخش عمده برنامه هستهای سوریه از بین رفت. با این حال، چند سایت تحقیق و توسعه و تاسیسات ذخیرهسازی باقی ماندند که عمدتا غیرفعال بودند.
پس از سقوط حکومت اسد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی توافقی با دولت جدید سوریه امضا کرد که به بازرسان آژانس اجازه میداد از راکتور الکبر و چند سایت دیگر مرتبط با فعالیتهای هستهای گذشته سوریه بازدید کنند.
چارلز لیستر، پژوهشگر مقیم موسسه خاورمیانه، به اکسیوس گفت دولت جدید سوریه مشتاق است مسائل حساس بهجامانده از حکومت اسد، از جمله پروندههای هستهای و تسلیحات شیمیایی، را حلوفصل کند؛ مسائلی که میتوانند به تلاشهای دمشق برای بازسازی جایگاه بینالمللی این کشور آسیب بزنند.
بهنوشته اکسیوس یکی از تاسیساتی که اسرائیل طی دو سال گذشته از نزدیک زیر نظر داشته، مکانی موسوم به «سایت ۹۹» بوده است.
دو مقام اسرائیلی به این رسانه گفتند که حکومت اسد در این محل مواد هستهای مرتبط با پروژه راکتور الکبر را ذخیره کرده بود.
یک مقام آمریکایی نیز گفت این مواد شامل «کیک زرد» است؛ پودری حاصل از سنگ معدن اورانیوم که میتواند در مراحل بعدی فرآوری و در نهایت، در چارچوب چرخه سوخت هستهای، غنیسازی شود.
این مقام آمریکایی همچنین گفت حکومت اسد بقایا و «مواد باقیمانده» دیگری از سایت الکبر را نیز در «سایت ۹۹» انبار کرده بود.
بهنوشته اکسیوس اگرچه مواد موجود در این سایت قابل استفاده در یک سلاح هستهای نیستند، اما میتوان از آنها برای ساخت «بمب کثیف» استفاده کرد؛ یعنی یک وسیله انفجاری متعارف که به جای ایجاد انفجار هستهای مواد رادیواکتیو را در محیط پراکنده میکند تا منطقهای را آلوده کند.
مقامهای اسرائیلی گفتند ارتش اسرائیل اندکی پس از سقوط حکومت اسد ورودیهای این سایت را بمباران کرد تا مانع دسترسی به آن شود.
به گفته یک مقام آمریکایی، اسرائیل و ایالات متحده بیش از یک سال است درباره بهترین شیوه برخورد با «سایت ۹۹» گفتوگو میکنند.
مقامهای ارشد شورای امنیت ملی کاخ سفید و نهاد همتای آن در دفتر نخستوزیر اسرائیل در این زمینه همکاری نزدیکی داشتهاند.
بهگفته یک مقام اسرائیلی، اسرائیل برای دولت ترامپ روشن کرده بود که باقی ماندن مواد هستهای در این سایت را تحمل نخواهد کرد.
مقامهای اسرائیلی گفتند اسرائیل حتی تهدید کرده بود که اگر مواد هستهای خارج نشوند یا نشانههایی دیده شود که سوریه در تلاش برای دسترسی به آنهاست، بار دیگر این سایت را بمباران خواهد کرد.
با این حال، یک مقام آمریکایی گفت اگرچه اسرائیلیها نگران بودند، اما هیچگاه واقعا در آستانه بمباران این سایت قرار نداشتند.
سرانجام، به گفته یک مقام آمریکایی، آمریکا و اسرائیل به این نتیجه رسیدند که بهترین راه، جلب موافقت دولت سوریه برای خارج کردن این مواد است.
هنگامی که دولت ترامپ موضوع را با دولت سوریه در میان گذاشت، مقامهای سوری گفتند از وجود مواد هستهای در این سایت اطلاعی نداشتهاند.
یک مقام آمریکایی گفت: «افراد بسیار اندکی در آمریکا، اسرائیل و سوریه از این موضوع اطلاع داشتند.»
همین مقام گفت ایالات متحده رابطهای سازنده با حکومت پس از اسد برقرار کرده است. او گفت: «وقتی با سوریها روی مسائل مختلف کار میکنیم، آنها شرکای خوبی هستند.»
بهنوشته اکسیوس چند هفته پیش، اسرائیلیهایی که سایت را زیر نظر داشتند تحرکاتی را در اطراف آن مشاهده کردند که باعث شد گمان کنند دولت جدید سوریه در حال عقبنشینی از تفاهمهای انجامشده و تلاش برای دسترسی به مواد هستهای است. اسرائیلیها حتی نگران بودند که ترکیه به دولت سوریه برای دستیابی به این مواد هستهای کمک کند.
یک مقام آمریکایی گفت: «اسرائیلیها همیشه مسائل مختلف را محک میزنند تا مطمئن شوند همه چیز درست به نظر میرسد و مشکلی وجود ندارد؛ و خوب است که این کار را میکنند.»
دولت ترامپ از اسرائیل خواست هیچ اقدامی انجام ندهد و آژانس بینالمللی انرژی اتمی را وارد ماجرا کرد.
نتیجه این تلاشها توافقی بود که سه هفته پیش میان آژانس بینالمللی انرژی اتمی و دولت سوریه برای خارج کردن مواد هستهای از این سایت امضا شد.
کاخ سفید، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و دفتر نخستوزیر اسرائیل از اظهارنظر در این باره خودداری کردند.
مقامهای آمریکایی میگویند عملیات مربوط به «سایت ۹۹» همچنان ادامه دارد و مواد هستهای هنوز از محل خارج نشدهاند.
با این حال، یک مقام آمریکایی گفت: «فکر میکنیم همه از نتیجه راضی هستند. امیدواریم بتوانیم روند خارج کردن مواد را بهزودی آغاز کنیم و پیش از پایان سال آن را به اتمام برسانیم.»