شی جینپینگ، رهبر چین، کمتر از یک هفته پس از سفر پرسروصدای دونالد ترامپ به پکن، قرار است میزبان ولادیمیر پوتین، «رفیق قدیمی»، باشد. چین اکنون تلاش میکند خود را بهعنوان قدرتی باثبات و قابل پیشبینی در جهانی متاثر از تنشهای تجاری، جنگها و بحران انرژی نشان دهد.
خبرگزاری رویترز سهشنبه ۲۹ اردیبهشت نوشت که پکن و مسکو سفر دو روزه رییسجمهوری روسیه در این هفته - بیستوپنجمین سفر پوتین به چین - را نشانهای دیگر از «شراکت در همه شرایط» میان دو کشور توصیف کردهاند، آن هم در حالی که غرب از پکن میخواهد مسکو را برای پایان دادن به جنگ در اوکراین تحت فشار قرار دهد.
همزمان فایننشال تایمز گزارش داد شی به ترامپ گفته که ممکن است پوتین، سرانجام بابت حمله به اوکراین احساس پشیمانی کند.
در حالی که چین خود را میانجی صلح و طرفی بیطرف در این جنگ معرفی میکند، پوتین میگوید چین و روسیه از «منافع بنیادین» یکدیگر حمایت میکنند.
او همزمان در سایه تحریمهای غرب، بهدنبال توافقهای تازه انرژی با دومین اقتصاد بزرگ جهان است.
ایان استوری، پژوهشگر ارشد موسسه «آیاسییایاس-یوسف اسحاق» در سنگاپور، گفت: «نشست شی و پوتین این پیام را به جهان مخابره میکند که شراکت راهبردی چین و روسیه همچنان سنگبنای سیاست خارجی هر دو کشور است و هرگونه تلاش آمریکا برای ایجاد شکاف میان آنها محکوم به شکست خواهد بود.»
این سفر پس از سفر ترامپ در هفته گذشته انجام میشود. سفری که اگرچه تصاویر مثبتی ایجاد کرد، اما توافقهای تجاری بزرگی به همراه نداشت. شی روابط چین و آمریکا را رابطهای مبتنی بر «ثبات راهبردی» توصیف کرد. تعبیری در برابر چارچوب «رقابت راهبردی» که با جو بایدن، رییسجمهوری پیشین آمریکا، شناخته میشد.
رویترز نوشت چین با میزبانی از رهبران خارجی، تلاش میکند تصویر خود را بهعنوان یکی از ستونهای ثبات جهانی تقویت کند، در مقابل آمریکا که در پایان دادن به جنگ اوکراین و مهار «جنگ ایران» که جریان جهانی انرژی را مختل کرده، با دشواری روبهرو شده است.
تلاش پکن برای اطمینان دادن به شرکای غربی
پکن در جریان سفرهای رسمی تلاش میکند شرکای تجاری غربی، از جمله آمریکا را نسبت به قدرت اقتصادی و فناوری خود مطمئن کند و در عین حال، ریسکهای موجود در روابط را کماهمیت جلوه دهد.
کاخ سفید پس از سفر ترامپ به چین اعلام کرد درباره موضوعاتی که «ثبات» بیشتری برای کسبوکارها و مصرفکنندگان جهانی ایجاد میکند، اجماع حاصل شده است.
در عین حال، روابط چین با کشورهایی مانند روسیه نیز این پیام را تقویت میکند که دیپلماسی پکن، با وجود فشارهای غرب، بر اساس منافع و محاسبات خود عمل میکند.
استوری گفت: «واقعبینانه نیست که انتظار داشته باشیم شی، پوتین را برای پایان دادن به جنگ اوکراین تحت فشار بگذارد. شی چنین نفوذی بر پوتین ندارد و در هر حال، چینیها میدانند شکست روسیه در اوکراین موقعیت سیاسی پوتین را تضعیف خواهد کرد.»
او افزود: «به همین دلیل، پکن همچنان در سازمان ملل برای مسکو پوشش دیپلماتیک فراهم خواهد کرد و به ارائه کمک اقتصادی و فناوریهای دوگانه برای نیروهای مسلح روسیه ادامه خواهد داد.»
چین گفته است هرگز به هیچ یک از طرفهای جنگ روسیه و اوکراین سلاح مرگبار نداده و صادرات کالاهای دوگانه را بهشدت کنترل میکند.
گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، ۲۸ اردیبهشت گفت: «در جریان این سفر، دو رییس دولت درباره همکاریها در تمامی حوزههای روابط دوجانبه و همچنین مسائل منطقهای و بینالمللی مورد علاقه مشترک، تبادل نظر خواهند کرد.»
خط لوله «قدرت سیبری ۲»
در جریان آخرین سفر پوتین به چین در شهریور ۱۴۰۴، مسکو و پکن برای ساخت خط لوله گاز «قدرت سیبری ۲» توافق کردند، اما هنوز درباره قیمت به جمعبندی نرسیدهاند.
کمبود عرضه انرژی ناشی از «جنگ ایران» ممکن است موقعیت روسیه را برای تبدیل شدن به منبع بلندمدت تامین گاز چین تقویت کند. با این حال، انتظار میرود پکن همچنان راهبرد تنوعبخشی به منابع انرژی خود را دنبال کند و همزمان با ترکمنستان و روسیه درباره قراردادهای تامین مذاکره کند.
یک کارشناس صنعت انرژی در پکن گفت چین ممکن است با روسیه درباره حجم سالانه صادرات و شرایطی مانند انعطافپذیری و فصلی بودن عرضه به توافق کلی برسد، اما موضوع قیمت را باز بگذارد.
به گفته او، مذاکرات بر سر قیمت ممکن است سالها طول بکشد.
شی ۱۲ سال پیش، از ساخت چهارمین خط لوله اتصال میدان عظیم گالکینیش ترکمنستان به شمال غرب چین خبر داده بود، اما این پروژه بهدلیل اختلافات قیمتی و پیچیدگیهای عبور خط لوله از ازبکستان، قرقیزستان و تاجیکستان، هنوز نهایی نشده است.
چین همچنان بزرگترین خریدار نفت روسیه است؛ چه از طریق خطوط لوله و چه از مسیر صادرات دریایی.
با وجود تحریمهای غرب علیه صادرات نفت روسیه، پالایشگاههای مستقل چینی هنوز هم مشتری دائمی نفت روسیه هستند و بخش عمده معاملات با یوان انجام میشود.
پالایشگاههای دولتی چین نیز اخیرا پس از یک معافیت موقت تحریمی از سوی آمریکا، خرید نفت روسیه را از سر گرفتهاند.
روسیه سال گذشته توافق کرد سالانه ۲.۵ میلیون تن نفت اضافی از مسیر قزاقستان به چین صادر کند.
پوتین ۱۹ اردیبهشت به خبرنگاران گفت: «در اصل، درباره برداشتن گامی جدی - و در واقع بسیار مهم - در همکاریهای نفت و گاز به سطح بالایی از توافق رسیدهایم.»
او افزود: «اگر بتوانیم این توافقها را در جریان این سفر نهایی کنیم و به نتیجه برسانیم، بسیار خوشحال خواهم شد.»
دانکن اتکینسون، دادستان پرونده، در جلسه دوشنبه ۲۸ اردیبهشت به دادگاه سلطنتی وولویچ گفت: «این نه سرقت بود، نه درگیریای که از کنترل خارج شده باشد؛ بلکه خشونتی عامدانه و برنامهریزیشده بود تا به هدف مورد نظر آسیب جدی وارد کند.»
او افزود: «آنها حملهای برنامهریزیشده انجام دادند که پیش از آن با شناسایی و زیر نظر گرفتن هدف همراه بود و به دستور طرف سومی صورت گرفت که به نمایندگی از حکومت ایران عمل میکرد.»
پوریا زراعتی، ۱۰ فروردین ۱۴۰۳ هنگام خروج از منزلش در محله ویمبلدون لندن هدف حمله قرار گرفت و از ناحیه پا مجروح شد. او ۱۲ فروردین از بیمارستان مرخص شد.
ناندیتو بادئا، ۲۱ ساله، و جرج استانا، ۲۵ ساله، در ارتباط با این حمله در رومانی بازداشت و ۲۷ آذر، یعنی حدود هشت ماه پس از ارتکاب جرم، به بریتانیا بازگردانده شدند.
دادستانی بریتانیا آنها را به «ایراد جرح عمدی با قصد وارد کردن آسیب شدید جسمی» متهم کرده است، اما آنها در جلسه مقدماتی دادگاه در لندن این اتهام را رد کردند.
جمهوری اسلامی نیز تاکنون هرگونه دخالت در این حادثه را رد کرده است.
اتکینسون در جلسه ۲۸ اردیبهشت گفت که زراعتی برای عوامل نیابتی فعال به سود ایران، «هدفی آشکار و بهراحتی قابل شناسایی برای خشونت» بود.
او همچنین به نصب پوسترهایی در تهران اشاره کرد که تنها چند ماه پیش از انجام این عملیات، تصاویر روزنامهنگاران ایرانی مخالف حکومت از جمله زراعتی را زیر عنوان «تحت تعقیب: زنده یا مرده» نشان میداد.
بهکارگیری باندهای تبهکار
اتکینسون گفت: «از سال ۲۰۰۵ تاکنون، جمهوری اسلامی کمتر به عوامل خود متکی بوده و بهطور فزایندهای برای اجرای تهدیدهای خشونتآمیز خود از عوامل نیابتی مانند باندهای تبهکار استفاده کرده است.»
به گفته او این اقدام جمهوری اسلامی افرادی را در بریتانیا شامل میشود که با هدف ارعاب، هدف ترور قرار گرفتهاند.
اتکینسون همچنین گفت که زراعتی پیش از حمله، بهطور گسترده زیر نظر گرفته شده بود.
به گفته او استانا یک سال پیش از عملیات، همراه با مردی دیگر، در باغ آپارتمان محل سکونت زراعتی بازداشت شده بود، در حالی که دستکش لاتکس، قیچی و ماسک به همراه داشت.
دادستان این پرونده جزئیات روز حمله را اینطور شرح داد: «در روز حمله، بادئا و آندری هنگامی که زراعتی از خانهاش برای رفتن به سوی خودرویش از خیابان عبور میکرد، با او روبهرو شدند. آندری او را نگه داشت و بادئا بالای ران او را با چاقو زد، سپس آنها به سوی خودروی فراری که استانا راننده آن بود گریختند، خودرو و بخشی از لباسهای خود را رها کردند و سپس با تاکسی به فرودگاه هیترو رفتند و به ژنو پرواز کردند..»
طبق اطلاعات بهدست آمده از جلسه دادگاه، یوید آندری، فرد سومی که به دست داشتن در این پرونده متهم است، در رومانی بازداشت شد اما در این دادگاه حضور ندارد.
انتظار میرود دادگاهی که روز دوشنبه آغاز شد، بیش از دو هفته طول بکشد.
در حادثهای جداگانه در ماه گذشته، سه متهم در ارتباط با یک پرونده آتشسوزی عمدی در نزدیکی استودیوهای ایراناینترنشنال در شمال غربی لندن تفهیم اتهام شدند و قرار است دادگاه آنها در ۵ بهمن ۱۴۰۵ در دادگاه کیفری مرکزی آغاز شود.
ایراناینترنشنال در بیانیهای این حمله را نشانهای از فشار فزاینده بر روزنامهنگاران این رسانه و خانوادههای آنها، بهویژه پس از جنگ ایران توصیف کرد.
رویترز دوشنبه ۲۸ اردیبهشت به نقل از سه مقام امنیتی و دو منبع دولتی گزارش داد که پاکستان یک اسکادران کامل، شامل حدود ۱۶ فروند جنگنده جیاف-۱۷ ساخت مشترک با چین، دو اسکادران پهپادی و یک سامانه پدافند هوایی اچکیو-۹ را به عربستان فرستاد.
این در حالی است که پاکستان اکنون بهعنوان میانجی در مذاکرات آمریکا با جمهوری اسلامی عمل میکند و در روزهای اخیر تنشها و تبادل غیررسمی آتش میان تهران، ابوظبی و ریاض شدت گرفته است.
منابع رویترز نیرو و تجهیزات اعزامی به ریاض را «نیرویی قابل توجه و دارای توان رزمی گسترده» توصیف کردند که هدف آن «پشتیبانی از ارتش عربستان سعودی در صورت هدف قرار گرفتن دوباره این کشور» است.
به گفته این منابع، پاکستان همچنین حدود هشت هزار نیروی نظامی به عربستان اعزام کرده است و در صورت نیاز، نیروهای بیشتری نیز اعزام خواهد کرد. منابع رویترز میگویند هزینه تجهیزات اعزامشده از سوی پاکستان را عربستان سعودی تامین میکند.
دو مقام امنیتی که مکاتبات میان دو کشور و اسناد مربوط به استقرار تجهیزات نظامی را دیدهاند، به این رسانه گفتند نیروهای اعزامی در ظاهر نقش آموزشی و مشاورهای دارند، هرچند ترکیب این نیروها، شامل جنگنده، پهپاد، پدافند هوایی و هزاران نیروی نظامی، نشان میدهد ماموریت بسیار فراتر از یک حضور نمادین یا آموزشی است.
این استقرار در چارچوب توافق دفاعی محرمانهای انجام شد که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، آن را در ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ در ریاض امضا کردند.
یکی از منابع دولتی که متن این پیمان را دیده است، گفت این توافق امکان استقرار تا ۸۰ هزار نیروی پاکستانی در عربستان را پیشبینی میکند. دو مقام امنیتی هم گفتند این توافق شامل اعزام ناوهای جنگی پاکستان میشود، هرچند رویترز نتوانست آن را بهطور مستقل تایید کند.
دو کشور پس از امضای این توافق اعلام کردند هرگونه حمله به یکی از آنها، حمله به هر دو کشور تلقی خواهد شد و هدف این پیمان، «تقویت بازدارندگی مشترک» است. خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، نیز پیشتر بهطور ضمنی گفته بود که این توافق میتواند عربستان را زیر «چتر هستهای پاکستان» قرار دهد.
رویترز پیشتر گزارش داده بود که پاکستان پس از حملات جمهوری اسلامی به زیرساختهای کلیدی انرژی عربستان، جنگندههایی به این کشور فرستاد. در این حملات یک شهروند سعودی کشته شد و نگرانیهایی درباره احتمال واکنش شدید ریاض و گسترش دامنه درگیری شکل گرفت.
این اتفاق پیش از آن رخ داد که اسلامآباد بهعنوان میانجی اصلی جنگ مطرح شود و به برقراری آتشبس میان واشینگتن و تهران کمک کند؛ آتشبسی که در شش هفته گذشته برقرار مانده اما نگرانیها درباره دوام آن روبهافزایش است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در روزهای گذشته این آتشبس را به بیماری در حال احتضار تشبیه کرد که با دستگاه زنده است.
از سوی دیگر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در دو هفته گذشته بارها از رهگیری موشکها و پهپادهایی خبرد دادند که به گفته آنها از سوی ایران یا نیروهای نیابت مورد حمایت جمهوری اسلامی در منطقه شلیک شده بود.
در تازهترین حملات گزارششده، امارات متحده عربی یکشنبه از وقوع آتشسوزی ناشی از حملات پهپادی در یک نیروگاه هستهای در این کشور خبر داد. وزارت دفاع عربستان سعودی نیز اعلام کرد که سه پهپادی را بر فراز آسمانش رهگیری و منهدم کرده است.
خبرگزاری رویترز، عصر دوشنبه ۲۸ اردیبهشت در گزارشی کوتاه به نقل از یک منبع ارشد حکومت ایران نوشت: «ایالات متحده در مورد اجازه دادن به ایران برای حفظ فعالیتهای هستهای محدود و صلحآمیز، تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی، انعطاف نشان داده، اما تاکنون فقط با آزادسازی یکچهارم داراییهای مسدودشده ایران، طبق یک جدول زمانی مرحلهای، موافقت کرده است.»
به گفته این منبع، جمهوری اسلامی از آمریکا میخواهد در هر دو موضع خود تجدیدنظر کند.
این منبع همچنین گفت ایران در پیشنهاد تازه خود بار دیگر بر «تضمین پایان جنگ، بازگشایی تنگه هرمز و لغو تحریمهای دریایی» تمرکز کرده است.
اکسیوس: پیشنهاد تازه ایران پیشرفت معناداری برای پایان جنگ نیست
ساعتی پس از انتشار این گزارش در رویترز، رسانه آمریکایی اکسیوس به نقل از «یک مقام ارشد آمریکایی و یک منبع مطلع از موضوع» نوشت: «ایران پیشنهاد بهروزشدهای برای توافقی با هدف پایان دادن به جنگ ارائه کرده است، اما کاخ سفید معتقد است این پیشنهاد پیشرفت معناداری محسوب نمیشود و برای دستیابی به توافق کافی نیست.»
مقام ارشد آمریکایی به این رسانه گفت طرح پیشنهادی تازه جمهوری اسلامی که یکشنبهشب از طریق میانجیهای پاکستانی با آمریکا در میان گذاشته شد، در مقایسه با نسخه قبلی حاوی «بهبودهایی نمادین» است.
به نوشته اکسیوس، پیشنهاد جدید شامل توضیحات بیشتری درباره تعهد جمهوری اسلامی به دنبال نکردن سلاح هستهای است، اما تعهدات مشخصی درباره تعلیق غنیسازی اورانیوم یا تحویل ذخایر موجود اورانیوم با غنای بالا در آن دیده نمیشود.
رویترز نیز درباره این نسخه پیشنهادی نوشت که در آن مسائل جنجالیتر مربوط به برنامه هستهای جمهوری اسلامی و غنیسازی اورانیوم، که همچنان دشوارترین بخشهای مذاکرات به شمار میروند، به دورهای بعدی گفتوگوها موکول شدهاند.
این مقام ارشد آمریکایی به اکسیوس گفت اگر ایران موضع خود را تغییر ندهد، آمریکا ناچار خواهد شد مذاکرات را «از طریق بمبها» ادامه دهد.
رویترز بعد از ظهر دوشنبه ۲۸ اردیبهشت به نقل از یک منبع پاکستانی گزارش داده بود که این کشور پیشنهاد جدید جمهوری اسلامی برای پایان دادن به جنگ را به ایالات متحده تحویل داده است. این پیشنهاد در واقع نسخه تازه و بازنگریشدهای از آخرین طرح صلحی است که آمریکا به جمهوری اسلامی ارائه داده بود.
این منبع پاکستانی جزئیاتی درباره پیشنهاد بازنگریشده ارائه نکرد و در پاسخ به اینکه آیا پر کردن شکافها زمانبر خواهد بود، گفت که طرفها «مدام شرطها و خواستههای خود را تغییر میدهند» و افزود: «ما زمان زیادی نداریم.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز بعدتر تایید کرد که دیدگاههای تهران «از طریق پاکستان به طرف آمریکایی منتقل شده است»، اما جزئیاتی ارائه نکرد.
رسانههای جمهوری اسلامی چه میگویند؟
پیشتر خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از «یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده» نوشت که آمریکا بر خلاف متنهای پیشنهادی قبلی خود، در متن جدید پذیرفته است که در جریان مذاکره از اعمال تحریمهای نفتی علیه جمهوری اسلامی چشمپوشی کند.
تسنیم نوشته است: «وِیو کردن تحریمها [اشاره به کلمه انگلیسی waive که احتمالا در متن پیشنهادی بهکار رفته است] به معنای معافیت یا اسقاط موقت تحریمهاست. اما ایران تاکید دارد که لغو همه تحریمها باید جزو تعهدات آمریکا باشد.»
مقام ارشد آمریکایی درباره این اظهارات به آکسیوس گفت: ««ما واقعا پیشرفت زیادی ندیدیم. امروز در نقطه بسیار حساسی قرار داریم. فشار بر آنهاست تا به شکل درست پاسخگو باشند.»
او افزود: «ما به گفتوگویی واقعی، محکم و جزئینگر [درباره برنامه هستهای] نیاز داریم. اگر چنین چیزی اتفاق نیفتد، ما گفتوگو را با بمبها ادامه خواهیم داد، چیزی که مایه تاسف خواهد بود.»
او همچنین تاکید کرد که دو کشور مذاکرات مستقیم ندارند، اما درگیر گفتوگوهای غیرمستقیماند تا تلاش کنند بر سر اینکه این مذاکرات چه شکلی خواهد داشت، به اجماع برسند.
در حالی که به نظر میرسد مذاکرات به بنبست خورده و طرفین تنها در حال تصحیح و ویرایش طرحهای پیشنهادی یکدیگر هستند، ناظرانْ آتشبس کنونی میان جمهوری اسلامی و آمریکا را شکننده میدانند. دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده هفته گذشته پیش از سفر به چین آتشبس را به بیماری در حال احتضار تشبیه کرد که با اتصال به دستگاه زنده است.
از سوی دیگر، طی یک هفته گذشته حملات پراکندهای به جزایر و بندرهای جنوب ایران و همینطور خاک عربستان سعودی و امارات متحده عربی گزارش شد.
بنبست مذاکرات و سایه سنگین حملات گسترده
یکی از خواستههای اصلی واشینگتن که از ابتدای مذاکرات به میانجیگری پاکستان همچنان بر آن تاکید دارد برچیده شدن برنامه هستهای جمهوری اسلامی است. افزون بر این، آمریکا از جمهوری اسلامی میخواهد دست از محاصره تنگه هرمز بر دارد.
در مقابل، جمهوری اسلامی خواستار پرداخت غرامت بابت خسارتهای جنگ، پایان محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا و توقف درگیری در همه جبههها، از جمله در لبنان، شده است؛ جایی که اسرائیل با شبهنظامیان حزبالله، گروه مورد حمایت ایران، میجنگد.
ترامپ در پایان هفته در پستی در تروث سوشال نوشت که «ساعت برای ایران در حال تیکتاک کردن است» و افزود که «آنها بهتر است سریع، خیلی سریع، دست به کار شوند، اگرنه چیزی از آنها باقی نخواهد ماند. زمان حیاتی است!»
اکسیوس یکشنبه ۲۷ اردیبهشت نوشت که انتظار میرود ترامپ روز سهشنبه جلسهای با مشاوران ارشد امنیت ملی خود داشته باشد تا گزینههای ازسرگیری اقدام نظامی را بررسی کنند.
ترامپ پنجشنبه گذشته در گفتوگویی با شان هنیتی، مجری شبکه فاکس نیوز، هشدار داده بود که صبر او در قبال [حکومت] ایران رو به پایان است.
او در این مصاحبه گفت: «دیگر خیلی صبر نخواهم کرد. آنها باید توافق کنند. هر فرد عاقلی توافق میکند، اما شاید آنها دیوانه باشند.»
