دهمین روز اعتراضات ایران با اعتصاب بازاریان، گسترش اعتراضات شبانه در دهها شهر، حضور پررنگ دانشجویان و واکنشهای سیاسی داخلی و بینالمللی همراه شد.
از آبدانان تا تهران، از الوند تا مشهد، و از خیابان تا دانشگاه، اعتراضات همچنان ادامه دارد؛ در حالی که فراخوانها برای روزهای آینده و موضعگیری چهرههای سیاسی، چشمانداز روزهای پیشرو را پرتنشتر کرده است.
ترامپ شامگاه سهشنبه ۱۶ دی با انتشار پستی در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشیال، نوشت: «این نفت با قیمت بازار فروخته خواهد شد و پول آن تحت کنترل من، بهعنوان رییسجمهوری ایالات متحده آمریکا، قرار خواهد گرفت تا اطمینان حاصل شود که از آن به نفع مردم ونزوئلا و ایالات متحده آمریکا استفاده میشود.»
او افزود: «من از وزیر انرژی، کریس رایت، خواستهام این طرح را فورا اجرا کند. این نفت توسط کشتیهای ذخیرهسازی منتقل و مستقیما به اسکلههای تخلیه در ایالات متحده آورده خواهد شد.»
ساعاتی پیش از انتشار این خبر، خبرگزاری رویترز بهنقل از سه منبع آگاه گزارش داد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، اواخر این هفته در کاخ سفید با مدیران شرکتهای نفتی دیدار خواهد کرد تا با آنها درباره راههای احیای بخش نفتیِ آسیبدیده ونزوئلا گفتوگو کند.
دو نفر از این منابع به رویترز گفتهاند که این نشست احتمالا جمعه برگزار میشود، هرچند هنوز مشخص نیست چه افرادی در این جلسه حضور خواهند داشت.
افزایش تولید نفت خام ونزوئلا، کشوری که بزرگترین ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد، پس از آنکه نیروهای آمریکایی شنبه در عملیاتی در پایتخت این کشور نیکلاس مادورو، رییس حکومت ونزوئلا را بازداشت کردند، به یکی از اهداف اصلی ترامپ تبدیل شده است.
صادرات نفت ونزوئلا که دو دهه پیش بیش از سه میلیون بشکه در روز بود، بهدلیل کمبود طولانیمدت سرمایهگذاری که زیرساختها را بهشدت فرسوده کرده، به کمتر از یک میلیون بشکه در روز سقوط کرده است.
مقامهای دولت ترامپ برآوردهای تحلیلگران و مدیران صنعت را که میگویند افزایش سریع تولید نفت ونزوئلا سالها زمان میبرد، رد کردهاند و گفتهاند راههایی وجود دارد که با تجهیزات و فناوریهای جدید بتوان در مدت کوتاهی بخش نفت این کشور را تقویت کرد.
در حال حاضر، شرکت شورون تنها شرکت بزرگ نفتی آمریکاست که در میدانهای نفتی ونزوئلا فعالیت میکند.
اکسونموبیل و کونوکوفیلیپس پیش از آنکه پروژههایشان نزدیک به دو دهه پیش از سوی هوگو چاوز، رییسجمهوری وقت، ملیسازی شود از تولیدکنندگان عمده نفت در این کشور بودند.
این شرکتها تاکنون درباره تمایل خود برای بازگشت به ونزوئلا اظهار نظر نکردهاند.
فرصت تجاری «عظیم»
داگ برگام، وزیر کشور ایالات متحده، گفت یکی از گزینهها برای افزایش تولید نفت ونزوئلا در کوتاهمدت این است که واشنگتن تحریمهایی را لغو کند که مانع دسترسی این کشور به تجهیزات حیاتی میدانهای نفتی و دیگر فناوریهای لازم برای به حداکثر رساندن تولید شده است.
او در گفتوگو با شبکه فاکس بیزنس گفت: «برخی از این کارها میتواند خیلی سریع انجام شود. فرصت از نظر تجاری واقعا عظیم است.»
ترامپ گفته است صنعت نفت آمریکا میتواند احتمالا با کمکهای یارانهای در کمتر از ۱۸ ماه فعالیتهای خود را در ونزوئلا گسترش دهد.
ترامپ دوشنبه ۱۵ دی به شبکه انبیسی نیوز گفت: «مقدار عظیمی پول باید هزینه شود و شرکتهای نفتی این پول را خرج خواهند کرد و سپس یا از سوی ما یا از طریق درآمدها بازپرداخت خواهند شد.»
ترامپ همچنین سهشنبه ۱۶ دی در سخنانی خطاب به جمهوریخواهان مجلس نمایندگان آمریکا گفت افزایش تولید ونزوئلا میتواند هزینههای انرژی را برای آمریکاییها کاهش دهد.
او گفت: «ما نفت زیادی برای حفاری داریم که قیمت نفت را حتی بیشتر پایین خواهد آورد.»
زیرساخت فرسوده، توسعه پرهزینه
تحلیلگران و مدیران صنعت نفت نسبت به احیای سریع بخش نفتی ونزوئلا تردید دارند و تاکید میکنند که زیرساختهای تخریبشده این کشور به میلیاردها دلار سرمایهگذاری و سالها زمان برای بازسازی نیاز دارد.
ذخایر نفتی ونزوئلا همچنین از پرهزینهترین ذخایر جهان برای توسعه به شمار میرود، زیرا نفت آن بسیار سنگین و غلیظ است و برای استخراج، انتقال و پالایش به سوخت قابل استفاده، به تجهیزات تخصصی نیاز دارد.
با توجه به اینکه قیمتهای جهانی نفت در مقایسه با استانداردهای تاریخی نسبتا پایین و در حدود ۶۰ دلار در هر بشکه است، تولیدکنندگان تمرکز خود را بر ذخایری گذاشتهاند که ارزانتر و سادهتر قابل توسعه هستند.
با این حال، خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت که به نظر میرسد ترامپ فعلا ترجیح میدهد با دلسی رودریگز، رییسجمهوری موقت، و دیگر مقامهای ارشد دولت مادورو همکاری کند؛ موضوعی که موجب ناامیدی اپوزیسیون و افزایش نگرانیها در ونزوئلا شده است.
به گفته پنج منبع دولتی، صنعتی و کشتیرانی که با رویترز گفتوگو کردهاند، مقامهای ونزوئلایی و آمریکایی در حال مذاکره درباره صادرات نفت خام ونزوئلا به پالایشگاههای آمریکا هستند.
ماچادو، ۵۸ ساله، سهشنبه ۱۶ دی در گفتوگو با شبکه فاکس گفت: «برنامهام این است که هرچه زودتر به ونزوئلا بازگردم.»
او در ماه اکتبر با تغییر چهره از ونزوئلا گریخت تا جایزه نوبل صلح را دریافت کند؛ جایزهای که آن را به ترامپ تقدیم کرد.
ماچادو گفت: «ما معتقدیم این گذار باید ادامه پیدا کند. در انتخابات آزاد و منصفانه، بیش از ۹۰ درصد آرا را به دست خواهیم آورد.»
ترامپ گفته است آمریکا باید پیش از برگزاری انتخابات، به حل مشکلات ونزوئلا کمک کند.
او در گفتوگو با شبکه انبیسی جدول زمانی ۳۰ روزه را غیرواقعبینانه دانست و گفت: «اول باید کشور را درست کنیم... هیچ راهی وجود ندارد که مردم حتی بتوانند رأی بدهند.»
وفاداران حزب سوسیالیست همچنان کنترل ونزوئلا را در دست دارند
در این مصاحبه که شامگاه دوشنبه انجام شد و نخستین گفتوگوی ماچادو پس از بازداشت مادورو در کاراکاس بهدست نیروهای ویژه آمریکا بود، او محل حضور خود یا جزئیات بیشتری درباره بازگشت به ونزوئلا ارائه نداد؛ کشوری که در آن وفاداران حزب سوسیالیست مادورو همچنان در قدرت هستند و ماچادو به اتهام تحریک به شورش در ارتش تحت پیگرد قرار دارد.
اپوزیسیون، برخی از ناظران بینالمللی و بسیاری از متحدان آمریکا میگویند جنبش ماچادو در انتخابات ۲۰۲۴ از پیروزی محروم شد؛ انتخاباتی که در آن خود ماچادو از نامزدی منع شده بود و یکی از متحدانش به جای او شرکت کرد.
دلسی رودریگز، دختر یک چریک چپگرا، متحد سرسخت مادورو است که «ربوده شدن» او را محکوم کرده، اما همزمان خواستار روابط محترمانه و همکاری با واشینگتن شده است.
ماچادو گفت: «دلسی رودریگز، همانطور که میدانید، یکی از معماران اصلی شکنجه، سرکوب، فساد و قاچاق مواد مخدر است.»
او در این مصاحبه همچنین به نقش رودریگز بهعنوان رابط با متحدانی چون روسیه، چین و جمهوری اسلامی اشاره کرد.
تمجید و قدردانی از ترامپ
ماچادو که در سالهای اخیر اپوزیسیونی اغلب پراکنده و ناامید را بسیج کرده، گفت شخصا جایزه نوبل را به ترامپ تقدیم خواهد کرد.
او با اشاره به عملیات بازداشت نیکلاس مادورو در روز شنبه سوم ژانویه گفت: «سوم ژانویه در تاریخ بهعنوان روزی ثبت خواهد شد که عدالت بر یک استبداد پیروز شد.»
ماچادو از ترامپ بهخاطر «دیدگاه شجاعانه و اقدامات تاریخیاش علیه این رژیم نارکوتروریستی» تشکر کرد.
او گفت ونزوئلا با در اختیار داشتن بزرگترین ذخایر نفتی جهان و با آمریکا بهعنوان متحد اصلی خود، میتواند به قطب انرژی قاره آمریکا تبدیل شود، حاکمیت قانون را احیا کند، بازارها را بگشاید و تبعیدیان را به کشور بازگرداند.
با این حال، به گفته منابع آگاه، ترامپ از سوی سازمان سیا در جریان این موضوع قرار گرفته که رودریگز و دیگر مقامهای ارشد دولت مادورو بهترین گزینه برای حفظ ثبات هستند.
مقامهای حکومتی دستور بازداشت هر فردی را که با عملیات بازداشت مادورو همکاری کرده باشد صادر کردهاند. دولت آماری از کشتهشدگان عملیات آمریکا ارائه نکرده، اما ارتش فهرستی شامل ۲۳ کشته خود منتشر کرده است.
۱۴ نفر از کارکنان رسانهای که رویدادهای کاراکاس را پوشش میدادند، دوشنبه ۱۵ دی بهطور موقت بازداشت شدند و شامگاه دوشنبه تیراندازیهایی به سمت آسمان شهر انجام شد که یک مقام ونزوئلایی گفت از سوی پلیس و برای بازدارندگی پهپادهای غیرمجاز بوده است.
سایمون آرچیدر، معاون وزیر ارتباطات، به خبرنگاران گفت: «هیچ درگیری رخ نداده و سراسر کشور کاملا آرام است.»
بهگفته یک سازمان حقوق بشری محلی، حدود ۹۰۰ زندانی سیاسی در بازداشت هستند. جنبش «ونته ونزوئلا» به رهبری ماچادو دوشنبه خواستار آزادی فوری آنان بهعنوان نخستین گام برای احیای دموکراسی شد.
مادورو اتهامات را رد کرد
مادورو، ۶۳ ساله، دوشنبه ۱۵ دی در دادگاه اتهامات مرتبط با قاچاق مواد مخدر را رد و اعلام بیگناهی کرد. او در حالی که پابند به پا داشت و لباس زندان نارنجی و کرم بر تن کرده بود، در دادگاهی در منهتن گفت «مردی شرافتمند» است و همچنان رییسجمهوری ونزوئلا محسوب میشود.
او سالهاست اتهامات قاچاق کوکایین را رد کرده است و آنها را پوششی برای اهداف امپریالیستی در قبال نفت میداند.
طارق ساب، دادستان کل ونزوئلا، سهشنبه از قاضی آمریکایی پرونده مادورو خواست آنچه را «نبود صلاحیت قضایی آمریکا» و مصونیت مادورو بهعنوان رییس دولت عنوان کرد، به رسمیت بشناسد.
به گفته او، مادورو و همسرش سیلیا فلورس باید فورا و بدون قید و شرط آزاد شوند.
ونزوئلا حدود ۳۰۳ میلیارد بشکه ذخایر نفتی، عمدتا نفت سنگین و دشوار برای استخراج، در اختیار دارد. اما این بخش بهدلیل سوءمدیریت، کمبود سرمایهگذاری و تحریمهای آمریکا سالهاست رو به افول است. تولید نفت این کشور سال گذشته بهطور متوسط ۱.۱ میلیون بشکه در روز بود؛ حدود یکسوم تولید دهه ۱۹۷۰ و بسیار کمتر از تولیدکنندگانی چون آمریکا، عربستان سعودی و روسیه.
به گفته سه منبع آگاه، مدیران عامل شرکتهای نفتی آمریکا ممکن است از پنجشنبه برای گفتوگو درباره سرمایهگذاری در ونزوئلا به کاخ سفید بروند.
در پی اعمال تحریم از سوی آمریکا، بنادر اصلی نفتی ونزوئلا سهشنبه پنجمین روز متوالی را بدون تحویل نفت خام به خریداران اصلی آسیایی شرکت دولتی PDVSA سپری کردند. اوراق قرضه ونزوئلا نیز در ادامه خوشبینی سرمایهگذاران نسبت به آینده پس از مادورو، رشد بیشتری را تجربه کرد.
جهان نگران است
رودریگز، نخستین زن رییس دولت ونزوئلا، میان خشم و سرپیچی از یکسو و احتمال همکاری با ترامپ از سوی دیگر در نوسان بوده است. ترامپ تهدید کرده در صورت نارضایتی از عملکرد دولت او، حمله دیگری انجام خواهد داد.
به گزارش پایگاه خبری پولیتیکو، مقامهای آمریکایی به رودریگز گفتهاند خواستار تشدید مقابله با قاچاق مواد مخدر، خروج نیروهای ایرانی، کوبایی و دیگر عوامل دشمن، و توقف فروش نفت به دشمنان آمریکا هستند.
به گفته پولیتیکو، آنها همچنین انتظار دارند رودریگز در نهایت زمینه برگزاری یک رأیگیری آزاد را فراهم کند و سپس از قدرت کنار برود؛ گزارشی که به نقل از یک مقام آمریکایی و فردی آگاه از گفتوگوهای داخلی دولت ترامپ منتشر شده است.
اقدامات ترامپ، بزرگترین مداخله آمریکا در آمریکای لاتین از زمان حمله به پاناما در سال ۱۹۸۹، با محکومیت روسیه، چین و متحدان چپگرای ونزوئلا روبهرو شده است.
متحدان آمریکا نیز خواستار پایبندی به حقوق بینالملل شدهاند.
ترامپ گفته است آمریکا اکنون کنترل ونزوئلا را در دست دارد و با کمک شرکتهای خصوصی، به احیای صنعت نفت این کشور کمک خواهد کرد.
