دونالد ترامپ روز پنجشنبه با اشاره به جنگ ۱۲ روزه درباره توافق صلح غزه گفت ایران اکنون متفاوت است و صلح میخواهد. رییسجمهوری آمریکا گفت: «حمله به ایران برای دستیابی به توافق درباره نوار غزه مهم بود.»
او افزود: «آنها نمیتوانند سلاح اتمی داشته باشند.»
ترامپ اضافه کرد: «ایران میخواهد برای برقراری صلح تلاش کند و ما با آن همکاری خواهیم کرد.»
او اشاره کرد که رسانهها، به غیر از رسانههای «تقلبی»، موضوع توافق را خوب و منصفانه پوشش دادند. ترامپ گفت کشورهای مختلف برای رسیدن به این توافق به هم پیوستند.
هر چند جزییات و مراحل اجرای طرح صلح ترامپ هنوز روشن نیست اما بیانیههای اخیر دو طرف، اسرائیل و حماس، از منظر سیاسی معنا و اهمیت ویژهای دارد.
با توجه به حمایت کشورهای عربی و دیگر قدرتهای منطقهای از این توافق، به نظر میرسد این بار بهترین فرصت برای پایان جنگ از زمان شکست آتشبس در اسفندماه فراهم شده باشد.
ترامپ ۱۶ مهر در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال مرحله نخست طرح صلح را چنین ساده توصیف کرد: آزادی گروگانهای در بند حماس در برابر عقبنشینی محدود نیروهای اسرائیلی.
با این حال، روزنامه گاردین در مطلبی تحلیلی که پنجشنبه ۱۷ مهر منتشر شد، نوشت شناسایی و آزادی همه گروگانها و همچنین مدیریت روند عقبنشینی اسرائیل از غزه ممکن است با پیچیدگیهای قابل توجهی همراه باشد.
صلح هنوز به ایستگاه پایانی نرسیده است
ترامپ در پست خود از «برخورد منصفانه با همه طرفها» و حرکت به سوی «صلحی قدرتمند، پایدار و ماندگار» در منطقه سخن گفت. این در حالی است که گاردین این میزان خوشبینی را «مبالغهآمیز» دانست.
به گفته گاردین، پرسشهای دشواری همچنان بیپاسخ ماندهاند؛ از جمله سرنوشت حماس، احتمال خلع سلاح این گروه مورد حمایت تهران و چشمانداز مورد نظر اسرائیل برای غزه که هنوز باید درباره آن تصمیمگیری شود.
گاردین افزود این وضعیت پیشتر نیز تجربه شده بود: ترامپ حتی پیش از آغاز رسمی ریاستجمهوریاش برای پایان دادن به جنگ غزه اقدام کرد اما آتشبسی که در زمستان بهصورت شتابزده برقرار شد، در پی بروز اختلافات درباره آزادی گروگانها دوام نیاورد و فروپاشید.
با این حال، اکنون لحظهای سرنوشتساز فرا رسیده است. رییسجمهوری ایالات متحده که به گفته گاردین، «آشکارا رویکردی حزبی و غیرقابل پیشبینی» دارد، با همین ویژگی توانسته هم متحدان و هم رقیبان خود را غافلگیر کند.
ترامپ همچنین با «انگیزهای شخصی» در روند تحولات منطقهای پیش میرود: او میخواهد نخستین رییسجمهوری آمریکا پس از باراک اوباما باشد که جایزه نوبل صلح را دریافت میکند.
تنشها همچنان پابرجاست
گاردین در ادامه گزارش خود هشدار داد «نشانههای تنش» بر سر جنگ غزه همچنان مشهود است. حماس در بیانیهای از ترامپ و سایر میانجیها خواسته تا تضمین کنند دولت اسرائیل به تعهدات خود در چارچوب توافق پایبند خواهد ماند.
همزمان بیم آن میرود که با پایان مرحله تبادل گروگانها، اسرائیل بار دیگر حملات نظامی خود را از سر گیرد و روند صلح متوقف شود.
در بیانیه حماس آمده است: «تا زمانی که آزادی، استقلال و حق تعیین سرنوشت محقق شود، هرگز از حقوق ملی مردم خود دست نخواهیم کشید.»
این موضعگیری اشارهای غیرمستقیم به آرمان تشکیل کشور مستقل فلسطین است که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، آن را رد کرده و کاخ سفید نیز تا حد زیادی از آن فاصله گرفته است.
در سوی دیگر، نتانیاهو نیز درگیر ملاحظات سیاسی پیچیدهای است. او باید با مخالفت سرسختانه جناح راست دولت خود، از جمله بتسالل اسموتریچ، وزیر دارایی و ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی، مقابله کند؛ دو چهرهای که تهدید کردهاند در صورت برقراری آتشبس، از ائتلاف حاکم خارج خواهند شد.
ترامپ اما کوشیده است این ملاحظات را با «زور و فشار مستقیم» کنار بزند.
او پیشتر هشدار داده بود اگر طرح صلح ۲۰ مادهای او اجرا نشود، «جهنمی تمامعیار» علیه حماس در غزه به راه خواهد افتاد.
به گزارش پایگاه خبری آکسیوس، زمانی که نتانیاهو نسبت به این توافق ابراز تردید کرد، ترامپ در واکنش به او گفت: «نمیدانم چرا همیشه اینقدر منفی هستی؟ ... این یک پیروزی است، بپذیرش.»
این لحظهای تعیینکننده برای رییسجمهوری ایالات متحده به شمار میرود و او ممکن است ناچار شود تمام نفوذ و اعتبار شخصی خود را برای جلوگیری از شکست دوباره مذاکرات و ازسرگیری درگیریها به کار گیرد؛ وضعیتی که در صورت وقوع، به منزله شکستی دیپلماتیک برای دولت ترامپ خواهد بود.
انتظار میرود امضای توافق مربوط به نخستین مرحله از ابتکار صلح دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، برای غزه، ظهر پنجشنبه به وقت اسرائیل (۹ صبح به وقت گرینویچ) انجام شود.
اسرائیلیها و فلسطینیها پس از اعلام ترامپ مبنی بر دستیابی به توافق آتشبس و آزادی گروگانها که در چارچوب نخستین فاز از طرح او برای پایان دادن به جنگی انجام شد که بیش از ۶۷ هزار کشته بر جای گذاشته و خاورمیانه را دگرگون کرده، جشن گرفتند.
تنها یک روز پس از دومین سالگرد حمله مرگبار نیروهای حماس به مرزهای اسرائیل که موجب حمله ویرانگر اسرائیل به غزه شد، گفتوگوهای غیرمستقیم در مصر به توافقی بر سر نخستین مرحله از چارچوب ۲۰ مادهای ترامپ برای صلح در این منطقه انجامید.
یک منبع آگاه پنجشنبه ۱۷ مهر در گفتوگو با رویترز تایید کرد امضای رسمی توافق آتشبس ساعت ۱۲ ظهر پنجشنبه به وقت اسرائیل (۹ صبح به وقت گرینویچ) انجام میشود.
این توافق، در صورت اجرای کامل، دو طرف را بیش از هر تلاش پیشین به پایان جنگی نزدیک میکند که به درگیریای منطقهای با دخالت کشورهایی چون ایران، لبنان و یمن تبدیل شده است.
شادی مردمان غزه
عبدالمجید عبدربو، ساکن شهر خانیونس در جنوب غزه، به رویترز گفت: «خدا را شکر برای آتشبس، برای پایان خونریزی و کشتار. فقط من خوشحال نیستم؛ همه نوار غزه خوشحال است، همه مردم عرب خوشحالاند، همه جهان از پایان خونریزی شاد است.»
با این حال، توافقی که ترامپ شامگاه چهارشنبه اعلام کرد، جزییات اندکی داشت و پرسشهای حلنشده بسیاری را باقی گذاشت که میتواند به سرنوشت مشابه تلاشهای پیشین برای صلح دچار شود.
ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشال، نوشت: «با افتخار اعلام میکنم که اسرائیل و حماس هر دو فاز نخست طرح صلح ما را امضا کردند. این به آن معناست که تمام گروگانها بهزودی آزاد خواهند شد و اسرائیل نیروهای خود را تا مرز توافقشده عقب خواهد کشید - گامی در مسیر صلحی قدرتمند، پایدار و جاودان.»
اجرای موفقیتآمیز این توافق میتواند دستاوردی چشمگیر در سیاست خارجی برای رییسجمهوری جمهوریخواه ایالات متحده باشد که با شعار پایان دادن به درگیریهای بزرگ جهانی به میدان آمد اما در تحقق سریع این وعده، چه در غزه و چه در جنگ روسیه و اوکراین، با دشواری روبهرو بوده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرد پنجشنبه دولت خود را برای تصویب توافق فراخواهد خواند.
نتانیاهو در بیانیهای گفت: «با تصویب مرحله نخست طرح، تمام گروگانهای ما به خانه بازخواهند گشت. این یک موفقیت دیپلماتیک و پیروزی ملی و اخلاقی برای دولت اسرائیل است.»
این در حالی است که جنگ غزه پس از ترور رهبران حماس و حزبالله لبنان که مورد حمایت تهران بودند و نیز کشتهشدن فرماندهان ارشد ایرانی و بمباران نیروهای حوثی یمن، توازن منطقهای را به سود اسرائیل تغییر داده است.
اما در سطح جهانی، خشم از حملات اسرائیل افزایش یافته.
شماری از کارشناسان حقوق بشر، پژوهشگران و هیات تحقیق سازمان ملل، این جنگ را «مصداق نسلکشی» دانستهاند.
اسرائیل در مقابل میگوید اقداماتش دفاع از خود در برابر حمله حماس در سال ۲۰۲۳ است.
حماس نیز تایید کرد که برای پایان جنگ به توافق رسیده است و گفت این توافق شامل عقبنشینی اسرائیل از نوار غزه و تبادل گروگانها با زندانیان فلسطینی است.
در بیانیه این گروه آمده است: «ما تاکید میکنیم که فداکاریهای مردممان بیهوده نخواهد بود و ما بر عهد خود پایبند خواهیم ماند. هرگز از حقوق ملی ملتمان تا دستیابی به آزادی، استقلال و حق تعیین سرنوشت، دست نخواهیم کشید.»
به گفته مقامهای غزه، از آغاز حملات اسرائیل پس از یورش حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳، بیش از ۶۷ هزار نفر کشته شدهاند و بخش بزرگی از این نوار با خاک یکسان شده است.
مقامهای اسرائیلی میگویند در آن حمله حدود هزار و ۲۰۰ نفر کشته و ۲۵۱ نفر گروگان گرفته شدند که از میان ۴۸ گروگان باقیمانده، ۲۰ نفر هنوز زندهاند.
خالد شعاط، شهروند فلسطینی در خانیونس، به رویترز گفت: «این لحظهها تاریخیاند. لحظاتی که مردم فلسطین پس از دو سال کشتار و نسلکشی با غرور و تکبر علیه ما، انتظارش را میکشیدند.»
انتظار برای آزادی گروگانها در روزهای آینده
خانوادههای گروگانهای اسرائیلی پس از اعلام توافق، در «میدان گروگانها» در تلآویو گرد آمدند.
حاتن آنگرست، پدر یکی از گروگانها، گفت: «آقای رییسجمهور ترامپ، بسیار متشکریم. بدون او فرزندان ما به خانه بازنمیگشتند.»
منبعی از حماس گفت گروگانهای زنده ظرف ۷۲ ساعت پس از تصویب توافق در دولت اسرائیل تحویل داده خواهند شد.
مقامهای حماس تاکید کردهاند بازگرداندن پیکرهای گروگانهای کشتهشده - که تعدادشان حدود ۲۸ نفر برآورد میشود - زمان بیشتری نیاز دارد.
ترامپ در برنامه «هَنِیتی» در شبکه فاکسنیوز گفت احتمال دارد آزادی گروگانها از دوشنبه آغاز شود.
دفتر نتانیاهو اعلام کرد که او و ترامپ در تماس تلفنی با یکدیگر این دستاورد را تبریک گفتند و نخستوزیر اسرائیل از رییسجمهوری آمریکا دعوت کرد تا در پارلمان اسرائیل سخنرانی کند.
حماس پیشتر (در روز چهارشنبه) فهرست گروگانها و زندانیان فلسطینی مورد نظر خود را برای تبادل به طرف اسرائیلی تحویل داد.
با این حال، این گروه اسلامگرا همچنان از پذیرش درخواست اسرائیل برای خلع سلاح سر باز زده است.
یک منبع فلسطینی گفت حماس این خواسته را تا زمانی که نیروهای اسرائیلی در سرزمینهای فلسطینی حضور دارند، رد خواهد کرد.
کشورهای عربی: طرح صلح باید به تشکیل دولت فلسطینی منتهی شود
در پی اعلام توافق آتشبس در غزه، قیمت جهانی نفت کاهش یافت چون چشمانداز آتشبس یکی از عوامل تنش در بازار جهانی را کاهش داد.
رویترز نوشت مرحله بعدی از طرح ترامپ، شامل تشکیل نهادی بینالمللی به ریاست او و با مشارکت تونی بلر، نخستوزیر پیشین بریتانیا، برای اداره غزه پس از جنگ است.
کشورهای عربی حامی طرح ترامپ برای غزه میگویند اجرای آن باید در نهایت به استقلال و تشکیل دولت فلسطینی بینجامد؛ هدفی که نتانیاهو میگوید «هرگز محقق نخواهد شد».
هنوز روشن نیست پس از پایان جنگ، اداره غزه بر عهده چه کسی خواهد بود.
نتانیاهو، ترامپ و کشورهای غربی و عربی نقش حماس را در آینده غزه رد کردهاند. گروهی که از سال ۲۰۰۷ با بیرون راندن رقبای فلسطینی خود، بر این منطقه حکومت کرده است.
حماس گفته است تنها در صورتی حاضر به واگذاری اداره غزه است که این کار به دولتی تکنوکرات از فلسطینیان، تحت نظارت تشکیلات خودگردان و با حمایت کشورهای عرب و مسلمان، سپرده شود.
این گروه نقش بلر یا هر نوع حکومت خارجی بر غزه را رد کرده است.
براساس بیانیهای که شینبت چهارشنبه ۱۶ مهر منتشر کرد، این محموله که اخیرا توقیف شده و مشابه موارد کشفشده در ماههای مارس و نوامبر ۲۰۲۴ بوده، شامل ۲۹ مین انفجاری از نوع «کلیمور»، چهار پهپاد از جمله دو پهپاد انتحاری، ۱۵ موشک ضدتانک، یک پرتابگر آرپیجی، سه موشک آرپیجی، ۲۰ نارنجک دستی، ۵۳ قبضه کلت، هفت تفنگ تهاجمی، ۹ مسلسل و ۷۵۰ فشنگ بوده است.
به گفته شینبت، پرونده این عملیات از چند ماه پیش آغاز شد، زمانی که نیروهای ارتش اسرائیل یک قاچاقچی اسلحه را در منطقه رامالله بازداشت کردند.
شینبت اعلام کرد که بازجویی از این فرد منجر به شناسایی شبکه قاچاقچیان و در نهایت کشف و توقیف محموله شده است. جزئیاتی درباره محل دقیق توقیف محموله منتشر نشده است.
بر اساس این بیانیه، پشت این طرح و تلاشهای مشابه پیشین، «یگان ۴۰۰۰» سپاه پاسداران قرار دارد؛ واحدی ویژه در سازمان اطلاعات سپاه که ریاست آن برعهده جواد غفاری است.
همچنین یگان عملیات ویژه نیروی قدس در سوریه موسوم به «یگان ۱۸۸۴۰»، زیرمجموعه «یگان مخفی ۸۴۰» به فرماندهی اصغر باقری، در این پرونده نقش داشته است.
شینبت افزود که دو عامل سپاه پاسداران به نامهای صلاح الحسینی و محمد شعیب، که در حملات هوایی اسرائیل به لبنان در ماه ژوئیه کشته شدند، نیز در انتقال سلاح از ایران به کرانه باختری نقش داشتهاند.
در بیانیه این نهاد امنیتی آمده است: «این محموله، همانند موارد پیشین، بخشی از تلاش مستمر ایران برای بیثبات کردن منطقه از طریق مسلح کردن هستههای تروریستی است که هدف آن اجرای حملات علیه شهروندان اسرائیلی و نیروهای ارتش است.»
وزیر امور خارجه اسرائیل مرداد ۱۴۰۳ گفته بود جمهوری اسلامی با قاچاق سلاح از اردن و انتقال آنها به اردوگاههای آوارگان فلسطینی در کرانه باختری در حال ایجاد «یک جبهه ترور جدید علیه مراکز عمده جمعیتی اسرائیل» است و خواستار یک کارزار عملیاتی در اردوگاه جنین برای «از بین بردن زیرساختهای تروریستی» شده بود.
زیاد نخاله، دبیرکل جهاد اسلامی فلسطین، فروردین نیز سال گذشته گفته بود: «سلاحی که مبارزان فلسطینی امروز با آن میجنگند، سلاحهای ایرانی است که جمهوری اسلامی طی سالهای طولانی به ما داده است و هرگز پشت فلسطین را خالی نکرده است. به همین علت از ملت ایران بابت حمایت از رهبری حکیمانه تشکر میکنم.»
این موسسه چهارشنبه ۱۶ مهر نوشت دکترین «وحدت عرصهها» مفهومی ایرانی است که بر حمله همزمان از هوا، دریا و زمین از چند جبهه با استفاده از نیابتیهای تهران (حزبالله در لبنان، شبهنظامیان در سوریه و عراق، حوثیها در یمن و حماس و جهاد اسلامی در غزه و کرانه باختری) تاکید دارد تا «نیروهای اسرائیل تضعیف شوند و سرانجام فروبپاشند».
به گفته نویسندگان این تحلیل، «پرسش محوری این است که دامنه هماهنگی میان حماس، حزبالله و حامی اصلی آنها، جمهوری اسلامی، در ماهها و سالهای پیش از حمله تا چه حد بوده و چرا حزبالله در ساعات حساسی که حمله آغاز شد، بهطور کامل وارد عمل نشد».
اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ۱۱ مهر در سالگرد مرگ حسن نصرالله، دبیرکل حزبالله لبنان، گفت بعدازظهر هفتم اکتبر ۲۰۲۳ که حماس به اسرائیل حمله کرد، او به لبنان سفر و با نصرالله دیدار کرد.
قاآنی گفت در دیدارش با نصرالله درباره جزییات و زمان حمله نخست حزبالله به اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۳ صحبت کرد و نصرالله تصمیم گرفت که هشتم اکتبر، آن حمله را انجام دهد. او تاکید کرد رهبران سیاسی حماس و رهبر حزبالله از حمله هفتم اکتبر حماس خبر نداشتند.
تحلیلگران آلما از یک سو گفتهاند «رهبری حزبالله احتمالا از تاریخ و زمان دقیق آغاز حمله حماس آگاه نبود» و از سوی دیگر تاکید کردهاند «تقریبا هیچ تردیدی وجود ندارد که هماهنگی نزدیک و راهبردی از پیش صورت گرفته بود؛ هماهنگی که با هدایت و تامین مالی جمهوری اسلامی و تحت دکترین وحدت جبههها انجام شد.»
به گفته آنها، این هماهنگی شامل نشستهای سطح بالا، تصویب طرحهای عملیاتی، تخصیص منابع و تمرینات میدانی در عرصههای اصلی غزه و لبنان و نیز سوریه، عراق و یمن در ماهها و حتی سالهای منتهی به حمله بوده، اما «به نظر میرسد در اجرای تاکتیکی چیزی اشتباه پیشرفته یا در آخرین لحظه تغییر کرده است».
وزارت دفاع اسرائیل ۱۴ مهر گزارش داد از زمان آغاز جنگ کنونی، ۱۱۵۲ نفر از نیروهای ارتش اسرائیل، افسران پلیس، اعضای شینبت و اداره زندانها، و همچنین اعضای گروههای محلی امنیتی که در سراسر اسرائیل، نوار غزه، لبنان و کرانه باختری خدمت میکردند، کشته شدهاند.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل با اشاره به آمار وزارت دفاع نوشت حدود ۴۲ درصد از این افراد کمتر از ۲۱ سال سن داشتند؛ بیشتر آنها مردان جوانی بودند که دوره خدمت اجباری نظامی را میگذراندند.
همچنین ۱۴۱ نفر بیش از ۴۰ سال سن داشتند؛ آماری که گستره سنی وسیع جانباختگان را نشان میدهد.
