نیروهای مرزبانی جمهوری اسلامی بهصورت مستقیم و بدون هشدار قبلی بهسوی حدود ۱۲۰ مهاجر تبعه افغانستان شامل زنان، مردان، کودکان و سالمندان در مناطق مرزی شهرستان گلشن در استان سیستان و بلوچستان شلیک کردند. این تیراندازی منجر به مرگ شش تن، زخمی شدن پنج نفر و بازداشت ۴۰ تن دیگر شد.
سایت حالوش که اخبار استان سیستان و بلوچستان را پوشش میدهد، گزارش داد که این رخداد دوشنبه ۱۷ شهریور صورت گرفته و طی آن نیروهای مرزبانی با سلاحهای سنگین از جمله دوشکا و سلاحهای سبک، مهاجران افغانستانی را به رگبار بستهاند.
حالوش به نقل از منابع محلی نوشت اجساد پنج شهروند کشتهشده این رخداد در محل تیراندازی رها شده و یکی از زخمیها در اثر اصابت گلوله دوشکا، پای خود را از دست داده است.
این وبسایت هویت افراد مجروح شده را که به بیمارستان سراوان منتقل شدهاند، احسانالله تاجیک، نصرالله بارکزهی، حزبالله بارکزهی، وای بارکزهی و بشیر احمد بارکزهی، عنوان کرد و نوشت حال سه نفر از آنان وخیم گزارش شده است.
سایت حقوق بشری هرانا در گزارشی عملکرد نیروهای مرزبانی جمهوری اسلامی در این رخداد را «ناقض حقوق بنیادین بشر» توصیف کرد.
هرانا نوشت: «تیراندازی مستقیم و بدون هشدار بهسوی گروهی از مهاجران غیرمسلح شامل زنان و کودکان، استفاده نامتناسب از سلاحهای سنگین، رها کردن اجساد در محل، تاخیر در ارائه خدمات درمانی به مجروحان و بازداشت جمعی افراد، همگی مصادیق بارز نقض حق حیات، منع رفتار غیرانسانی و اصول بنیادین حقوق بینالملل هستند.»
تیراندازی ماموران مرزبانی جمهوری اسلامی به مهاجران اهل افغانستان پیش از این نیز سابقه داشته است.
۲۲ مهر ۱۴۰۳، نیروهای نظامی جمهوری اسلامی به یک گروه ۳۰۰ نفری مهاجران افغانستانی شلیک کردند که دهها کشته و زخمی بر جای گذاشت. ۲۶ مهر همان سال نیز گروهی ۱۵۰ نفری بر اثر انفجار مین و تیراندازی نیروهای مرزبانی هدف قرار گرفتند که به کشته، زخمی یا ناپدید شدن شماری از آنان منجر شد.
بر اساس آماربرداری سالانه هرانا، در سال ۲۰۲۴ مجموعا ۴۸۴ شهروند هدف شلیک نیروهای نظامی در ایران قرار گرفتند که از میان آنها ۱۶۳ شهروند جان خود را از دست دادند و ۳۲۱ شهروند دیگر مجروح شدند.
فشار نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی بر مهاجران افغانستانی در ایران و رد مرزهای آنها در ماههای گذشته افزایش یافته است.
مقامهای جمهوری اسلامی پیشتر در اسفند ۱۴۰۳ و فروردین سال جاری از آغاز طرحی برای اخراج مهاجران غیرقانونی افغانستانی خبر دادند اما شتاب ناگهانی اجرای این طرح پس از جنگ ۱۲ روزه میان حکومت ایران و اسرائیل رخ داد.
۲۷ تیر، کارشناسان سازمان ملل خواستار توقف بازگرداندن اجباری پناهجویان از ایران و پاکستان شدند و اعلام کردند در سال ۲۰۲۵ (تا آن تاریخ) بیش از یک میلیون و ۹۰۰ هزار افغانستانی از این دو کشور به افغانستان بازگشتهاند یا به اجبار بازگردانده شدهاند.
حمزه صفوی که استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران معرفی شده، در گفتوگویی ویدیویی چند بار از احتمال کشته شدن علی خامنهای و توانایی اسرائیل در انجام چنین کاری سخن گفت.
فرزند مشاور عالی نظامی خامنهای از اقدامات احتمالی اسرائیل بهعنوان «سناریوهای تخریبی و ایذایی» نام برد و گفت که ایران باید برای این سناریوها حتی مستقل از مجوز آمریکا و از طرف اسرائیل آماده باشد.
او گفت: «اگر بحث دسترسی به نفر اول و نفر دوم کشور به وجود بیاید، با هر هزینه ای که باشد حتی با پذیرش ریسک احتمال جنگ، این کار را انجام میدهند.»
صفوی افزود: «ترامپ به زبان میآورد که اینها میخواستند انجام بدهند و من جلوشان را گرفتم. الان سوال این است: اگر روزی اینها بدون اجازه آمریکا این کار را انجام بدهند، آمریکا چه خواهد کرد؟ یعنی در موقعیتی قرار میگیرد که کار انجام شده است.»
او گفت: «اگر اسرائیل این کار را بدون اجازه آمریکا انجام دهد، آمریکا در مقابل عمل انجام شده قرار میگیرد و ایران دچار مسئله میشود، اما باید بنشیند و فکر کند.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا شش تیر ماه ۱۴۰۴ گفت که در جریان جنگ ۱۲ روزه، علی خامنهای را از «مرگی بسیار زشت و خفتبار» نجات داده است.
فرزند مشاور عالی خامنهای در امور نیروهای مسلح در حالی از احتمال ترور و کشته شدن خامنهای و ضرورت آمادگی برای چنین رویدادی سخن گفته که مقامات اسرائیلی بهصراحت بر قصد خود برای کشتن رهبر جمهوری اسلامی تاکید کردهاند.
بدترین سناریو نمدمال
حمزه صفوی در بخش دیگری از صحبتهای خود با محتمل دانستن جنگ دوم با اسرائیل گفت: «بدترین سناریو، جنگ نیست. بدترین سناریو نمدمال شدن است.»
او با اشاره به اینکه تا قبل از جنگ تصور این بود که اگر به جمهور اسلامی حمله کنید، سربازهای آمریکایی کشته میشوند، کشتیها آسیب میبینند، نفت بالا میرود، گفت: « ولی هیچکدام از آنها رخ نداد. این پیام بسیار خطرناکی است؛ خیلی خطرناک است. یکسری قبحها شکسته شده که به این زودیها هم قابل ترمیم نیست. قبح اقدامات از بین رفته، و همین مسیر را برای جنگ بعدی باز میکند.»
فرزند یحیی رحیم صفوی افزود: «همه نگرانی من از سناریو نمدمال شدن با تحقیرها و فشارهای تدریجی است.»
پیش از این یحیی رحیمصفوی، یکشنبه ۲۶ مرداد گفته بود که احتمالا دوباره میان حکومت ایران و اسرائیل جنگ رخ میدهد، اما «پس از آن، ممکن است دیگر جنگی رخ ندهد.»
رحیم صفوی درباره شرایط کنونی پس از جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل گفت: «الان در آتشبس نیستیم، در مرحله جنگ هستیم و هیچ پروتکل، آییننامه یا قراردادی بین ما و آمریکا و اسرائیل نوشته نشده است.»
او افزود: «ما نظامیها، سناریو پردازی میکنیم، بدترینش را میبینیم و برای آن طرح آماده میکنیم.»
مذاکرات جامع با آمریکا
حمزه صفوی در این گفتوگو بارها مواضع اصلی مطرحشده از سوی علی خامنهای از جمله در زمینه مذاکره با آمریکا را مورد انتقاد قرار داد و بر ضرورت «مذاکره جامع» با آمریکا تاکید کرد.
او گفت: «لازم است که ما با آمریکا مذاکرات جامع انجام دهیم که فقط محدود به مسئله غنیسازی نباشد. برجام توافقی تک موضوعی بود و همین علت شکستش بود. ما باید مذاکره و توافقی جامع با آمریکا انجام دهیم.»
این اقدام پس از آن صورت میگیرد که در پی تن ندادن جمهوری اسلامی به خواستههای بریتانیا، آلمان و فرانسه، این سه کشور اروپایی با فعال کردن مکانیسم ماشه به دنبال بازگرداندن تمامی تحریمهای سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی هستند.
پیام پزشکیان به امیر قطر
خبرگزاری رسمی قطر تایید کرد که امیر این کشور پنجشنبه ۱۳ شهریور پیام شفاهی پزشکیان را در دیدار با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در دوحه دریافت کرده است.
منابع مطلع که نخواستند نامشان فاش شود به ایران اینترنشنال گفتند که در این پیام از شیخ تمیم بن حمد برای میانجیگری میان تهران و قدرتهای غربی با هدف جلوگیری از بازگشت تحریمها ذیل سازوکار موسوم به «اسنپبک» یا مکانیسم درخواست کمک شده است.
این منابع گفتند تهران در حال نشان دادن انعطاف بیشتری درباره محل نگهداری و نحوه مدیریت ذخایر اورانیوم با غنای بالا است؛ موضوعی که پس از حملات هوایی آمریکا، جمهوری اسلامی حاضر به گفتوگو درباره آن نبود.
فرانسه، بریتانیا و آلمان ششم شهریور در نامهای به شورای امنیت، از تصمیم خود برای آغاز فرآیند فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه تهران خبر دادند.
در پی این اقدام، مقامهای جمهوری اسلامی مواضعی دوگانه اتخاذ کردهاند؛ از یک سو احتمال خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) را مطرح کرده و از سوی دیگر از آمادگی تهران برای تداوم مسیر دیپلماتیک خبر دادهاند.
منابع مطلع به ایراناینترنشنال گفتند که جمهوری اسلامی از امیر قطر خواسته تسهیلکننده تماسهای تهران با ایالات متحده و سه کشور اروپایی برای ازسرگیری دیپلماسی هستهای و پیشگیری از بازگشت تحریمها باشد.
درخواست از قطر برای میانجیگری پس از آن صورت می گیرد که علی خامنهای بر خلاف اظهارات صریح خود که «نه جنگ میشود و نه مذاکره میکنیم»، یکشنبه ۱۶ شهریور در دیدار با هیئت وزیران دولت مسعود پزشکیان بدون نام بردن از کشور خاصی گفت دشمن درصدد تحمیل فضای «نه جنگ، نه صلح» بر ایران است، اما «این حالت برای کشور ضرر و خطر دارد».
آمریکا هنوز واکنشی رسمی به این اظهارات نشان نداده و بهنظر نمیرسد تغییری در سیاست واشینگتن در قبال مذاکره با جمهوری اسلامی رخ داده باشد. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پس از جنگ ۱۲ روزه چند بار تاکید کرده که نیاز و عجلهای برای مذاکره با تهران ندارد.
در عین حال، همزمان با نزدیک شدن به زمان بازگرداندن تحریمهای گسترده سازمان ملل، از افزایش احتمال حمله مجدد اسرائیل و حتی آمریکا به جمهوری اسلامی سخن گفته میشود.
دیدار عراقچی با آژانس در قاهره
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه اسلامی، دوشنبه ۱۷ شهریور تایید کرد که عراقچی قرار است سهشنبه در قاهره با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دیدار کند.
او گفت این دیدار با هدف نهاییکردن چارچوب همکاریهای ایران و آژانس برگزار خواهد شد.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواستار نظارت هر چه زودتر و کامل بر برنامه هستهای ایران شدهاند. آژانس اعلام کرده است که از اواسط ژوئن و همزمان با حملات به تاسیسات غنیسازی ایران، دسترسی و دید کافی به وضعیت یا محل ذخایر اورانیوم با غنای بالا نداشته است.
بر اساس گزارش رویترز در اواخر اوت، ایران حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی در اختیار داشته که در صورت غنیسازی بیشتر، برای ساخت حدود ۱۰ سلاح هستهای کافی است.
شروط اروپا برای تاخیر در بازگرداندن تحریمها
از نظر دیپلماتیک، فشارها رو به افزایش است. بریتانیا، فرانسه و آلمان روز ۲۸ اوت مکانیسم بازگشت تحریمها را بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت فعال کردند. طبق این روند، اگر قطعنامه جدیدی تصویب نشود، معافیت از تحریمها منقضی خواهد شد.
این سه کشور همچنان سه شرط برای جمهوری اسلامی تعیین کردهاند که میتواند باعث تاخیر موقت در بازگشت تحریمها و ایجاد فضای جدید برای مذاکره شود.
سه کشور اروپایی از جمهوری اسلامی خواستهاند تهران دسترسی بازرسان سازمان ملل به سایتهای هستهای آسیبدیده در حملات اسرائیل را ممکن سازد، درباره وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده شفافسازی کند و گفتوگوهای مستقیم با ایالات متحده را شروع کند.
در این بیانیه که دوشنبه ۱۷ شهریور منتشر شد، خیزش «زن، زندگی، آزادی» بهعنوان برآیند بیش از چهار دهه مقاومت توصیف و تاکید شده است که مطالبات جامعه از اعتراض به فقر و تبعیض تا مخالفت با سرکوب و تحقیر، همچنان زنده است.
امضاکنندگان این بیانیه با برشمردن مجموعهای از بحرانها، از جمله شکاف عمیق فقر و ثروت، تبعیض جنسیتی، انباشت قدرت در دست اقلیتی کوچک و سرکوبگر، ارزانسازی و بیحقوقی نیروی کار، فساد ساختاری، بیکاری گسترده، مهاجرتهای میلیونی، ویرانی محیط زیست، اتلاف و تاراج منابع و سرکوب سازمانیافته، این وضعیت جامعه را محصول «ساختار مستبدانه، تبعیضآمیز و خودکامه اسلام سیاسی» دانستهاند.
این تشکلها با اشاره به اینکه شبح دلهرهآور جنگ بر سر جامعه مدام در حال افزایش است، این وضعیت را نتیجه پیامدهای سیاستهای جنگافروزانه، مداخلهگرایانه و اصرار بر حفظ و گسترش تسلیحات هستهای و نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی دانسته و تاکید کردهاند این حکومت رمق ناچیز زندگی مردم را ذره ذره مکیده است.
آنها از اعتراضهای روزمره مردم بر سر معیشت و مقاومت در مقابل پروژههای مخرب زیستمحیطی تا مطالبه آزادی زندانیان سیاسی و توقف اعدامها بهعنوان استمرار همان خیزش یاد و تاکید کردند این جدالها قطعههای زنده و تداوم خیزش زن، زندگی، آزادی هستند.
ژینا (مهسا) امینی ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ از سوی ماموران گشت ارشاد در تهران دستگیر و دو روز بعد، یعنی ۲۵ شهریور، در حالی که در بازداشت پلیس و در اثر حمله نیروهای گشت ارشاد دچار بیهوشی شده بود، در بیمارستان درگذشت.
خبر بازداشت و بستری شدن او در بیمارستان ناآرامیهای در شهر تهران را در پی داشت و مرگ او آغاز سلسله اعتراضهایی در بسیاری از شهرهای ایران شد که به خیزش زن، زندگی، آزادی شهرت یافت.
تشکلهای کارگری_اجتماعی در بخش دیگری از بیانیه خود با تاکید بر اتکای جنبش به نیروی مردم در «خیابانها، اعتصابها و همبستگی کارگران، زنان، جوانان، معلمان، بازنشستگان، دانشجویان و گروههای بهحاشیهراندهشده» اعلام کردند هدف تنها تغییر یک ساختار سیاسی نیست، بلکه پایاندادن به «صدها سال ستم و استثمار» و تبدیل رفاه، آزادی و برابری به واقعیتی جاری در زندگی روزمره است.
نویسندگان این بیانیه، راه دستیابی به آینده «مرفه، آزاد و برابر» را سازماندهی تشکلهای مردمی و اعمال اراده جمعی در ساختار سیاسی دانسته و از همه نیروهای مترقی و مردمی خواستهاند حول مطالبات بنیادین جامعه، اتحاد خود را گسترش دهند.
نهاد اعدام نکنید، نهاد دادخواهان، شورای سازماندهی اعتراضات پرستاران، شورای سازماندهی اعتراضات کارگران پیمانی نفت، شورای سازماندهی اعتراضات کارگران غیر رسمی نفت (ارکان ثالث)، مدافعان حق کودکی در ایران، ندای زنان ایران، جمعی از خانواده های زندانیان سیاسی و جمعی از معلمان اخراجی، از جمله امضاکنندگان این بیانیه هستند.
پیش از این در ۱۶ شهریور، حامد اسماعیلیون، از اعضای هیئت مدیره انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاِس۷۵۲، از برگزاری همزمان تظاهرات و تجمعات در بیش از ۲۰ شهر در سراسر جهان به مناسبت سومین سالگرد قتل ژینا (مهسا) امینی خبر داد و از ایرانیان دعوت کرد در این تظاهرات شرکت کنند.
او با انتشار ویدیویی اعلام کرد که یکشنبه ۱۴ سپتامبر برابر با ۲۳ شهریور در تجمعی که به مناسبت سومین سالگرد آغاز خیزش سراسری ۱۴۰۱ در شهر تورنتو برگزار میشود شرکت خواهد کرد.
رویترز به نقل از دیپلماتها گزارش داد کره جنوبی بهعنوان رییس کنونی این شورای ۱۵ عضوی موظف به انجام این اقدام است اما هنوز زمان رایگیری برای این قطعنامه مشخص نشده است.
اقدام کره جنوبی پس از آن باید انجام میگرفت که بریتانیا، آلمان و فرانسه مکانیسم ماشه را فعال کردند.
در این سازوکار، چنانچه ظرف ۱۰ روز از آغاز روند ماشه هیچ کشوری چنین قطعنامهای ارائه نمیکرد، رییس شورای امنیت موظف بود که چنین قطعنامهای را ارائه دهد. ریاست شورای امنیت در ماه سپتامبر با کره جنوبی است و این کشور میتواند هر زمان پیش از پایان مهلت ۳۰ روزه آن را به رای بگذارد.
به گفته دیپلماتها، احتمال تصویب این قطعنامه اندک است و انتظار میرود با پایان یافتن مهلت ۳۰ روزه و همکاری نکردن تهران، همه تحریمهای سازمان ملل که پس از توافق اتمی ۲۰۱۵ موسوم به برجام به حالت تعلیق درآمده بود، مجددا بازگردانده شود.
کلاف پیچیده مکانیسم ماشه
بریتانیا، فرانسه و آلمان، ششم شهریور روندی ۳۰ روزه را برای فعال کردن مکانیسم ماشه و بازگرداندن خودکار تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی آغاز کردند.
آنها جمهوری اسلامی را متهم کردند که به توافق برجام که جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای را دنبال میکرد، پایبند نبوده است.
مکانیسم ماشه به سازوکاری در توافق برجام اشاره دارد که به موجب آن چنانچه جمهوری اسلامی از عمل به تعهداتش سر باز بزند، تحریمهای سازمان ملل بدون نیاز به رایگیری مجدد در شورای امنیت دوباره فعال میشوند.
بر اساس مفاد مندرج در این سازوکار، پس از اینکه یک یا چند کشور حاضر در برجام مکانیسم ماشه را به جریان بیاندازد، شورای امنیت سازمان ملل باید ظرف ۳۰ روز ادامه یافتن لغو تحریمها را به رای بگذارد.
لغو تحریمها در صورتی ادامه مییابد که ۹ عضو از ۱۵ عضو شورای امنیت سازمان ملل با آن موافق باشد و هیچیک از اعضای دائم شامل آمریکا، چین، روسیه، بریتانیا و فرانسه نباید این تصمیم را وتو نکند.
اگر ادامه لغو تحریمها تصویب نشود، تمام تحریمها بهطور خودکار باز میگردند.
به نقل از رویترز، بریتانیا، فرانسه و آلمان همچنان میکوشند جمهوری اسلامی را متقاعد کنند تا سه شرطِ از سرگیری مذاکرات با آمریکا، همکاری کامل با بازرسان آژانس در خصوص تمام سایتهای هستهای و شفافسازی درباره ذخایر اورانیوم غنیشده را بپذیرد.
در مقابل، بازگشتن تحریمهای سازمان ملل برای مدتی محدود به تعویق میافتد و فرصتی برای مذاکره درباره توافقی بلندمدت با هدف رفع نگرانیهای غرب نسبت به برنامه هستهای جمهوری اسلامی فراهم شود. چنین تعویقی به قطعنامه شورای امنیت نیاز دارد
از سوی دیگر، روسیه و چین که متحدان راهبردی ایران به شمار میآیند، اواخر ماه گذشته پیشنویس قطعنامهای را در شورای امنیت نهایی کردند که توافق سال ۲۰۱۵ را برای شش ماه دیگر تمدید میکند و از همه طرفها میخواهد بهسرعت مذاکرات را از سر گیرند.
این دو کشور هنوز برای به رای گذاشتن این قطعنامه درخواست ندادهاند.
اگر روسیه و چین پیش از آنکه آلمان، فرانسه و بریتانیا با ایران بر سر تعویق به توافق برسند، قطعنامه خود را به رأی بگذارند، در صورت لزوم ممکن است با وتوی فرانسه، بریتانیا یا ایالات متحده روبهرو شود.
در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه، تحریمهایی که در خلال سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ طی شش قطعنامه شورای امنیت علیه ایران اعمال شده بود، دوباره برقرار خواهند شد.
تسلیحات و تجهیزات نظامی، غنیسازی اورانیوم و هر شکلی از بازفرآوری آن، فعالیتهای مرتبط با تولید و استفاده از موشکهای بالستیک قادر به حمل کلاهک هستهای، انتقال فنآوری و دانش فنی در حوزههای مرتبط با صنایع نظامی، دفاعی، هستهای و موشکی، ممنوعیت سفر برای شماری از مقامها و نهادهای جمهوری اسلامی، مسدودسازی داراییها، بازرسی محمولههای دریایی و هوایی از جمله مواردی است که در صورت برقرار شدن دوباره تحریمها تحت تاثیر قرار خواهند گرفت.
