در حالی که خبرگزاری رویترز از انعطاف آمریکا درباره فعالیت محدود هستهای جمهوری اسلامی و موافقت واشینگتن با آزادسازی یکچهارم داراییهای مسدودشده تهران خبر داد، رسانه اکسیوس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی نوشت که کاخ سفید پیشنهاد تازه حکومت ایران برای پایان جنگ را ناکافی میداند.
خبرگزاری رویترز، عصر دوشنبه ۲۸ اردیبهشت در گزارشی کوتاه به نقل از یک منبع ارشد حکومت ایران نوشت: «ایالات متحده در مورد اجازه دادن به ایران برای حفظ فعالیتهای هستهای محدود و صلحآمیز، تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی، انعطاف نشان داده، اما تاکنون فقط با آزادسازی یکچهارم داراییهای مسدودشده ایران، طبق یک جدول زمانی مرحلهای، موافقت کرده است.»
به گفته این منبع، جمهوری اسلامی از آمریکا میخواهد در هر دو موضع خود تجدیدنظر کند.
این منبع همچنین گفت ایران در پیشنهاد تازه خود بار دیگر بر «تضمین پایان جنگ، بازگشایی تنگه هرمز و لغو تحریمهای دریایی» تمرکز کرده است.
اکسیوس: پیشنهاد تازه ایران پیشرفت معناداری برای پایان جنگ نیست
ساعتی پس از انتشار این گزارش در رویترز، رسانه آمریکایی اکسیوس به نقل از «یک مقام ارشد آمریکایی و یک منبع مطلع از موضوع» نوشت: «ایران پیشنهاد بهروزشدهای برای توافقی با هدف پایان دادن به جنگ ارائه کرده است، اما کاخ سفید معتقد است این پیشنهاد پیشرفت معناداری محسوب نمیشود و برای دستیابی به توافق کافی نیست.»
مقام ارشد آمریکایی به این رسانه گفت طرح پیشنهادی تازه جمهوری اسلامی که یکشنبهشب از طریق میانجیهای پاکستانی با آمریکا در میان گذاشته شد، در مقایسه با نسخه قبلی حاوی «بهبودهایی نمادین» است.
به نوشته اکسیوس، پیشنهاد جدید شامل توضیحات بیشتری درباره تعهد جمهوری اسلامی به دنبال نکردن سلاح هستهای است، اما تعهدات مشخصی درباره تعلیق غنیسازی اورانیوم یا تحویل ذخایر موجود اورانیوم با غنای بالا در آن دیده نمیشود.
رویترز نیز درباره این نسخه پیشنهادی نوشت که در آن مسائل جنجالیتر مربوط به برنامه هستهای جمهوری اسلامی و غنیسازی اورانیوم، که همچنان دشوارترین بخشهای مذاکرات به شمار میروند، به دورهای بعدی گفتوگوها موکول شدهاند.
این مقام ارشد آمریکایی به اکسیوس گفت اگر ایران موضع خود را تغییر ندهد، آمریکا ناچار خواهد شد مذاکرات را «از طریق بمبها» ادامه دهد.
رویترز بعد از ظهر دوشنبه ۲۸ اردیبهشت به نقل از یک منبع پاکستانی گزارش داده بود که این کشور پیشنهاد جدید جمهوری اسلامی برای پایان دادن به جنگ را به ایالات متحده تحویل داده است. این پیشنهاد در واقع نسخه تازه و بازنگریشدهای از آخرین طرح صلحی است که آمریکا به جمهوری اسلامی ارائه داده بود.
این منبع پاکستانی جزئیاتی درباره پیشنهاد بازنگریشده ارائه نکرد و در پاسخ به اینکه آیا پر کردن شکافها زمانبر خواهد بود، گفت که طرفها «مدام شرطها و خواستههای خود را تغییر میدهند» و افزود: «ما زمان زیادی نداریم.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز بعدتر تایید کرد که دیدگاههای تهران «از طریق پاکستان به طرف آمریکایی منتقل شده است»، اما جزئیاتی ارائه نکرد.
رسانههای جمهوری اسلامی چه میگویند؟
پیشتر خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از «یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده» نوشت که آمریکا بر خلاف متنهای پیشنهادی قبلی خود، در متن جدید پذیرفته است که در جریان مذاکره از اعمال تحریمهای نفتی علیه جمهوری اسلامی چشمپوشی کند.
تسنیم نوشته است: «وِیو کردن تحریمها [اشاره به کلمه انگلیسی waive که احتمالا در متن پیشنهادی بهکار رفته است] به معنای معافیت یا اسقاط موقت تحریمهاست. اما ایران تاکید دارد که لغو همه تحریمها باید جزو تعهدات آمریکا باشد.»
مقام ارشد آمریکایی درباره این اظهارات به آکسیوس گفت: ««ما واقعا پیشرفت زیادی ندیدیم. امروز در نقطه بسیار حساسی قرار داریم. فشار بر آنهاست تا به شکل درست پاسخگو باشند.»
او افزود: «ما به گفتوگویی واقعی، محکم و جزئینگر [درباره برنامه هستهای] نیاز داریم. اگر چنین چیزی اتفاق نیفتد، ما گفتوگو را با بمبها ادامه خواهیم داد، چیزی که مایه تاسف خواهد بود.»
او همچنین تاکید کرد که دو کشور مذاکرات مستقیم ندارند، اما درگیر گفتوگوهای غیرمستقیماند تا تلاش کنند بر سر اینکه این مذاکرات چه شکلی خواهد داشت، به اجماع برسند.
در حالی که به نظر میرسد مذاکرات به بنبست خورده و طرفین تنها در حال تصحیح و ویرایش طرحهای پیشنهادی یکدیگر هستند، ناظرانْ آتشبس کنونی میان جمهوری اسلامی و آمریکا را شکننده میدانند. دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده هفته گذشته پیش از سفر به چین آتشبس را به بیماری در حال احتضار تشبیه کرد که با اتصال به دستگاه زنده است.
از سوی دیگر، طی یک هفته گذشته حملات پراکندهای به جزایر و بندرهای جنوب ایران و همینطور خاک عربستان سعودی و امارات متحده عربی گزارش شد.
بنبست مذاکرات و سایه سنگین حملات گسترده
یکی از خواستههای اصلی واشینگتن که از ابتدای مذاکرات به میانجیگری پاکستان همچنان بر آن تاکید دارد برچیده شدن برنامه هستهای جمهوری اسلامی است. افزون بر این، آمریکا از جمهوری اسلامی میخواهد دست از محاصره تنگه هرمز بر دارد.
در مقابل، جمهوری اسلامی خواستار پرداخت غرامت بابت خسارتهای جنگ، پایان محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا و توقف درگیری در همه جبههها، از جمله در لبنان، شده است؛ جایی که اسرائیل با شبهنظامیان حزبالله، گروه مورد حمایت ایران، میجنگد.
ترامپ در پایان هفته در پستی در تروث سوشال نوشت که «ساعت برای ایران در حال تیکتاک کردن است» و افزود که «آنها بهتر است سریع، خیلی سریع، دست به کار شوند، اگرنه چیزی از آنها باقی نخواهد ماند. زمان حیاتی است!»
اکسیوس یکشنبه ۲۷ اردیبهشت نوشت که انتظار میرود ترامپ روز سهشنبه جلسهای با مشاوران ارشد امنیت ملی خود داشته باشد تا گزینههای ازسرگیری اقدام نظامی را بررسی کنند.
ترامپ پنجشنبه گذشته در گفتوگویی با شان هنیتی، مجری شبکه فاکس نیوز، هشدار داده بود که صبر او در قبال [حکومت] ایران رو به پایان است.
او در این مصاحبه گفت: «دیگر خیلی صبر نخواهم کرد. آنها باید توافق کنند. هر فرد عاقلی توافق میکند، اما شاید آنها دیوانه باشند.»
این نامه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ از سوی نهاد «عدالت برای قربانیان قتلعام ۱۹۸۸ در ایران» (JVMI) منتشر شد. امضاکنندگان، جمهوری اسلامی را متهم کردند که از آغاز تنشهای منطقهای در ۱۰ اسفند ۱۴۰۴، بیثباتی سیاسی را به ابزاری برای تشدید سرکوب داخلی، بازداشتهای گسترده، شکنجه، کشتار حکومتی و قطع اینترنت تبدیل کرده است.
امضاکنندگان این نامه هشدار دادند که موج اعدامها در ایران به بالاترین سطح در نزدیک به چهار دهه گذشته رسیده است.
آنها با اشاره به اعدامهای هدفمند زندانیان سیاسی و معترضان نوشتند که از ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون، دهها نفر در پی روندهای قضایی ناعادلانه و فاقد حداقل استانداردهای دادرسی، بهطور خودسرانه اعدام شدهاند.
در بخشی از این نامه آمده است که دستکم هشت زندانی سیاسی تنها بهدلیل ارتباط با سازمان مجاهدین خلق ایران اعدام شدند و دستکم ۱۱ نفر دیگر نیز در معرض خطر اعدام قرار دارند. امضاکنندگان همچنین به استفاده از اتهامهایی چون «محاربه» و «بغی» علیه معترضان اشاره کردند.
امضاکنندگان، موج کنونی اعدامها را ادامه «فرهنگ مصونیت» در جمهوری اسلامی دانستند که به گفته آنها، در بیتوجهی جهانی به اعدامهای گسترده سال ۱۳۶۷ در ایران ریشه دارد.
در میان امضاکنندگان نام شماری از مقامها و شخصیتهای شناختهشده بینالمللی دیده میشود؛ از جمله جاوید رحمان، گزارشگر ویژه پیشین سازمان ملل درباره حقوق بشر ایران؛ سانگ-هیون سونگ، رییس پیشین دیوان کیفری بینالمللی؛ یواخیم روکر، رییس پیشین شورای حقوق بشر سازمان ملل؛ روث دریفوس، رییسجمهوری پیشین سوئیس؛، استیون رپ، سفیر پیشین آمریکا در امور عدالت کیفری جهانی و جودی ویلیامز، برنده جایزه صلح نوبل.
در این نامه از دبیرکل سازمان ملل و کشورهای عضو خواستند که با اعمال فشار بر جمهوری اسلامی، برای توقف فوری اعدامها، آزادی بیقید و شرط زندانیان سیاسی، بازگرداندن دسترسی به اینترنت و ایجاد سازوکار بینالمللی پاسخگویی اقدام کنند. نویسندگان نامه هشدار دادند که «سکوت در برابر این جنایات، تنها به تقویت مصونیت از مجازات منجر خواهد شد.»
تشدید فزاینده اجرای مجازات اعدام برای زندانیان سیاسی در ایران طی هفتههای اخیر نگرانیهای جهانی را برانگیخته است.
سازمان عفو بینالملل در گزارشی که دوشنبه ۲۸ اردیبهشت منتشر شد، اعلام کرد جمهوری اسلامی با دستکم دو هزار و ۱۵۹ اعدام در سال ۱۴۰۴، اصلیترین عامل افزایش اعدامها در جهان در سال ۲۰۲۵ بوده است.
در تازهترین اعدام اعلام شده، حکم محمد عباسی، از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴، سحرگاه چهارشنبه در زندان قزلحصار کرج اجرا شد. به این ترتیب، شمار زندانیان اعدامشده با اتهامات سیاسی در ایران از ۲۷ اسفند تاکنون به دستکم ۳۲ نفر رسید.
احسان افرشته، عبدالجلیل شهبخش، عرفان شکورزاده، محراب عبداللهزاده، یعقوب کریمپور، ناصر بکرزاده، عامر رامش و مهدی فرید از جمله زندانیان سیاسی بودند که در اردیبهشت اعدام شدند و خبر کشته شدن آنها رسانهای شد.
طبق بررسیهای ایراناینترنشنال، تعداد اعدامهای ثبتشده در یک ماه نخست سال ۱۴۰۵ معادل بیش از یکسوم کل اعدامهای ثبت شده در سال ۱۴۰۴ است و نرخ ماهانه اعدامهای سیاسی را به بیش از چهار برابر میانگین ماهانه سال گذشته رسانده است.
یک دانشجو از دانشکده «مهندسی مواد و متالورژی» دانشگاه صنعتی اصفهان گفت که استادان به محدودیتهای دسترسی به اینترنت توجهی ندارند.
فشار روانی بر دانشجویان در آستانه امتحانات
این دانشجو در ادامه گفت که وضعیت آموزشی و فرآیند نمرهدهی از سوی استادان، فشار روانی زیادی بر دانشجویان وارد کرده است.
دانشجویی از اهواز نیز در پیامی به ایراناینترنشنال اعلام کرد امتحانات از اوایل خرداد آغاز میشود، اما دانشگاه هنوز درباره نحوه برگزاری آن اطلاعرسانی نکرده و خوابگاهها تعطیل است.
شهروند دیگری خبر داد با اعلام غیرحضوری بودن امتحانات دانشگاهها، دانشجویان به شهرهای محل سکونت خود بازگشتهاند، اما اکنون به ایشان خبر رسیده که امتحانات حضوری است و باید بار دیگر به تهران برگردند.
برخی دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف هم اعلام کردند این دانشگاه اینترنت و خوابگاه را بهطور کامل برقرار نکرده و حذف ترم را نیز مشروط کرده است.
یک دانشجوی ترم آخر کارشناسی ارشد دانشگاه صنعتی شریف هم نوشت: «از نظر اعصاب و روحیه توان انجام پایاننامه را ندارم. برای اعتراض به افزایش شهریه به دانشگاه مراجعه کردیم، اما رییس دانشگاه گفت با مشکل مالی روبهرو هستند و حتی در حال تعدیل نیرو هستند.»
تحصیل در تنگنای معیشت
اگرچه ابهام در نحوه برگزاری امتحانات نگرانیهایی ایجاد کرده است، اما پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از آن است که در مقطع کنونی، شهریههای بالا مهمترین دغدغه دانشجویان در شرایط فشار اقتصادی ناشی از جنگ است.
یکی از شهروندان در پیامی با اشاره به وضعیت اقتصادی جامعه و فشار مالی بر دانشجویان و قشر تحصیلکرده، روایت کرد: «سوار اسنپ شدم. کنارم روپوش پزشکی و چند کتاب دیدم. راننده جوان گفت که دانشجوی پزشکی است و بین کلاس و بیمارستان با اسنپ مسافرکشی میکند.»
دانشجویی ۲۱ ساله با اشاره به دو ماه بیکاری و هزینه خرید اینترنت آزاد که از حداقل ۲۵۰ هزار تومان به ازای هر گیگ آغاز میشود، گفت نتوانسته است در کلاسهای مجازی شرکت کند.
او افزود اکنون نیز در پی فشارهای ناشی از این شرایط، به مصرف داروهای «اعصاب و روان» روی آورده است.
شهروندی دیگر با اشاره به قطع اینترنت، افزایش قیمت کتابهای درسی و شهریههای بالای دانشگاهها، نوشت که به ترک تحصیل از دانشگاه فکر میکند.
مخاطب دیگری خبر داد هر بار خرید لوازم مورد نیاز رشته دانشگاهیاش کمتر از یک میلیون تومان نمیشود و ادامه این روند ادامه تحصیل را برای او غیرممکن خواهد کرد.
دانشجوی دیگری از دانشگاه آزاد اسلامی اعلام کرد هیچ یک از کلاسهای این ترم برگزار نشده است و شرکت در کلاسهای آنلاین نیز بهدلیل کارآمد نبودن سامانه آموزش مجازی ممکن نیست.
با این حال، به گفته او، دانشگاه آزاد شهریهها را بهطور کامل دریافت میکند.
شماری دیگر از دانشجویان این دانشگاه نیز در پیامهایی مشابه از برگزار نشدن کلاسها و دریافت کامل شهریه با وجود فشارهای اقتصادی فراوان بر خانوارها انتقاد کردند.
به طور مثال، یک دانشجوی دانشگاه آزاد بندرعباس در پیامی نوشت کلاسها نصفهنیمه تشکیل شده است، اما شهریه را کامل میگیرند.
شهروندی در پیامی به ایراناینترنشنال نوشت: «من یک دانشجوی ۲۰ ساله هستم. وضعیت آموزش دانشگاه افتضاح است. تدریس و یادگیری اتفاق نیفتاده است. با این حال، شهریهها دو برابر شده و میخواهند آزمونهای پایانترم را حضوری برگزار کنند.»
برخی دانشجویان همچنین از تاثیر قطع اینترنت بر اشتغال خود خبر دادند.
یکی از دانشجویان رشته «فناوری اطلاعات و ارتباطات» گفت به دلیل از دست دادن شغلش در حوزه تدوین و ناتوانی در پرداخت شهریه، ناچار به ترک تحصیل شده است.
بر اساس این گزارش که دوشنبه ۲۸ اردیبهشت منتشر شد، تصاویر ماهوارهای ثبتشده در ۲۶ اردیبهشت، حضور ۲۳ نفتکش را در اطراف جزیره خارک نشان میدهد. این نفتکشها یا در لنگرگاههای اطراف مستقر بودهاند یا در اسکلههای بارگیری نفت خام و گاز مایع، پهلو گرفتهاند.
بلومبرگ ۲۲ اردیبهشت نیز در گزارشی نوشت تصاویر ماهوارهای اروپایی نشان میدهد در روزهای ۱۸، ۱۹ و ۲۱ اردیبهشت هیچ نفتکش اقیانوسپیمایی در پایانه نفتی جزیره خارک دیده نشده است. موضوعی که به گفته این رسانه، نخستین توقف طولانی صادرات نفت ایران از آغاز جنگ محسوب میشود.
بر اساس این گزارش، از زمان شروع حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، پایانه خارک حتی در جریان جنگ نیز به بارگیری نفت ادامه داده بود و نفتکشها پس از پر شدن، بهدلیل محاصره دریایی آمریکا در خلیج فارس، به عنوان مخازن شناور استفاده میشدند.
بلومبرگ در ادامه گزارش تازه خود نوشت که تصاویر جدید را بررسی کرده و تحلیلهای گروه «اتحاد علیه ایران هستهای» (United Against Nuclear Iran)، یک نهاد غیرانتفاعی مستقر در آمریکا که بر بررسی سیاستهای مرتبط با جمهوری اسلامی تمرکز دارد، نیز آن را تایید کرده است.
این گزارش افزود که تعداد نفتکشهای حاضر در خارک در مقایسه با ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ (۱۳ آوریل) - درست پیش از آنکه ناوهای آمریکایی در دریای عمان برای بازرسی و توقیف کشتیها مستقر شوند - افزایش چشمگیری داشته است.
در آن زمان تنها چهار نفتکش در این منطقه دیده شده بودند.
بلومبرگ پیش از این نوشته بود که اگر فعالیت پایانه خارک همچنان متوقف بماند، فشار بر دیگر تاسیسات ذخیرهسازی نفت ایران بیشتر خواهد شد.
شرکت تحلیلی کپلر پیشبینی کرده است تهران احتمالا تا اواخر ماه می (۱۳ روز دیگر) امکان ادامه تولید بدون فضای ذخیرهسازی جدید را خواهد داشت.
همزمان، فاتح بیرول، رییس آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، ۲۸ اردیبهشت اعلام کرد بهدلیل «جنگ ایران» و بسته شدن تنگه هرمز به روی کشتیرانی، ذخایر تجاری نفت به سرعت در حال کاهش است و تنها برای چند هفته دیگر کفایت میکند.
بیرول که در نشست وزیران دارایی گروه هفت در پاریس حاضر شد، به خبرنگاران گفت آزادسازی ذخایر راهبردی نفت روزانه ۲.۵ میلیون بشکه نفت به بازار اضافه کرده است، اما تاکید کرد که این ذخایر «بیپایان نیستند».
او افزود با آغاز فصل کشت بهاره و سفرهای تابستانی در نیمکره شمالی، ذخایر نفتی سریعتر کاهش خواهند یافت، زیرا تقاضا برای گازوئیل، کود شیمیایی، سوخت جت و بنزین افزایش پیدا میکند.
سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا قرار گرفته است.
بر اساس گزارش یوروپل که دوشنبه ۲۸ اردیبهشت منتشر شد، این عملیات به رهبری «واحد ارجاع اینترنتی اتحادیه اروپا» (EU IRU) وابسته به یوروپل انجام شد و بر شناسایی و مختل کردن حضور آنلاین سپاه پاسداران تمرکز داشت. حضوری که برای انتشار تبلیغات، جذب نیرو و جمعآوری منابع مالی استفاده میشد.
یوروپل اعلام کرد ۱۹ کشور از جمله آلمان، اسپانیا، اوکراین، ایتالیا، سوئد، فرانسه، هلند و آمریکا، در این عملیات مشارکت داشتند.
مقامها بین ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ تا هشتم اردیبهشت ۱۴۰۵، در چند مرحله هماهنگ، به جمعآوری اطلاعات، تطبیق اهداف و ارسال درخواستهای مشترک برای حذف محتوا از پلتفرمهای آنلاین پرداختند.
ویدیوهای هوش مصنوعی و فراخوان «گرفتن انتقام خامنهای»
به گفته یوروپل، این محتواها در شبکههای اجتماعی، سرویسهای استریم، وبسایتهای وبلاگی و سایتهای مستقل منتشر شده بودند و به زبانهای مختلف، از جمله فارسی، عربی، انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی و اندونزیایی، انتشار مییافتند.
محتواهای شناساییشده شامل سخنرانیهایی با روایتهای مذهبی درباره «شهادت» و پیامهای سیاسی تند، ویدیوهای تولیدشده با هوش مصنوعی در ستایش سپاه پاسداران، و فراخوانهایی برای «انتقامگیری از کشتهشدن علی خامنهای» بوده است.
یوروپل همچنین اعلام کرد بررسی ارتباط میان وبسایتهای چندزبانه وابسته به سپاه پاسداران، اطلاعات مهمی درباره ساختار شبکه تبلیغاتی آنلاین این نهاد در اختیار محققان قرار داده است.
بر اساس این گزارش، تحقیقات درباره نحوه انتشار و تقویت تبلیغات سپاه پاسداران به شناسایی و حذف بیانیهها و ویدیوهای تولیدشده بهوسیله گروههای همسو و نیابتی، از جمله انصارالله یمن، جهاد اسلامی فلسطین، حزبالله لبنان و حماس، نیز کمک کرده است.
حذف حسابهای مرتبط با سپاه پاسداران
یوروپل اعلام کرد در جریان این عملیات، حساب اصلی سپاه پاسداران در شبکه اجتماعی ایکس (X) که بیش از ۱۵۰ هزار دنبالکننده داشت، در اتحادیه اروپا مسدود شد و هزاران لینک دیگر نیز حذف شدند یا همچنان در حال بررسی برای حذف هستند.
این نهاد همچنین اعلام کرد سپاه پاسداران برای حفظ حضور آنلاین خود به شبکهای از شرکتهای میزبانی اینترنتی در کشورهای مختلف، از روسیه تا آمریکا، متکی بوده است؛ موضوعی که به گفته یوروپل، نشاندهنده تلاش این شبکه برای حفظ تابآوری دیجیتال خود است.
مقامها همچنین استفاده از تراکنشهای رمزارزی برای تامین مالی و تقویت فعالیتهای آنلاین سپاه پاسداران را شناسایی کردند. روشی که به گفته یوروپل، با هدف دور زدن محدودیتهای مالی سنتی به کار گرفته شده است.
یوروپل تاکید کرد این عملیات بخشی از تلاشهای گستردهتر اتحادیه اروپا برای مقابله با فعالیت شبکههای تروریستی در فضای دیجیتال و محدود کردن توانایی آنها برای تبلیغ، جذب نیرو و گسترش نفوذ آنلاین است.
